IM 1606

Nummer 6 2016

Vlasvezelversterkt Geopolymeer kunststof fietspadbrugdek Translucent, Buigbare luchtzuiverend brug beton Paviljoen Bottle-up: van trending genaaide terrazzo houten segmenten Functionele coatings op basis van polyVuurvast sacharide hout De sterkte ‘The material van thermisch formalyversterkt known asglas concrete’ AquaBASE Primeur: betonkano zonder cement

EEN

UITGAVE

VAN

SJP

UITGEVERS

INHOUD Innovatieve Materialen is een vaktijdschrift gericht op de civieltechnische sector en bouw. Het bericht over ontwikkelingen op het gebied van duurzame, innovatieve materialen en/of de toepassing daarvan in bijzondere constructies.

Innovatieve Materialen is een uitgave van Civiele Techniek, onafhankelijk vaktijdschrift voor civieltechnisch ingenieurs werkzaam in de grond-, weg- en waterbouw en verkeerstechniek.

De redactie staat open voor bijdragen van vakgenoten. U kunt daartoe contact opnemen met de redactie.

Uitgeverij SJP Uitgevers Postbus 861 4200 AW Gorinchem tel. (0183) 66 08 08 e-mail: info@innovatievematerialen.nl www.innovatievematerialen.nl

Redactie: Bureau Schoonebeek vof Hoofdredactie: Gerard van Nifterik

Advertenties Drs. Petra Schoonebeek e-mail: ps@innovatievematerialen.nl Een digitaal abonnement in 2017 2016 (6 uitgaven) kost € 39,50 25,00 (excl. BTW) Zie ook: www.innovatievematerialen.nl Niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en of openbaar worden door middel van herdruk, fotokopie, microfilm of op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

BERICHTEN 1 Geopolymeer fietspad 2 Buigbare brug 3 Bottle-up: trending terrazzo 4 European Concrete Award 2016 5 ‘Eindhoven krijgt eerste beton 3D-geprinte woning van Europa’ 6 Floor power: Houten vloer wekt energie op 7 Symbiobrug 8 Constructieve houtpanelen in een esthetische rol 9 Staalprijs 2016 10 ‘Lego’ van puin 11 Publieksprijs Dutch Design voor glazen ‘stenen’ 12 Samenwerkingsovereenkomst PlasticRoad 12 Functional 3D Printed Ceramics 13 Biocomposiet brug 14 ‘Betonnen jungle absorbeert meer CO2 dan gedacht’ 15 Zospeum: ‘building with daylight’ 16 TailorCrete: productie van digitale betonarchitectuur 17 ‘s Werelds eerste verlichte zebrapad ligt in Eerbeek 18 Functionele coatings op basis van polysacharide

Het bedrijf APP uit Beers, Noord-Brabant, ontwikkelde de afgelopen decennia een reeks aan innovatieve coatings op basis van polysachariden. De beschermende oppervlaktelagen zijn speciaal bedoeld voor uiteenlopende commerciële, civieltechnische en infrastructurele projecten, maar ook voor kunstwerken en monumenten.

De coatings van APP beschermen tegen graffiti, olie, kauwgum, urine, uitlaatgassen en roet; kortom tegen vervuiling. Voordeel van de polysacharide-oppervlaktelaag is dat de visuele en fysische aspecten van bouwmaterialen intact worden gelaten. Bovendien zijn polysacharide-coatings aan het einde van hun levensduur eenvoudig te verwijderen, in tegenstelling tot veel anti-graffiti coatings. Nieuw is dat de polysacharide coatings ook worden toegepast in gewasbescherming en als antifouling.

22 De sterkte van thermisch versterkt glas

Hoewel glas steeds meer wordt gebruikt als constructiemateriaal, wordt glas niet vervaardigd onder sterktenormen, zoals staal en beton. Van de drie soorten glas: ongehard glas, (het standaard ‘annealed float glass’), gehard glas en thermisch versterkt glas, heeft alleen thermisch versterkt glas de eigenschappen die het geschikt maakt voor constructiedoeleinden. In dit artikel worden de factoren beschreven die de sterkte bepalen van thermisch versterkt glas.

26 AquaBASE

Dankzij een zorgvuldig aangelegd rioolstelsel is Nederland er aan gewend geraakt dat regenwater vlot verdwijnt van de straten. Echter, in tijden van een veranderend klimaat blijkt dat er anders moet worden gekeken naar neerslag. Steeds vaker doen piekbuien en een periode van langdurige neerslag een te grote belasting op ons rioolstelsel. Als oplossing voor een waterveilige openbare ruimte hebben een aantal samenwerkende partijen AquaBASE ontwikkeld, een nieuw water-bufferend en infiltrerend wegsysteem met holle ruimte.

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

Geopolymeer fietspad Sinds begin oktober beschikt de gemeente Zeewolde over een fietspad dat is gemaakt van geopolymeerbeton. Een primeur voor Nederland. Het pad langs de Gelderseweg is aangelegd door het bedrijf Cementbouw die de geopolymeren heeft toegepast als cementvervanger. Het resultaat is een duurzaam fietspad met een volgens de betrokken partijen extreem lage CO2-footprint.

Bindmiddel

Geopolymeerbeton bevat geen traditioneel Ordinary Portland Cement (OPC) en dat scheelt in milieubelasting. Om OPC te produceren moeten grondstoffen lange tijd worden verhit op hoge temperatuur en dat veroorzaakt de emissie van veel CO2. Geopolymeren daarentegen zijn afvalstoffen uit de industrie, zoals hoogovenslak en koolvliegas, stoffen dus die toch al ontstaan bij de productie van bijvoorbeeld staal. Geopolymeren kunnen (onder randvoorwaarden) in een mengsel van alkaline als bindmiddel in beton worden gebruikt. Geopolymeerbeton heeft daardoor een veel lagere CO2-voetafdruk dan OPC-beton.

op maat bouwmaterialen te ontwikkelen die voldoen aan de specifieke eisen en bovenal een forse reductie van CO2-footprint opleveren.

In Zeewolde is volgens de betrokken partijen een CO2-reductie behaald van ruim 65 procent ten opzichte van conventioneel beton. Bovendien is volgens Cementbouw naast de forse emissiereductie ook de MKI (milieukostenindicator) erg gunstig uitgevallen. Er is sprake van een halvering van de MKI.

Technologie

Vanwege de ongunstige CO2-footprint van conventioneel cement past Cementbouw volgens eigen zeggen al jaren duurzame alternatieven toe bij de productie van betonmortel. Een bekend fenomeen is het vervangen

van delen Portland cement (CEM I) in betonmengsels door het CO2-neutrale gecertificeerde poederkoolvliegas en/of het CO2-vriendelijker hoogovencement (met groot aandeel secundaire grondstof hoogovenslak). Het was volgens het bedrijf echter nog niet eerder mogelijk om het bindmiddel cement volledig te vervangen zonder dat dit consequenties had voor de kwaliteit van het eindproduct. Met de SQAPE geopolymeer technologie is dat volgens Cementbouw nu dus wel gelukt.

Overigens hebben de gemeente Zeewolde en Cementbouw afgesproken dat de laatste na de economische of technische levensduur het fietspad ook weer zal verwijderden en het materiaal bewerken voor een tweede leven. www.cementbouw.nl>

SQAPE

In het vernieuwde fietspad bij Zeewolde heeft Cementbouw de zogenaamde RaMaC-wegverharding toegepast, een nieuwe geopolymeerlijn van het bedrijf.

RaMaC werd ontwikkeld met SQAPE technologie. SQAPE is een joint-venture tussen Cementbouw (CRH) en Van Gansewinkel Minerals. SQAPE ontwikkelt in samenwerking met derden unieke combinaties van bindmiddel, alkaliĂŤn en een gepatenteerd additief. Doel is om

1 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

Buigbare brug

In Seattle wordt momenteel gebouwd aan ‘s werelds eerste flexibele brug, die juist doordat ze buigzaam is aardbevingsbestendig zou zijn. In de constructie is gebruik gemaakt van een combinatie van geheugenmetaal en een nieuw ontwikkeld buigzaam betoncomposiet.

Het viaduct in State Route 99 wordt ontwikkeld in opdracht van Washington State Department of Transportation ­(WSDOT) in samenwerking met het Earthquake Engineering Lab van de University of Nevada, in Reno. Er is vijftien jaar onderzoek aan het project voorafgegaan. WSDOT wil nu in Seattle de ontwikkelde technologie in de praktijk testen.

Het idee is dat door het gebruik van geheugenmetaal in combinatie met flexibel beton de brug in geval van een aardbeving als het ware weer in z’n oor-

Video

2 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

spronkelijke vorm terug buigt. Daartoe wordt in de kolommen van het viaduct een wapening gebruikt van het geheugenmateriaal, nikkel/titanium-legering, in combinatie met een betoncomposiet.

De laatste ontleent haar flexibiliteit aan het feit dat er kunststofvezels in zijn gemengd. (Zie ook Innovatieve Materialen nummer 5 2016 pag. 4).

Volgens WSODT zou de constructie een aardbeving van 7.5 op de schaal van Richter aan moeten kunnen. Dat maakt niet alleen dat de brug bij een beving

niet zal instorten, maar ook bruikbaar blijft voor hulpdiensten en zelfs voor gewoon verkeer.

De gebruikte materialen zijn wel een stuk prijziger dan conventioneel beton en staal (naar verluidt negentig keer duurder) maar WSODT hoopt dat te kunnen terugverdienen door minder onderhoud en een langere levensduur.

Het viaduct moet volgens planning in het voorjaar van 2017 worden opgeleverd. www.wsdot.wa.gov>

BERICHTEN

Bottle-up: Trending terrazzo Bottle-up presenteerde tijdens de Dutch Design Week, van 21 tot 29 oktober in Eindhoven Trending Terrazzo: een decoratief materiaal gemaakt van wit cement en glasscherven afkomstig van glasafval van Zanzibar.

Zanzibar is een eiland aan de oostkust van Afrika en hoort bij Tanzania. De belangrijkste bronnen van bestaan zijn specerijen en toerisme. Dat laatste zorgt voor inkomsten, maar ook voor problemen: afval. Toeristen laten jaarlijks op de stranden tonnen plastic en vooral glas achterlaten. Juist met dat laatste lijkt wat te doen. Zes Nederlandse ontwerpers reisden in september 2015 af naar Zanzibar. Daar ontwierpen ze samen met de plaatselijke bevolking producten van afvalglas, die weer aan toeristen en zelfs buiten het eiland werden verkocht. De hoeveelheid glas die op deze manier kon worden hergebruikt, was echter lang niet voldoende om het afvalprobleem op te lossen.

En zo ontstond Bottle-up, een initiatief van Hubert & Elisabeth van Doorne en de Dutch Design week. Bottle-up wil het afvalglas verwerken in nieuwe constructieve materialen die op het eiland zouden kunnen worden verwerkt. Vorig jaar begon men met de ontwikkeling van Bottle | Brick, een bouwmateriaal van glasstukjes, glaspoeder en cement. Het wordt gemaakt in de vorm van blokken die de traditionele bouwmaterialen (cement, grint en zand) zouden moeten vervangen. Voordeel is niet alleen dat er met het materiaal een oplossing kan worden gevonden voor het afvalglas, maar ook dat de prijzige import van materialen kan worden verminderd. Bottle | Brick is nog in een testfase, maar de bedenkers verwachten dat het een vol-

doende sterk bouwmateriaal zal opleveren om grote hoeveelheden afvalglas een nieuwe leven te kunnen geven.

Daarnaast ontwikkelde Bottle-up een nieuw decoratief materiaal: Trending Terrazzo. Het wordt gemaakt van wit cement waarin zichtbare stukjes glas worden gemengd waardoor het een terrazzo-achtig uiterlijk krijgt. Trending Terrazzo is een materiaal waarin de mooie eigenschappen van glas nog zichtbaar zijn en scherven een waardevolle nieuwe bestemming krijgen.

Het leent zich uitstekend voor het produceren van duurzaam, op Zanzibar gemaakt meubilair.

Een van de eerste testproducten was een tafeltje, waarvoor een ijzeren wok werd gebruikt als gietvorm. Een stuk golfplaat als mal voor een tafelpoot.

Bottle-up verwacht dat met name hotels op het eiland geĂŻnteresseerd zijn in dergelijke duurzame en esthetisch bijzondere producten.

Bottle-up hoopt met Trending Terrazzo (ontwikkeld met steun van Creative Industries Fund NL) inkomsten te verwerven om de ontwikkeling van Bottle | Bricks verder te financieren. www.bottle-up.org>

Video

3 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

European Concrete Award 2016

4 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

De OV-Terminal van Station Arnhem Centraal, heeft de European Concrete Award 2016 gewonnen. De jury was vooral te spreken over de gekromde betonnen platen waarmee het dak van het station is bedekt. De OV-Terminal van Station Arnhem Centraal is ontworpen door architect Ben van Berkel van

BERICHTEN UNStudio. Eerder won het gebouw al de A+Award en de Nationale Betonprijs 2015.

De terminal is gebouwd in opdracht van ProRail en gemeente Arnhem door bouwcombinatie Ballast Nedam-BAM en een aantal onderaannemers. Een van die onderaannemers is mbX B.V. uit Bergen op Zoom, zij hebben met Sorba Projects uit Winterswijk, de bouwcombinatie en de architect de betonnen dakplaten ontwikkeld.

De OV-terminal is deels uit beton, en deels uit scheepsstaal opgetrokken. De betonnen gevelelementen zijn door mbX geproduceerd in een flexibele mal.

Volgens het bedrijf was dat de meest efficiënte methode voor het maken van 1450 verschillende dubbelgekromde elementen. In totaal ging het om een oppervlak van 4500 m².

Vanwege de dubbele kromming in de elementen was het toepassen van traditionele wapening volgens mbX praktisch uitgesloten. Voor het project is een specifiek betonmengsel ontwikkeld met glasvezelwapening. Voor het beton was de buigtreksterkte bepalend, zodat gekozen is voor hogesterktebeton. De panelen hebben een stramienmaat van 3,6 en 1,2 meter. De elementen werden

geproduceerd onder geconditioneerde omstandigheden, met vooraf in één keer ingekochte grondstoffen om een gelijke kleur van elk element te waarborgen.

De bouw van de OV-terminal startte in 2012 en op op 19 november 2015 werd ze feestelijk geopend.

Voor de European Concrete Award werden de projecten beoordeeld op ontwerp, bouw, visuele verschijning en

harmonie van de structuur met de omgeving, benutting van de eigenschappen van beton in het ontwerp en innovatieve gebruik van beton in samenstelling, structuur of vorm en afwerking. De internationale jury van de ECSN (European Concrete Societies Network) koos unaniem voor Arnhem. De prijs is op 28 oktober uitgereikt in Rome.

‘Eindhoven krijgt eerste beton 3D-geprinte woning van Europa’ De eerste beton 3D-geprinte woning van Europa komt in Eindhoven te staan.

Dat maakte de Eindhovense wethouder Torunoglu en professor Theo Salet (TU/e) op 24 oktober bekend bij de start van ‘The Making of our Future City’. Deze conferentie over innovatie in de bouw, geïnitieerd door de gemeente Eindhoven en vond plaats tijdens de Dutch Design Week (DDW) in Eindhoven. 3D-printen is een belangrijke vernieuwing die bouwprocessen en -producten de komende jaren zeker zal veranderen. Naast dit nieuws waren op de conferentie nog vele inspirerende sprekers aan het woord, over de noodzakelijkheid en het enorme potentieel

voor innovatie in de bouwsector.

In oktober van 2015 nam de groep van Theo Salet een 3D-betonprinter in gebruik die betonconstructies tot 11 m lang, 5 m breed en 4 m hoog kan printen. Voor het eerste 3D-geprinte huis is het de bedoeling dat er elementen gefabriceerd in het laboratorium van de TU/e en op de bouwplaats worden geassembleerd.

3D-printen van beton geeft volgens de betrokken partijen een totaal nieuw zicht op het toepassen van beton in constructies. Naar verwachting maakt het bouwen veel efficiënter, omdat materiaal precies wordt toegepast waar het het meest tot zijn recht komt.

De locatie van de 3D-geprinte woning is overigens nog niet bekend.

(Zie ook Innovatieve Materialen nummer 3, prof. Theo Salet over de impact van 3D-betonprinten.)

Video

5 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

Floor power

Houten vloer wekt energie op Duurzame vloeren, gemaakt van ecologisch-vriendelijke materialen, zijn niets nieuws. Maar nu komen onderzoekers van de University of Wisconsin-Madison toch met een noviteit: een vloer die zowel ‘groen’ is, maar ook nog elektriciteit opwekt.

Xudong Wang, assistent professor Materials science and engineering van de UW-Madison, en onderzoeksgroep publiceerden er eerder dit jaar over in the journal Nano Energy.

De methode van Wang werkt met houtpulp. Het betreffende materiaal bestaat deels uit cellulose nanovezels. De onderzoekers hebben een deel van die vezels gemodificeerd door ze chemisch te behandelen, en wel zo dat ze een klein beetje elektrische stroom produceren als ze bijvoorbeeld onder invloed van druk in aanraking komen met onbehandelde nanovezels. Op die manier kunnen voetstappen worden omgezet in elektriciteit, voldoende om lampjes te laten branden of een batterij op te laden.

Voordeel is dat houtpulp goedkoop en ruimschoots voorhanden is, herwinbaar is en vrijkomt als een afvalproduct van verschillende industrietakken.

De truc zit er in om een materiaalsysteem te vinden met een zo groot mogelijk tribo-elektrisch effect. De onderzoekers van UW-Madison spreken van een triboelectric nanogenerator (TENG). Het tribo-elektrisch effect is een soort contactelektrificatie waarbij de materialen die met elkaar in contact komen tijdens

6 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Associate Professor Xudong Wang met een prototype proefstuk van energie-opwekkend hout. Photo: Stephanie Precourt

het wrijven elektrische lading uitwisselen en zo elektrisch opgeladen worden.

Jarenlang hebben Wang en zijn collega’s verschillende materialen getest om een zo optimaal mogelijk effect te behalen en dat lijkt nu dus gelukt.

Het onderzoek van het UW-Madison is het nieuwste binnen een groter programma: ‘roadside energy harvesting’, waarvan wordt verwacht dat het mogelijk een concurrent kan worden van zonne-energie. Het idee daarachter is om elektriciteit te winnen op plaatsen

met veel menselijke activiteit, zoals in drukbezochte gangen en plaatsen als stadions.

De TENG-technologie van Wang moet nog verder worden geoptimaliseerd, maar als dat zover is, kan de techniek volgens hem eenvoudig worden geïmplementeerd in allerlei soorten vloeren.

Wisconsin Alumni Research Foundation heeft inmiddels patent op de technologie. www.wisc.edu>

BERICHTEN

Symbiobrug

Net buiten Delft is op 17 november een bijzondere brug in gebruik genomen, als onderdeel van een nieuwe wandel- en fietsverbinding die de provincie Zuid-Holland, Recreatieschap Midden-Delfland, gemeente Delft en TU Delft hebben aangelegd. De Symbiobrug is het winnende ontwerp van een brugontwerpprijsvraag aan de TU Delft, georganiseerd door de eerder genoemde partijen. De ontwerper van de winnende brug, Rafail Gkaidatzis, is nu werkzaam als architect bij Royal HaskoningDHV. De knalrode Symbiobrug is 39 meter lang, tien meter breed en weegt ruim 45 ton. Ze ligt over de 35 meter brede

Karitaatmolensloot aan de zuidrand van Delft. De brug heeft een speciaal vormgegeven stalen draagconstructie. Het brugdek is gemaakt van composietmateriaal (glasvezelversterkte kunststof).

Als onderdeel van de rand zijn zit- en verblijfplekken aangebracht.

Voor het ontwerp van de brug heeft de TU Delft op verzoek van het Recreatieschap Midden-Delfland al in 2014 een prijsvraag uitgeschreven onder TU Delft bouwkundestudenten die dus door Rafail Gkaidatzis is gewonnen. De naam zou een samenvoeging zijn van het Griekse ‘samen’ en ‘levend’ en weerspiegelt volgens de betrokken partijen de

interactie tussen natuur en technologie, twee elementen die in de Symbiobrug samengaan.

Video

7 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

Constructieve houtpanelen in een esthetische rol In het houten interieur van het One Main-renovatieproject in Boston (VS) is bij haar recente renovatie voorzien van een houten interieur. Opvallend zijn de golvende houten oppervlakken die volledig zijn opgebouwd uit dwars gelamineerde LVL-panelen.

Het dwars gelamineerde Kerto-Q LVL van de Finse producent Metsä Wood wordt doorgaans gebruikt voor constructieve toepassingen. Het ontwerp is van hoofdarchitect van het project, Mark Goulthorpe van dECOi Architects en hoogleraar aan het nabij gelegen MIT. De bestaande kantoortoren in Boston was een betonnen gebouw uit 1970, met hermetisch afgesloten ramen en volledige airconditioning. Er was voldoende ruimte om het relatief lichte Kerto-plafond aan de betonplaten op te hangen.

Ieder onderdeel van het interieur werd in de fabriek geprefabriceerd op een drie-assige CNC-machine. Het resultaat

8 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

was 1200 panelen van 3,7 bij 1,2 meter, met een dikte van 39 mm. Daarin werden deuvelgaten gefreesd zodat ze eenvoudig konden worden geplaatst en ze alleen nog maar in de juiste volgorde moesten worden gezet en gemonteerd. Het totale houten oppervlak bedroeg 1000 m2. De productie was zo geoptimaliseerd dat er slechts 10 procent aan afvalhout ontstond, dat uiteindelijk werd versnipperd en gerecycled.

Het renovatieproject ontving eerder dit jaar een prijs in het kader van de internationale A’ Design Award & Competition.

Metsä Wood, onderdeel van de Finse Metsä Group, maakt producten van Scandinavisch hout. De verkoop in 2015 bedroeg ­ € 0,9 miljard. Er werken circa 2.000 mensen. www.metsawood.com>

BERICHTEN

Staalprijs 2016 De Paleisbrug (ook bekend als Ponte Palazzo) in Den Bosch heeft de Staalbouwprijs 2016 in de wacht gesleept in de categorie Infrastructuur. De brug is een 250 m lange verbinding over het spoor tussen het historisch centrum van Den Bosch en het Paleiskwartier. Ze bestaat uit een staal-beton constructie waarvan de staalconstructies volledig zijn uitgevoerd in weervast staal. De aanbruggen zijn constructief ontworpen met staal en een gewapende betonnen vloer die samen een geheel vormen. De brug heeft een totaal gewicht van circa 1350 ton staal.

De brug is voorzien van diagonale liften. Omdat weervast staal gevoelig is voor permanente vochtbelasting, zijn alle delen zo ontworpen en geproduceerd dat indringend vocht de constructies meteen weer kan en zal verlaten.

In de categorie karakteristieke stalen bouwdelen ging de prijs naar het balkon van gevouwen staalplaat, van NEXIT architekten in Arnhem. Het balkon aan de Spijkerstraat in Arnhem, is geconstrueerd uit een vlakke plaat van weervast staal (4 mm).

Daaruit wordt een patroon gelaserd dat vervolgens op de zetbank wordt gevouwen tot een driedimensionale constructie.

Met het vouwpatroon kan voor iedere situatie, raambreedte, een specifiek, custom made, balkon worden geproduceerd worden met dezelfde techniek.

Door het vouwen (zetten) krijgt het plaatmateriaal grote sterkte en stijfheid. De zetkanten aan boven en onderzijden zijn gepuntlast, waardoor een doorlopende ligger ontstaat. Uit de verticale borstwering is voor de helft materiaal weggenomen voor gewichtsbesparing.

Door de lichte constructie, de flexibiliteit in maatvoering en door de eenvoudige ophanging is het balkon volgens de ontwerpers uitermate geschikt voor bevestiging aan bestaande gevels.

De Nationale Staalprijs is een tweejaarlijkse bouwprijs voor projecten in staal. Ze bestaat sinds 1971. De jury kan projecten nomineren in vijf categorieĂŤn: utiliteitsbouw, industriebouw, woningbouw, infrastructuur en karakteristieke stalen bouwdelen. Er is ook een Nationale Duurzaamheidsprijs Staal die in elke categorie kan worden genomineerd en toegekend. In de categorie Utiliteitsbouw viel dit jaar een nieuwe, door Tennet ontwikkelde hoogspanningsmast (Wintreck). De prijs voor Industriebouw ging naar het Nationaal Militair Museum, terwijl het Bedrijfsgebouw Fokker 7, Schiphol Oost, de Nationale Duurzaamheidsprijs Staal in de wacht sleepte Meer op de website van de nationale staalprijs>

9 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

‘Lego’ van puin

Op 27 oktober demonstreerde ondernemer Gerard Steijn van de Mobiele Fabriek, in Maarssen een transformatiesysteem dat van bouwpuin een soort lego-bouwblokken maakt. Het gaat om een verplaatsbaar minifabriekje die van puin aardbevingbestendige betonblokken maakt om nieuwe huizen mee te bouwen. Het idee ontstond enkele jaren geleden, eigenlijk uit ergernis over het feit dat puin, wat volume betreft, de grootste vervuiler ter wereld is. ‘Puin vervuilt en vernielt het milieu en is een gevaar voor de volksgezondheid voor de mensen die in een vervuild gebied leven,’ zegt de website van de Mobiele Fabriek daarover. Daar wil het bedrijf van Gerard Steijn wat aan doen met de ontwikkeling van een mininstallatie waarmee van puin stapelbare betonblokjes kunnen worden gemaakt, waarmee eenvoudig maar effectief nieuwe aardbevingsbestendige huisjes kunnen worden gemaakt. Slachtoffers van een oorlog of (natuur)ramp kunnen er hun gemeenschap snel weer mee opbouwen.

Het idee is eigenlijk simpel. In de mobiele installatie ter grootte van een zeecontainer wordt het puin, bijvoorbeeld afkomstig van ingestorte gebouwen, gemalen, gesorteerd en gezeefd, waarna er cement aan wordt toegevoegd en er

10 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

een nieuw betonmengsel van wordt gemaakt. Dat mengsel wordt overgebracht in speciale mallen waar het in twaalf uur tijd uithardt. Deze stenen stapelen als legoblokken, waarvan door een man in een dag tijd een onderkomen kan worden gebouwd van standaard 4,5 bij 4,9 meter.

De bedoeling is om de technologie bij wijze van pilot in te zetten voor een Haïtiaanse woongemeenschap in het zogenaamde Petit Paradis, een leefgemeenschap aan de rand van Port-au-Prince.

De dertig families die daar wonen, zijn slachtoffer van de grote aardbeving van

2010. Volgens de initiatiefnemers zou met deze techniek evenwel miljoenen mensen op de wereld kunnen worden geholpen. http://themobilefactory.org>

Video

BERICHTEN

Publieksprijs Dutch Design voor glazen ‘stenen’ meer tot de conclusie dat glas uitstekend als dragend constructiemateriaal kan worden gebruikt. De glasonderzoekers vonden een manier om de gevel zeer doorzichtig, maar toch sterk en vandaalproef te maken. Naast de TU Delft werkten MRVDV en ABT aan het project.

Telesilla Bristogianni en Faidra Oikonomopoulou

Bij de Dutch Design Awards eind oktober in Eindhoven heeft Crystal Houses de publieksprijs gewonnen. Crystal Houses is de winkelpui opgetrokken uit glazen ‘bakstenen’ die bij de TU Delft zijn ontwikkeld. Bij het project was de onderzoeksgroep van hoogleraar Rob

Nijsse betrokken. De groep (Tele Bristogianni (CiTG), Rob Veer en Faidra Oikonomopoulou (Bouwkunde)) onderzocht hoe ze doorzichtige bakstenen konden maken om een glazen gevel voor Chanel te realiseren in de P.C. Hooftstraat in Amsterdam. Het onderzoek leidde onder

De Griekse promovendi werken inmiddels aan de ontwikkeling van glazen steunpilaren. Pilaren, die nu vaak van beton worden gemaakt, ‘breken’ een ruimte en maken het uitzicht minder wijds. Toch zijn ze wel nodig om het gewicht van het dak of plafond te dragen.

De vraag die de onderzoeksters willen beantwoorden is of gegoten glas een steunpilaar van beton vervangen? Ze ontwierpen inmiddels een steunpilaar bestaande uit zeven transparante lange glazen staven die ze bundelen en verlijmen. Door deze bundeling wordt het licht in de staven gebroken en is de kolom dus goed zichtbaar in een ruimte.

Alles over de Crystal Houses in Innovatieve Materialen nummer 3 2015

KGK Jaarboek 2016/2017 Onlangs verscheen het KGK Keramisch Jaarboek 2016/2017. Het jaarboek wordt uitgegeven door SJP Uitgevers in samenwerking met Nederlandse Keramische Vereniging (NKV).

Het KGK Keramisch Jaarboek is een bewaardocument, traditioneel bedoeld voor de branche en haar toeleveranciers, maar in toenemende mate ook voor bedrijven en organisaties buiten de keramische branche. De toegevoegde waarde van keramische producten (bouwkeramiek, technisch keramiek) en technisch glas worden steeds vaker buiten de sector herkend en gewaardeerd. Dit niet alleen vanwege de esthetische en technische toegevoegde waarde, maar ook omdat de producten een interessante bijdrage kunnen leveren in termen van duurzaamheid.

Verder bevat het KGK Keramisch Jaarboek 2016/2017 zoals ieder jaar een op de keramische industrie gerichte adressenlijst van bedrijven, instellingen, organisaties en musea.

Het KGK Jaarboek kost 20 euro (excl. BTW en verzendkosten) en is te bestellen via info@kgkmagazine.nl>

11 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

Samenwerkingsovereenkomst PlasticRoad

VolkerWessels onderneming KWS, Wavin en Total hebben eind oktober aangekondigd een samenwerkingsverband aan te gaan om het concept PlasticRoad te ontwikkelen; als duurzaam alternatief voor de traditionele asfaltwegen. Het PlasticRoad-concept werd in 2015 geïntroduceerd door KWS. Het zet gerecycled plastic afval om in lichtgewicht elementen.

Deze elementen hebben een holle constructie die gebruikt kan worden als waterberging en als ruimte voor de doorvoer van kabels en leidingen. De prefab elementen zijn makkelijk te transporteren, aan te leggen en te onderhouden. Omdat ze licht van gewicht zijn kunnen de elementen eenvoudig op een zandondergrond geplaatst worden. Doel is een weg te creëren met een kleinere ecologische voetafdruk dan een traditionele weg. Op het moment dat de elementen het einde van hun levensduur bereiken, kunnen ze gerecycled worden, wat volgens de betrokken partijen bijdraagt aan een circulaire economie en een schoner milieu.

De verwachting is dat eind 2017 het eerste prototype zal worden gepresenteerd.

Video

12 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Functional 3D Printed Ceramics Op 22 oktober 2016 ontving Olivier van Herpt uit handen van minister Jet Bussemaker (Onderwijs, cultuur en wetenschap) de New Material Award 2016. Hij ontving de prijs voor zijn zogenaamde Functional 3D Printed Ceramics: 3D-geprint keramiek.

Steeds meer materialen worden 3D-geprint en met klei is het niet anders. De eerste printers waarmee klei kon worden geprint waren echter niet geschikt voor de omvang van objecten die Van Herpt voor ogen had. Daarom ontwikkelde hij de laatste jaren een techniek waarmee veel grotere 3D-geprinte keramische producten kunnen worden gemaakt. Hij ontwierp een speciale extruder en experimenteerde met uiteenlopende soorten klei. Aanvankelijk had hij te kampen met het probleem dat werkstukken nogal eens in elkaar konden zakken. De doorbraak kwam volgens hem toen hij ‘hardere’ kleisoorten met minder water ging gebruiken, waarvoor overigens wel weer een nieuw type extruder moest worden ontwikkeld. Dat lukte, waardoor het mogelijk werd grotere objecten te maken, met bovendien meer details.

De nieuwste 3D-printer van Van Herpt print een object van 80 cm hoog, met een diameter van 42 cm in drie uur. Momenteel werkt hij aan een 3D-machine die nog grotere vormen aan kan; wellicht zelfs keramische constructieve objecten.Inmiddels ontwikkelde de kunstenaar verschillende collectielijnen, zoals de 3D Woven collection en de Sediment collection. De laatste is volgens de website van van Herpt vooral interessant omdat het een van de dunste 3D-geprinte structuren bevat die op dit moment mogelijk zijn. http://oliviervanherpt.com>

BERICHTEN

‘Werelprimeur in Eindhoven’

Biocomposiet brug Op 27 oktober werd ’s tijdens de Dutch Design Week in Eindhoven ‘s werelds eerste volledig biocomposiet fiets-voetgangersbrug gepresenteerd. De brug is 14 meter lang en ligt over rivier de Dommel op de TU/e Universiteitscampus in Eindhoven. De constructie is volledig van vlas- en hennepvezels met biohars gemaakt rond een kern van, ook bio-based, PLA-schuim. De brug is geproduceerd in de hal van het Centre of Expertise BBE lectoraat Biobased Bouwmaterialen bij Spark te Rosmalen. In totaal hebben teams van meer dan honderd studenten,

docenten en professionals vanaf september 2016 meegewerkt aan de bouw.

Om de draagkrachten op te vangen is de brug gemaakt van biocomposiet. Het materiaal bestaat in dit geval uit vlas- en hennepvezels in combinatie met biobased epoxyhars. Om het ontwerp te realiseren is er gebruikt gemaakt van een kern van biofoam (PLA-schuim) met daar omheen een laagje kurk. Er is gekozen voor biofoam omdat dit gemakkelijk te vervormen is. Het laagje kurk beschermt het biofoam tegen het vervormen tijdens het uithardingsproces van het biocomposiet. De brug is opgebouwd uit zeven segmenten die later aan elkaar versmolten zijn tot één geheel.

Doel van het project is volgens de website www.biobasedbrug.nl om de potentie te onderzoeken van biocomposiet als alternatief voor reguliere constructiematerialen als beton, metaal en fossil-based composieten. Biocomposiet constructiemateriaal zou volgens de betrokken par-

tijen in principe grote voordelen moeten hebben op het gebied van ­milieu en total cost of ownership. Daarnaast is biocomposiet een mooie kans voor het stimuleren van de lokale economie door onder andere de lokale teelt en verwerking van vlas als basismateriaal voor het biocomposiet.

De brug is het resultaat van het zogenaamde 4TU Lighthouse onderzoeksproject ‘B3: Fully Bio-Based composite pedestrian Bridge’ in samenwerking met, het al langer lopende, (via de SIA gefinancierde) Biobased brug onderzoeksproject (www.biobasedbrug.nl). Hierin participeren onder meer de Hogescholen Inholland en Avans, de TU/e maar ook diverse innovatieve MKB bedrijven. Het projectconsortium voor het 4TU project is samengesteld uit TU Eindhoven (projectleider), TU Delft, NPSP B.V. en het Centre of Expertise Biobased Economy. www.biobasedbrug.nl>

13 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

BERICHTEN

‘Betonnen jungle absorbeert meer CO2 dan gedacht’ Bij de productie van cement komt CO2 vrij; veel CO2. Echter, datzelfde beton neemt door carbonatatie gedurende haar levensduur ook weer CO2 op.

Dat verschijnsel is algemeen bekend, maar een groep wetenschappers onder meer afkomstig uit de VS (University of California Irving, UCI), China (Institute of Applied Ecology, Chinese Academy of Sciences, Shenyang), Scandinavië en Groot-Brittannië, is tot de conclusie gekomen dat er veel meer CO2 wordt geabsorbeerd dan tot dusver werd aangenomen. Eind november verscheen een artikel in Nature Geosciences onder de titel ‘Substantial global carbon uptake by cement carbonation,’ waarin zijn hun bevindingen uiteenzetten. ‘Concrete jungle functions as carbon sink,’ schreef UCI op haar website.

Carbon sink

De onderzoekers concluderen dat bijna de helft van de CO2 die vrijkwam bij de productie van cement (bij de calcinatie van kalksteen) in de periode 1930 - 2013 in dezelfde periode ook weer is opgenomen door het beton en andere cementgebonden materialen. De betonnen ‘carbon sink’ gaat ook zo ongeveer gelijk met de toegenomen productie van beton; in 2013 werd 2,5 procent van de wereldwijde door de mens veroorzaakte CO2-emissie permanent vastgelegd door cementgebonden materialen. Meer dan 90 procent van deze CO2-opname vindt volgens het artikel plaats tijdens de gebruiksfase van beton en mortel, dus door bouwwerken. De wereldwijde

14 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Foto: UCI

netto bijdrage van cement aan de door de mens veroorzaakte CO2-emissie daalt met deze nieuwe inzichten van de tot nu toe algemeen aanvaarde 5 procent naar circa 2,5 procent.

Nederland

Volgens Erwin Vermeulen van het Cement & Beton Centrum betekent dat voor ons land - gecorrigeerd naar de Nederlandse situatie - dat de bijdrage van de cement- en betonindustrie aan totale CO2-emissie geen 1,6 procent

maar 0,7 procent zou zijn. Met de huidige verduurzamingsopties voor cement en beton waar aan wordt gewerkt, komt CO2-neutraal beton of zelfs CO2-negatief beton erg dichtbij, concludeert Vermeulen.

Meer op de website van UCI> Nature> Blog Erwin Vermeulen (C&BC)>

BERICHTEN

‘building with daylight’ Tijdens de Dutch Design Week werd Zospeum gepresenteerd, een nieuw type isolerend, lichtdoorlatend beton.

Het is een ontwikkeling van een aantal Nederlandse ontwerpers die onder leiding van architect Peter van Delft Westerhof een concept bedachten voor een isolatiemateriaal dat gebruik maakt van optische vezels. Dit kernconcept is verder uitgebouwd met bouw- en vastgoedorganisatie Hurks. Samen ontwikkelden ze een ‘state-of-the-art’ bouwmateriaal bestaande uit beton met 30.000 optische vezels per m2 beton. Het materiaal isoleert, is constructief sterk en duurzaam en bovenal: het is lichtdoorlatend. Onder het adagium ‘building with daylight,’ biedt Z­ ospeum volgens de bedenkers biedt het iedere ontwerper de mogelijkheid om met licht te spelen en te ontwerpen. www.zospeum.com>

INNOVATIEVE MATERIALEN

Hoewel Innovatieve Materialen desgewenst ook in papieren vorm verschijnt, is het vooral een digitaal vakblad. Dat geeft de mogelijkheid om veel meer informatie toe te voegen dan in een conventio­neel papieren vakblad gebruikelijk is.

Bij de artikelen wordt een koppeling gemaakt met relevante websites, achterliggende informatie, rapporten, videomateriaal en/of eerder verschenen artikelen.

INNOVATIEVE MATERIALEN verschijnt met een frequentie van zes keer per jaar. Een digitaal abonnement kost 39,50 (2017).

Interesse? stuur een e-mail naar info@innovatievematerialen.nl Meer info op www.innovatievematerialen.nl

BERICHTEN

TailorCrete: productie van digitale betonarchitectuur Het Deense TailorCrete-project brengt de haalbare productie van digitale betonarchitectuur een stap dichterbij dankzij innovatieve industriële productiemethoden. Dat schrijft het vakblad Tektoniek in de editie die in november verscheen.

De achtergrond van het TailorCrete-project, dat werd gecoördineerd door het Danish Technological Institute (DTI) was dat de productie van niet-standaard betonconstructies nogal een uitdaging is; vooral als het gaat over de invoering van nieuwe en kosteneffectieve manieren om niet-standaard bekistingen te maken. Het project was erop gericht om digitale 3D-modellering met behulp van geavanceerde Computer-Aided Design (CAD)-software en die van de fabricage van bekistingen en wapening op elkaar af te stemmen. Dit met het doel om digitale betonarchitectuur mogelijk te maken.

Demonstrator

In het project zijn nieuwe methoden en technologieën geïntroduceerd om betonconstructies en -oppervlakken te maken in complexe vormen. Hierbij is gebruikgemaakt van een geïndustrialiseerde, kosteneffectieve en duurzame benadering op basis van digitale architectonische ontwerpen, robotproductie en betontechnologie. Die aanpak maakt het mogelijk om de architectonische waarde van betonnen bouwwerken te vergroten en zorgt voor innovatieve en geavanceerde architectuur in de traditionele woningbouw. Het nut van de technologieën die zijn ontwikkeld in het kader van het TailorCrete-project is aangetoond door de zogenaamde ‘Demonstrator’. Deze grote sculpturale betonconstructie is gebouwd in het Deense Aarhus.

Daarbij is onder meer gekeken naar gerobotiseerde freessystemen, lichtgewicht bekistingsmaterialen, coatings en ontkistingsmiddelen.

16 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Demonstrator

BERICHTEN Ervaringen

Met de Demonstrator zijn verschillende zinvolle ervaringen opgedaan. Zo werd een nieuw bekistingssysteem ontwikkeld op basis van gerobotiseerde freestechnologie. Het gebruik van een geavanceerd vijf-assig freessysteem bleek voor een aanzienlijke verbetering van de kosteneffectiviteit van het freesproces te zorgen. De ontwikkeling van een vaste steunconstructie met een rooster en het gebruik van een snijmethode met hittedraden voorafgaand aan het frezen, zorgden er bovendien voor dat de hoeveelheid gefreesd materiaal tot een minimum kon worden beperkt. De toepassing van flexibele membranen leidde tot een glad betonoppervlak, terwijl de bekisting kon worden hergebruikt en het afvalmateriaal kon worden gerecycled.

De bouw van de Demonstrator toont volgens DTI aan dat alle technologieën die in het kader van dit project werden ontwikkeld, gereed zijn voor toepassing in architectonisch veeleisende betonconstructies.

Download het hele artikel uit Tektoniek (pdf)>

‘s Werelds eerste verlichte zebrapad ligt in Eerbeek In Eerbeek is eind november het eerste verlichte zebrapad van Nederland in gebruik genomen. Het zebrapad moet ervoor zorgen dat voetgangers veilig kunnen oversteken. Het zebrapad is ontwikkeld door het bedrijf Lighted Zebra Crossings.

De witte strepen bestaan uit ondiepe lichtbakken met daarin ledverlichting.

Voorafgaand aan de officiële introductie is er twee jaar proefgedraaid op een bedrijventerrein in Eerbeek waar dagelijks 250 vrachtwagens over de oversteekplaats reden.

Lighted Zebra Crossings ontwikkelde twee versies. Er is een type voor een klinkerweg en één voor een asfaltweg.

Beide kunnen in een bestaande weg worden geïntegreerd. Elke plaat is ongeveer 200 x 50 cm. Normaal gesproken worden er twee platen gebruikt per streep (totaal 400 x 50 cm).

In de klinkerversie zijn de platen voorzien van een roestvaststalen frame waarin een laag beton is gestort. Daarboven bevindt zich de verlichte plaat. De diepte voor een klinkerweg kan op maat gemaakt worden afhankelijk van de dikte van de klinkers; gemiddeld 8 cm.

De asfaltversie is niet voorzien van beton en wordt direct op het uitgefreesde asfalt bevestigd. De diepte van de bak is circa 4 cm.

Elke plaat is voorzien van leds met

minimale stroomverbruik. Volgens de producent is het verbruik per plaat is ongeveer 0,048 Kwh. Volgens Lighted Zebra Crossings kan het systeem ook met een zonnepaneel worden uitgerust. www.lightedzebracrossing.com

Video

17 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Combinatie van kennis en materialen leidt tot innovatief waterbufferend systeem

AquaBASE Dankzij een zorgvuldig aangelegd rioolstelsel is Nederland er aan gewend geraakt dat regenwater vlot verdwijnt van de straten. Echter, in tijden van een veranderend klimaat blijkt dat er anders moet worden gekeken naar neerslag. Steeds vaker doen piekbuien en een periode van langdurige neerslag een te grote belasting op ons rioolstelsel. Als oplossing voor een waterveilige openbare ruimte hebben een aantal samenwerkende partijen AquaBASE ontwikkeld, een nieuw water-bufferend en infiltrerend wegsysteem met holle ruimte.

Nederland ‘vertegelt’ en ‘versteent’.

Door de toename van de neerslagintensiteit valt in korte tijd veel water. Veel hemelwater van daken, straten, trottoirs en bestrate tuinen wordt via kolken in de straat en het riool snel afgevoerd naar de rioolwaterzuivering. Het weer heeft de laatste jaren al op diverse momenten verrast door extremen. In 2016 april op Koningsdag kreeg Nederland te maken met hagel en sneeuw, in juni met hevige

18 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

regenbuien, in juli tropische temperaturen en in september was de temperatuur bovengemiddeld.

Overheden (gemeentes, provincies en waterschappen) hebben een zorgplicht voor hemelwater. Ze dragen zorg voor het verwerken van het hemelwater in hun beheersgebied. Daarbij komt de wetenschap dat er door het veranderende klimaat en de verstedelijking, de waterhuishouding verandert. Buien met een

hoge intensiteit nemen toe, buien met een langdurige neerslag komen vaker voor en de ruimte om water te bergen neemt af.

Holle ruimte

Op de Nederlandse markt ontstaan laatste jaren steeds meer bedrijven die zich bezighouden met diverse manieren van water bufferen en infiltreren in de openbare ruimte. Een van de mogelijkheden

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016 Nederland ‘vertegelt’ en ‘versteent’.

Door de toename van de neerslagintensiteit valt in korte tijd veel water. Veel hemelwater van daken, straten, trottoirs en bestrate tuinen wordt via kolken in de straat en het riool snel afgevoerd naar de rioolwaterzuivering. Het weer heeft de laatste jaren al op diverse momenten verrast door extremen. In 2016 april op Koningsdag kreeg Nederland te maken met hagel en sneeuw, in juni met hevige regenbuien, in juli tropische temperaturen en in september was de temperatuur bovengemiddeld.

Overheden (gemeentes, provincies en waterschappen) hebben een zorgplicht voor hemelwater. Ze dragen zorg voor het verwerken van het hemelwater in hun beheersgebied. Daarbij komt de wetenschap dat er door het veranderende klimaat en de verstedelijking, de waterhuishouding verandert. Buien met een hoge intensiteit nemen toe, buien met een langdurige neerslag komen vaker voor en de ruimte om water te bergen neemt af.

Holle ruimte

Op de Nederlandse markt ontstaan laatste jaren steeds meer bedrijven die zich bezighouden met diverse manieren van water bufferen en infiltreren in de openbare ruimte. Een van de mogelijkheden is onder een verharding (elementenverharding of asfalt) een fundering te creëren met een groot gehalte aan holle ruimtes. Deze holle ruimtes wordt gebruikt om water te bufferen. In het creëren van holle ruimte zit juist het grote risico, want daar waar holle ruimte zit, is per definitie een verminderde stabiliteit aanwezig. Door de statische belasting (eigen gewicht van de constructie) en de dynamische belasting (belasting door het verkeer) is elke minimale vorm van beweging in de constructie van invloed op het risico van zettingen en dus verzakkingen in de fundering. AquaBASE kent dit risico niet, dankzij de zogenaamde Accorder van TenCate. Deze geeft de mogelijkheid om de open fundering met een optimale verdichting aan te leggen waardoor een bepaalde stijfheid in de fundering ontstaat die op zijn beurt de fundering een hoge weerstand tegen permanente vervorming geeft. AquaBASE is dus een waterbufferend en infiltrerend wegsysteem met holle ruimtes, draagkracht en stabiliteit. Het AquaBASE-systeem is een gezamenlijke ontwikkeling van v.d. Bosch

Beton b.v. (bestratingsmaterialen), Rotim (grondstoffen voor infrastructuur), TenCate Geosynthetics en Ingenieursbureau Tauw b.v..

Duurzame oplossing

In nieuwe woonwijken wordt hemelwater tegenwoordig al gescheiden afgevoerd. Vaak wordt echter centraal in het gebied waterbuffering gerealiseerd.

In woonwijken waar dit vanwege de beschikbare openbare ruimte niet kan, zorgt AquaBASE voor een duurzame oplossing. Waar mogelijk, worden de diverse componenten van AquaBASE nu doorontwikkeld. Om olieresten ten gevolge van bijvoorbeeld autoverkeer af te breken, kunnen aan het geotextiel bacteriële additieven worden toegevoegd.

Hemelwater

Wateroverlast is steeds meer een probleem in stedelijke gebieden waar het hemelwater niet snel genoeg wegstroomt. Riolen verwerken vanwege gebrek aan capaciteit het hemelwateraanbod niet snel genoeg. Het lokaal bergen en vertraagd afvoeren voorkomt dat afwenteling van hemelwaterafvoer optreedt.

Het beste is om het hemelwater direct te infiltreren naar het grondwater. Dit is echter niet overal mogelijk, maar vertragen van de hemelwaterafvoer of hergebruiken van hemelwater zorgt er ook voor dat er verstandig wordt omgegaan met hemelwater.

Accorder

De basis voor het AquaBASE-systeem is Accorder van TenCate Geosynthetics uit Nijverdal. TenCate Accorder is opgebouwd uit pockets (compartimenten) van zo’n 7 bij 7 centimeter, die gevuld kunnen worden met lokaal aanwezig zand, steenslag of puin. TenCate Accorder is een nieuw, eenvoudig te installeren concept voor de funderingslaag van wegen en kunstgrasvelden. Accorder is een geweven of een niet geweven (nonwoven) geotextiel bestaande uit compartimenten van ongeveer 5,5 cm hoog en een parallellogramvormig oppervlak met zijden van ongeveer 7 cm. Hierdoor ontstaan per vierkante meter oppervlak tientallen gelijkvormige compartimenten die gevuld kunnen worden met funderingsmateriaal, zand, (lokale) grond, etc.

Uit onderzoek door Kiwa-KOAC blijkt dat door de compartimentering Accorder in

19 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016 AquaBASE-systemen. Daarnaast worden de aangebrachte systemen door Tauw gemonitord om vast te stellen of het systeem functioneert zoals berekend en indien dit afwijkt bij te kunnen sturen in de vorm van het nemen van herstel,- of aanpassingsmaatregelen.

Elementen

staat is om het ingestorte mineraal aggregaat beter op te sluiten, waardoor de constructielaag zich stijver zal gedragen en een betere weerstand tegen permanente vervorming zal hebben. Op deze manier kan om reden van draagkracht een meer stabiele funderingslaag worden aangelegd.

De bodem van de compartimenten bestaat uit hetzelfde materiaal als dat van de opstaande zijden. De bodem zorgt voor scheiding van de grond onder de Accorder en het mineraal aggregaat dat als invulmateriaal in de Accorder wordt gebruikt. De openingsmaat van het gebruikte geotextiel is groot genoeg om voldoende waterdoorlatend te zijn en dus garant te staan voor een optimale infiltratie van het gebufferde hemelwater.

Constructie opbouw

De unieke samenwerking tussen de expertise van ingenieurs, producent en grondstoffenleverancier uit zich in de constructieopbouw van AquaBASE. Voor een stabiele onderlaag wordt de TenCate Accorder gevuld met een systeemvulling, bestaande uit een zeer grove en harde steenslag EcoBASE A5 van Rotim in de gradatie 8-32 mm met, na verdichting, 34 procent holle ruimte. De Rotim EcoBASE A5 voldoet aan alle milieueisen van het besluit bodemkwaliteit, waarbij op zorgvuldige wijze regelmatig wordt getest of het materiaal de Nederlandse bodem niet verstoord. Hiermee wordt ook aangetoond dat de Rotim EcoBASE A5 geen materialen bevat die

20 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

de flora en fauna kunnen beschadigen.

Het materiaal wordt ook volop in openwater constructies toegepast waar de eisen aan het milieu het zwaarst zijn. De EcoBASE A5 heeft een weerstand tegen verbrijzeling LA19. Dit betekent dat de steen een voldoende hardheid heeft om transportbewegingen te kunnen weerstaan en zal niet verbrijzelen tijdens verdichting.

Dit geldt ook voor de straatlaag (laag waarin de waterpasserende Ecopass stenen van v.d. Bosch worden aangebracht).

Deze bestaat eveneens uit een zeer grove en harde steenslag genaamd Ecobase B3 van Rotim in de gradatie 2-8 mm.

De laagdikte van de AquaBASE systeemvulling 8/32 wordt berekend door de ingenieurs van Tauw, afhankelijk van het gewenste veiligheidsniveau (overschrijdingsfrequentie). Zij berekenen aan de hand van het plaatselijke neerslagverloop, het verhard oppervlak (daken en bestrating) en het infiltrerend vermogen van de ondergrond de benodigde buffercapaciteit van het AquaBASE-systeem.

Tauw voert ook de hiervoor noodzakelijke onderzoeken uit in de vorm van bodemonderzoek en beoordeelt de omgeving in hoeverre deze van invloed is op het functioneren in de gebruiksfase. Dit om de gradatie van het aanwezige materiaal en daarmee infiltrerende eigenschappen alsmede de grondwaterstanden vast te stellen.

Verder speelt Tauw een rol in de verdere ontwikkeling van AquaBASE en de monitoring van de aangebrachte

De uiteindelijke AquaBASE-verharding zal in de meeste gevallen bestaan uit elementen. Deze kunnen bestaan uit betonnen, of gebakken elementen.

De v.d Bosch b.v. Ecopass waterpasserende elementen met afstandhouders en voegruimte van 4 mm hebben een doorwateringssnelheid/infiltratiecapaciteit, zonder voegvulling, van circa 4.000 liter per seconde per hectare. Wanneer de voegen gevuld zijn met een gewassen natuurlijk mineraal (EcoBASE C1) is de geteste doorwateringssnelheid/ infiltratiecapaciteit circa 770 liter per seconde per hectare. Beide waarden zijn gebaseerd op een nieuw aangelegde AquaBASE. In de loop der tijd zal de infiltratiecapaciteit afhankelijk van diverse factoren en zonder onderhoudsmaatregelen afnemen.

V.d. Bosch b.v. heeft ervaring in het vervaardigen van elementen en is vanwege eigen productie zeer flexibel in het doorvoeren van wijzigingen voortkomend uit de doorontwikkeling van AquaBASE op het gebied van voegbreedte, voegvorm en opbouw van de elementen.

De EcoBASE A5 8-32mm systeemvulling wordt compleet omhuld met een TenCate TS10 nonwoven (vlies). Dit om te voorkomen dat fijne delen vanuit de straatlaag en aangrenzende aanvullingen zoals trottoirs, groenstroken in de 34 procent holle ruimte van de systeemvulling komen, waardoor de zorgvuldig berekende buffercapaciteit zou reduceren.

Tekst: AquaBASE Meer op de website van Aquabase>

M2i

Four Service Areas Science

Human Capital

We develop technology & industry roadmaps to materialize scientific agendas

We connect talented people to our partners, creating results together.

Network

Market Platforms

We combine existing competences and new markets and vice versa

As the specialist network organization in materials innovation, the Materials innovation institute (M2i) works with large industries as well as small and rapidly expanding companies. M2i delivers value to business and science in four service areas.

€ M2i is the enabler in materials innovation and delivers the integral programming for the Top Sector High Tech Systems and Materials (HTSM), boosting the Dutch economy with knowledge and talent and strengthening its position as global player.

Valorization

We empower industry to capitalize on developed competences and technologies

“To be successful in our society, we are taking a leading role in the social and technical materials innovations — for the generations to come.”

— Mario van Wingerde CEO M2i

Elektronicaweg 25 2628 XG Delft +31 88 035 1900 info@m2i.nl www.m2i.nl INNOVATIEVE MATERIALEN

21 |

6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

De sterkte van thermisch versterkt glas Hoewel glas steeds meer wordt gebruikt als constructiemateriaal, wordt glas niet vervaardigd onder sterktenormen, zoals staal en beton. Van de drie soorten glas: ongehard glas, (het standaard ‘annealed float glass’), gehard glas en thermisch versterkt glas, heeft alleen thermisch versterkt glas de eigenschappen die het geschikt maakt voor constructiedoeleinden. In dit artikel worden de factoren beschreven die de sterkte bepalen van thermisch versterkt glas.

Vanuit sterkte-perspectief zijn er vier soorten glas: - Ongehard glas, het standaard ‘annealed float glass’ dat alleen op maat gesneden wordt.

- Thermisch versterkt, ook wel bekend als half gehard glas, dat na het snijden en slijpen een warmte behandeling krijgt waardoor het een beperkt druk voorspanning in het oppervlakte krijgt.

- Gehard glas, dat na het snijden en slijpen, tot 620 °C wordt verhit en dan snel wordt afgekoeld. Hierdoor ontstaat een hogedruk voorspanning in het oppervlak.

- Chemisch gehard glas, dat na het snijden en slijpen, in een bad met gesmolten zout wordt gedompeld en na een ionen uitwisselingsproces een dunne laag in het oppervlak heeft met een hogedruk voorspanning. Het gorilla glas in moderne telefoons is een goed voorbeeld.

Hoewel elk van deze zijn typische toe-

22 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016 passingsgebieden heeft, wordt de laatste jaren het thermisch versterkt glas steeds meer gebruikt in bouwkundige toepassingen. Hoewel het thermisch versterkt glas minder sterk is dan het vol geharde glas, heeft het de volgende belangrijke voordelen:

-

Bij breuk verbrijzelt het glas niet volledig, wat vol gehard glas wel doet;

-

Thermisch versterkt glas is niet gevoelig voor lokale stootlasten zoals gehard glas;

-

Voor zover bekend zijn er geen problemen met spontane breuk door nikkelsulfide in­sluitsels in thermisch versterkt glas.

Dus de lagere sterkte wordt gecompenseerd door een beter gedrag bij breuk en een veel lagere gevoeligheid voor schade.

Probleem bij alle glassoorten is wel de onvoorspelbaarheid van de sterkte. Tabel 1 vergelijkt de ‘officiële’ sterkte die de normen geven met gemeten praktijk waarden. Chemisch gehard glas wordt buiten beschouwing gelaten omdat dit door de prijs een niche product is.

Belastingsproef gehard glas. Van boven naar beneden: onbelast, onder belasting (dus gebogen) en gebroken

Simpel gesteld is de voorspelbaarheid van de sterkte van glas is slecht vergeleken met staal of de meeste andere technische materialen. Dit wordt gecompenseerd door grotere veiligheidsfactoren. Belangrijk is natuur­lijk wel om meer begrip van de redenen voor de sprei­ding te ontwikkelen. Voor het thermisch versterkt glas, zijnde het constructief meest nuttige glas, zal dit in de hierna worden geanalyseerd.

De invloedsfactoren die de sterkte van ongehard glas bepalen

In ongehard glas zijn er geen restspanningen en is [1] dus van toepassing. De enige variabelen die dus over zijn, zijn de constante c en de scheurlengte a. c is afhankelijk van de geometrie van de scheur. De scheurlengte a is dus bepalend voor de sterkte van ongehard glas. In het proces van snijden, slijpen en polijsten worden de randen van het glas beschadigd. Het snij­den veroorzaakt schade, het slijpen neemt meestal een deel van de schade weg maar kan ook meer aanwezige schade vergroten, het polijsten neemt door het scheppen van een vlak oppervlak weer een deel van de schade weg maar kan geen diepe scheuren die zijn ontstaan weghalen.

Het resultaat is dus dat er een onvoorspelbare verde­ling van schades is ontstaan door het verwerken van het glas. Er is weinig bekend hoe de huidige glasver­werkingstechnieken schade maken, schade verwijderen en schade vergroten. Duidelijk is wel dat dit de meest kritische stap is in het veroorzaken van de kritische verdeling in scheurlengtes.

23 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Tabel 1: Vergelijking van de normwaarden voor de sterkte van glas met experimentele data

De theoretische sterkte van thermisch versterkt glas

Het bezwijken van glas wordt beschreven door de lineair elastische breukmechanica. Een opgelegde trekspanning geeft bij een kerf of scheur met grootte a een spanningsconcentratie K. Als K groter is dan de kritische K van het materiaal, KIC, scheurt het materiaal door. In formulevorm:

cσ πa ≥ K IC

[1]

In gehard of thermisch versterkt glas is er een permanente drukspanning in het oppervlak, sc. De extern opgelegde trekspanning, se moet worden opgeteld bij de drukspanning om de werkelijke spanning te krijgen. Formule 1 wordt nu dus:

c( σe + σc ) πa ≥ K IC

[2]

Als gewoon ongehard glas een opgelegde spanning van 20 tot 40 MPa kan hebben voor het bezwijkt wordt door de

voorspanning van -50 MPa in thermisch versterkt glas de spanning die opgelegd worden dus verhoogd tot 70 tot 90 MPa.

De spreiding in de voorspanning in thermisch versterkt glas Zoals uit de eerdere discussie over het ongehard glas blijkt is de scheurlengte a niet constant na het bewerken van het glas. Waar in de literatuur vaak aan wordt voorbij gegaan is dat de druk voorspanning ook niet constant is. De normen en veel literatuur geeft voor thermische versterkt en gehard glas waarden voor de aanwezige druk voorspanning. Dit zijn echter indicatieve waarden. Het harden van glas is een industrieel, dus statistisch proces. Hoe sneller het glas koelt, des te groter de voorspanning, zoals het verschil tussen gehard en thermisch versterkt glas al aangeeft. Echter, in een productielijn zal de afkoelsnelheid niet over het hele glazen product identiek zijn. Glas wordt gekoeld door lucht over het oppervlak van het glas te blazen. De temperatuur van de lucht, de snelheid van de lucht en het volume van de luchtstroom bepalen samen met de starttemperatuur van het glas de afkoeling. Als het proces gevisualiseerd wordt zal snel duidelijk zijn dat

Figuur 1: Spreiding in voorspanning in een plaat thermisch versterkt glas

24 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

deze vier gegevens over het oppervlak van de plaat niet constant zijn en dus het resultaat, de voorspanning, ook een statistisch gegeven zal zijn. Tot voor kort kon de drukvoorspanning niet gemeten worden en was er dus geen duidelijk beeld van de spreiding. Door de ontwikkeling van de scanning laser polarimeter (SCALP) door glass stress ltd, www.glassstress.com, is het mogelijk geworden om de restspanningen in glas lokaal te meten. Door deze spanningen systematisch over het oppervlak te meten kan de spreiding in kaart worden gebracht.

Figuur 1 geeft een typisch beeld van de voorspanningen in een plaat thermisch versterkt glas.

Spreiding

De vraag is nu of de verdeling voorspelbaar is. Voor een groot aantal platen van verschillende afmetingen en diktes is de spreiding van de voorspanning over het oppervlak bepaald. Deze spreiding is voor alle gevallen vergeleken met een aantal statistische functies. Duidelijk is dat enkele individuele gevallen een redelijke passing op een bepaalde statistische functie hebben er geen enkele statistische functie is die alle gevallen beschrijft. Figuren 2 en 3 geven twee specifieke voorbeelden weer waar een individuele dataset past op een functie.

Duidelijk zal zijn dat er geen universele voorspelbaarheid aan een enkele statistische functie kan worden toegeschreven.

Discussie en conclusies

De sterkte van glas is een complex iets.

Voor gehard en thermisch versterkt glas is dit nog complexer. Waar voor ongehard glas de sterkte bepaald wordt door de grootst aanwezige beschadiging is bij gehard glas de combinatie van de grootte van de beschadiging en de grootte van de voorspanning bij de beschadiging bepalend. Er moet dus gekeken worden naar twee verdelingen.

De verdeling van de grootte van de beschadigingen in het ongehard glas is al onduidelijk omdat er geen helder beeld is wat het cumulatieve effect is van alle bewerkingstappen die het glas ondergaat. De vier gegeven variabelen die de lokale voorspanning bepa­len, zijn ook voor iedere plek op het oppervlak in iedere individuele glas plaat anders.

Omdat in beide gevallen verschillende individuele factoren, die elk een statische spreiding hebben, een rol spelen in de verdeling, en deze individuele fac-

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Figuur 2: Passing van twee individuele datasets op de log-normale statistische verdelingsfunctie

toren per geval anders zijn, is er voor zowel de grootte van de beschadiging als de grootte van de voorspanning geen universele statistische functie op te stellen.

van de individuele beinvloedingsfactoren zodat een goede analyse van deze tot betere procesbeheersing en dus tot glas met een hogere gegarandeerde sterkte zal leiden.

De conclusie dat de sterkte van glas volledig onvoorspelbaar is gaat echter te ver. Voor beide verdelingen kunnen wel maxima en minima worden vastgesteld. Op basis van een maximale defectgrootte en minimale voorspanning kan een minimale sterkte van thermisch versterkt glas gedefinieerd worden. De werkelijkheid is dan wel dat 99+% van de proefstukken sterker tot veel sterker zal zijn.

Auteur: dr. ir. Fred Veer Dit artikel is een samenvatting van het artikel ‘Improving the engineering strength of heat strengthened glass’. Dit is gepubliceerd in HERON vol 61, nummer 2. Het orginele artikel is te lezen op: http://www.heronjournal.nl

Duidelijk is ook dat de kwaliteitscontrole in de industrie de bepalende factor is en dat deze door gebrek aan kennis te kort schiet. Toekomstig onderzoek zal zich dus ook moeten richten op het probleem van het goed in kaart brengen van de rollen

Figuur 3: Passing van twee individuele datasets op de gaussische (normale) statistische verdelingsfunctie

25 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

Biobased antigraffiti en antifouling

Functionele coatings op basis van polysachariden Het bedrijf APP uit Beers, Noord-Brabant, ontwikkelde de afgelopen decennia een reeks innovatieve coatings op basis van polysachariden. De beschermende oppervlaktelagen zijn speciaal bedoeld voor uiteenlopende commerciële, civieltechnische en infrastructurele projecten, maar ook voor kunstwerken en monumenten. De coatings van APP beschermen tegen graffiti, olie, kauwgum, urine, uitlaatgassen en roet; kortom tegen vervuiling.

Voordeel van de polysacharide-oppervlakte laag is dat de visuele en fysische aspecten van bouwmaterialen intact worden gelaten. Bovendien zijn polysacharide-coatings aan het einde van hun levensduur eenvoudig te verwijderen, in tegenstelling tot veel anti-graffiti coatings. Nieuw is dat de polysacharide coatings ook worden toegepast in gewasbescherming en als antifouling.

Er zijn veel oppervlaktebeschermingsproducten op de markt, gebaseerd op polyurethaan, silanen en wax. Het antigraffiti product van APP is gebaseerd op een innovatief concept: een samenstelling van verschillende soorten polysachariden.

Polysachariden

Polysachariden zijn biopolymeren die in de natuur te vinden als koolhydraten: de bouwstenen van planten en zaden, schimmels en algen. Van deze door de natuur gekweekte producten produceert APP een voor de uitvoerende werk-

nemers veilige functionele coating die volledig biologisch afbreekbaar is. Het principe werkt volgens APP op basis van synergisme; de verschillende ingrediënten van deze coating versterken elkaar en eenmaal aangebracht op de te beschermen ondergrond en volledig uitgehard is het effect optimaal.

Polysacharide coatings worden in verschillende toepassingen gebruikt: als graffitiwerende coating, gewasbescherming (bosbouw) en sinds kort ook voor antifouling.

Graffitiwerende coating

De graffitiwerende coating op basis van polysacharide - op de markt gebracht onder de naam APP S - is een semi permanente antigraffiti-laag met een levensduur van twee tot vijf jaar. Ze is onzichtbaar, damp-open, 100 procent reversibel, biologisch afbreekbaar en vooral veilig. De eerste van dit soort coatings werd al in de jaren tachtig van de vorige eeuw ontwikkeld en sindsdien is er gewerkt aan verbetering. In 2004 heeft APP de definitieve vorm van gecreëerd die ook steeds weer verbeterd en aangepast kan worden.

Dit semipermanent beschermingssysteem geeft efficiënte en weerbestendige bescherming tegen graffiti, maar ook tegen atmosferische vervuiling en roet.

Het systeem bestaat uit een mengsel van natuurlijke polysachariden en water, met een hoge viscositeit. Het is een volledig milieuvriendelijk en gebaseerd op grondstoffen, zoals die worden gebruikt in de voedingsmiddelen- en cosmetische

26 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016 industrie. Het bevat geen vluchtige organische stoffen en is daarmee volgens APP onschadelijk voor mens, dier en het milieu. De coating wordt als spray aangebracht op verticale vlakken met een airless applicator (verfspuit). Na droging vormt het een extreem dunne (enkele microns dik) beschermende film, die in de meeste gevallen onzichtbaar is voor het menselijk oog en altijd volledig dampdoorlatend is. Bovendien laat het de ondergrond intact en is het eenvoudig te verwijderen, simpelweg door de laag met heet water te laten zwellen en vervolgens af te spoelen.

De coating kan volgens APP op vrijwel elke ondergrond gebruikt worden. Bijvoorbeeld: baksteen, steen, metaal, glas, gipsplaat, stucwerk, geverfde oppervlakken, lexaan en andere. In sommige gevallen wordt aangeraden een primer te gebruiken.

Oppervlakken beschermd met APP S kunnen snel en zonder gebruik van chemicaliën van graffiti en andere vervuilingen worden ontdaan, zonder dat de ondergrond wordt aangetast.

Gewasbescherming (bosbouw)

Een tweede toepassing van deze functionele coating is te vinden in de bosbouw.

Productontwikkelaar ing. Erik Amesz van APP heeft een recept bereid voor een coating die planten moet beschermen.

In Noord-Europa zijn dennensnuitkevers een enorm probleem. Ze eten de bast van jonge naaldbomen op. Ze komen in grote zwermen en kunnen in één dag een heel veld met jonge aanwas vernietigen. Traditie is om hiertegen regelmatig pesticiden te spuiten. Amesz heeft nu een coating ontwikkeld als drager voor die pesticiden. Het gif blijft hiermee lange tijd aan de oppervlakte, waardoor veel minder vaak gespoten hoeft te worden met pesticiden en het milieu minder wordt belast. Ondanks dat de pesticiden nog steeds gebruikt worden is de coating biologisch afbreekbaar. In de tijd die de coating nodig heeft om afgebroken te worden is de pesticide inactief geworden en kan de boom ongehinderd verder groeien. Deze coating wordt inmiddels sinds twee jaar met succes toegepast.

Antifouling

Het idee voor de toepassing van een polysacharide-coating als antifouling voor de romp van zeilboten komt eigenlijk van de Zweedse hoogleraar Sigfrid Svensson, gespecialiseerd in de functionele toepassing van biopolymeren.

APP Protect APP werd in 1985 opgericht als producent van milieuvriendelijke, beschermende coatings voor horizontale en verticale bouwoppervlakken. Sinds 2004 beschikt het bedrijf over een eigen laboratorium waar specifieke coatings worden bedacht en gemaakt. Doel is innovatieve producten te ontwikkelen die de steeds vernieuwende bouwmaterialen kunnen beschermen tegen omgevingsvervuiling, roet en graffiti. Enkele jaren later werd daaraan een afdeling Research & Development toegevoegd, waar onderzoek, product- en procesontwikkeling wordt gedaan en vanwaar ook technische ondersteuning aan de klant wordt geboden. APP werkt daarbij samen met teams van wetenschappers en ingenieurs van verschillende nationale en internationale Universiteiten en Kennisinstellingen. www.app-protect.com> www.gevelmeesters.nl>

Video

27 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016 Als fervent wedstrijdzeiler gebruikte hij polysachariden voor een coating voor zijn boot die aangroei van alg moest voorkomen. Amesz heeft onlangs een nieuwe mix van polysachariden ontwikkeld die op enkele zeilschepen op proef zijn aangebracht. De coating werkt met hetzelfde principe, maar met betere hechting, betere cross­linking en betere verwerkbaarheid.

Deze vorm van de coating blijft in koel water volledig functioneel en maakt de boot easy-to-clean (verwarmen van de coating op de romp, even laten inwerken en de algen laten direct los).

Bovendien zou het gebruik van de coating op deze manier de boot nog sneller laten varen.

Het is volgens APP een functionele coating - er zijn nog legio toepassingen te bedenken.

Voeg informatie toe aan de Kennisbank Biobased Bouwen De Biobased Economy speelt een belangrijke rol in de duurzame ontwikkeling van Nederland en biedt nieuwe kansen voor het bedrijfsleven. Via de kennisbank kunt u kennis vergaren en delen over de beschikbaarheid en toepassingsmogelijkheden van biobased materialen, producten en bouwconcepten. Samen versterken we zo de biobased economie.

Ruim dertig partijen in de bouwsector ondertekenden de green deal biobased bouwen. Deze producenten, architecten, adviseurs en kennisinstellingen delen hun kennis rond kansrijke mogelijkheden van biobased bouwen. Ook de ministeries van Binnenlandse Zaken (Wonen en Rijksdienst), Economische Zaken, en Infrastructuur en Milieu ondersteunen de green deal.

Bouw ook mee aan de biobased economie en voeg uw project- of productbeschrijvingen toe aan deze kennisbank.

Kijk op www.biobasedbouwen.nl voor meer informatie> 28 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

MATERIALS 2017 De rol van materialen & technologiën in het succes van een product Materialen zijn de bouwstenen van alles. Waar zouden auto’s, high tech machines, vliegtuigen, gebouwen en smartphones zijn zonder de juiste materialen? Het lijkt allemaal heel vanzelfsprekend dat we bijna vergeten hoe bijzonder ze zijn. Een wereld vol ontwikkelingen en uitdagingen. Op 31 mei en 1 juni is Materials 2017, vakbeurs met congres, hét grootste trefpunt voor (niet-) materiaalkundigen; dit jaar georganiseerd onder de titel ‘De rol van materialen & technologieën in het succes van een product’.

De organisatoren van de Materials 2017 hebben voor een nieuwe op opzet gekozen met duidelijke focus. Men heeft vier pijlers gedefinieerd: materialen, oppervlaktetechnieken, verbindingstechnieken en materiaalkarakterisatie. Elke pijler krijgt een eigen zone op de beursvloer. Binnen elke zone worden de exposanten gepositioneerd rondom de gezamenlijk in te vullen ‘Experience Area’ waar onder meer live demo’s geven worden of waar bezoekers zelf aan de slag kunnen. Daarnaast krijgt elke zone een aparte lezingenzaal.

Materialen

Aan de orde zullen komen onder andere nieuwe hightech materialen, metalen, kunststoffen, keramiek, biomaterialen, composieten (zowel nano-composieten als macrocomposieten), zelfherstellende materialen, chemische materialen, lichte materialen, materialen voor coatings (inclusief nano-coatings en corrosiebestendige coatings), materialen met specifieke structuren of andere bijzondere eigenschappen, piëzomaterialen, sandwich materialen, antibacteriële materialen, goed hechtende en juist niethechtende materialen, speciale hydrofobe en hydrofiele materialen, et cetera.

Oppervlaktetechnieken

Onder meer galvaniseren, warmtebehandeling, nat chemisch coaten, lakken, reinigen, antistatisch maken, corona, (micro)plasma, UV-ozon, laser cladding, PVD, CVD en anodiseren.

Materiaalkarakterisatie, simulatie, analyse en testen van materialen Microscopie (optisch, scanning electronen en transmissie electronen microscopie), atomic force (AFM), SIMS, ICP, FTIR (fourier transformatie infrarood microscopie), mechanische beproeving, element analyse (EDS, WDS, OES), kristallografie met EBSD (electron beam scattering diffraction), corrosietesten en slijtage beproeving, etc.

Verbindingstechnieken

Onder meer (vacuüm)solderen, lijmen, diffusie verbinden, lassen, mechanisch verbinden, bevestigingen.

www.materials.nl>

29 | INNOVATIEVE MATERIALEN 6 2016

INNOVATIEVE MATERIALEN Het digitale vakblad Innovatieve Materialen is ontstaan uit de vraag van de bouw- en GWW-sector naar informatie over nieuwe en of innovatief toegepaste materialen.

Dat komt doordat opdrachtgevers steeds strengere eisen stellen aan materiaalgebruik: duurzaamheid, C2C en carbon footprint. Ook leggen grote, opdrachtgevende partijen meer en meer verantwoordelijkheid bij de markt. Door te kiezen voor slimme, duurzame, innovatieve materialen zien marktpartijen meer mogelijkheden zich te onderscheiden.

Innovatieve Materialen wil ze daarbij helpen door als platform vraag en aanbod bij elkaar te brengen.

Het idee daarachter is dat de Nederlandse bouwsector tot dusver was ‘verzuild’ op basis van materiaalsoorten. Kennis is vaak georganiseerd binnen materiaalclusters. Dat is jammer, want daardoor worden veel kansen niet benut.

Daar kan en wil Innovatieve materialen een rol in spelen. Innovatieve Materialen is inmiddels samenwer­kingsverbanden aangegaan met verschillende partners in de materialensector.

SJP Uitgevers

Digitaal

Innovatieve Materialen is een digitaal vakblad, wat logischerwijs de mogelijkheid geeft om meer informatie toe te voegen dan in een conventio­ neel papieren vakblad gebruikelijk is.

Vaak wordt er bij de artikelen een koppeling gemaakt met een relevante website, achterliggende informatie, rapporten, videomateriaal en/of eerder verschenen artikelen.

Postbus 861 4200 AW Gorinchem tel. (0183) 66 08 08 e-mail: info@innovatievematerialen.nl

Abonnementen Een digitaal abonnement in 2017 (6 uitgaven) kost € 39,50 (excl. BTW) www.innovatievematerialen.nl