Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΑΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟΥ Ο ιερός ναός Παναγίας Α‐ χειροποιήτου βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, στην οδό Αγίας Σοφίας. Ο ιε‐ ρός αυτός ναός χτίστηκε στα μέσα του 5ου αιώνα χωρίς να αναφέρεται σε κανένα κείμενο ο κτίτορας της. Κτίσθηκε πάνω σε ερείπια ρωμαϊκού λου‐ τρού. Το 1430, αμέσως μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, ο σουλτάνος Μουράτ μετέτρεψε την εκκλη‐ σία σε τζαμί, γνωστό με το ό‐ νομα EskiCami (Παλαιό Τζαμί). Αρχικά λειτουργούσε ως εκκλησία, στη συνέχεια σαν τζαμί, έπειτα ως καταυλισμός των πυροπαθών της μεγάλης πυρκαγιάς που κατέστρεψε το μεγαλύτερο μέρος της Θεσσαλονίκης το 1917, αργότερα ως καταφύγιο προσφύγων της Μικράς Ασίας και τέλος ξανά ως εκκλησία, μέχρι και σήμερα. Η αρχιτεκτονική της είναι η παλαιοχριστιανική, τρίκλιτης ξυλόστε‐ γης με υπερώα, η οποία καταλήγει στα ανατολικά σε ημικυκλική αψίδα. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι το περίφημο λευκό μάρμαρο Προκονήσου, με το οποίο είναι στρωμένο όλο το δάπεδο, τα ψηφιδωτά και το πλούσιο γλυπτό αρχιτεκτονικό διάκοσμο του ναού. Αργυρώ Πάντζαλη
ΠΥΡΓΟΣ ΤΡIΓΩΝΙΟΥ Ο Πύργος Τριγωνίου α‐ ποτελεί ένα ιδιαίτερο κτίσμα της Θεσσαλονίκης και βρίσκεται στην Άνω πό‐ λη. Την περίοδο που κτί‐ στηκε, δηλαδή κοντά στον δεύτερο μισό του 15ουαιώ‐ να και συγκεκριμένα από την κατάληξη από τους Τούρκους, λειτουργούσε ως πρόσθετο φρούριο. Έως και τον Β΄ Παγκό‐ σμιο Πόλεμο συνέχισε να α‐ ποτελεί οχυρό της πόλης. Όμως, από τον Β΄ Παγκό‐ σμιο Πόλεμο και εξής, χρησιμοποιήθηκε ως ένας ασφαλής χώρος με σκοπό να την προστα‐ τεύει από τους βομβαρδισμούς. Στην συνέχεια και για αρκετές δεκαετίες ο Πύργος παρέμεινε κλειστός και άνοιγε μόνο στις εθνικές επετείους. Στις 4 Δεκ. 2017 ο Πύργος άνοιξε ως μου‐ σειακός χώρος. Η αρχιτεκτονική ακολουθεί την λογική της οχυρωματικής αρχιτεκτονικής τόσο στο εξωτερι‐ κό όσο και στο εσωτερικό του κτιρίου και είναι μια ογκώδες κατασκευή. Αυτό εξηγείται από το γεγονός ότι κατασκευάστηκε με σκοπό της οχύρωσης της πόλης. Ξεχωρίζει από άλλες παρόμοιες κατασκευές καθώς απουσιάζει η κεντρική αίθουσα και στο εσωτερικό υπάρχουν επιχωματώσεις. Συνεπώς, το μεγαλύτερο κομμάτι έχει γκρεμιστεί. Βέ‐ βαια, μπορεί κάποιος να επισκεφθεί το μουσείο του Πύργου και να παρακολουθήσει από κει την θέα της πόλης. Βαρλάμης Γιάννης
ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ Ο Καθεδρικός και προ‐ σκυνηματικός ναός της του Θεού Σοφίας είναι έ‐ νας από τους παλαιότε‐ ρους και σπουδαιότερους χριστιανικούς ναούς της Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Α‐ γίας Σοφίας και Ερμού στο κέντρο της πόλης. Ο ναός χτίστηκε στα μέσα του 7ου αιώνα επί αυτοκρατορίας Ισαύρων. Το 1204, όταν οι Σταυροφόροι κυρίευσαν τη Θεσσαλονίκη, ο ναός με‐ τατράπηκε σε καθολικό, καθεδρικό ναό της Θεσσαλονίκης μέχρι το 1224 που τον κατέλαβαν τα στρατεύματα του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Υπήρξε ο Μητροπολιτικός ναός της πόλης από το 1224, ενώ το 1523 μετατράπηκε σε μου‐ σουλμανικό τζαμί. Ο βυζαντινολόγος Κάρολος Ντιλ αποκατέστησε τις ζημιές της πυρκαγιάς και αποκάλυψε τον ψηφιδωτό τρούλο του ναού. Αυτός παριστάνει την Ανάληψη του Χριστού και έγινε λίγα χρόνια μετά το τέλος της εικονομαχίας. Αρχιτεκτονικά ακολουθεί τον τύπο της Βασιλικής με τρούλο. Έχει τετράγωνη κάτοψη, ο κε‐ ντρικός χώρος του ναού έχει σχήμα ισοσκελούς τριγώνου, έχει τρία κλίτη και τριμερές ιερό βή‐ μα. Ο ναός λειτουργεί από το 1913 μέχρι σήμερα ως καθεδρικός ναός και αποτελεί αναγνωρι‐ σμένο μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Σοφοκλής Ακριτίδης
ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΩΝ ΑΠΟΣΤΟΛΩΝ Ο Ιερός ναός Αγίων Αποστό‐ λων βρίσκεται στη Θεσσαλονί‐ κη, στο δυτικό τμήμα της Πό‐ λης στην οδό Ολύμπου, κοντά στα δυτικά της τείχη. Όταν χτί‐ στηκε την περίοδο 1310‐1314 χρησιμοποιήθηκε ως ναός. Το έκτισε ο Οικουμενικός Πατριάρχης Νήφωνας Α’ όπως φαίνεται από επιγραφές της εκκλησίας που φέρουν το όνο‐ μά του: ”Νήφων πατριάρχης και κτήτωρ”. Η εκκλησία υπέστη κατα‐ στροφές από τους Οθωμα‐ νούς όταν μετατράπηκε σε τζαμί την περίοδο 1520‐1530, με την επωνυμία ”Σοούκ Σου Τζαμί” που σημαίνει ”Τζαμί του κρύου νερού”. Έπειτα ξαναέγινε χριστιανικός ναός. Αρχιτεκτονικά ανήκει στο τύπο του σύνθετου βυζαντινού σταυροειδούς εγγεγραμμένου να‐ ού, με νάρθηκα και περιστώο σχήματος Π. Το περιστώο καταλήγει ανατολικά σε δύο παρεκκλή‐ σια και στεγάζεται με τέσσερις χαμηλούς τρούλους στις γωνίες. Ο εσωτερικός διάκοσμος απο‐ τελείται από πλούσια ψηφιδωτά εμπνευσμένα από κωνσταντινουπολίτικα πρότυπα. Πιθανόν οι τοιχογραφίες σχεδιάστηκαν από ένα εργαστήριο της πρωτεύουσας της Αυτοκρατορίας, ίσως του ίδιου που σχεδίασε τις τοιχογραφίες στην Μονή της Χώρας. Το ιδιαίτερο στοιχείο στο κτίσμα είναι 5 τρούλοι που υπάρχουν στην οροφή. Ο ένας στην μέ‐ ση είναι λίγο μεγαλύτερος και οι άλλοι τέσσερις συμβολίζουν τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Σμαράγδα Ρεΐζη
Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΗ ΗΛΙΑ
Ο ναός του Προφήτη Η‐ λία αποτελεί σημαντικό μνημείο της βυζαντινής Θεσσαλονίκης. Βρίσκεται στην Άνω Πόλη επί της διασταύρωσης των οδών Ολυμπιάδος και Προφήτη Ηλία πίσω από το Υπουρ‐ γείο Μακεδονίας Θράκης. Χτίστηκε το δεύτερο μισό του 14ου αιώνα μ.χ. Ο αρχιτεκτονικός του τύπος τετρακιόνιος σταυροειδής με πλάγιους χώρους γνωστός ως α‐ θωνικός ή αγιορείτικος ήταν το καθολικό μοναστηριού και είναι μοναδικός στη Θεσσαλονίκη. Κατά την περίοδο αυτή ήταν γνωστό ως «Σεραϊλί Τζαμί», δηλαδή «Τζαμί του Παλατιού», εξαιτί‐ ας της λαϊκής παράδοσης για την ύπαρξη βυζαντινού παλατιού στην περιοχή. Ο ναός μετα‐ τράπηκε σε Τζαμί μετά το 1430, ενώ η Νέα Μονή λειτούργησε ως το 1556. Μετά την απελευθέ‐ ρωση της Θεσσαλονίκης ο ναός ξαναέγινε χριστιανικός και τότε αφιερώθηκε στον Προφήτη Η‐ λία. Αυτό που κάνει τον Προφήτη Ηλία να ξεχωρίζει είναι ο συνδυασμός μεγάλου αριθμού δια‐ φορετικών στοιχείων και χαρακτηριστικών σε μια ενιαία αρχιτεκτονική σύνθεση. Παπά Χριστίνα
Ι.Ν. ΑΓΙΑΣ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗΣ Ο Ναός της Αγίας Αικατε‐ ρίνης είναι ένας υστεροβυζα‐ ντινός ναός της δυτικής Θεσ‐ σαλονίκης, που βρίσκεται στην (ομώνυμη οδό). Όταν κτίσθηκε στα τέλη του 13ου αιώνα, χρησίμευε ως ναός των Βυζαντινών χριστιανών. Ο άγνωστος αρχιτέκτονας κατάφερε να σχεδιάσει ένα αρκετά εντυπωσιακό κτίριο με διάφορα αρχιτεκτονικά σχέδια. Όταν ακόμα ήταν η Θεσσα‐ λονίκη στους Τούρκους, το 1841 έγινε τζαμί από τον Σουλτάνο Βαγιαζίτ Β’. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης ξα‐ ναέγινε χριστιανικός ναός, δηλαδή ότι είναι και σήμερα. Αρχιτεκτονικά, πρόκειται για έναν σύνθετο τετρακιόνιο σταυροειδή εγγεγραμμένο ναό. Στο κέντρο του υψώνεται ένας επτάπλευρος τρούλος. Στο εσωτερικό του ναού διατηρούνται τοιχογραφίες του 14ου αιώνα, που έχουν θέμα τη ζωή και τα θαύματα του Χριστού. Κατερίνα Μόσχου
ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΟΝΑΣ Ο Ιερός Ναός Αγίου Πα‐ ντελεήμονος είναι ένα ι‐ διαίτερο κτίριο στην κε‐ ντρική Θεσσαλονίκη στη συμβολή των οδών Εγνατί‐ ας και Ιασωνίδου. Χτίστη‐ κε στα τέλη του 13ου‐14ου αιώνα. Μέχρι τα μέσα του 16ου αιώνα ο Ιερός Ναός Αγίου Παντελεήμονος λει‐ τουργούσε σαν εκκλησία. Την ίδρυσε ο κυρ Ισαάκ , ο οποίος με το όνομα Ιάκω‐ βος διατέλεσε Μητροπολί‐ της Θεσσαλονίκης από το 1295 έως το 1315. Μετατράπηκε σε τζαμί από τους Τούρκους το 1568‐1571 με την ονομασία Ι‐ σακιγιέ Τζαμί δηλαδή το τζαμί του Ισαάκ. Άλλοι πιστεύουν ότι η ο ναός ήταν καθολικό της Μο‐ νής Θεοτόκου Περιβλέπτου που υπήρχε ήδη τον 12 αιώνα. Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι ο ναός που είναι χτισμένος με πέτρες και πλίνθους, χα‐ ρακτηριστική μακεδονική τεχνική, ανήκει στον τύπο τετρακιόνου σταυροειδούς με τρούλο. Γύ‐ ρω από τον ναό υπήρχε στοά και στις τρεις πλευρές (βόρεια, δυτική και νότια) που σήμερα εί‐ ναι κατεδαφισμένη. Η στοά κατέληγε σε δυο παρεκκλήσια τα οποία υπάρχουν ως σήμερα. Στο εσωτερικό, στο κέντρο του ναού υπάρχουν τέσσερις κίονες που στηρίζουν τις καμάρες που σχηματίζουν σταυρό ενώ πάνω από τον νάρθηκα υπάρχει μικρότερος τρούλος. Η αρχιτεκτονική του ιδιαιτερότητα είναι ο τετρακίονας που είναι βυζαντινού ρυθμού σταυ‐ ροειδής ναός με τρούλο, που στηρίζεται σε τέσσερις κίονες. Ιδιαίτερο στοιχείο για το κτίριο εί‐ ναι ότι έχει χαρακτηριστεί Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από την UNESCO. Απόστολος Ζαφράκας
Ο ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΩΝ ΧΑΛΚΕΩΝ Η Παναγία των Χαλ‐ κέων είναι μια πολύ ι‐ διαίτερη εκκλησία της Θεσσαλονίκης που βρί‐ σκεται στην οδό της Ε‐ γνατίας και δίπλα στην ρωμαϊκή αγορά. Η Πα‐ ναγία των Χαλκέων χτί‐ στηκε το 1028μ.Χ. Η Παναγία των Χαλ‐ κέων χτίστηκε από τον πρωτοσπαθάριο Χρι‐ στόφορο, κατεπάνω της Λομβαρδίας, και τη σύζυγο του Μαρία, τον γιο του Νικηφόρο και τις δύο του κόρες, την Άννα και την Κατάκαλη. Μαζί με την άλωση της Θεσσαλονίκης 1430μ.Χ. από τους Οθωμανούς Τούρκους ο ναός έγινε τζαμί γνωστό ως Καζαντιλάρ Τζαμί. Δηλαδή Τζαμί των Χαλκωματάδων επειδή βρισκόταν στην περιοχή των χαλκουργείων. Έτσι πήρε το όνομα με το οποίο είναι γνωστή σήμερα. Σήμερα η εκ‐ κλησία αυτή λειτουργεί κανονικά σαν ναός. Ο ρυθμός της Παναγίας των Χαλκέων είναι βυζαντι‐ νού σταυροειδούς ρυθμού με τρούλο και διώροφο νάρθηκα. Επίσης σήμερα, τα καταστήματα που βρίσκονται δίπλα στον ναό πουλάνε χάλκινα είδη. Νικόλαος Νικολαΐδης
ΜΟΝΗ ΒΛΑΤΑΔΩΝ Η Μονή Βλατάδων είναι ένα μοναστήρι που βρίσκε‐ ται στη Θεσσαλονίκη στην περιοχή της Άνω Πόλης. Ό‐ ταν χτίστηκε κατά τα μέσα του 14ου αιώνα, λειτουργού‐ σε κανονικά ως εκκλησία. Η μονή χτίστηκε από δύο αδέρφια, τον Δωρόθεο και τον Μάρκο Βλάττη. Με την πρώτη κατάληψη της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους, το 1387, το καθο‐ λικό μετατράπηκε σε τζαμί, ενώ με τη δεύτερη κατάληψη της, το1430, αφέθηκε να λειτουργεί κανονικά. Την περίοδο της τουρκοκρατίας ονομαζόταν Τσαούς Μοναστήρι, επειδή εκεί οθωμα‐ νοί βαθμοφόροι, γνωστοί ως τσαούσηδες, έλεγχαν τους σωλήνες υδροδότησης της πόλης από τον Χορτιάτη. Τα δομικά και στιλιστικά χαρακτηριστικά των περισσότερων κτιρίων της μονής παραπέ‐ μπουν στην τεχνοτροπία που εφαρμοζόταν στην εποχή των Παλαιολόγων. Το 1870 μια πυρκαγιά ένα μέρος της. Σήμερα λειτουργεί κανονικά ως ορθόδοξη εκκλησία. Γιώργος Καραπετρίδης
Ο ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Ο Λευκός Πύργος είναι ένα ιδιαίτερο κτήριο της Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται στο κέντρο της, στην Λεωφόρο Νίκης, δίπλα στη θάλασσα. Όταν χτίσθη‐ κε στα τέλη του 15ου αιώνα χρησιμοποιούνταν ως φρούριο και φυλακή. Ήταν έργο οθωμανικής κατα‐ σκευής. Έχει οθωμανική αρχιτεκτονική. Η σημερινή μορφή του πύργου αντικατέστησε Βυζαντινή οχύ‐ ρωση του 12ου αιώνα. Είναι μία κυλινδρική κατασκευή με ύψος 33,9μ. και διάμετρο 22,7μ. Έχει έξι ορόφους και σε κάθε ό‐ ροφο υπάρχει μία κεντρική κυκλική αίθουσα που ε‐ πικοινωνεί με μικρότερα δωμάτια. Κατά καιρούς έχουν αποδοθεί διάφορες ονομα‐ σίες όπως πύργος του Λέοντος, Φρούριο της Καλα‐ μαριάς, Πύργος των Γενίτσαρων, Πύργος του αίμα‐ τος. Σύμφωνα με μία εκδοχή, το σημερινό του όνο‐ μα οφείλεται στο ότι ένας κατάδικος δέχτηκε να τον ασβεστώσει με αντάλλαγμα την ελευθερία του. Μετά την απελευθέρωση της πόλης το 1912 και την ενσωμάτωσή της στο ελληνικό κράτος, ο Πύρ‐ γος είχε διάφορες χρήσεις. Στη διάρκεια του Α’ Πα‐ γκοσμίου πολέμου, ένας όροφος χρησιμοποιήθηκε για τη φύλαξη των αρχαιοτήτων από τις α‐ νασκαφές που έκανε η αρχαιολογική υπηρεσία της Στρατιάς της Ανατολής. Μετέπειτα, στους χώρους του φιλοξενήθηκαν η αεράμυνα, το εργαστήριο μετεωρολογίας του Αριστοτελείου Πα‐ νεπιστημίου και συστήματα ναυτοπροσκόπων. Το 1983 ο Πύργος παραχωρήθηκε στο Υπουρ‐ γείο Πολιτισμού όπου πλέον χρησιμοποιείται ως μουσείο. Νικολετόπουλος Παύλος
ΜΠΕΗ ΧΑΜΑΜ Το Μπέη Χαμάμ βρίσκεται στην Θεσσαλονίκη και χτίστη‐ κε το 1444, 14 χρόνια μετά την Άλωση της Κωνσταντινού‐ πολη από τον Μουράτ τον Β΄ στην οδό Εγνατίας. Λειτούρ‐ γησε ως (Χαμάμ) δηλαδή Λου‐ τρό μέχρι το 1968 και αναστη‐ λώθηκε το 1980. Σήμερα λει‐ τουργεί ως χώρος πολιτιστι‐ κών εκδηλώσεων. Όλα τα Χαμάμ χτίστηκαν με την απόφαση του Μουράτ του Β΄.Τα κύρια χαρακτηρίστηκα του είναι ότι είναι το πρώτο Χαμάμ και το μεγαλύτερο στην Θεσσαλονίκη και ένα από τα σημα‐ ντικότερα στα Βαλκάνια. Οι χώροι του στεγάζονται με τρούλους διαφορετικού μεγέθους και σχήματος. Κάτω από το δάπεδο, στα υπόκαυστα, κυκλοφορούσε ζεστός αέρας για τη θέρμανση των χώρων. Το Μπέη Χαμάμ είναι χτισμένο με οθωμανική αρχιτεκτονική. Ιωάννα‐Ασημένια Γέρου
ΑΛΑΤΖΑ ΙΜΑΡΕΤ Το Αλατζά Ιμαρέτ βρί‐ σκεται στην οδό Κασ‐ σάνδρου 91‐93, βο‐ ρειοανατολικά της εκ‐ κλησίας του Αγίου Δη‐ μητρίου στη Θεσσαλονί‐ κη. Χτίστηκε από τον Ινο‐ γκιολού Ισάκ Πασά το 1484. Χρησίμευε ως χώ‐ ρος προσευχής (τζαμί), ως πτωχοκομείο (ιμαρέτ) και ως ιερατική σχολή (μεντρεσές). Το 1970 μετά την κατάρρευση του βορείου τμήματος του κτιρίου, πραγματοποιή‐ θηκαν έργα συντήρησης, τα οποία επαναλήφθηκαν το 1993‐1996 από τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Σήμερα είναι επισκέψιμο μνημείο, ενώ χρησιμοποιείται για εκθέσεις, εκδηλώσεις και πολιτιστι‐ κά δρώμενα από διάφορους φορείς. Αρχιτεκτονικά, είναι ένα από τα χαρακτηριστικότερα δείγματα της οθωμανικής περιόδου στην Θεσσαλονίκη. Το κτίριο έχει σχήμα ανάποδου Τ, με κεντρικό χώρο δύο μεγάλους θόλους, πλάγια διαμερίσματα και στοά που στηρίζεται σε έξι κίονες. Εσωτερικά υπήρχε πλούσια ανά‐ γλυφη διακόσμηση και ζωγραφική. Η ονομασία Αλατζά Ιμαρέτ οφείλεται στους πολύχρωμους λίθους (Αλατζά=χρωματιστός) που κοσμούσαν τον μιναρέ του τζαμιού. Από τον πολύχρωμο μιναρέ, σήμερα σώζεται μόνο η βάση του. Τζήκα Ευφροσύνη‐Φρύνη
ΜΠΕΖΕΣΤΕΝΙ Το Μπεζεστένι απένα‐ ντι από το Μπέη Χαμάμ βρίσκεται στο κέντρο της Θεσσαλονίκης στην οδό Ελευθερίου Βενιζέλου. Χτίστηκε το 1455‐1459. Τότε χρησιμοποιούνταν για πώληση πολύτιμων αντικειμένων για να φυ‐ λάσσονται έγγραφα και περιουσιακά στοιχεία, αλλά και να γίνεται έλεγ‐ χος της ποιότητας των ε‐ μπορευμάτων, δηλαδή για οικονομικές συναλλαγές. Χτίστηκε στα χρόνια του Σουλτάνου Μεχ‐ μέτ Β. Από τότε που χτίστηκε έως σήμερα έχει την ίδια λειτουργία, απλά τότε λειτουργούσε επί τουρκοκρατίας. Τα κύρια χαρακτηριστικά του είναι οι έξι τρούλοι, το ορθογώνιο σχήμα του και τα πολλά και μικρά παραθυράκια του. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του είναι οι έξι τρούλοι και οι έξι μολυβδοσκέπαστοι θόλοι. Στα μολύβδινα φύλλα των τρούλων σώζονται χαράγματα σε διάφορες γλώσσες από τους μάστορες που εργάστηκαν εκεί. Παΐσιος Ρεΐζης
Ο ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Ο ναός του Αγίου Δημητρίου βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη στην ο‐ μώνυμη οδό. Ο ναός χτίστηκε τον 5ο αιώνα πάνω σε ερείπια ρωμαϊ‐ κών λουτρών. Κτίτορας ήταν ο έ‐ παρχος Ιλλυρικού Λεόντιος, που α‐ φιέρωσε τον ναό στον Άγιο Δημή‐ τριο, που τον έσωσε από ασθένεια. Κάηκε το 1917 και τη σημερινή του μορφή την πήρε το1948 σε σχέδια του Αριστοτέλη Ζάχου. Χρησίμευε ως Ναός και από τότε που χτίστηκε μέχρι σήμερα παρα‐ μένει Ναός. Μόνο κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας, από το 1493 έγινε τζαμί, γνωστό ως ‘’Κασιμιέ τζαμί’’. Ο Ναός είναι ένα ξυλόστεγο κτίσμα χωρίς θόλο. Είναι πεντάκλιτη βασιλική του ελληνιστικού τόπου. Διαθέτει εγκάρσιο κλίτος και πλούσιο ζωγραφικό και μαρμάρινο διάκοσμο με περίτεχνα σχέδια. Παρόλο που κάηκε παραμένει ίδιος ναός με αυτός που ήταν αρχικά επειδή οι αρχιτέ‐ κτονες είχαν κρατήσει τα σχέδια του Ναού. Κάτω από τον ναό βρίσκεται κρύπτη, όπου τη βυζα‐ ντινή περίοδο ανέβλυζε αγίασμα. Καθώς ο ναός είναι αφιερωμένος στον πολιούχο της Θεσσαλονίκης, αποτελεί το σπουδαιό‐ τερο προσκύνημα της πόλης. Δημήτρης Αγγουράς
ΚΤΙΡΙΟ ΧΑΝΘ Το κτίριο της ΧΑΝΘ είναι ένα ι‐ στορικό κτίριο στο κέντρο της Θεσ‐ σαλονίκης, στη γωνία των οδών Ν.Γερμανού και Τσιμισκή, απέναντι από τις εγκαταστάσεις της Διε‐ θνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης. Η ι‐ διαιτερότητα του κτιρίου ήταν ότι περιστοιχιζόταν από ποικίλα γήπε‐ δα αθλητικών δραστηριοτήτων που η λειτουργία τους εξακολουθεί με τροποποιήσεις μέχρι σήμερα. Η κα‐ τασκευή του διήρκησε από το 1924 ως το 1934. Το κτίριο κατασκευά‐ στηκε από τον αρχιτέκτονα Δελλαδέτσιμα με έγκριση σχεδίων από την ΧΑΝ Νέας Υόρκης. Ο αρ‐ χιτέκτονας συνδύασε τα τοξωτά ανοίγματα και τους τρούλους, ώστε να παραπέμπουν στη βυ‐ ζαντινή παράδοση της πόλης. Από το 1934 αποτελεί μόνιμη βάση της ΧΑΝΘ μέχρι και σήμερα. Πολλές φορές έχουν τροπο‐ ποιηθεί οι αθλητικές εγκαταστάσεις γύρω από το βασικό κτίριο, χωρίς όμως ποτέ να διακοπούν οι αθλητικές δραστηριότητες των σωματείων. Από το 1947 ως το 2000 στεγάζονταν σε μέρος του ιστορικού κτιρίου η Δημοτική Βιβλιοθήκη της Θεσσαλονίκης. Το 2005 καταστράφηκε από φωτιά το θέατρο «Αυλαία» και μέρος του ιστορικού κτιρίου τα οποία φυσική ανακατασκευάστηκαν. Από το 2006 το κτίριο κρίθηκε διατηρητέο. Χριστοδούλου Νικόλαος
ΓΕΝΙ ΤΖΑΜΙ
Το Γενί τζαμί βρίσκεται στην Θεσσαλονίκη στην ο‐ δό Αρχαιολογικού μουσεί‐ ου 30. Χτίστηκε το 1902 από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Βι‐ ταλίανο Ποζέλι και χρησι‐ μοποιήθηκε ως τόπος λα‐ τρείας για τους εβραίους που είχαν εξισλαμιστεί, τους επονομαζόμενους Ντολμένδες. Όταν χτίστηκε λειτουρ‐ γούσε ως τζαμί . Το διάστημα 1923‐1924 στέγασε πρόσφυγες και από το 1925 ως το 1963 χρησιμοποιήθηκε ως αρχαιολογικό μουσείο της πόλεις. Σήμερα είναι εκθεσιακός χώρος του Δήμου Θεσσαλονίκης. Τα χαρακτηριστικά του είναι ότι έχει δύο ορόφους και συμβαδίζει με την εκλεκτιστική αρχι‐ τεκτονική του 20ου αιώνα. Έχει συμμετρία, επιβλητικό ύφος και πλούσιο διάκοσμο, με τεχνο‐ τροπίες κυρίως από την ρωμαϊκή αρχιτεκτονική την ιταλική αναγέννηση και την εποχή του μπα‐ ρόκ. Χατζόπουλος Χρήστος
Η ΒΙΛΑ ΜΟΡΝΤΟΧ Η βίλα Μορντόχ είναι ένα ιδιαίτερο κτίριο της (κεντρικής) Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται στην συμ‐ βολή των οδών Βασιλίσ‐ σης Όλγας και 25ης Μαρ‐ τίου. Η βίλα αυτή χτίστηκε το 1905 και την σχεδίασε ένας Τούρκος καλλιτέ‐ χνης. Τις τοιχογραφίες του εσωτερικού της βίλας επι‐ μελήθηκε ο Νουρεντίνι και τα σχέδια ήταν του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που έχει εκτός από την συνύπαρξη των αναγεννησιακών μπαρόκ και αρτ‐νουβό στοιχείων η βίλα Μορντόχ και άλλες βίλες που ακολουθούν το αρχιτεκτονικό ρεύμα του εκλεκτικισμού, είναι ο κρεμμυδόσχημος τρούλος στη νοτιοδυτική γωνία και η οκταγωνική πυργοειδής απόληξη. Η αρχιτεκτονική της ιδιαιτερότητα της βίλας είναι ένα σκαλιστό σχέδιο στο βόρειο μέρος της. Η βίλα Μορντόχ όταν αποπερατώθηκε το 1905, αποτέλεσε κατοικία του Τούρκου Μεράρχου Σεϊφουλάχ Πασά. Από το 2013 η βίλα Μορντόχ στεγάζει υπηρεσίες του Ε΄ Διαμερίσματος της Θεσσαλονίκης και του Οργανισμού Ρυθμιστικού Θεσσαλονίκης.
Αλέξανδρος Οικονομίδης
ΠΥΡΓΟΣ ΤΟΥ ΟΤΕ Ο πύργος του ΟΤΕ είναι πύργος τηλεπικοινωνιών της κε‐ ντρικής Θεσσαλονίκης, που βρίσκεται στην οδό Λεωφόρο Στρατού, στο χώρο της διεθνούς Έκθεσης. Όταν κατα‐ σκευάστηκε το 1970, χρησιμοποιήθηκε για αρκετά χρόνια ως περίπτερο του Οργανισμού Τηλεπικοινωνιών της Ελλά‐ δας στη Διεθνή Έκθεση. Ο Πύργος το ΟΤΕ είναι σχεδιασμένος από τον αρχιτέκτο‐ να Αλέξανδρο Αναστασιάδη. Τα τελευταία χρόνια λειτουργεί ως δίκτυο κινητικής τη‐ λεφωνίας Cosmote. Έχει τέσσερις ορόφους, είναι περιστρεφόμενος, έχει ύψος 76 μέτρα και ο τελευταίος του όροφος είναι περιστρεφόμενος. Χρυσή Χατζόγλου
ΜΕΓΑΡΟ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το Μέγαρο Μουσι‐ κής βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη επί της οδού 25ης Μαρτίου, στην ανατολική πλευ‐ ρά της πόλης πάνω στην παραλία και δί‐ πλα στην θάλασσα. Η ολοκλήρωση του και τα εγκαίνια έγιναν στης 21 Ιανουαρίου 2000. Στο χώρου του Μεγάρου γίνονται εκδηλώσεις όπως συναυλίες, θερινό σινεμά, εκθέσεις κ.α. Το πρώτο κτίριο του Μεγάρου μουσικής σχεδιάστηκε από ελληνικές εταιρίες, ενώ το δεύτερο σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Αρατά Ισοζάκι. Η λειτουργία του είναι η ίδια από τότε που χτίστηκε μέχρι σήμερα. Το μέγαρο μουσικής αποτελείται από δύο κτήρια το Μ1 και το Μ2. Στο Μ2 στεγάζεται η μουσική βιβλιοθήκη και το μουσείο μουσικών οργάνων. Είναι το πιο σύγχρονο κτίριο στη Θεσσαλονίκη. το κόστος του είναι 4.1000.000 έχει ύψος 50 μέτρα και έχει χωρητικότητα 1.400 άτομα. Ιωάννα Παπανικολάου