Emigreren naar Denemarken
moc.smrafretni.www
• INFORMATIEBROCHURE •
ons team
inhoud 3 VOORWOORD
4 DANITSJA RIENTJES
5
FRITS BENNINK Directeur
ALGEMEEN
RICHARD RODDENHOF Emigratiecoördinator & Bemiddeling fosfaatrechten
9 MELKVEE
15 AKKERBOUW
20
JANNEKE SMEDEMA
HEERO BOER
Marketing/communicatie
Interfarms Heero Boer Makelaardij
MILIEU
22 FINANCIERING HENDRIK JAN ACHTERHOF
23
Interfarms Achterhof Makelaardij
HARM JAN SCHIPPER Interfarms Achterhof Makelaardij
AANKOOPTRAJECT
26 EMIGRANTENVERHALEN
27
JAAP KWANTES
INTERFARMS MAKELAARS
Interfarms Kwantes Makelaardij
JORG KWANTES Interfarms Kwantes Makelaardij
De in deze brochure vermelde gegevens zijn zo zorgvuldig mogelijk samengesteld. Mochten
er
onjuistheden
worden
geconstateerd, dan kunnen hieraan geen rechten worden ontleend.
JURJEN NANNENGA Interfarms VLNN Makelaars
JORDEN OOSTDAM Interfarms VLNN Makelaars
emigreren naar denemarken
DENEMARKEN BIEDT GOEDE EN
Wij hebben in ons - inmiddels ruim 23 jarig -
TOEKOMSTBESTENDIGE BEDRIJVEN
bestaan al vele honderden boeren succesvol
Voor agrarisch ondernemers biedt Denemarken goede mogelijkheden, vooral door de goede financieringsmogelijkheden,
relatief
lage
grondprijzen, gunstige rentetarieven en een goed sociaal stelsel. De korte afstand tot Nederland is eveneens een belangrijke factor.
naar het buitenland begeleid. In deze brochure leest u uitgebreide informatie over de Deense agrarische markt. Voor meer informatie of het maken van een vrijblijvende afspraak kunt u contact opnemen met Danitsja Rientjes of Richard Roddenhof.
Al deze kenmerken maakt van Denemarken een aantrekkelijk vestigingsland voor agrariërs die willen uitbreiden, of bedrijfsopvolging mogelijk wil maken. Ook voor starters biedt Denemarken volop kansen.
Telefoon 0528 - 39 11 11 info@interfarms.nl
Een geslaagde emigratie staat en valt met een gedegen voorbereiding. Zoals het inwinnen van uitgebreide
informatie
over
de
agrarische
FRITS BENNINK Directeur Interfarms
ontwikkelingen en de sociale voorzieningen, het maken
van
bedrijfsanalyses
en
bedrijfs-
bezoeken in het land zelf. Interfarms biedt een volledige en deskundige emigratiebegeleiding; van het zoeken tot en met de aankoop en opstart van het nieuwe bedrijf. -3-
"Doordat wij hier zelf boer zijn, weten wij goed wat er speelt en kunnen wij mensen daardoor uit eigen ervaring goed op weg helpen."
Danitsja Rientjes Aankoopbegeleider Interfarms Danmark ApS Danitsja
Rientjes
is
namens
Interfarms
verkocht om te emigreren naar Duitsland. In
Danmark ApS aankoopbegeleider. Danitsja
2009 zijn ze verhuisd naar het Jemgum,
woont sinds 2017 in Denemarken, waar ze in
gelegen in de deelstaat Niedersachsen. Hier
2018 samen met haar man een melkveebedrijf
molken ze 200 koeien en hadden 110 ha land.
in Varde heeft gekocht. Ze melken hier 450
Naast het werk op de boerderij, werkte Danitsja
Jersey koeien en bewerken 240 hectare land.
als emigratie-begeleidster voor Nederlandse boeren die naar Duitsland wilden emigreren.
Danitsja beschikt over veel kennis en ervaring
Nu ze alweer geruime tijd in Denemarken
in de agrarische (onroerend goed) sector.
woont, heeft ze ook de emigratiebegeleiding
Tijdens de Dier & Veehouderij opleiding aan
weer opgepakt.
Agrarische Hogeschool Larenstein in Deventer, heeft
ze
haar
halfjaarstage
in
Voor alle backoffice zaken werkt Danitsja
Denemarken bij de Sydvestjysk Landboforening
nauw samen met Martine de Hoon. Martine is
(het huidige Sagro). Na haar opleiding is
werkzaam bij Sagro als bedrijfseconomisch
Danitsja aan de slag gegaan bij Countus in
adviseur. Martine heeft ook een melkvee
Zwolle en volgde ze tegelijkertijd de opleiding
achtergrond, kent de Deense agrarische markt
Agrarisch
en spreekt, net als Danitsja, Nederlands en
Bedrijfsadviseur
gevolgd
richting
fiscaal
recht, agrarisch recht en bedrijfseconomie. Op dat moment hadden Danitsja en haar partner een melkveebedrijf met 70 koeien in het Overijsselse Wijhe. Het buitenland trok en daarom hebben ze hun melkveebedrijf - 4-
uiteraard Deens.
algemeen OVER WONEN EN HET (SOCIALE) KLIMAAT Denemarken ligt dicht bij Nederland. De
Munteenheid
afstand vanaf Hengelo (Ov.) of Nieuweschans
Denemarken heeft als munteenheid de Deense
(Gr.) door Duitsland naar Denemarken is
kroon (Kr. 1 kroon = 100 øre). De omrekening-
ongeveer 4 uur. Als u Denemarken binnenkomt
koers van kronen naar euro’s is ca. 7,45 kroon
valt de rust en de ruimte in het glooiend
voor 1 euro. De koers van de kroon is
landschap u meteen op. Denemarken is een
gekoppeld aan de euro, 2% naar boven of
land waar de Nederlander zich makkelijk kan
beneden.
aanpassen en zich daardoor snel thuis voelt. Bevolking Denemarken is net als Nederland een konink-
Het aantal inwoners is ca. 5,9 mln (2020). Dit
rijk en ook politiek gezien zijn beide landen
houdt in dat er op één vierkante kilometer ca.
vergelijkbaar. Met een oppervlakte van 43.095
116 inwoners zijn. Dit is ca. een derde van de
km² is Denemarken net iets groter dan
bevolkingsdichtheid in Nederland. De grootste
Nederland (41.160 km²). Het land bestaat uit
bevolkingsconcentraties
het schiereiland Jutland (grenst aan Duitsland)
Kopenhagen met 1,6 miljoen inwoners, de stad
en enkele grote eilanden (Funen, via brug met
Aarhus (Jutland) met 233.000 en de stad
Jutland verbonden; Sjælland, is via brug en
Odense (Funen) met 164.000 inwoners. Het
tunnel met Funen verbonden) De hoofdstad
komt er op neer dat op Jutland (bijna net zo
Kopenhagen ligt op het eiland Sjælland en
groot als Nederland) 2,5 miljoen mensen
hier
wonen.
is
er
ook
een
brug
naar
Øresundbro. Er zijn zelfs plannen
Zweden,
Op
Jutland
zijn
wonen
de
hoofdstad
de
meeste
voor een
Nederlandse agrarische families. De Denen
tunnel van Rødbyhavn naar Puttgarden onder
staan positief tegenover de Nederlanders,
de Femerbælt.
vooral omdat ze goed integreren. Meestal
Er zijn 5 regio´s en 98 gemeentes met
komen de buren kennis maken met een
minimaal 30.000 inwoners per gemeente. De
bloemetje.
regio´s houden zich vooral bezig met de gezondheidszorg en de ontwikkeling van de regionen. Milieu en bouwvergunningen worden afgegeven door de gemeentes. Denemarken behoort tot de Europese Unie en doet mee aan het “Schengen verdrag”. Er is nu echter wel weer pascontrole. Region Nordjylland hoofdstad Aalborg Region Midtjylland hoofdstad Viborg Region Syddanmark hoofdstad Vejle Region Sjælland hoofdstad Sorø Region Hovedstaden hoofdstad Hiller
-5-
OVER WONEN EN HET (SOCIALE) KLIMAAT
Taal
Door de hoge afschrijvingen op gebouwen en
De voertaal is Deens en is redelijk vlot te leren.
machines, zetten we deze zo hoog mogelijk
Het Deens alfabet heeft 3 letters meer dan het
tijdens de onderhandelingen in de koopsom
Nederlands; Æ, Ø en Å. Het lezen gaat zelfs al
verdeling, en kan men de belasting jaren
vrij makkelijk, de kinderen krijgen normaal
vooruitschuiven. Alleen de AM-bidrag ( sociale
extra les. Het is aan te raden om in Nederland
belasting) van 8% moet men altijd betalen.
al een cursus te volgen. Er is een netwerk van leraren die Deense cursussen geven: zie
Scholen en kerken
https://deensetaal.nl
Kinderen gaan eerst naar de peuteropvang, Vuggestue,
en
vanaf
drie
jaar
naar
de
Driftsbygninger med nyere løsdriftsstald fra
kleuterschool, Børnehave. Als ze zes jaar zijn
1999 på 1.362 m2. Sengebåsestald med 105
gaan
senge,
Børnehaveklasse en vanaf hun zevende jaar
spalter
og
deltaskraber
ovenpå.
Malkestald 2 x 8 sildeben Strangko med
gaan
zij ze
naar naar
een de
speeleerste
en klas
leerklas, van
de
kraftfoderanlæg. I forlængelse af stalden er
basisschool. De basisschool duurt tien jaar. In
foderlade til kraftfoder og råvarer. Opdræt er i
de kleinere dorpen zijn de scholen tot en met
tilstødende stald i storbokse og udendørs
de zevende klas, en de 8e, 9e en 10e klas zijn
storkalvehytter.
in een groter dorp. Dit staat ongeveer gelijk aan het niveau van MAVO. In het Deense
Sociale systeem / levensonderhoud Het Deense sociale systeem is zeker zo goed als in Nederland. Er zijn enkele verschillen. Zo hoeft men in Denemarken bv. geen schoolgeld, AOW- en ziekenfondspremies te betalen. Dit wordt betaald uit belastinggelden. Het verzekeringsstelsel
is
vergelijkbaar
met
het
Nederlandse verzekeringsstelsel. In Denemarken wordt over alles 25% BTW (=moms) berekend. Daarom is in Denemarken het dagelijks leven duurder. Alle boeren zijn verplicht een BTW boekhouding te voeren en zitten in dezelfde belasting schijf als de BV, d.w.z. 22 % (ApS of AS in Denemarken).
- 6-
schoolsysteem kun je niet blijven zitten, leerlingen krijgen extra begeleiding indien nodig. Voor werkende moeders is er goede kinderopvang geregeld, er is een naschoolse opvang tot ca. 12 jaar. Bijna alle Denen zijn lid van de Lutherse staatskerk, kerkbelasting 1,5%. Actieve Nederlandse kerkgangers vinden vaak aansluiting bij Missions
groeperingen,
deze
mensen
integreren heel snel. In grote steden zijn verschillende andere kerken.
HET KLIMAAT
Het klimaat in Denemarken en Nederland
Denemarken heeft over het algemeen meer
verschilt niet veel, beide landen hebben een
zonuren en daarnaast een altijd merkbare
zeeklimaat.
het
westenwind. Per jaar valt er ongeveer 765 mm
voorjaar iets later dan in Nederland, maar is
neerslag, maar de tendens is duidelijk stijgend
dan ook explosiever.
en veel grilliger.
Vanzelfsprekend
begint
7,5 °
Statistiek 1961 –1990
689 mm
Gemiddelde temperatuur in °C
1746 uur
Gemiddelde neerslag in mm Gemiddelde aantal zonuren
7,5 °
7,7 °
781 mm
722 mm
1589 uur
1713 uur
Bron: Danmarks Meteorologiske Institut Trafikministeriet 7,7 ° 722 mm
7,5 ° 823 mm 1603 uur
1713 uur
8,1 ° 639 mm 1650 uur
8,1 ° 548 mm 1761 uur
-7-
GEMIDDELDE NEERSLAG 2001 - 2010
GEMIDDELDE TEMPERATUUR 2001 - 2010
GEMIDDELDE HOEVEELHEID NEERSLAG (MM), MAAND JUNI, 2007 - 2019
GEMIDDELDE TEMPERATUUR (°C), MAAND JUNI, 2007 - 2019
GEMIDDELD AANTAL ZONUREN, MAAND JUNI, 2007 - 2019
Bron: Danmarks Meteorologiske Institut - 8-
deense veehouderij
TOEKOMSTBESTENDIGE BEDRIJVEN
Er zijn 2.800 melkveebedrijven met gemiddeld
Landbouwvoorlichting
1.800.000 kg melk. Gemiddeld 194 koeien x
De
10.000 kg melk en 170 ha. Veel Deense boeren
landbouwadres, zeker in een start fase, is een
hebben meestal een of meerdere medewerkers
initiatief van de landbouwverenigingen. Deze
in
bureaus zijn van de boeren en voor de boeren.
dienst,
ook
omdat
hun
vrouw
vaak
landbouwvoorlichting,
Ze
moeilijker een goede Deense medewerker te
juristen,
vinden, daarom kiezen de meeste agrariërs
specialisten
voor buitenlandse medewerkers vooral uit de
orgaan Seges heeft veel informatie in het
Baltische
Engels.
Roemenië,
Hongarije
en
bedrijfseconomen,
belangrijkste
buitenshuis werkt. Het wordt echter steeds
staten,
hebben
het
veeteelt-, in
milieu-
dienst.
en
Het
fiscalisten, akkerbouwoverkoepelde
Oekraïne. De uitzendbureaus die op de markt zitten worden steeds beter. Er wordt gerekend
Akkerbouwspecialisten maken prognoses met
met 60 koeien per man.
betrekking tot de hoeveelheid voer die er wordt geteeld, ze maken plannen voor de EU subsidie
De Deense Landbouwwet
en
ze
regelen
de
mestboekhouding.
We
Per 1 april 2010 is de Deense landbouwwet
besteden samen met u hier een dagdeel aan.
drastisch veranderd. Het doel van deze wet is o.a. om een verantwoord en veelzijdig gebruik
Veeteeltspecialisten maken, aan de hand van
van de landbouwbedrijven te bevorderen en die
het
rekening houdt met zowel de landbouw als met
berekening
het
berekeningen zijn de basis van waaruit de
milieu
prioriteert
en de
de wet
natuur. het
Tegelijkertijd
wonen
ontwikkeling van het platteland.
en
de
afkalfpatroon en
bedrijfseconoom maakt;
een
en een zijn
ideaal
de
productie voerplan.
een Deze
liquiditeitsberekening gereedschap
om
de
geldstroom te leren kennen. Op provinciaal niveau zijn er specialisten voor gebouwen, machines en melkhygiëne. De bedrijfshulp is goed geregeld. -9-
MELKVEEHOUDERIJ
De Deense melkveehouderij staat wereldwijd
Veestapel
zeer
de
De Deense veestapel bestaat overwegend uit
kostenefficiency. De melkveehouderij heeft
zwartbonte melkkoeien van het ras Holstein
zware jaren gekend met een lage melkprijs,
Frisian (HF). Maar ook Jerseys, Zweeds
hoge
sterke
roodbont en Deense roodbont komen voor: ca.
grondprijsdaling, daardoor heeft de melkveetak
75% Zwartbont Holstein, 12% Jersey´s, 8%
een sterke consolidatie doorgemaakt. Met als
Zweeds Roodbont en 1% Deense roodbont.
resultaat toekomstbestendige bedrijven die
Onderling wordt er ook gekruist.
goed
aangeschreven
financiering
en
vanwege
een
jaarlijks de productie opvoeren. De Deense melkveehouder
met
een
groot
en
strak
Melkprijs
georganiseerd bedrijf heeft zijn kosten verdund
> Conventionele melk DKK 2,54 (ca. € 0,34)
door schaalvergroting, strenge protocollen en
> Ecologische melk DKK 3,14 (ca. € 0,42),
een strak voermanagement en een hoog
d.d. november 2020. Dit is de basis-melkprijs,
dierenwelzijn. Met deze bedrijfsvoering lukt het
exclusief toeslagen.
Deense
te
Sinds 1 juli 2017 moet entreegeld 0,56 øre/liter
produceren voor een lagere kostprijs dan het
betaald worden aan Arla als het bedrijf een
huidige Europese gemiddelde.
periode niet aan Arla geleverd heeft, of als aan
melkveehouders
om
melk
een andere melkfabriek geleverd is. Dus ook bij een leeg bedrijf, daarom hebben we de lege bedrijven niet op de site staan.
Spreiding van het bedrijfsresultaat per koe, opgedeeld naar grootte en bedrijfsresultaat - 10 -
ONTWIKKELING MELKPRIJS 2010 - 2020 4,2% VET EN 3,4% EIWIT
CONVENTIONEEL BIOLOGISCH - 11 -
BEDRIJFSANALYSE
Voor onderstaand melkveebedrijf hebben we een bedrijfsanalyse gemaakt. U krijgt hiermee een indruk van de totale aankoopsom en de verwachte
bedrijfsresultaten
voor
een
gezinsbedrijf. De berekening voor investering en de begroting zijn schattingen en gebaseerd op de huidige (melk)prijzen en rentetarieven. GOED ONDERHOUDEN MELKVEEBEDRIJF Groot woonhuis gerenoveerd in 2003 125 ha land grotendeels rondom de gebouwen 180 Holstein koeien, 11.600 kg EKM met bijbehorend jongvee Ligboxenstal bj. 2000 met aanbouw in 2017 Jongvee en droge koeienstal bj. 2006 Strangko 2 x 10 visgraat melkstal bj. 2000 Milieuvergunning voor nieuwe stal Prijs 22.500.000 Dk (ca. € 3.000.000)
- 12 6 --
AANKOOP MELKVEEBEDRIJF euro's afgerond Grond
13.700.000 Kr
€ 1.800.000
Gebouwen
3.900.000 Kr
€
500.000
Woonhuis
1.200.000 Kr
€
160.000
Veestapel
1.900.000 Kr
€
260.000
Voervoorraad
800.000 Kr
€
100.000
Machines/Inventaris
800.000 Kr
€
100.000
Premierechten
200.000 Kr
€
25.000
TOTAAL
22.500.000 Kr
€ 3.000.000
TOTALE INVESTERING euro's afgerond Aankoopprijs Advocaatkosten
22.500.000 Kr
€ 3.000.000
70.000 Kr
€
9.500
Financieringskosten
100.000 Kr
€
13.500
Startkapitaal
750.000 Kr
€
100.500
Totale investering 20% Eigen vermogen 80% Financiering
23.420.000 Kr 4.684.000 Kr 18.736.000 Kr
€ 3.100.000 €
600.000
€ 2.500.000
BEGROTING DÆKNINGSBIDRAG = OMZET - VARIABELE KOSTEN
euro's afgerond
Dækningsbidrag 180 koeien x 14.500 Kr: 2.610.000 Kr Vaste kosten -/Premies +/+
1.566.000 Kr 394.280 Kr
€ 350.000 € 210.000 €
50.000
Resultaat voor financiering Rente (gem. 2,5 %)
1.438.280 Kr
€ 190.000
468.400 Kr
€
60.000
969.880 Kr
€ 130.000
Resultaat na financiering
- 13 -
GEZONDHEIDSSTATUS
Denemarken is een exporterend land en
Ruwvoer
daardoor worden er strenge gezondheidseisen
Het merendeel van de agrarische bedrijven in
gehanteerd. Denemarken heeft de status een
Denemarken was zelfvoorzienend. Doordat de
IBR en BVD vrij land te zijn.
bedrijven de laatste jaren hard zijn gegroeid, zijn er naast het pachtland, ook mestafspraken
Een paar jaar geleden is men begonnen met de
en afspraken voor het telen van maïs gemaakt,
sanering van Salmonella Dublin. Als men 4
vaak
keer onder de 25 zit heeft men niveau 1. Arla
opbrengsten
wil naar Salmonella status 1, dit zou in 2020
voereenheden ("foderenheder (FE)), waarbij de
gerealiseerd moeten zijn.
omrekening factor is 1000 VEM = 1 kg gerst =
gaat
dit
via
de
loonwerker.
worden
De
uitgedrukt
in
1 FE. Als vuistregel wordt gebruikt 0,7 ha per Arla heeft zijn eigen controle, Arlagården, dan
GVE om zelfvoorzienend
wordt er een rapport gemaakt van het hele
zijn
bedrijf. Er mag normaal niet gevaccineerd
de
te zijn. Per gewas
opbrengstverhoudingen
Gras met klaver 9.000 FE per ha
vaccineren
Maïs 10.500 FE per ha
tegen
paratuberculose.
Vanwege de strenge quarantaine eisen wordt er
nauwelijks
grootvee
vanuit
Nederland
meegenomen naar Denemarken. De kosten zijn
een
voorzichtige schatting als volgt:
worden tegen ziektes, alleen enkele bedrijven echter
bij
Kolfmais 8.900 FE per ha De kwaliteit van maïs is goed en vergelijkbaar met die in Nederland, de opbrengst is lager.
hiervoor veel te hoog. Beter is het echter om embryo’s mee te nemen. Importeren van vee is
Premies
ook niet noodzakelijk, omdat er altijd een
De ontkoppeling was 21 april 2005 en de
lopend bedrijf wordt aangekocht inclusief vee
premie van ca. 1.900 Kr ligt op alle hectares,
en voer.
de melkpremie is 0,19 øre over de melk die men had op 31.03.05 en de slachtpremie
Er is een nieuwe wetgeving met betrekking tot
ongeveer 10.000 Kr op een gemiddeld bedrijf.
diergeneeskunde in werking getreden. Als de
Nieuwe regels voor de landbouwsubsidie 2015:
veearts als gezondheidsadviseur aan een
Basisbetaling
1286 kr/ha
€ 173
bedrijf is gekoppeld d.w.z. hij brengt minimaal
“Groene” subsidie
604 kr/ha
€ 81
12 bezoeken per jaar aan het bedrijf, dan mag
Eisen: minimaal 3 gewassen/categorieën.
de betreffende veehouder de dieren zelf met
Het grootste gewas mag maximaal 75 % van
antibiotica
het netto areaal in beslag
nabehandelen
en
men
heeft
nemen. De twee
medicijnen voor het jongvee in huis. Indien er
grootste gewassen mogen maximaal 95% van
geen contract gemaakt is op het bedrijf dan
het netto areaal in beslag nemen.
mag het betreffende bedrijf geen antibiotica in bezit hebben of zelf gebruiken.
Milieu focus omgeving ( MFO); eis hiervoor 5% van het totaal areaal. Berekening als volgt: Braak met de factor 1 of groenbemesters met
- 14 -
factor 0,3 of randzones met factor 1,5.
deense akkerbouw
GRONDSOORT
Denemarken is een echt morenen landschap.
Na de 2e wereldoorlog is er begonnen om
Het voornamelijk heuvelachtige landschap is
drainage aan te leggen door de Deense
gevormd door opstuwing door gletsjers uit 2
Heidemaatschappij. Over het algemeen is het
ijstijden, daardoor is de variatie erg groot. De
land dan ook goed gedraineerd. Men ziet niet
grondsoorten worden uitgedrukt in JB getallen
veel sloten, deze liggen vaak in buizen onder
(1 = grof zand tot en met 6 = zware klei). De
de grond. Er zijn wel veel beekjes en riviertjes.
zandgronden, die bijna altijd beregend kunnen
Opvallend in het landschap zijn de windsingels.
worden, vindt men vooral in het zuiden, westen
Deze worden door de Heidemaatschappij
en midden van Jutland. De klei en zavel
aangelegd, meestal met subsidie, om de vaak
gronden zijn meest te vinden in het oosten van
heersende zuid-westenwind te breken.
Jutland, hier zijn vooral varkensbedrijven, en
aangeplante bossen aan de westkust zijn er
op Funen en Sjælland. In deze twee regio's zijn
ook voor om de wind te breken Als vuistregel
vooral akkerbouwbedrijven en weinig melkvee.
rekent men dat er tussen bruto en netto areaal
De laatste jaren is een duidelijke verschuiving
ongeveer een verschil zit van ca. 10%, dit komt
te zien
doordat
van melkveebedrijven naar zuid en
zuidwest Denemarken. Het meeste vee wordt
het
erf,
windsingels,
bos
De
en
grindpaden erbij gerekend zijn.
gehouden op de zandgronden. Vandaar dat op bijna
alle
veebedrijven
beregenings-
Er is veel pachtgrond in Denemarken, bijna alle
vergunning aanwezig is, normaal gesproken
bedrijven hebben pachtland. Het pachtrecht is
wordt er vanuit het grondwater beregend. In
niet zoals in Nederland; de pachtcontracten
Denemarken vindt men dat grasland beregend
zijn voor 1, 5 of 10 jaar en deze geven geen
moet
aantal
zekerheid. Kosten voor pacht zijn ca. 2000 Kr.
beregeningsmachines zegt niet altijd wat over
per jaar plus de EU subsidie, maar door de
de
moeten
slechte graanprijzen staat dit onder druk. Ca.
beregenen zit een groot verschil. Er mag max
36% van alle landbouwgrond wordt verpacht. In
1.000 mm per/ha beregend worden en op de
1982 was er 480.000 ha pachtland en in 2016
betere gronden minder.
946.000 ha pachtland.
kunnen
kwaliteit.
worden, Tussen
een
dus
kunnen
het en
- 15 -
TOENAME BELANGSTELLING AKKERBOUW
Grondprijzen
De belangstelling voor Denemarken onder
In 2012 is Finanstilsynet (AFM) begonnen om
Nederlandse akkerbouwers neemt toe. Vaak
de grondprijzen vast te stellen voor de banken.
verhuren zij de gebouwen en verpachten het
De waarde van de grond was nog steeds
land of besteden het landwerk uit aan een
gebaseerd op de hoge grondprijzen van voor
loonwerker.
2008. Hieronder de grondprijzen van 2019. Gebied
Kr/ha
€/ha
Akkerbouw is een belangrijk onderdeel in
Vendsyssel
145.000
19.463
Denemarken.
Himmerland/ Thy/ Mors/ 155.000
20.805
voornaamste gewassen. De opbrengsten zijn
Granen
en
maïs
zijn
de
ongeveer 80% van die in Nederland. Voor
Salling Midtjylland
140.000
18.792
akkerbouwers zijn er goede mogelijkheden in
Østjylland
160.000
21.477
de zetmeelteelt en in pootgoed vanwege een
Vestjylland
125.000
16.777
lage ziektedruk. Graszaadteelt geeft hoge
Nordvestjylland
135.000
18.120
saldo’s
Sønderjylland
140.000
18.792
zaadgewassen zoals spinazie en klaver.
Fyn
140.000
18.792
Midt- og Vestsjælland
140.000
18.792
Zetmeel biedt groeimogelijkheden
Sydsjælland/Stevns/Møn 150.000
20.134
Het aardappelareaal, totaal ca. 49.000 ha, is
Lolland/Falster
225.000
30.201
als volgt verdeeld: ca. 29.000 ha zetmeel, ca.
Bornholm
140.000
18.792
13.000 ha consumptie en ca. 7.000 ha
en
pootgoed.
dat
De
geldt
ook
voor
andere
consumptieaardappelmarkt
verschilt t.o.v. Nederland. Fritesaardappelen zijn er niet aanwezig, er is een beperkte teelt van chips-aardappelen en de vers-markt is moeilijk tussen te komen. De prijs van consumptieaardappelen varieert sterk en de afzet is lastig. De zetmeelbedrijven zitten verspreid
over
Denemarken.
zetmeelfabrieken
op
Er
Jutland.
zijn
3
Nieuwe
aardappeltelers kunnen rechten kopen en eventueel extra rechten huren. De prijs voor zetmeelrechten loopt uiteen van 85 tot 130 kr/ hkg (ca. € 11 - € 17,50 kg). De opbrengstprijs Grovsandet jord = grof zand JB1 Finsandet jord = fijn zand JB2 Lerblande zandjord= zand met klei JB3 Sandblandet lerjord = klei met zand JB4 Lerjord = klei JB 5 Svær lerjord og siltjord = zware klei JB6 Humusjord = humus grond JB 12 -- 16 8 --
van zetmeelaardappelen is, afhankelijk van de fabriek, 60 – 72 kr /kg (€ 8 - € 9,65 kg, zomer 2020). Pootgoedtelers verbouwen voornamelijk vroege rassen voor de export of aan de aardappelmeelfabriek. Huidige prijs 185 kr / hkg (ca. € 24,50 kg).
AKKERBOUW
Loonwerker / machinepark Het landwerk wordt steeds meer uitbesteed aan
loonwerkers,
ook
de
jonge
Deense
generatie weet dat het geld in de stal verdiend moet
worden,
vandaar
dat
die
ook
het
landwerk vaak uitbesteden. De kosten liggen rond de 4.500 kr/ha. Goede contacten en contracten met de loonwerkers zijn belangrijk. De banken zijn er zeer op gefocust dat het landwerk uitbesteed wordt. Alleen kunstmest strooien, zodat je een paar keer per jaar over alle percelen komt, want het is nog steeds zo ‘het oog van de meester maakt het paard vet’.
GRONDPRIJSONTWIKKELING 2015 - 2019
bron: Danmark Statistik Regionaal kunnen er grote verschillen zijn.
- 17 -
- 18 6.2 Korrelmais 6.3 Graan, peulvruchten (zaaizaad) 6.4 Gras en klaver (rotatie) Meerjarig gras 7. Tuinbouwgewassen Braak Kerstbomen Andere gewassen Onbewerkt
3.1.1 Pootaardappelen 3.1.2. Zetmeelaardappelen 3.1.3. Consumptieaardappelen 3.2 Suikerbieten 3.3 Voederbieten en overige voedergewassen 4.1 Koolzaad 4.2 Horen 4.3 Andere industriële gewassen 5. Zaaizaad 6. Luzerne
1.1 Tarwe
1.2 Gerst
1.3 Rogge
1.4 Haver
1.5 Triticale
1.6 Mais
1.7 Graan overig
2.1 Erwten
2.2 Bonen
2.3 Peulvruchten overig
Bron: Danmark Statistiks
Er zijn regionale verschillen
waar de gewassen worden
verbouwd. Zo worden
suikerbieten voornamelijk
geteeld op Lolland en
zetmeelaardappelen
voornamelijk in Midden- en
West-Jutland.
LANDBOUWAREAAL DENEMARKEN VERDEELD NAAR GEWAS, 2020
(landbouwbedrijven)
Seges, onderzoek
Bron: Danmark Statistiks
Melkveebedrijven
Varkensbedrijven
Akker-/tuinbouwbedrijven
ONTWIKKELING AANTAL LANDBOUWBEDRIJVEN VERDEELD PER BEDRIJFSTYPE
- 19 -
Milieu
EUROPESE NORMEN
De milieuregels moeten voldoen aan Europese
vaak 2,3 DE/ha. De afzet van mest naar buren
normen, en daarom zijn ze te vergelijken met
en / of biogasinstallaties moet schriftelijk
de regels in Nederland.
geregeld zijn.
Alle agrarische bedrijven zijn gebonden aan
Denemarken is nu een stap verder met de
afstandsnormen en luchtcirkels, wat betreft de
mestverzuring, d.w.z. dat door zwavelzuur aan
stallen / mestsilo´s / sleufsilo´s ed. De mest-
de mest toe te voegen wordt de vluchtige
silo´s worden elke 10 jaar gecontroleerd.
ammoniak (NH3) omgevormd tot stikstof-
Drijfmestopslag is normaal 9 maanden en er
verbindingen die niet verdampen. Dat betekent
moet een dikke korst op de silo´s zitten, die
dat de mest weer uitgereden mag worden met
men zelf moet controleren en bijhouden
in
sleepslangen. 22% van het landbouwareaal
een logboek. Vaste mest (compost) op het
wordt hierdoor getroffen, anders geformuleerd,
land
De
elke vijfde agrariër krijgt hiermee te maken.
mestboekhouding, van 1 augustus tot 31 juli,
Vooral de nertsenfokkers en de pluimvee-
wordt normaal door de akkerbouwspecialist
bedrijven worden hierdoor getroffen.
moet
afgedekt
worden.
van het landbouwcentrum geregeld evenals de registratie van de vruchtwisseling. Sinds
1
januari
2011
moet
drijfmest
geïnjecteerd worden. Het uitrijden van mest mag vanaf 1 februari tot de graanoogst, niet in het weekend als de percelen dichter dan 200 m van
het
dorp
liggen.
Definitie
voor
de
harmonieregels is dat er een verband moet zijn tussen de Ha´s en de hoeveelheid mest. Normaal wordt er gerekend met 1,4 DE/ha (Diereenheid/ha), maar bij veebedrijven is het - 20 -
MILIEU
Toen Denemarken in 2009 opnieuw ingedeeld
Voor het uitbrengen van rioolslib zijn ook
werd, d.w.z. minder provincies en veel grotere
allerlei
gemeentes,
bouw-
melkveebedrijven mag dit niet meer uitgereden
vergunningen weer bij de gemeentes terecht
worden. Over de riolering op de bedrijven wordt
gekomen en die zijn daar min of meer in
al jaren gepraat dat dit veranderd moet
verdronken.
worden,
zijn
Zo
behandelingstijd
de
milieu-
en
langzamerhand weer
wat
is
de
normen
maar
en
regels,
hier
wordt
maar
aan
op
de
gewerkt.
acceptabeler
Bestrijdingsmiddelen mogen niet geïmporteerd
geworden. De milieuwet is aangepast zodat
worden en u moet in het bezit zijn van een
vergunningen voor sleufsilo´s, mestsilo´s en
geldig spuitbewijs. Er moet een spuitschema
veranderingen aan de gebouwen - d.w.z. alle
bijgehouden worden. Het is nog steeds zo dat
veranderingen die niet direct met de dieren te
als men zich niet aan de regels houdt dan
maken hebben - binnen een paar maanden
wordt men gekort op de EU subsidie, Cross
geregeld worden. Ook hoeft er geen milieu
Compliance.
goedkeuring meer aangevraagd te worden. Op 1 juli 2010 zijn er nieuwe regels/richtlijnen over het houden van vee ingegaan wat betreft: Koe/kalf relatie Melken Weiden Kalveren en jongvee Maten en inrichting van de stal Voeren
- 21 -
aankoop van een bedrijf
FINANCIERING
De financiering van een bedrijf in Denemarken
een staatsgarantie te krijgen voor het rest
verloopt geheel anders dan in Nederland. Bijna
bedrag na financiering bij bv. DLR. Later is dit
alle bedrijven worden gekocht met 60% tot 70%
veranderd zodat Vækstfonden ook een lening
obligatielening
kon geven, hier moest de koper 10% eigen
via
kredietinstituten.
De
belangrijkste instituten zijn DLR, Nykredit, Realkredit
Danmark
en
Nordeakredit.
vermogen van de koopsom hebben.
Er
bestaat ook de mogelijkheid om een gedeelte
Sinds 2015 is er de mogelijkheid om een
van
in
etableringslening te krijgen, van 15% tot soms
kortlopende leningen in DKR of Euro`s de zgn.
20% van de aankoopsom, deze lening wordt
Flexlening en er kan ook een gedeelte met een
mee gerekend als eigen vermogen en hier
aflossingsvrije lening gefinancierd worden.
moet echter 2 - 3% extra rente betaald worden
de
obligatielening
te
financieren
ten opzicht van de banklening. Het financieringssysteem geeft momenteel de mogelijkheid om voor 30 jaar vast tegen 1 %
Belangrijk momenteel is om goed na te gaan
rente + een opslag van ca. 1,5 % te financieren.
hoe de bedrijven gefinancierd zijn, want sinds de crisis van 2008 is de concurrentie tussen de
Het is altijd een uitdaging geweest om voor
banken en de financieringsmaatschappijen
starters de financiering rond te krijgen. Van
zeer hard geworden.
begin jaren '70 tot 2010 was er de zgn. jongerenlening. Het was heel erg ongelukkig dat deze lening verdween in de tijd dat de crisis speelde (2008). In 2010 kwam de mogelijk om van het Vækstfonds (groeifonds)
- 22 -
aankoop van een bedrijf
ONZE WERKWIJZE: VOLLEDIGE EMIGRATIEBEGELEIDING Wij bieden volledige en deskundige emigratie-
Uitvoerige bedrijfsanalyse
en aankoopbegeleiding in Denemarken. Wij zijn
Zodra wij voor u een geschikt bedrijf hebben
u behulpzaam bij alle stappen en zorgen dat u
gevonden, spreken we af met de plaatselijke
een succesvolle start kunt maken. Daarbij
voorlichting, “het landbouwcentrum” genaamd.
gaan wij grondig te werk. Zo wordt u in het
Hier maken we eerst een afspraak met een
voortraject actief en uitgebreid geïnformeerd
milieuspecialist om te horen of er milieu
en geadviseerd over uw mogelijkheden en de
beperkingen zijn op het bedrijf, vooral voor een
agrarische ontwikkelingen. De volgende stap is
evt. uitbreiding. Als we hier een negatief advies
het bezoeken van bedrijven. Heel belangrijk.
krijgen gaan we niet verder. Maar als de
Om een goed beeld te krijgen van het land, de
screening
sociale aspecten en ervaringen te horen van
veeteelt/gebouwen
andere agrarisch ondernemers, raden wij u aan
waardering te maken van wat de kosten zullen
om hiervoor voldoende tijd uit te trekken.
zijn voor eventueel het ombouwen. Dit is in
positief
is
vragen
specialist
we om
een een
verband met de (nieuwe) dierenwelzijnregels. In het vervolgtraject werken we intensief met
Deze kosten worden meteen meegenomen in
elkaar samen. U ontvangt van ons geschikte
de berekening.
bedrijven, wij zorgen voor bedrijfsanalyses, geven financieringsopties en bemiddelen bij de
De samenwerking met de voorlichting is van
onderhandeling.
groot belang om een netwerk op te bouwen en vooral om het startverlies zo klein mogelijk te
Dankzij onze jarenlange betrokkenheid bij de
houden.
landbouwvereniging(en) beschikken wij over een uitgebreid en deskundig netwerk van agrarisch specialisten en kunnen wij u voor verschillende zaken in contact brengen met de juiste specialisten, tijdens en na de aankoop. - 23 -
Bedrijfsbudget
Na de koop gaan we allerlei praktische zaken
De bedrijfseconoom maakt een budget over de
regelen, zoals de bedrijfsverzekering, sociale
haalbaarheid van uw investering. Dit budget
verzekering, verblijfsvergunning, een Deens
presenteren wij aan de bank van de verkoper.
belastingnummer, bankpasjes en het internet
Sinds de crisis 2008 zijn de banken erg
bankieren, auto kopen of invoeren (2/3 van de
terughoudend en kunnen we eigenlijk niet
handelswaarde in Denemarken moet betaald
‘shoppen’ en moeten we bij de bank van de
worden bij invoeren).
verkoper blijven. Die bank oordeelt of ze met u in zee willen gaan.
Vroegtijdig scholen bezoeken Het is belangrijk dat uw kinderen zich ook thuis
Overdracht
voelen
De belangrijkste papieren worden door ons
eventueel al voor de overname van een
kantoor
vertaald. Pas als dit geregeld is,
boerderij met uw schoolgaande kinderen de
kunnen we overgaan tot de aankoop van het
school bezoeken. Uw kinderen kunnen dan
bedrijf. Een belangrijke dag! Hierbij zijn diverse
kennis maken met de juf of meester en hun
mensen betrokken. U en Interfarms natuurlijk,
toekomstige klasgenootjes.
de
bedrijfseconoom
voor
de
in
Denemarken.
Zo
kunnen
we
belasting-
technische verdeling en een advocaat.
Nazorg We blijven ook na de aankoop betrokken bij uw
De periode tussen de koop en de overname,
zakelijke en persoonlijke aangelegenheden,
die overigens
soms heel kort kan zijn
zeker als door tegenslag of ziekte het niet
(minimum van 3 weken), wordt ook gebruikt
loopt zoals we gedacht hadden. We blijven u
om in te werken op het bedrijf en kennis te
volgen langs de “zijlijn”.
maken met de veearts, inseminator, de lokale
Weerbericht:
smid e.d. Ook is het van groot belang om in dit
Landbouw informatie: www.landmandsportalen.dk
traject de basis te leggen voor een duurzame
Telefoongids:
www.degulesider.dk & krak.dk
Deense oogst:
www.landbrugsavisen.dk
Aanbod boerderijen:
www.landbrugssiden.dk
relatie met de vorige eigenaar, zeker als hij in de buurt blijft wonen.
Informeren & Inventariseren wensen - 24 -
Waardebepaling huidige bedrijf & Overzicht van geschikt aanbod
Oriëntatietrip & Bedrijfsbezoeken
www.dmi.dk
Bedrijfsanalyse Onderhandeling Afwikkeling aankoop
Overdracht Opstart
denemarken - emigranten aan het woord
FAMILIE BEUKEBOOM GAAT EMIGREREN. VOLG HUN VERHAAL! De broers Niels en Jan Beukeboom runnen
Najaar 2020 zochten we hen op voor de eerste
samen
biologisch
video-opname waarin ze vertellen over de
melkveebedrijf in het Groningse Finsterwolde.
aanleiding om te emigreren en waarom ze voor
In
hun
Denemarken hebben gekozen. Ook gaan we in
echtgenotes het besluit genomen om naar
gesprek met hun partners en de ouders van
Denemarken te emigreren. Ze zitten midden
Niels en Jan.
met
2020
hun
hebben
ouders beide
een broers
en
in het zoektraject van een geschikt bedrijf in Denemarken. Interfarms begeleidt de familie Beukeboom bij het aankoop- en emigratietraject. Hun proces leggen we vast op video, zodat u een indruk krijgt wat er allemaal bij emigratie komt kijken. Op het Interfarms Youtube kanaal kunt u de video van de familie Beukeboom bekijken.
Uw mogelijkheden in kaart? IN EEN VRIJBLIJVEND ADVIESGESPREK ZETTEN WE UW KANSEN OP EEN RIJ Denkt u serieus na over emigratie en wilt u
Dit gesprek is geheel vrijblijvend. Het kan u
graag weten wat uw mogelijkheden zijn? Wij
helpen in uw verdere besluitvorming om wel of
komen graag eens bij u langs voor een
niet verder te gaan met emigratie.
oriënterend
gesprek.
Tijdens
dit
gesprek
bespreken wij uw wensen en (financiële)
Bel ons voor een afspraak
mogelijkheden, op basis waarvan wij een
U kunt ons bereiken op werkdagen via 0528 -
advies kunnen geven over uw kansen in het
391 111 of per e-mail info@interfarms.nl.
buitenland.
- 25 -
onze boerderij in europa JAN EN RIANNE BLOM UIT TEXEL GAAN NAAR DENEMARKEN In de serie 'Onze Boerderij in Europa' (1e
Yvon Jaspers ging samen met Jan en Rianne
aflevering was 11 maart 2021) trekt Yvon
op bezoek bij Sjaak en Jacqueline Bosma. In
Jaspers samen met een aantal 'oud-BZV'
2016 emigreerden ze met hulp van Interfarms
deelnemers Europa in. Om inspiratie op te
naar het melkveebedrijf in Noord Jutland. Een
doen bij boerenbedrijven over de grens. Voor
mooi gezinsbedrijf met 220 melkkoeien in een
de Texelse schapenhouder Jan en Rianne
prachtige omgeving.
Blom, leidt deze 'Denemarken verkenning' tot het besluit om te gaan emigreren en helemaal opnieuw te beginnen. Interfarms
is
nauw
emigratieplannen
van
betrokken Jan
en
bij
de
Rianne.
Interfarms VLNN Makelaars begeleidde de verkoop van de boerderij op Texel en Danitsja
Sjaak gaf in het interview een paar belangrijke
Rientjes, van Interfarms Danmark ApS, is
tips:
betrokken
emigreren.
bij
de
aankoop
en
emigratie.
'Ga
het En
liefst
met
maak
het
jonge besluit
kinderen om
te
Voorjaar 2021 verhuizen ze met hun zoontjes
emigreren samen. Je moet er beide voor de
Melle en Siem naar hun melkveebedrijf in
volle 100% achter staan. Als er twijfel is, dan
Noord Jutland.
zou ik het niet doen. Onze droom was om ons eigen bedrijf te hebben. We hebben hier de
In een volgende serie van Onze Boerderij kunt
kans gekregen om deze droom waar te maken
u kijken hoe het hen in Denemarken vergaat.
en te doen wat we leuk vinden!' Het bedrijf van Sjaak en Jacqueline Bosma in Noord Jutland
- 26 -
Uw bedrijf verkopen? En u wilt weten wat uw bedrijf waard is? Neemt u contact op met één van onze aangesloten makelaarskantoren. Zij kunnen u vrijblijvend adviseren over de waarde van uw bedrijf en de beste verkooptactiek. Onze makelaars hebben jarenlange ervaring met de aanen verkoop van agrarisch onroerend goed in Nederland Ze zijn gecertificeerd makelaar, taxateur en/of rentmeester. U kunt daarom vertrouwen op een deskundige aanpak. Ook voor complexe vraagstukken zoals stikstof, (extern) salderen, onteigening of andere bedrijfsontwikkelingen kunnen onze makelaars u adviseren en begeleiden. Wij helpen u graag om uw mogelijkheden compleet en duidelijk op een rij te zetten. Bel één van onze kantoren voor een vrijblijvend gesprek.
T 0594 - 506 223
T 0348 - 748 411
info@achterhofmakelaardij.nl
vlnn@interfarms.nl
T 06 - 5133 7384
T 0228 - 592 244
boer@interfarms.nl
info@kwantesmakelaardij.nl
OVER BOEREN EN BOERDERIJEN IN HET BUITENLAND
VOOR AL UW VASTGOED ZAKEN IN NEDERLAND EN HET BUITENLAND makelaardij taxaties grond- en pachtzaken productierechten emigratie investeringen
Australië Canada Denemarken Duitsland
Frankrijk Nederland Portugal
Slowakije Uruguay Zweden
Interfarms Pieperij 11 7924 PZ Veeningen 0528 - 391 111 info@interfarms.nl www.interfarms.nl
www.interfarms.com