Issuu

Senior Fase Graad 8 • Handleiding 1/2

Afrikaans Huistaal

KABV

Afrikaans Huistaal

• ’n Volledige gids wat alle tekste vir begripstoetse, asook luisteren leesvaardighede bevat. • Omvattende verduidelikings van taalbegrippe wat maklik is om te verstaan. • Stap-vir-stap-riglyne om lesse aan te bied. • ’n Verskeidenheid prettige en praktiese aktiwiteite wat leerders betrek en help om taalbegrippe vas te lê en in te oefen. • Interessante temas wat op graad 8’s se algemene kennis fokus en hulle nuuskierigheid oor die wêreld aanwakker. • Moedig onafhanklike denke aan en ontwikkel redeneervermoë. • Geskik vir leerders op alle vlakke. • Gebruik in die klaskamer of tuis.

Handleiding 1/2

2608-A-AHT-SG01

R AA

Besit en gepubliseer deur Optimi, deel van Optimi Central Services (Edms) Bpk. Impalalaan 7, Doringkloof, Centurion, 0157 info@optimi.co.za www.optimi.co.za

Afgesien van enige billike gebruik vir die doel van navorsing, kritiek of resensie soos toegelaat onder die Wet op Outeursreg, mag geen gedeelte van hierdie boek in enige vorm of op enige manier elektronies of meganies, insluitend fotokopiëring, bandopname, of enige inligtingstoring-en-herwinningstelsel, gereproduseer of versend word sonder die uitgewer se skriftelike toestemming nie. Die uitgewer dra geen verantwoordelikheid vir die voortbestaan of akkuraatheid van URL’e van eksterne webwerwe of webwerwe van derde partye waarna daar in hierdie publikasie verwys word nie, en waarborg nie dat enige inhoud op sulke webwerwe akkuraat of toepaslik is, of sal bly nie.

Daar is gevalle waar ons nie die kopiereghouer kon kontak of opspoor nie. Die uitgewer is bereid om enige foute of weglatings so gou as moontlik reg te stel indien die saak onder ons aandag gebring word.

Reg.nr.: 2006/002404/07 ISBN: 9781779841582

Afrikaans Huistaal

Handleiding 1/2

Graad 8

2608-A-AHT-SG01

Aangepas vir KABV

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Inhoudsopgawe Leselemente................................................................................................................................................. iv Voorwoord...................................................................................................................................................... v Jaarplan........................................................................................................................................................ vi

Eenheid 1: Week 1 – 2

......................................................................................................................... 1

Les 1 Hartlik welkom..................................................................................................................................................1 Afdeling 1: Luister en praat.................................................................................................................... 2 Aktiwiteit 1: Luister na ’n teks en beantwoord vrae......................................................................... 2 Aktiwiteit 2: Neem deel aan ’n dinkskrum...........................................................................................3 Aktiwiteit 3: Identifiseer emotiewe en manipulerende taal...........................................................3 Afdeling 2: Lees en kyk.............................................................................................................................5 Aktiwiteit 4: Hersien die dele van ’n boek...........................................................................................5 Aktiwiteit 5: Behandel ’n kortverhaal en beantwoord vrae..........................................................9 Aktiwiteit 6: Bywoorde..............................................................................................................................12 Aktiwiteit 7: Bespreek karakterisering in ’n storie............................................................................ 13 Aktiwiteit 8: Enkelvoudige sinne............................................................................................................ 14 Aktiwiteit 9: Bywoordelike en byvoeglike bysinne........................................................................... 15 Aktiwiteit 10: Lees hoofstuk 1 tot 3 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae ........................................................................................................ 16 Aktiwiteit 11: Sinonieme, antonieme en letterlike en figuurlike betekenis ................................ 16 Afdeling 3: Skryf en aanbied............................................................................................................... 18 Aktiwiteit 12: Leestekens........................................................................................................................... 18 Aktiwiteit 13: Skryf ’n verhalende opstel.............................................................................................. 19

Eenheid 1: Week 3 – 4

..............................................................................................................................21 Les 2 Dinge wat blink..............................................................................................................................................21 Afdeling 1: s: Luister en praat..................................................................................................................22 Aktiwiteit 14: Luister na en gesels oor ’n toespraak.........................................................................22 Aktiwiteit 15: Voorsetsels...........................................................................................................................23 Aktiwiteit 16: Byvoeglike naamwoorde, trappe van vergelyking en intensiewe vorme.......24 Aktiwiteit 17: Bywoordelike en byvoeglike bysinne...........................................................................26 Aktiwiteit 18: Infinitiewe werkwoorde en skeibare en onskeibare werkwoorde......................26 Afdeling 2: Lees en kyk...........................................................................................................................28 Aktiwiteit 19: Lees en ontleed 'n toespraak........................................................................................28 Aktiwiteit 20: Sinonieme en antonieme en letterlike en figuurlike betekenis ......................... 30 Aktiwiteit 21: Selfstandige naamwoorde, meervoude en verkleinwoorde ............................ 30 Aktiwiteit 22: Samestellings en afleidings............................................................................................36 Aktiwiteit 23: Lees hoofstuk 4 tot 6 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae.........................................................................................................37

iii

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Afdeling 3: Skryf en aanbied...............................................................................................................38 Aktiwiteit 24: Leestekens – die uitroepteken, vraagte ken, komma en punt...........................38 Aktiwiteit 25: Afkortings, verkortings en akronieme..........................................................................39 Aktiwiteit 26: Verbind sinne en idees– voegwoorde en voegwoordelike bywoorde........... 40 Aktiwiteit 27: Skryf 'n toespraak en bied dit aan ............................................................................ 43

Eenheid 1: Week 5 – 6

............................................................................................................................... 44 Les 3 Webbe en netwerke................................................................................................................................... 44 Afdeling 1: Luister en praat................................................................................................................. 45 Aktiwiteit 28: Luister na 'n hoorspel en gesels daaroor in 'n groep............................................ 45. Aktiwiteit 29: Ontkenning......................................................................................................................... 46 Aktiwiteit 30: Neem deel aan 'n rolspel................................................................................................47 Afdeling 2: Lees en kyk.......................................................................................................................... 48 Aktiwiteit 31: Ondersoek die tekskenmerke van 'n drama............................................................ 48 Aktiwiteit 32: Lees 'n gedig...................................................................................................................... 50. Aktiwiteit 33: Sinonieme en antonieme................................................................................................52 Aktiwiteit 34: Letterlike en figuurlike betekenis...................................................................................53 Aktiwiteit 35: Lees 'n vriendskaplike brief............................................................................................. 54 Aktiwiteit 36: Lees hoofstuk 7 tot 9 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae ........................................................................................................56 Aktiwiteit 37: Byvoeglike naamwoorde en trappe van vergelyking...........................................56 Afdeling 3: s Skryf en aanbied...............................................................................................................56 Aktiwiteit 38: Hersien leestekens: die punt en komma....................................................................56 Aktiwiteit 39: Sinstruktuur en sinsoorte: stelsinne, vraagsinne en bevelsinne..........................56 Aktiwiteit 40: Bywoorde..............................................................................................................................61 Aktiwiteit 41: Byvoeglike en bywoordelike bysinne...........................................................................62 Aktiwiteit 42: Die infinitief en deelwoorde...........................................................................................62 Aktiwiteit 43: Skryf 'n vriendskaplike brief............................................................................................63

Eenheid 1: Week 7 – 8

..............................................................................................................................65 Les 4 Gesondheid .................................................................................................................................................65 Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................66 Aktiwiteit 44: Luister na 'n tydskrifartikel en beantwoord vrae.....................................................66 Aktiwiteit 45: Hou 'n groepbespreking oor 'n koerantberig...........................................................66. Aktiwiteit 46: Idiome, spreekwoorde en uitdrukkings.......................................................................67 Aktiwiteit 47: Onvoorbereide mondelinge aanbieding oor 'n tydskrifartikel...........................68. Afdeling 2: Lees en kyk...........................................................................................................................68. Aktiwiteit 48: Lees 'n koerantberig en ondersoek die tekskenmerke..........................................68. Aktiwiteit 49: Partydigheid, vooroordeel en stereotipering............................................................71 Aktiwiteit 50: Lees 'n gedig........................................................................................................................71 Aktiwiteit 51: Kontekstuele betekenis, konnotasie en denotasie.................................................72 Aktiwiteit 52: Lees hoofstuk 10 tot 12 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae ........................................................................................................73 Aktiwiteit 53: Tussenwerpsels...................................................................................................................73

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Afdeling 3: Skryf en aanbied...............................................................................................................73 Aktiwiteit 54: Hersien leestekens en leer meer oor die afkappingsteken, skuinsstreep en ellipsteken......................................................................................................................73 Aktiwiteit 55: Enkelvoudige sinne en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd.........75 Aktiwiteit 56: Hersien byvoeglike naamwoorde en bywoorde..................................................... 77 Aktiwiteit 57: Die direkte en indirekte rede......................................................................................... 77 Aktiwiteit 58: Skryf 'n koerantberig....................................................................................................... 80

Eenheid 1: Week 9 – 10

.............................................................................................................................. 81 ................................................................................................................................................. 81 Les 5 Hoog bo Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................82. Aktiwiteit 59: Luister na 'n teks en beantwoord vrae.......................................................................83. Aktiwiteit 60: Sinonieme en antonieme, en kontekstuele betekenis, denotasie en konnotasie.....................................................................................................................83. Aktiwiteit 61: Voer 'n onderhoud (voorbereide mondeling).......................................................... 84 Afdeling 2: seLees en kyk...........................................................................................................................85 Aktiwiteit 62: Lees 'n ondersoekende verslag en ondersoek die tekskenmerke.....................85. Aktiwiteit 63: Lees 'n gedig en beantwoord vrae.............................................................................87 Aktiwiteit 64: Partydigheid, vooroordeel en stereotipering...........................................................88 Aktiwiteit 65: Lees hoofstuk 13 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae ......................................................................................................89 Afdeling 3: Skryf en aanbied...............................................................................................................89 Aktiwiteit 66: Hersien sinsoorte en sinstruktuur en die teenwoordige, verlede en . die toekomende tyd........................................................................................................89 Aktiwiteit 67: Hulpwerkwoorde en hoofwerkwoorde...................................................................... 90 Aktiwiteit 68: Skryf 'n ondersoekende verslag................................................................................... 91

Eenheid 2: Week 1 – 2

............................................................................................................................94 .................................................................................................................................................94 Les 6 Op reis Afdeling 1: Luister en praat..................................................................................................................95 Aktiwiteit 69: Luister na instruksies.........................................................................................................95 Aktiwiteit 70: Hersien sinsoorte en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd............95 Aktiwiteit 71: Gee aanwysings................................................................................................................96 Afdeling 2: Lees en kyk..........................................................................................................................96 Aktiwiteit 72: Lees 'n kaart en beantwoord vrae..............................................................................96 Aktiwiteit 73: Lees en ontleed 'n gedig................................................................................................98 Aktiwiteit 74: Sinonieme, antonieme en die kontekstuele betekenis van woorde................101 Aktiwiteit 75: Hersien byvoeglike naamwoorde en trappe van vergelyking........................102 Aktiwiteit 76: Lees hoofstuk 14 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en beantwoord vrae.................................................................................................... . 102 Aktiwiteit 77: Hersien voegwoorde......................................................................................................102 Aktiwiteit 78: Enkelvoudige, veelvoudige en saamgestelde sinne...........................................103 Aktiwiteit 79: Hersien samestellings – kern en bepaler.................................................................104 Aktiwiteit 80: Spelreëls en spelpatrone – die los en vas skryf van woorde............................104 Aktiwiteit 81: Hersien leestekens – die punt en komma...............................................................106 v

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Aktiwiteit 82: Skryf 'n teks met instruksies..........................................................................................106

Eenheid 2: Week 3 – 4

.......................................................................................................................... 107 Les 7 Tegno-toekoms.......................................................................................................................................... 107 Afdeling 1: Luister en praat................................................................................................................108 Aktiwiteit 83: Neem deel aan 'n paneelbespreking.......................................................................108 Aktiwiteit 84: Luister na 'n opname van 'n radio-onderhoud.....................................................108 Aktiwiteit 85: Voer 'n debat....................................................................................................................109 Aktiwiteit 86: Ontkenning........................................................................................................................109 Aktiwiteit 87: Vraagvorme.......................................................................................................................110 Afdeling 2: Lees en kyk.........................................................................................................................110 Aktiwiteit 88: Lees 'n uittreksel uit 'n radio-onderhoud en beantwoord vrae........................110 Aktiwiteit 89: Letterlike en figuurlike betekenis en emotiewe en manipulerende taal..........111 Aktiwiteit 90: Lees 'n gedig...................................................................................................................... 112 Aktiwiteit 91: Sinonieme en antonieme en homonieme en homofone.....................................114 Aktiwiteit 92 Lees 'n spotprent..............................................................................................................115 Aktiwiteit 93 Lees hoofstuk 15 en 16 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en . beantwoord vrae............................................................................................................ 116 Afdeling 3: Skryf en aanbied.............................................................................................................. 116 Aktiwiteit 94: Spelreëls en spelpatrone: d of t en f of v................................................................. 116 Aktiwiteit 95: Werkwoorde: hulpwerkwoorde, koppelwerkwoorde en infinitiewe . werkwoorde....................................................................................................................... 117 Aktiwiteit 96: Sinstruktuur en die teenwoordige, verlede en toekomende tyd......................118 Aktiwiteit 97: Skryf 'n paragraaf...........................................................................................................120 Aktiwiteit 98: Skryf 'n dialoog................................................................................................................. 121

Eenheid 2: Week 5 – 6

.......................................................................................................................... 122 Les 8 Deur 'n spieël in 'n raaisel ....................................................................................................................... 122 Afdeling 1: Luister en praat.............................................................................................................. 123 Aktiwiteit 99: Doen 'n luisterbegrip.................................................................................................... 123 Aktiwiteit 100: Vraagvorme.V e m o v g ra .................................................................................................................... 123 Aktiwiteit 101: Eufemisme....................................................................................................................... 124 Aktiwiteit 102: Voer 'n onderhoud........................................................................................................ 124 Afdeling 2: Lees en kyk...................................................................................................................... 125 Aktiwiteit 103: Lees 'n drama en ondersoek die kenmerke.......................................................... 125 Aktiwiteit 104: Afkortings......................................................................................................................... 127 Aktiwiteit 105: Lees 'n onderhoud en beantwoord vrae............................................................... 128 Aktiwiteit 106: Hersien bywoorde.........................................................................................................130 Aktiwiteit 107: Letterlike en figuurlike betekenis en kontekstuele betekenis..........................130 Aktiwiteit 108: Woordspeling.................................................................................................................. 131 Aktiwiteit 109: Lees en ontleed 'n gedig............................................................................................ 132 Aktiwiteit 110: Lees hoofstuk 17 en 18 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en . beantwoord vrae........................................................................................................ . 133

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Afdeling 3: Aktiwiteit 111: Aktiwiteit 112: Aktiwiteit 113: Aktiwiteit 114:

Skryf en aanbied........................................................................................................... 133 Styl, toon en register.................................................................................................... 133 Sinstrukture en korrekte woordvolgorde............................................................... 135 Hersien leestekens – die vraagteken, uitroepteken, punt en komma......... 135 Skryf 'n onderhoud........................................................................................................ 136

Eenheid 2: Week 7 – 8

.......................................................................................................................... 137 Les 9 Soos blits ... ............................................................................................................................................... 137 Afdeling 1: Luister en praat................................................................................................................ 138 Aktiwiteit 115: Luister na 'n koerantberig............................................................................................. 138 Aktiwiteit 116: Idiomatiese taalgebruik en spreekwoorde............................................................ 138 Aktiwiteit 117: Sinstrukture, sinsoorte en tyd...................................................................................... 138 Aktiwiteit 118: Neem deel aan 'n groepbespreking..........................................................................140 Afdeling 2: Lees en kyk.........................................................................................................................140 Aktiwiteit 119: Lees 'n kortverhaal...........................................................................................................140 Aktiwiteit 120: Eufemisme.........................................................................................................................145 Aktiwiteit 121: Lees en ontleed 'n gedig..............................................................................................145 Aktiwiteit 122: Lees 'n boekresensie en ondersoek die kenmerke...............................................146 Aktiwiteit 123: Lees hoofstuk 19 van Elton amper-famous April en juffrou Brom en . beantwoord vrae.......................................................................................................... . 148 Afdeling 3: Skryf en aanbied............................................................................................................. 149 Aktiwiteit 124: Leestekengebruik by afkortings, verkortings en akronieme............................. 149 Aktiwiteit 125: Sinonieme, antonieme, homonieme en paronieme.............................................150 Aktiwiteit 126: Skryf 'n boekresensie....................................................................................................... 151

Bylae vir aktiwiteite

...................................................................................................................... 153

Bylaag 1, aktiwiteit 51 ................................................................................................................................153 Bylaag 2, aktiwiteit 64...............................................................................................................................155 Bylaag 3, aktiwiteit 72 ...............................................................................................................................157

vii

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Leselemente

Aktiwiteit Bevat die kerninhoud en vrae om jou kennis te toets.

Leerdoelwitte Wat jy aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.

Kerninhoud Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.

Belangrik/Kyk mooi Belangrike aspekte om van kennis te neem.

viii

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

'n Woord vooraf Hallo, en welkom by graad 8 Afrikaans Huistaal! Jy het seker ’n paar vrae. Gelukkig is hier ’n paar antwoorde wat jou sal help om die leerinhoud op die beste manier aan te pak.

Wat het ek nodig? Jy het jou handleiding, ’n werkboek en die voorgeskrewe jeugroman nodig.

Wat gaan ek doen?

Eenheid 2 Les 6: Op reis Les 7: Tegno-toekoms Les 8: Deur ’n spieël in ’n raaisel ... Les 9: Soos blits

Eenheid 3 Les 10: Pasmaats Les 11: Bure en mure Les 12: Uithouers en aanhouers Les 13: Tik-tok-tyd Les 14: Superhelde

Eenheid 4 Les 15: Stadig maar seker Les 16: Skattejag Les 17: Diep onder Les 18: Fluit-fluit

Na tekste luister en daaroor gesels Tekste lees en aandagtig daarna kyk Tekste skryf en aanbied Taaloefeninge gebaseer op die inhoud van die tekste doen.

• • • •

In elke les gaan jy:

Eenheid 1 Les 1: Hartlik welkom! Les 2: Dinge wat blink Les 3: Webbe en netwerke Les 4: Gesondheid! Les 5: Hoog bo

Jy gaan saam met die fasiliteerder deur die jaar deur 18 verskillende lesse werk om al die inhoud vir graad 8 Afrikaans Huistaal baas te raak. Elke les het ’n tema gebaseer op die tekste wat in die les voorkom.

Les 18 se struktuur verskil, aangesien dit ’n hersieningsles is. Dit bevat ’n opsomming van al die kerninligting en kan as ’n naslaanbron gebruik word. Jy moet al die taaloefeninge in jou werkboek doen. Soms sê die aktiwiteit dat jy net oor die antwoorde hoef te gesels. Dit beteken jy hoef nie elke antwoord in jou werkboek neer te skryf nie, maar jy moet nog steeds notas van die belangrikste inligting in jou werkboek maak. Dit is sodat jy iets het waarna jy kan terugverwys wanneer jy leer vir toetse en eksamens.

Wat anders moet ek in gedagte hou?

• Vra die fasiliteerder as daar iets is wat jy nie verstaan nie. • Doen altyd jou huiswerk. • Soek in die woordeboek as daar ’n woord is wat jy nie verstaan nie. • Lees soveel as wat jy kan. ... En geniet dit!

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Jaarplan Werk volgens die jaarplan sodat al die werk betyds behandel is om gereed te wees vir die eksamens. Week

Les 1: Hartlik welkom!

1–2

Les 2: Dinge wat blink

3–4

Les 3: Webbe en netwerke

5–6

Les 4: Gesondheid

7–8

Les 5: Hoog bo

9 – 10

Les 6: Op reis

1–2

Les 7: Tegno-toekoms Les 8: Deur ’n spieël in ’n raaisel ... Les 9: Soos blits Junie-eksamen

5–6 7–8

9 – 10 1–2

Les 10: Pasmaats

3–4

Les 12: Uithouers en aanhouers

5–6

Les 13: Tik-tok-tyd

7–8

Les 14: Superhelde

Les 15: Stadig maar seker

1–2

Les 11: Bure en mure

9 – 10

Les 16: Skattejag

3–4

Les 17: Diep onder

5–6

Les 18: Fluit-fluit

7–8

Novembereksamen

9 – 10

3–4

Datum

begin

voltooi

Les

Eenheid

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Eenheid

Eenheid 1: Week 1 – 2

LES 1: Hartlik welkom!

Leerdoelwitte In hierdie les gaan jy:

• • •

na ’n teks luister en vrae beantwoord aan ’n dinkskrum deelneem emotiewe en manipulerende taal identifiseer die dele van ’n boek ondersoek ’n kortverhaal lees en vrae beantwoord meer leer oor bywoorde karakterisering in ’n storie bespreek meer leer oor enkelvoudige sinne meer leer oor byvoeglike en bywoordelike bysinne die eerste drie hoofstukke lees van die voorgeskrewe jeugroman Elton amper-famous April en juffrou Brom sinonieme, antonieme en die letterlike en figuurlike betekenis van woorde hersien leestekens hersien ’n verhalende opstel skryf

• • • • • • • • • •

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Daar is ’n ou bygeloof wat sê dat jy peper op iemand se stoel kan sprinkel as jy nie wil hê jou besoeker moet te lank kuier nie. Maar wees gerus: Jou stoel is darem nie gepeper nie. Maak jou gemaklik, en hartlik welkom by Afrikaans Huistaal in graad 8!

AFDELING 1

Luister en praat

Die eerste les vir Afrikaans Huistaal gaan oor groet, verwelkoming en gasvryheid, des te beter om jou in die vak tuis te maak. Luister na die vrae wat die fasiliteerder vra, en gesels dan saam.

Aktiwiteit 1: Luister na 'n teks en beantwoord vrae

Die luisterproses

Groet jy mense? Hoe voel jy as iemand jou nie groet of teruggroet nie? Gesels saam. Luister nou na die teks wat die fasiliteerder vir jou lees. Volg die luisterproses.

Jou fasiliteerder gaan ’n teks drie keer vir jou lees. Tydens elke lees moet jy die volgende doen:

Eerste lees: Luister net, en vorm ’n geheelbeeld van die teks. Tweede lees: Identifiseer die hoofgedagte, en maak aantekeninge. Derde lees: Maak seker jy verstaan die teks en dat jy al die belangrike inligting aangeteken het.

• • •

Gesels met die fasiliteerder en die klas oor die volgende vrae. Wat is die teks se tema?

Die teks gebruik ’n ongewone woord vir harde handdrukke. Wat is hierdie woord?

Hoekom dink jy is hierdie woord ’n goeie beskrywende woord vir ’n harde handdruk?

Die tradisionele Nieu-Seelandse groetvorm is die hongi. Hoe word dit gedoen?

Gesels nou saam oor die volgende: Die teks sluit af deur te sê dat die boodskap van ’n groet dieselfde is oor die hele wêreld. Dink jy dit is waar? Hoekom of hoekom nie?

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Aktiwiteit 2: Neem deel aan 'n dinkskrum

In aktiwiteit 1 het jy kennis gemaak met die hongi. In hierdie aktiwiteit gaan julle nie neuse teen mekaar druk nie, maar eerder koppe bymekaarsit. Gaan só te werk:

Die fasiliteerder gaan die klas in twee groepe verdeel, met jul rûe na mekaar gedraai. Dink as ’n groep aan ’n unieke manier om te groet. Die groet moet uit drie verskillende gebare bestaan. Julle kan verskillende liggaamsdele gebruik om verskillende bewegings te maak. • Skryf instruksies wat vir die ander groep verduidelik hoe om die groet uit te voer. • Lees die instruksies een vir een vir die ander groep. Twee lede van die ander groep probeer die gebare die een ná die ander korrek uitvoer. • As die ander groep ’n gebaar verkeerd uitvoer, mag julle nie die korrekte gebaar demonstreer nie; julle mag slegs “ja” of “nee” sê. • As die twee lede van die ander groep nie ’n gebaar kan regkry nie, moet julle groep aan ’n ander manier dink om die instruksie te verwoord. Gesels nou saam as ’n klas oor die volgende: Was dit maklik om die ander groep se instruksies te volg of nie, en wat sou julle anders doen om seker te maak dit is maklik om jul groet uit te voer?

• •

Aktiwiteit 3: Identifiseer emotiewe en manipulerende taal

Kyk na die inligtingstuk op bladsy 4, en luister na die fasiliteerder se verduideliking van emotiewe en manipulerende taal. Kyk mooi na die foto’s wat gebruik is. Gesels dan saam oor die vrae. 1. 2. 3. 4. 5.

Watter klank allitereer in die boonste beeld? Wat beteken die tussenwerpsel “O wee”? Gebruik ’n woordeboek om jou te help. Watter twee opeenvolgende woorde in die teks van die boonste prent sê vir jou die skrywer buit mense se gedeelde ervaring uit? Hoe lyk die lyftaal van die vrou in die onderste prent, en hoe sluit dit by die teks aan? Wat dink jy probeer elke teks jou oorreed om te doen? 3

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Emotiewe en manipulerende taal Emotiewe en manipulerende taal is taal wat so gebruik word om jou denke of gedrag to beïnvloed sodat jy dink en optree soos ’n skrywer wil hê jy moet. Dit word dikwels op ’n negatiewe manier gebruik, veral in advertensies. Kyk uit vir die volgende tegnieke:

Gevoelstaal: Taal wat sterk emosie ontlok. Tussenwerpsels soos hier, asook bv. “Sjoe!” of “Ag nee!”, word dikwels gebruik. Emosionele byvoeglike naamwoorde word ook gebruik, bv. 'n tragiese ongeluk.

Klankmiddels: Sterk klankelemente, soos die alliterasie hier, asook assonansie en rym, val lekker op die oor en is maklik om te onthou.

Retoriese vraag: Dit lyk soos ’n vraag, maar daar word nie ’n antwoord verwag nie. Dit dwing jou om aan ’n sekere saak te dink en dinge op ’n spesifieke manier te sien. Jy het dalk nie gedink jy is onveilig nie, maar die advertensie laat jou nou so voel.

Emosionele manipulering: Tekste soos advertensies buit dikwels mense se sterk negatiewe emosies, soos vrees, skaamte, onsekerheid, skuldgevoel, ens. uit.

Bevelsinne: Dit sê jou aan om iets te doen. Dit is ’n sterk manier om voor te stel dat die leser ’n sekere aksie moet neem (of nie), bv. “Moenie vergeet nie!” Gedeelde ervaring: Mense hou nie daarvan om uitgesluit of uitgesonder te voel nie. Deur te sê almal deel ’n gevoel of ervaring stel die skrywer mense gerus dat hulle net soos almal is. Dringendheid en die vrees om iets mis te loop: Mense is meer geneig om iets te doen as hulle voel daar is min tyd of dat hulle iets sal misloop. Tekste soos advertensies gebruik daarom taal soos “Moenie jou kans misloop om groot te wen nie!”, “Plek is beperk” en “Die eerste 50 inskrywings ontvang ’n prys!”

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

AFDELING 2

Lees en kyk

Aktiwiteit 4: Hersien die dele van 'n boek Almal weet wat ’n boek is, maar daar is ’n paar dele wat ’n mens gewoonlik oorslaan. Jy gaan nou oor hierdie dele leer om te verstaan hoe dit jou kan help om ’n boek beter te gebruik. Volg in jou boek saam terwyl die fasiliteerder deur die inligting van die dele van ’n boek gaan.

Die dele van 'n boek

Voorblad: Die voorblad bevat die boek se titel en die naam van die outeur, asook voorbladkuns om die boek aanlokliker te maak. Daar is soms ook ’n aanbeveling van ’n ander outeur of resensent om die boek te lees.

Agterblad: Die agterblad vorm ’n eenheid saam met die voorblad. Dit bevat gewoonlik ’n opsomming van die boek, of in die geval van fiksie, ’n kort gedeelte wat jou lus maak om die storie te lees. Die boek se ISBN-nommer verskyn saam met ’n strepieskode op die agterblad. “ISBN” staan vir ‘internasionale standaardboeknommer’ en is soos die boek se identiteitsnommer: Geen ander boek sal dieselfde ISBN-nommer hê nie. Die naam en logo van die uitgewer verskyn ook hier.

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Opdrag: Op hierdie bladsy verskyn die name van die persone aan wie die outeur die boek wil opdra.

Titelblad: Die bladsy aan die begin van die boek met die titel, outeur en uitgewer.

Kopieregblad: Dit bevat inligting oor die uitgewer, soos hul naam en adres, die publikasiedatum, inligting oor kopiereg, die uitgawe en druk van die boek, settersinligting soos die lettertipe en -grootte, inligting oor die omslagontwerp, soos die name van die ontwerper en fotograaf, asook inligting oor die drukker. © Optimi

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Handleiding 1/4 G05 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Inhoudsopgawe: ’n Lys hoofstukke of titels in die volgorde waarin hulle verskyn met die bladsynommers waarop hulle verskyn.

Inhoudsopgawe

LESELEMENTE .............................................................................................................................................1 JAARPLAN .....................................................................................................................................................2

EENHEID 1: Week 1 – 2 .............................................................................................................................4 Les 1: Soos die stukke van ’n legkaart ................................................................................................................... 4 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT ...............................................................................................5 Aktiwiteit 1: Neem deel aan ’n bespreking ............................................................................................. 5 Aktiwiteit 2: Luister na ’n storie.................................................................................................................. 6 Aktiwiteit 3: Beantwoord vrae ..................................................................................................................... 6 Aktiwiteit 4: Lees hardop ............................................................................................................................... 7 Aktiwiteit 5: Speel ’n taalspeletjie .............................................................................................................. 9 AFDELING 2: LEES EN KYK ...........................................................................................................9 Aktiwiteit 6: Lees ’n storie ............................................................................................................................. 9 Aktiwiteit 7: Beantwoord vrae ...................................................................................................................12 Aktiwiteit 8: Vertel die storie oor .............................................................................................................15 Aktiwiteit 9: Alfabetiese volgorde ............................................................................................................15 Aktiwiteit 10: Gebruik ’n woordeboek ...................................................................................................17 Aktiwiteit 11: Maak jou eie woordeboek...............................................................................................19 Aktiwiteit 12: Lettergrepe, klankgrepe en die afbreek van woorde ..........................................20 Aktiwiteit 13: Hoofletters en leestekens ...............................................................................................24 Aktiwiteit 14: Sinsoorte ................................................................................................................................26 Aktiwiteit 15: Tydsvorme.............................................................................................................................28 Aktiwiteit 16: Die kappie ..............................................................................................................................31 Aktiwiteit 17: Die deelteken........................................................................................................................34 Aktiwiteit 18: Ontkenning............................................................................................................................36 Aktiwiteit 19: Woorde wat op d/t eindig ..............................................................................................39 Aktiwiteit 20: Woorde met f/v ...................................................................................................................40 Aktiwiteit 21: Selfstandige lees .................................................................................................................43 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED ........................................................................................... 43 Aktiwiteit 22: Skryf ’n paragraaf ...............................................................................................................43 Aktiwiteit 23: Skryf ’n storie .......................................................................................................................43 Aktiwiteit 24: Skryf ’n opsomming ..........................................................................................................45 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES ............................................................. 46 Aktiwiteit 25: Hersiening .............................................................................................................................46 Aktiwiteit 26: Speltoets .................................................................................................................................48 Aktiwiteit 27: Skryf in jou eie woordeboek ..........................................................................................48

EENHEID 1: Week 3 – 4 .......................................................................................................................... 49 Les 2: Van tjoekie tot tjoema ...................................................................................................................................49 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT ............................................................................................ 50 Aktiwiteit 28: Luister na en volg instruksies .......................................................................................50 Aktiwiteit 29: Lewer ’n voorbereide toespraak ..................................................................................50 Aktiwiteit 30: Gee en volg instruksies.....................................................................................................52 Aktiwiteit 31: Speel ’n taalspeletjie ..........................................................................................................52

Hoofstukke: Die dele waarin ’n boek verdeel is. Elke hoofstuk gaan gewoonlik oor ’n spesifieke tema of reeks gebeure.

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Bronnelys/bibliografie: Al die bronne wat geraadpleeg is om die boek te skryf en wat in die boek aangehaal word.

Indeks of register: ’n Alfabetiese lys van die onderwerpe wat in die boek gedek word en die bladsynommers waarop dit verskyn.

Handleiding 1/2 G08 ~ Afrikaans Huistaal

Hartlik welkom

Gesels saam oor hoe om die dele van ’n boek op die beste manier te gebruik. 1.

Jy wil kyk of ’n boek dalk lank gelede geskryf en uitgegee is. Op watter bladsy sal jy hierdie inligting soek?

Jy sien die voorblad van ’n boek wat vir jou interessant lyk. Waar sal jy kyk om ’n idee te kry of jy die boek wil lees of nie?

Jy wil spesifiek kyk na al die inligting oor die onderwerp “Voegwoorde” in jou Afrikaanse handboek. Wat sal jy gebruik om al hierdie inligting op te spoor?

Jy moet net sekere hoofstukke uit jou handboek leer vir ’n toets. Waar sal jy gaan kyk op watter bladsye hierdie hoofstukke begin?

Gaan saam met die fasiliteerder deur die eienskappe van die kortverhaal.

Aktiwiteit 5: Behandel 'n kortverhaal en beantwoord vrae

Die kortverhaal

’n Kortverhaal is ’n genre in die letterkunde. Soos ’n mens uit die naam kan aflei, is hierdie soort stories kort. Dit is ’n kuns om ’n goeie storie in min woorde in te pas, daarom het kortverhale spesifieke eienskappe:

•

• •

•

Die doel van ’n kortverhaal is om een spesifieke effek op die leser te hê, soos om hulle ’n sekere emosie te laat voel of om een belangrike onderwerp of tema oor te dra. Kortverhale gaan gewoonlik oor een idee, gebeurtenis of karakter. Dit moet egter op een of ander manier ’n storie vertel, anders is dit nie ’n verhaal nie, maar ’n beskrywende opstel. Die intrige (die gebeurtenisse wat die storie opmaak) is gewoonlik eenvoudig en bestaan uit slegs ’n paar gebeurtenisse. In kortverhale word figuratiewe taal doelgerig gebruik om die sterkste effek in die kortste vorm te hê. Die tyd en plek waarin die storie afspeel, word versigtig gekies. Die storie speel in ’n kort tydperk (soos ’n paar uur of ’n paar dae) en in een of net ’n paar plekke af.

•

’n Storie kan op verskillende maniere en uit verskillende oogpunte aan ’n leser aangebied word. Hierdie maniere word vertelling en perspektief genoem. Gaan saam met die fasiliteerder deur die volgende kerninligting.

Vertelling en perspektief

Vertelling is die aksie om ’n verhaal te vertel. Dit verwys na die gedeeltes van die storie wat deur die verteller aan die leser bekendgemaak word en nie die karakters se dialoog nie. Perspektief is die manier hoe die gebeurtenisse waargeneem word en wie se weergawe van die verhaal dit is. ’n Verhaal kan uit die perspektief van die verteller of uit die perspektief van ’n karakter, of selfs verskillende karakters, vertel word. Die verteller is die “stem” wat ’n verhaal vertel. Daar is drie hoofsoorte vertellers: • •

’n Eerstepersoonsverteller is ’n verteller wat die storie uit hul eie perspektief vertel, wat eksplisiet na hulself verwys en eerstepersoonsvoornaamwoorde soos “ek” gebruik. ’n Tweedepersoonsverteller spreek die leser direk aan deur persoonlike voornaamwoorde soos “jy” en “ julle” te gebruik. 9