Intermediêre Fase Graad 4 • Handleiding 1/4
Afrikaans Eerste Addisionele Taal A complete guide with all the texts and explanations included. Comprehensive explanations of language aspects. Step-by-step guidelines in plain language. Fun, engaging and practical activities. Interesting themes for Grade 4s to expand general knowledge and inspire curiosity. Encourages independent thinking and develops reasoning skills. Suitable for learners on all levels. Use in school or at home.
IEB KABV Afrikaans Eerste Addisionele Taal
• • • • • • • •
home classroom college workplace
9 781990
947810
Handleiding 1/4
2104-E-EAT-SG01
4
Afrikaans Eerste Addisionele Taal Handleiding 1/4 Graad 4
2104-E-EAT-SG01
9 781990
947810
Aangepas vir KABV
L van Niekerk
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Inhoudsopgawe
LESELEMENTE..............................................................................................................................................1 JAARPLAN......................................................................................................................................................2 EENHEID 1: Week 1 – 2..............................................................................................................................4 Les 1: Jy is ’n reënboog................................................................................................................................................. 4 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT................................................................................................5 Aktiwiteit 1: Gesels met ander...................................................................................................................... 5 Aktiwiteit 2: Dra ’n gedig voor...................................................................................................................... 6 Aktiwiteit 3: Luister na ’n storie................................................................................................................... 6 Aktiwiteit 4: Beantwoord vrae...................................................................................................................... 7 Aktiwiteit 5: Speel ’n taalspeletjie............................................................................................................... 8 Aktiwiteit 6: Gee ’n eenvoudige vertelling............................................................................................... 8 Aktiwiteit 7: Alfabetiese rangskikking, en vokale en konsonante................................................. 9 AFDELING 2: LEES EN KYK......................................................................................................... 10 Aktiwiteit 8: Gebruik ’n woordeboek.......................................................................................................10 Aktiwiteit 9: Maak jou eie woordeboek..................................................................................................13 Aktiwiteit 10: Lees ’n storie.........................................................................................................................13 Aktiwiteit 11: Beantwoord vrae.................................................................................................................16 Aktiwiteit 12: Vertel die storie oor............................................................................................................19 Aktiwiteit 13: Selfstandige naamwoorde...............................................................................................19 Aktiwiteit 14: Meervoud en verkleining.................................................................................................23 Aktiwiteit 15: Sinonieme...............................................................................................................................25 Aktiwiteit 16: Idiome......................................................................................................................................27 Aktiwiteit 17: Hoofletters.............................................................................................................................30 Aktiwiteit 18: Leestekens..............................................................................................................................31 Aktiwiteit 19: Selfstandige lees..................................................................................................................33 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED............................................................................................ 34 Aktiwiteit 20: Skryf oor die storie.............................................................................................................34 Aktiwiteit 21: Skryf ’n eenvoudige vertelling.......................................................................................35 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................. 36 Aktiwiteit 22: Hersiening..............................................................................................................................36 Aktiwiteit 23: Speltoets..................................................................................................................................37 Aktiwiteit 24: Skryf in jou eie woordeboek...........................................................................................38
EENHEID 1: Week 3 – 4........................................................................................................................... 39 Les 2: Waar wil jy woon?...........................................................................................................................................39 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................. 40 Aktiwiteit 25: Luister na ’n inligtingsteks..............................................................................................40 Aktiwiteit 26: Reageer op mondelingse aanwysings.........................................................................41 Aktiwiteit 27: Lees hardop............................................................................................................................42 Aktiwiteit 28: Gee ’n feitelike vertelling..................................................................................................43 Aktiwiteit 29: Speel ’n taalspeletjie...........................................................................................................44 AFDELING 2: LEES EN KYK.......................................................................................................... 45 Aktiwiteit 30: Lees ’n inligtingsteks..........................................................................................................45 i
© Optimi
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Aktiwiteit 31: Beantwoord vrae.................................................................................................................48 Aktiwiteit 32: Lettergrepe.............................................................................................................................48 Aktiwiteit 33: Spelpatrone: Verdubbeling van vokale en konsonante.......................................50 Aktiwiteit 34: Verkleining.............................................................................................................................53 Aktiwiteit 35: Voornaamwoorde................................................................................................................55 Aktiwiteit 36: Lees ’n inligtingsteks..........................................................................................................57 Aktiwiteit 37: Voorsetsels.............................................................................................................................60 Aktiwiteit 38: Voegwoorde...........................................................................................................................62 Aktiwiteit 39: Telwoorde...............................................................................................................................64 Aktiwiteit 40: Dink na oor tekste...............................................................................................................66 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED............................................................................................. 66 Aktiwiteit 41: Skryf ’n nuusberig...............................................................................................................66 Aktiwiteit 42: Vul besonderhede op ’n kaart in...................................................................................68 Aktiwiteit 43: Skryf aanwysings.................................................................................................................68 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES.............................................................. 69 Aktiwiteit 44: Hersiening..............................................................................................................................69 Aktiwiteit 45: Speltoets..................................................................................................................................72 Aktiwiteit 46: Skryf in jou eie woordeboek...........................................................................................72
EENHEID 1: Week 5 – 6........................................................................................................................... 73 Les 3: Onder my bed … ..............................................................................................................................................73 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT............................................................................................. 74 Aktiwiteit 47: Luister na ’n storie..............................................................................................................74 Aktiwiteit 48: Beskryf karakters uit die storie.....................................................................................75 Aktiwiteit 49: Vertel die storie oor............................................................................................................75 Aktiwiteit 50: Lees hardop............................................................................................................................76 Aktiwiteit 51: Dra ’n gedig oor....................................................................................................................78 AFDELING 2: LEES EN KYK.......................................................................................................... 79 Aktiwiteit 52: Lees ’n storie..........................................................................................................................79 Aktiwiteit 53: Die elemente van ’n storie...............................................................................................82 Aktiwiteit 54: Beantwoord vrae.................................................................................................................84 Aktiwiteit 55: Antonieme..............................................................................................................................85 Aktiwiteit 56: Samestellings.........................................................................................................................86 Aktiwiteit 57: Byvoeglike naamwoorde..................................................................................................88 Aktiwiteit 58: Werkwoorde en tydsvorme.............................................................................................91 Aktiwiteit 59: Letterlike en figuurlike taalgebruik.............................................................................95 Aktiwiteit 60: Skryftekens: Die afkappingsteken................................................................................98 Aktiwiteit 61: Spelpatrone: Woorde wat op d/t eindig....................................................................99 Aktiwiteit 62: Spelpatrone: Woorde met i/ie.....................................................................................100 Aktiwiteit 63: Woordsoorte.......................................................................................................................101 Aktiwiteit 64: Spelling en punktuasie: Afkortings...........................................................................102 Aktiwiteit 65: Selfstandige lees................................................................................................................103 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...........................................................................................103 Aktiwiteit 66: Skryf oor die storie..........................................................................................................103 Aktiwiteit 67: Skryf beskrywings............................................................................................................104 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES............................................................104 © Optimi
ii
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Aktiwiteit 68: Hersiening...........................................................................................................................104 Aktiwiteit 69: Speltoets...............................................................................................................................106 Aktiwiteit 70: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................107
EENHEID 1: Week 7 – 8.........................................................................................................................108 Les 4: In die winkel...................................................................................................................................................108 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT...........................................................................................109 Aktiwiteit 71: Gesels met ander...............................................................................................................109 Aktiwiteit 72: Volg instruksies.................................................................................................................111 Aktiwiteit 73: Gee en volg instruksies...................................................................................................112 Aktiwiteit 74: Gee instruksies..................................................................................................................112 AFDELING 2: LEES EN KYK........................................................................................................114 Aktiwiteit 75: Lees instruksies.................................................................................................................114 Aktiwiteit 76: Beantwoord vrae..............................................................................................................118 Aktiwiteit 77: Woordeskat.........................................................................................................................119 Aktiwiteit 78: Sinsoorte..............................................................................................................................121 Aktiwiteit 79: Lidwoorde............................................................................................................................123 Aktiwiteit 80: Bywoorde.............................................................................................................................125 Aktiwiteit 81: Lees ’n resep.......................................................................................................................128 Aktiwiteit 82: Voorvoegsels en agtervoegsels...................................................................................130 Aktiwiteit 83: Skryftekens: Die kappie.................................................................................................132 Aktiwiteit 84: Skryftekens: Die deelteken...........................................................................................133 Aktiwiteit 85: Meervoud en verkleining..............................................................................................134 Aktiwiteit 86: Voornaamwoorde.............................................................................................................136 Aktiwiteit 87: Leestekens...........................................................................................................................138 Aktiwiteit 88: Woordsoorte.......................................................................................................................138 Aktiwiteit 89: Selfstandige lees................................................................................................................140 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED...........................................................................................140 Aktiwiteit 90: Maak ’n lys...........................................................................................................................140 Aktiwiteit 91: Skryf instruksies...............................................................................................................141 Aktiwiteit 92: Maak ’n plakkaat...............................................................................................................142 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES............................................................144 Aktiwiteit 93: Hersiening...........................................................................................................................144 Aktiwiteit 94: Speltoets...............................................................................................................................146 Aktiwiteit 95: Skryf in jou eie woordeboek........................................................................................146 EENHEID 1: Week 9 – 10......................................................................................................................147 Les 5: Taai tongknopers..........................................................................................................................................147 AFDELING 1: LUISTER EN PRAAT...........................................................................................148 Aktiwiteit 96: Luister na gedigte.............................................................................................................148 Aktiwiteit 97: Dra ’n gedig voor..............................................................................................................149 Aktiwiteit 98: Speel ’n taalspeletjie.......................................................................................................150 Aktiwiteit 99: Lees hardop........................................................................................................................150 Aktiwiteit 100: Speel ’n taalspeletjie.....................................................................................................151 AFDELING 2: LEES EN KYK.......................................................................................................152 Aktiwiteit 101: Kenmerke van gedigte.................................................................................................152 iii
© Optimi
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Aktiwiteit 102: Lees gedigte.....................................................................................................................156 Aktiwiteit 103: Beantwoord vrae...........................................................................................................159 Aktiwiteit 104: Trappe van vergelyking...............................................................................................160 Aktiwiteit 105: Intensiewe vorme..........................................................................................................164 Aktiwiteit 106: Los woordraaisels op...................................................................................................166 Aktiwiteit 107: Voorsetsels.......................................................................................................................167 Aktiwiteit 108: Lees gedigte.....................................................................................................................169 Aktiwiteit 109: Meervoud en verkleining...........................................................................................171 Aktiwiteit 110: Leestekens: Vraagteken en uitroepteken............................................................173 Aktiwiteit 111: Tydsvorme........................................................................................................................175 Aktiwiteit 112: Sinonieme en antonieme............................................................................................176 Aktiwiteit 113: Dink na oor tekste.........................................................................................................177 Aktiwiteit 114: Selfstandige lees.............................................................................................................178 AFDELING 3: SKRYF EN AANBIED..........................................................................................178 Aktiwiteit 115: Oefen alliterasie en assonansie...............................................................................178 Aktiwiteit 116: Skryf sinne wat rym.....................................................................................................179 Aktiwiteit 117: Skryf ’n eenvoudige gedig..........................................................................................179 AFDELING 4: TAALSTRUKTURE EN -KONVENSIES............................................................180 Aktiwiteit 118: Hersiening........................................................................................................................180 Aktiwiteit 119: Speltoets............................................................................................................................182 Aktiwiteit 120: Skryf in jou eie woordeboek.....................................................................................182
WOORDELYSTE.......................................................................................................................................184 BOEKVERSLAE........................................................................................................................................202 BIBLIOGRAFIE.........................................................................................................................................204 BYLAE VIR AKTIWITEITE....................................................................................................................207
© Optimi
iv
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Leselemente
LEERDOELWITTE Wat jy aan die einde van die les moet weet. Geneem uit die KABV.
AKTIWITEIT Bevat die kerninhoud en vrae om jou kennis te toets.
WOORDESKAT Betekenis van moeiliker woorde in tekste.
KERNINHOUD Die inhoud wat verstaan moet word; verduideliking van begrippe.
DEFINIEER Definisies van sommige begrippe.
BELANGRIK Belangrike aspekte om van kennis te neem.
WENKE Om die begrippe beter te verstaan; om in die leerproses te help.
VIR DIE NUUSKIERIGES Aansporing om die inhoud na te vors of navorsing om algemene kennis uit te brei.
1
© Optimi
Jaarplan Eenheid
1
Les
Week
LES 1: Jy is ’n reënboog
1–2
LES 3: Onder my bed ...
5–6
LES 2: Waar wil jy woon?
3–4
LES 4: In die winkel
7–8
LES 5: Taai tongknopers
9 – 10
LES 7: Voor hulle vir ewig verdwyn
3–4
LES 6: Ware vriende
2
LES 8: Wees werklik, wees jouself
9 – 10
LES 10: Geheime skatte
1–2
LES 12: Boomhuise
5–6
LES 11: Vreemde vlieënde voorwerpe
3–4 7–8
LES 14: By die teater
9 – 10
LES 16: Besoedeling om ons
3–4
LES 15: Wonderhonde
1–2
LES 17: Die towertrui
5–6
LES 18: Vakansie!
7–8
Novembereksamen
9 – 10
Elke eenheid (dus elke kwartaal) is in ’n aparte boek.
© Optimi
5–6 7–8
LES 13: Grawe die geskiedenis op
4
1–2
LES 9: Speel met sintuie
Junie-eksamen
3
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
2
Datum begin
Datum voltooi
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Hallo! My naam is Zak. Ek gaan Afrikaans saam met jou aanpak!
• Vra die fasiliteerder as daar iets is wat jy nie verstaan nie. • Doen altyd jou huiswerk. • Soek in die woordeboek as daar ’n woord is wat jy nie verstaan nie. • Lees soveel as moontlik in Afrikaans.
3
© Optimi
Eenheid
1
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
EENHEID 1: Week 1 – 2
Les 1: Jy is ’n reënboog Leerdoelwitte
In hierdie les gaan jy: • met ander gesels • ’n gedig voordra • na ’n storie luister en vrae beantwoord • ’n taalspeletjie speel • ’n eenvoudige vertelling gee • leer hoe om ’n woordeboek te gebruik • jou eie woordeboek maak en daarin skryf • verskillende leesstrategieë leer en gebruik • ’n storie lees en vrae beantwoord • die storie oorvertel • selfstandig lees • oor die storie skryf • ’n eenvoudige vertelling skryf • alfabetiese rangskikking, vokale en konsonante hersien • oor sinonieme leer • meer oor selfstandige naamwoorde leer • leer hoe om meervoude en verkleinings te maak • ’n paar nuwe idiome leer • hersien waar om hoofletters te gebruik • leestekens hersien
© Optimi
4
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
AFDELING 1
SECTION 1:
Eenheid
1
LUISTER EN PRAAT
Aktiwiteit 1: Gesels met ander
Interessante feit: As wit lig deur ’n prisma geskyn word, verskyn daar ’n klein reënboog aan die ander kant. Daar is sewe kleure in die reënboog: rooi, oranje, geel, groen, blou, indigo en violet (pers).
prisma – prism reënboog – rainbow navorsing – research
Weet jy waarom daar ’n reënboog verskyn? Weet jy waarom ons gewoonlik ’n reënboog sien ná dit gereën het? Doen navorsing en vertel vir die klas. Luister na die fasiliteerder se instruksies en gesels saam. • • •
Watter kleur is jou gunsteling (favourite)? Het jy al ’n reënboog (rainbow) gesien? Weet jy wat die kleure van die reënboog is?
Gesels verder saam.
• •
Het iemand al vir jou gesê dat jy uniek is? Weet jy wat die woord beteken? Ons elkeen het unieke eienskappe (characteristics). Watter unieke eienskappe het jy? Dink aan hoe jy lyk (jou fisiese eienskappe, physical characteristics) en jou persoonlikheid (of karaktereienskappe, qualities). Byvoorbeeld, hoe lyk jou hare, het jy dalk sproete, is jy kort of lank? Is jy vriendelik, help jy ander graag, gee jy om oor ander?
Teken ’n prentjie van jouself en skryf jou eienskappe langsaan.
• • •
Vir die nuuskieriges: Het jy geweet jy kan self ’n reënboog maak? Probeer een van hierdie maniere:
Sit ’n glas water op ’n wit papier buite in die son (dit moet in ’n deurskynende glas sonder enige kleur wees [a clear glass you can see through]). ’n Kring met die kleure van die reënboog behoort om die glas op die papier te vorm. Gebruik ’n CD en laat sonlig op die agterkant val – sien jy die kleure van die reënboog? Blaas seepbelle (bubbles) in die son – as jy mooi kyk, kan jy ’n reënboog binne-in die seepbel sien. (Jy kan ’n bietjie skottelgoedwasseep [dishwashing liquid] met water meng.) 5
© Optimi
Eenheid
1
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Aktiwiteit 2: Dra ’n gedig voor Luister na die gedig wat die fasiliteerder lees. Oefen saam en leer die woorde. Jy gaan dit later in die klas voordra (present). Doen die bewegings saam soos wat jy die gedig voordra. Die bewegings is langs die gedig tussen hakies.
hakies – brackets ( )
Reënboog vang Philip de Vos
Ons sal vir jou ’n reënboog vang om heeldag bo jou kop te hang. Die geel en groen die rooi en blou is almal gepluk net vir jou.
(gebruik jou hande om te maak asof jy iets vang) (hou jou hand bo jou kop asof jy iets laat hang)
(hou jou hande teen jou bors by “gepluk” en wys vorentoe met jou wysvingers [index fingers] by “vir jou”)
Woordeskat – vertalings vang – catch heeldag – the whole day gepluk – (in context) picked
Aktiwiteit 3: Luister na ’n storie Die fasiliteerder gaan ’n storie lees. Jy moet mooi luister en notas maak. Elke keer wat die fasiliteerder ’n storie lees, gaan jy die luisterproses volg. Die luisterproses • Die fasiliteerder gaan die teks drie keer lees. Jy mag die eerste keer net luister. • Luister na hoe die woorde uitgespreek word. • Ná die eerste lees sal die fasiliteerder moeilike woorde verduidelik. • Daar is gewoonlik vrae, wat jy nou mag lees. • Die fasiliteerder gaan die teks vir ’n tweede en derde keer lees, en jy mag notas maak. • Jy beantwoord dan die vrae. © Optimi
6
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Eenheid
1
Wenk: Luister aandagtig (attentively) en let op na wat in die storie gebeur. Gesels saam oor “Die storie van die reënboog”. Jy mag die notas gebruik wat jy gemaak het.
1.
Waaroor gaan die storie?
3.
Wie was bloedrooi van woede?
2. 4. 5.
Hoeveel kleure is daar in die reënboog? Wat leer ons uit die storie?
Hoe laat die storie jou voel?
Aktiwiteit 4: Beantwoord vrae Beantwoord die vrae oor “Die storie van die reënboog” mondelings (dit beteken jy moet praat). Gebruik die notas wat jy gemaak het. 1.
Wat is die naam (titel/title) van die storie?
3.
Wie het uit sy maag gelag?
2. 4. 5. 6. 7.
8. 9.
Hoeveel kleure is daar in die reënboog? Noem dit op. Wie het saggies gepraat?
Watter kleur word met konings en koningskap geassosieer (associate)? Waarom het Reën verskyn (appear)?
Kies die regte woorde om die sin te voltooi:
Toe Reën verskyn het, was daar ’n helder (donderweer / weerligstraal) en die (donderweer / weerligstraal) het geslaan. Kies die regte woord tussen hakies: Groen is ’n teken van (lyfe / lewe / life).
Watter kleur van die reënboog is jou gunsteling? Waarom? 7
© Optimi
1
Eenheid
10.
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Watter kleur pas by watter eienskap? Gebruik die woorde in die blokkie. Skryf die woorde in die sirkel en kleur die deel van die sirkel die regte kleur in. wysheid
woede
vrede
Trek die woorde dood soos wat jy dit gebruik. (cross it out).
geluk
lewe en hoop
Rooi
O e
Vi
nj
ol
ra
et
gesondheid
lewe
go
Gee
l
Indi
Blo
n
e Gro
u
Aktiwiteit 5: Speel ’n taalspeletjie Luister na die fasiliteerder se instruksies en speel saam.
Aktiwiteit 6: Gee ’n eenvoudige vertelling Wat het jy die vakansie gedoen? Dink aan iets wat met jou gebeur het of iets wat jy gesien het. Jy moet in drie tot vyf sinne vertel wat gebeur het. Kyk na die wenke op die volgende bladsy en gebruik die raamwerk vir beplanning. Kyk ook na die voorbeeld om jou te help.
© Optimi
8
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Eenheid
1
Wenke vir ’n vertelling • • •
Skryf neer wat gebeur het (al is dit net sleutelwoorde). Vertel die storie in die verlede tyd (... het gesien). Skryf wat gebeur het in die regte volgorde.
Wie was daar?
Waar was dit?
Wat het gebeur?
Hoe het ek gevoel?
Voorbeeld Ek was die vakansie see toe saam met my ouers en my boeties. Dit was baie pret. Ons het piekniek op die strand gehou en in die see geswem. Ek was eers bang vir die water, maar toe raak ek gewoond daaraan. Dit was baie lekker by die see!
Aktiwiteit 7: Alfabetiese volgorde, en vokale en konsonante Ken jy die alfabet goed? Skryf die letters in die regte volgorde op die lyntjies en sê die alfabet dan op in Afrikaans. s
k
z o
a p
c v
x d
e
f
q
n
r
i
t
j
9
g m
u
h
w
y
b
l
© Optimi
Eenheid
1
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Jy het in graad 3 in Engels geleer wat vokale (vowels) en konsonante (consonants) is. Kan jy nog onthou? Klankpatrone: Vokale en konsonante Die alfabet bestaan uit vokale en konsonante.
Konsonante
Vokale
a
e
i
o u
b
c
d
n
p
q
f
g r
s
h t
j v
k w
l x
m y z
Onthou die vokale só: Arme ek is Oupa Uil.
In Afrikaans is daar altyd minstens een vokaal in ’n woord.
AFDELING 2
LEES EN KYK
Aktiwiteit 8: Gebruik ’n woordeboek Het jy al ooit ’n woordeboek gebruik? (Al is dit een in jou huistaal.) Om ’n woordeboek te gebruik, moet jy die alfabet baie goed ken. Hoe om ’n woordeboek te gebruik 1. 2.
Ken die alfabet. Woorde is alfabeties in ’n woordeboek gerangskik. Boaan die bladsy is die eerste en die laaste trefwoorde wat op daardie bladsy verskyn, byvoorbeeld reeks – reënmantel. Dit is gidswoorde. Kyk na die voorbeeld uit die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal (HAT) op die volgende bladsy.
Jy kan enige verklarende woordeboek gebruik, maar die HAT is die beste een. verklarend: wat verduidelik
trefwoord: die hoofinskrywing van woorde (die woorde in vetdruk)
3.
Blaai na die letter en kyk na die gidswoorde boaan die bladsye.
© Optimi
10
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Eenheid
1
gidswoorde eerste trefwoord op die bladsy
letter waarby jy nou is
laaste trefwoord op die bladsy
4.
(Uit: Die Handwoordeboek van die Afrikaanse Taal, bl. 917)
Kyk na die beginletters van die woord wat jy wil opsoek. As jy byvoorbeeld reën soek, sal dit tussen reeks en reënmantel wees omdat al drie woorde (die twee gidswoorde en die woord wat jy soek) se eerste twee letters dieselfde is. So jy moet na die derde letter kyk. In die voorbeeld is dit ë (reën), e (reeks) en ë (reënmantel). 11
© Optimi
Eenheid
1
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
5.
Reën sal ná reeks wees, maar voor reënmantel.
6.
’n Verklarende woordeboek (soos die HAT) gee meer as net die betekenis van woorde. trefwoord
woordsoort
dieselfde woord wat as verskillende woordsoorte werk
die getalle wys verskillende betekenisse
voorbeeldsinne is in kursief voorbeelde van samestellings
verlede tyd van die werkwoord
Soms word die meervoud van woorde ook gegee, soos by “reën”. Die letters tussen hakies (-s) dui aan watter letters aan die woord gevoeg moet word om die meervoud te maak: reëns. Indien die woord uit meer as een lettergreep (syllable) bestaan, word daar gewys watter deel die klem dra. die lettergreep voor die ’ word beklemtoon
7.
Verwys altyd na die inleiding van ’n woordeboek wat jy vir die eerste keer gebruik. Daar word verduidelik hoe die spesifieke woordeboek werk.
In tweetalige woordeboeke kan jy die Engelse woord (of die woord in die ander taal) opsoek om die Afrikaanse woord te kry.
© Optimi
12
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Eenheid
1
Jy het in aktiwiteit 5 sewe van jou karaktereienskappe geïdentifiseer en ’n reënboog daarvan gemaak. Kies vyf van hierdie eienskappe, soek die woorde in ’n woordeboek op en skryf die betekenisse in jou werkboek. Jy kan ook ’n prentjie by elkeen teken.
Aktiwiteit 9: Maak jou eie woordeboek Jy gaan jou eie woordeboek maak! Gebruik ’n A5-lyntjiesboek of ’n A4-lyntjiesboek van 72 bladsye (wat jy dwars draai en in die helfte sny, sodat dit A5 landscape is). • • • • •
•
Skryf die letters van die alfabet boaan die bladsye. Gebruik vyf bladsye vir elke letter. Gebruik net een bladsy vir die letters c, q, x en z. Jy kan vlaggies aan die kant van die bladsye plak waar elke nuwe letter begin sodat jy die boek makliker kan gebruik. Die woorde se betekenisse kan op die volgende maniere verduidelik word: o ’n Woord met ’n verklaring, byvoorbeeld reënboog: boog van kleure wat soms in die lug verskyn as daar sonskyn en reën is. o ’n Woord met ’n sinoniem, byvoorbeeld eienskap – kenmerk. o Die Engelse vertaling, byvoorbeeld reënboog – rainbow. o ’n Woord in ’n kort sin, soos: Die reënboog is mooi. o ’n Woord met ’n prentjie, byvoorbeeld ’n prentjie van ’n reënboog by “reënboog”. Versier die bladsye as jy wil. Jy gaan jou woordeboek een keer ’n kwartaal uitstal (vir die klas wys).
Skryf enige nuwe of moeilike woorde in jou woordeboek neer.
Aktiwiteit 10: Lees ’n storie Hierdie jaar begin jy om langer tekste te lees. Het jy geweet daar is verskillende maniere om ’n teks te lees? Leesstrategieë Daar is verskillende leesstrategieë wat ons kan gebruik. Lees jy om te verstaan of soek jy vir spesifieke inligting? Prelees (pre-read)
Vluglees Soeklees (skim) (scan) Lees vinnig Soek spesifieke Waaroor gaan die (vlugtig) om ’n idee inligting en kyk uit teks as jy na die titel te kry van waaroor vir ’n sleutelwoord. en prentjies kyk? die teks gaan. 13
Begripslees (comprehension) Lees die hele teks deeglik om te verstaan.
© Optimi
Eenheid
1
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Lees die titel van die storie hier onder en kyk na die prentjies. Waaroor dink jy gaan die storie? Luister na die storie. Lees dan die laaste paragraaf op jou eie.
• • • • • • • • •
• •
Die uitspraak is “Spesiaal” word uitgespreek as “spe-sjie-haal”. Afrikaanse klanke. Ons kan hoor daar is twee g’s in “waggel” en “giggel” – Waar i gegee word, spreek die g’s lekker hard uit. klink dit soos ’n Die tj in “maatjies” en “hartjie” klink soos ’n k – “maai-kies” en (nie “ie” nie) “har-kie”. (soos “bee-wir”). Die eerste e in “bewer” klink soos twee e’s – “bee-wir”. “Hanglip” word uitgespreek as “hang-lip”, nie “han-glip” nie. Die ng is die nasale ng-klank (soos in “bang”). Ons hoor amper nie die tweede e in “vriendelik” nie – “vrien-dlik”. Die ui in “huilerige” moet mooi gerond wees. “Stemmetjie” se tj klink soos ’n k – “ste-mie-kie”. Die deelteken in “voëls” laat dit soos oo klink – “vools” (pasop om dit nie soos die Engelse fools te sê nie). “Spesialer” is die vergrotende trap van “spesiaal” – “spe-sjie-haa-lir”. “Onthou” klink soos “on-dou”.
Elkeen is spesiaal Anrica Mills
“Nee, jy mag nie saam met ons speel nie! Jy’s nie ’n eend nie!” Edna Eend waggel na haar maatjies toe, wat almal sit en giggel. “Nee, jy mag nie saam met ons speel nie! Jy’s nie ’n bewer nie!” Ben Bewer glip onder die water in met sy stert wat laaste verdwyn.
Baie hartseer loop Eddie die eendbekdier huis toe. “Ek gaan nooit maatjies maak nie,” sê hy vir homself. “Dis my simpel bek, vet swempote en snaakse stert. Geen wonder almal lag vir my nie.” Hy stap by die deur in met ’n hanglip. “Wat’s fout, hartjie?” vra Eddie se ouma. “Niks nie, Ouma,” jok Eddie. “My hartjie, ek kan sien iets sit nie lekker nie. Wat’s fout?” vra sy ouma vriendelik. © Optimi
14
Handleiding 1/4 G04 ~ Afrikaans Eerste Addisionele Taal
Eenheid
1
“Niemand wil saam met my speel nie omdat ek so anders lyk!” mompel Eddie in ’n huilerige stemmetjie. “A, ek sien. Kom sit nader, dat Ouma vir jou ’n storie vertel ... Lank gelede het al die diere gedink hulle elkeen is die spesiaalste van almal. Die landdiere het so gedink omdat hulle lekker dik pelse gehad het en baie vinnig kon hardloop. Die voëls het gedink hulle is nóg spesialer omdat hulle kon vlieg en hulle kon eiers lê. Maar toe onthou iemand dat die eendbekdier nie saam met die landdiere óf saam met die voëls hoort nie en almal wou hê dat hy deel van hulle groep moes wees. Die eendbekdier het baie lank daaroor gedink en hy het al die diere bymekaargeroep.
Afrikaans: Hallo Engels: Hello
Hy het op ’n stomp geklim en gesê: ‘Hallo almal, dankie dat julle gekom het. Ek het besluit om nie deel van enige groep te wees nie.’ Al die diere was geskok en het ’n lawaai gemaak. ‘Luister, asseblief,’ het die eendbekdier geduldig gesê. ‘Elkeen is spesiaal op sy eie manier en ek hoef nie deel van ’n groep te wees om dit te bewys nie. Ek is effens ’n landdier omdat ek ’n pels het, maar ek is ook ietwat ’n voël omdat my vrou eiers lê en omdat ons bekke soos eende het. So ons hoef nie deel van ’n groep te wees om spesiaal te wees nie. Daar’s iets wat ons elkeen spesiaal maak.’” Woordeskat eendbekdier (platypus): soogdier van Australië met ’n bek soos ’n eend, ’n bruin pels, webvoete en ’n breë, plat stert, wat naby water woon. Hulle is so vreemd omdat hulle een van ’n paar soogdiere is wat eiers lê (ons noem hulle “kloakadiere” in ’n Eendbekdier van bo af. Afrikaans en monotremes in Engels) snaakse (in context, strange): vreemd (“snaaks” kan ook ’n sinoniem van “vreemd” wees, waaroor jy later in die les leer) geen wonder (no wonder): uitroep om te sê dat jy iets verwag het hanglip: jy is hartseer en dit lyk of jou onderlip hang iets sit nie lekker nie (uitdrukking, something is wrong): iets is fout, iets pla jou mompel (mumble): sag en onduidelik praat sodat jy moeilik is om te verstaan ietwat: ’n meer formele woord vir “effens” 15
© Optimi