Η ΓΙΟΡΤΗ ΤΟΥ ΚΑΣΤΑΝΟΥ Η γιορτή του κάστανου γίνεται κάθε χρόνο στις αρχές του Οκτωβρίου. Πολλές οικογένειες και πα‐ ρέες πηγαίνουν στο χωριό Λιβάδι, στο χωριό του παππού μου. Εκεί κάποιοι άνθρωποι ψήνουν κά‐ στανα και τα προσφέρουν στον κόσμο. Επίσης χο‐ ρεύουν και παραδοσιακούς χορούς. Το πρωί γίνε‐ ται μια πεζοπορία στο βουνό στην οποία όποιος θέλει μπορεί να μαζέψει κάστανα. Στη συνέχεια ο κόσμος πηγαίνει για να φάει τα κάστανα. Εγώ είμαι πολύ χαρούμενος όταν συμμετέχω σε αυτό το έθιμο. Κωνσταντίνος Ακριτίδης
1
TO ΣΤΟΛΙΣΜΑ ΚΑΡΑΒΙΟΥ Το στόλισμα του καραβιού προέρ‐ χεται κυρίως από τα νησιά. Αυτό το έθιμο τελείται τα Χριστούγεννα. Αντί για χριστουγεννιάτικο δέντρο παλαιότερα στολίζανε ένα καράβι με πολλά λαμπάκια. Όλα μπορούνε να λάβουν μέρος σε αυτή τη γιορτή. Το έθιμο αυτό ξεκίνησε να τελείται πριν από 50 χρόνια και οι ρίζες του προέρ‐ χονται από τα ελληνικά νησιά. Το κα‐ ράβι συμβολίζει την καινούρια πλεύση του ανθρώπου στη ζωή, μετά τη γέννηση του Χριστού. Δεν έτυχε να πάρω μέρος σε αυτή τη γιορτή αλλά θα ήθελα τα επόμενα Χριστούγεννα να βρίσκομαι σε ένα νησί και να το ζήσω. Πιστεύω ότι θα είχα μεγάλη χαρά να συμμετέχω σε ένα παλιό έθιμο. Γιώργος Γιαννογλίδης
1
ΤΑ ΑΝΑΣΤΕΝΑΡΙΑ
Τα αναστενάρια είναι ένα έθιμο το όποιο τελείται σε διαφορά χωριατών Σερρών και ιδιαίτερα στην Κερκίνη, κοντά στην ιδιαίτερη πατρίδα της μητέρας μου και στην Αγία Ελένη. Τα χειμωνιάτικα αναστενάρια γίνονται στις 17‐18 Γενάρη. Κατά την διάρκεια της τελετής του εθίμου, το οποίο έχει τις ρίζες του στις παγανιστικές τελετές, οι ανα‐ στενάρηδες υπό την επήρεια μου‐ σικής, ξυπόλητοι και κρατώντας ει‐ κόνες προσπαθούν να χορέψουν επά‐ νω στα αναμμένα κάρβουνα μιας μεγάλης πυράς, η οποία έχει στηθεί από νωρίς στην πλατεία του χωριού. Κανείς από την οικογένειά μου δεν έχει συμμετέχει αλλά ούτε και εγώ. Άμα μου δινότανε η ευκαιρία να συμμετάσχω, δεν θα την αξιοποιούσα καθώς το έθιμο μου φαίνεται περίεργο και δεν είναι και χριστιανικό. Γιάννης Γκόγκος
1
ΤΑ ΑΝΑΣΤΕΝΑΡΙΑ Τα Αναστενάρια είναι ένα παραδο‐ σιακό ελληνικό αλλά και βουλγαρικό θρησκευτικό έθιμο‐γιορτή, κύριο χαρα‐ κτηριστικό του οποίου είναι η εκτέλεση πυροβασίας, δηλαδή βαδίσματος με γυμνά πόδια πάνω σε στρώμα πυρα‐ κτωμένων κάρβουνων. Τα Αναστενάρια ξεκινάνε την Παραμονή της 21ης Μαΐου και τελειώνουν το βράδυ της 24ης Μαΐ‐ ου. Αυτοί που παίρνουν μέρος ονομά‐ ζονται Αναστενάρηδες, οι οποίοι συνήθως είναι άντρες, χωρίς να αποκλείονται οι γυναίκες και τα παιδιά. Απ’ ό,τι έχει καταγραφεί, τα Αναστενάρια υπάρχουν από το 1872, ενώ από το 1873 έγι‐ ναν ευρύτερα γνωστά. Το έθιμο έχει τις ρίζες του δε μια περιοχή της επαρχίας, ονόματι Σωζοαγαθουπόλεως της Βορειοανατολικής Θράκης, η οποία περιβάλλεται από ψηλά βου‐ νά. Εγώ συγκεκριμένα δεν έχω πάρει μέρος ποτέ, αλλά και δεν θα ήθελα ποτέ μου να πά‐ ρω, επειδή δεν μου αρέσει τόσο πολύ και δεν μου φαίνεται και πολύ χριστιανικό. Άγγελος Κραχτόπουλος
1
ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΑΣ ΔΕΥΤΕΡΑΣ
Πολλές είναι οι γιορτές που υπάρχουν στη χριστιανοσύνη κατά την διάρκεια του έτους. Μια από αυτές είναι η μεγάλη γιορτή του Πάσχα αλλά και η προετοιμα‐ σία της από τους Χριστιανούς. Η Καθαρά Δευτέρα είναι η αρχή αυτής της προετοι‐ μασίας. Την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας ε‐ μείς η Έλληνες, πέρα από το τυπικό που ορίζει η Εκκλησία μας έχουμε πολλά έ‐ θιμα. Ένα από τα βασικότερα έθιμα εκείνης της ημέρας είναι η παρασκευή της λαγάνας, ενός παραδοσιακού ψωμιού, στο οποίο δεν προσθέτουμε καθόλου λάδι και κατά την παρα‐ σκευή του δεν το ζυμώνουμε πολύ. Επιπλέον συνηθίζουμε να κατασκευάζουμε χαρταε‐ τούς, οι οποίο συμβολίζουν την ψυχή μας και τη θέλησή της να ανεβεί τόσο ψηλά στον ουρανό και να φτάσει τον δημιουργό της . Πολλοί μάλιστα γράφουν σε μικρά χαρτάκια τα θελήματά τους και αφού το σχίσουν ως την μέση το εφαρμόζουν στο σκοινί του χαρ‐ ταετού και αυτό ανεβαίνει σε όλο το μήκος του. Όλα αυτά λαμβάνουν χώρα σε κάποιο ορεινό μέρος και με χαρούμενη διάθεση για ένα νέο και ευλογημένο ξεκίνημα της προε‐ τοιμασίας. Εύχομαι τα παραπάνω έθιμα της Καθαράς Δευτέρας που κάθε χρόνο τα πραγματοποιώ με την οικογένεια μου να μην ξεχαστούν από κανέναν Έλληνα και κάθε χρόνο να γεμίζει ο ουρανός με πολύχρωμους χαρταετούς που να φτάνουν όλο και πιο ψηλά. Σταύρος Λούβαρης
Σταύρος Λούβαρης
Ο ΚΛΗΔΟΝΑΣ Ο κλήδονας είναι ένα έθιμο της Κρήτης και τελείται στο σπίτι κάποιας χωριατοπούλας, στις 24 Ιουνίου, την ημέρα της Γεννήσεως του Προδρόμου. Η προετοιμασία γίνεται μία ημέρα πριν. Την παραμονή του Αϊ‐Γιαννιού, οι ανύπαντρες κοπέλες μαζεύονται σ΄ ένα απ΄ τα σπίτια του χωριού και κά‐ ποιες από αυτές φέρνουν απ΄ την πη‐ γή το «αμίλητο νερό». Επιστρέφοντας στο σπίτι όπου τελείται ο κλήδονας, βάζουν το νερό σε ένα πήλινο δοχείο. Μέσα στο πήλινο δοχείο η κάθε κοπέ‐ λα ρίχνει ένα μήλο ή ένα κλειδί ή ένα κόσμημα και άλλα τέτοια αντικείμενα. Το αντικείμενο που ρίχνει η κάθε κοπέλα μέσα στο δοχείο, ονομάζεται ριζικάρι. Μετά σκεπάζουν το δοχείο με κόκκινο ύφασμα, το οποίο το δένουν με ένα κορδόνι και το τοπο‐ θετούν σε ανοιχτό χώρο, συνήθως στην ταράτσα. Την επόμενη ημέρα οι χωριανοί συγκεντρώνονται γύρω απ΄ το πήλινο δοχείο. Η μία κοπέλα λέει μαντινάδες, που ταιριάζουν με τα ριζικάρια. Η μαντινάδα που αντιστοιχεί σε κάθε ριζικάρι, προμηνάει το μέλλον της χωριατοπούλας που το έχει. Το έθιμο αυτό είναι πολύ παλιό, καθώς υπάρχει από την αρχαιότητα. Το όνομά του προέρχεται από τον Αϊ‐ Γιάννη τον Κλήδονα. Δεν έχω συμμετάσχει ποτέ σε αυτό το έθιμο, αλλά θα ήθελα, καθώς ακούγεται πολύ ενδιαφέρον. Λυδία Μελεγρίνου
1
ΚΑΡΤΣΟΥΝΟΣ Η ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι η Νάουσα, από την πλευρά του μπαμπά μου. Ένα έθιμο της πατρίδας μου λέγεται καρτσούνος και τελείται κατά την περίοδο και μετά τις εορτές των Χριστουγέννων. Οι κάτοικοι συγκεντρώνουν τεράστια κομμάτια κορμών σε κεντρικά και μη σημεία της πόλης και βάζουν φωτιά, συνήθως όταν πέφτει ο ήλιος. Το έθιμο του καρτσούνου καλείται από τους ντόπιους και ως ‘’να ζεστάνουμε τον Χριστό’’ και από τις περιγραφές φαίνεται ότι πολύ παλιότερα είχε ως στόχο να φέρει κοντά τους ανθρώπους. Οι κορμοί των δέντρων προέρχονται από το Άλσος του Αγίου Νικολάου, το μοναδικό μέρος στην Ελλάδα που φιλοξενεί υπεραιωνόβιους πλατάνους. Δεν έχω συμμετάσχει ποτέ σε αυτό το έθιμο αλλά θα ήταν πολύ ευχάριστο να ‘’ζεστάνουμε τον Χριστό’’ με την οικογένειά μου και πλήθος κόσμου. Ναταλία Μόχλα Κατσίφα
1
Η ΧΕΛΙΔΟΝΑ Η χελιδόνα είναι ένα έθιμο που γινόταν στο χωριό μου, την Άσσηρο, καθώς και σε άλλα χωριά εκείνης της περιοχής. Το έθιμο της χελιδόνας γινόταν την πρώτη ημέρα του Μάρτη. Τα αγόρια του δημοτικού χωριζόντουσαν σε ομάδες και πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι κρατώντας ένα ξύλο για βάση, στο οποίο ήταν δεμένη μια ξύλινη χελιδόνα με ένα σκοινί. Καθώς τραβούσαν το σκοινί, αυτή γυρνούσε. Αυτό έδειχνε στους κατοίκους πως ήρθε η άνοιξη και έφτασαν τα χελιδόνια. Δεν ξέρω από πότε ξεκίνησε, αλλά ξέρω ότι το έκανε και ο παππούς μου. Το έθιμο αυτό μου προκαλεί χαρά που γινότανε αλλά συγχρόνως και θλίψη επειδή αυτό το έθιμο έχει σταματήσει να γίνεται. Χριστόφορος Ντάβας
Η ΒΑΡΒΑΡΑ Στη Μικρά Ασία ένα γνωστό έθιμο ήταν η Βαρβάρα, η οποία τελούνταν 3 και 4 Δεκεμ‐ βρίου. Το έθιμο αυτό λέγεται πως κρατάει από τότε που ο πατέρας της αγίας Βαρβάρας, ο Διόσκουρος, ήθελε να εξοντώσει τους χρι‐ στιανούς δηλητηριάζοντας το ψωμί τους. Αυτό το έμαθε η αγία Βαρβάρα και ειδοποί‐ ησε τους χριστιανούς να αποφύγουν εκείνες τις μέρες το ψωμί και να βράζουν τους καρ‐ πούς που έτρωγαν. Κι έτσι, την παραμονή, στις 3 Δεκεμβρίου, οι νοικοκυρές συνήθιζαν να φτιάχνουν τη ‘’βαρβάρα‘,’ που είναι ένα γλυκό κολυβόζουμο, βάζοντας μέσα διάφορους καρπούς ή ψιλοκομμένα φρούτα και μπόλικα μυρωδικά, όπως κανέλα. Τα ξημερώματα της αγίας Βαρβάρας οι νοικοκυρές έστελναν σε γείτονες και φίλους ένα πιάτο ‘’βαρβάρα‘’ και αυτοί τους το ανταπέδιδαν. Στη ‘’βαρβάρα’’ απέδιδαν ευεργετικές ιδιότητες όπως η θερα‐ πεία από την ευλογιά και στην Αγία Βαρβάρα ότι δίνει δύναμη και πολλαπλασιάζει τα α‐ γαθά. Ελένη Πάντζαλη
1
Η ΜΠΑΜΠΩ Ένα έθιμο της ιδιαίτερης πατρίδας μου, του Έβρου εί‐ ναι το έθιμο της Μπάμπως. Τελείται κάθε χρόνο στις 8 Ιανουαρίου. Σε αυτό το έθιμο μπορούν να συμμετάσχουν μόνο γυναίκες. Κατά την ημέ‐ ρα αυτή, όλες οι παντρεμένες γυναίκες του χωριού κάτω από τους ήχους των μουσικών οργάνων, μαζεύονται στην κε‐ ντρική πλατεία του χωριού και από εκεί πορεύονται προς το σπίτι της Μπάμπως για να της προσφέρουν δώρα. Μπάμπω ονομάζεται η γηραιότερη γυναίκα του χωριού. Κατά τη διάρκεια των παραπάνω δεν επιτρέπεται να πλησιάσει κανένας άντρας, γιατί αλλιώς θα τον κυνηγήσουν, θα τον καταβρέξουν και θα του πάρουν ένα ρούχο και θα το δημοπρατή‐ σουν. Δεν υπάρχουν πηγές οι οποίες μας δείχνουν πότε και από ποιους ξεκίνησε! Εγώ είμαι αγόρι και δεν μπορώ να συμμετέχω, αλλά και να μου δινόταν η ευκαιρία δε θα τη δεχό‐ μουν! Απλά θα καθόμουν σε ένα σημείο και θα παρακολουθούσα. Πέτρος Πετρίδης
1
ΟΙ ΦΩΤΙΕΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ ΣΤΗ ΦΛΩΡΙΝΑ Ένα από τα πιο γνωστά χριστουγεννιάτικα έθιμα της Δυτικής Μακεδονίας είναι οι φω‐ τιές των Χριστουγέννων στη Φλώρινα. Στις 23 Δεκεμβρίου τα μεσάνυχτα ανά‐ βουν φωτιές σε όλες τις γειτονιές της Φλώρινας, αλλά η μεγαλύτερη είναι αυτή που βρίσκεται δίπλα στο ποτάμι, τον Σα‐ κουλέβα, που διασχίζει την πόλη. Η φω‐ τιά καίει όλη τη νύχτα και συμβολίζει την προσπάθεια του ανθρώπου να διώξει το κακό από τη ζωή του. Το έθιμο έχει τις ρίζες του στη ρωμαϊκή περίοδο και συνδεόταν με τη γονιμότητα και την καρποφορία. Στα χριστιανικά χρόνια ταυτίστηκε με τις φωτιές που άναψαν οι βοσκοί στη φάτνη του Χριστού, για να τον ζεστάνουν. Στο άναμμα της φωτιάς συμμετέχουν κυρίως τα παιδιά που αναλαμβάνουν να τροφο‐ δοτούν τη φωτιά με κέδρα κι άλλα ξύλα που φρόντισαν να προμηθευτούν τις προηγούμε‐ νες μέρες. Είναι πραγματικά ένα εντυπωσιακό έθιμο, καθώς από μακρινή απόσταση γίνονται ορα‐ τές οι φωτιές και δημιουργούν χαρά και συγκίνηση σε κάθε επισκέπτη. Πέτρος Σαπουντζής
ΤΑ ΚΑΡΑΒΑΚΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ Κάθε χρόνο στη Δράμα γιορτάζε‐ ται το έθιμο με τα καραβάκια της Αγί‐ ας Βαρβάρας, στη λίμνη όπου στον πυθμένα της οποίας βρίσκονται τα θε‐ μέλια από το παλιό εκκλησάκι της Αγί‐ ας Βαρβάρας. Αυτή τη μέρα την γιορ‐ τάζουν ιδιαίτερα τα παιδιά. Τελείται στις 3 Δεκεμβρίου, δηλαδή παραμονές της γιορτής της αγίας Βαρβάρας. Τα παιδιά φτιάχνουν χάρτινα καραβάκια ή και από άλλο υλικό, πάνω στα οποία καίνε κεράκια, προσφέροντας ένα μοναδικό θέαμα στους θεατές. Αυτό γίνεται κάθε χρόνο ανεξαιρέτως, δηλαδή ό,τι καιρό κι αν έχει, το έθιμο αυτό θα τελεσθεί. Κατά το σούρουπο τα μικρά παιδιά βρίσκονται στις θέσεις και καμαρώ‐ νουν το καραβάκι τους μέχρι να καεί ή να συνεχίζει να πλέει μαζί με τα υπόλοιπα καραβά‐ κια. Σύμφωνα με τον θρύλο, το 1830 η Δράμα κατακτήθηκε από τους Τούρκους. Το εκκλη‐ σάκι της Αγίας Βαρβάρας το γκρέμισαν για να χτίσουν στην θέση του ένα τζαμί. Τα σχέδια των Τούρκων άλλαξαν όταν ανήμερα της Αγίας Βαρβάρας η περιοχή πλημμύρισε από νερό και έτσι το τζαμί δε φτιάχτηκε ποτέ. Από τότε η αγία Βαρβάρα ορίστηκε πολούχος της Δράμας και ακριβώς απέναντι από την λίμνη που σχηματίστηκε από τα νερά χτίστηκε ένα καινούριο εκκλησάκι προς τιμήν της. Έτσι γιορτάζουν στη Δράμα την μνήμη της πολιούχου τους. Μου ακούγεται όμορφο και θα ήθελα πολύ να πάω, μιας και δεν έχω παεί ποτέ! Μαρία Σερέτη
1
Η ΚΑΥΣΗ ΤΟΥ ΒΑΡΑΒΑ Η Κίος βρισκόταν στις ακτές της θάλασσας του Μαρμαρά στη Μικρά Ασία. Ένα ιδιαίτερο έθιμο της Κίου είναι «Η καύση του Βαραβά», που τελείται την Κυριακή των Βαΐων. Ο Βαραβάς ήταν ο κρατούμενος τον οποίο ο Πόντιος Πιλάτος ελευθέρωσε στην Ιερουσα‐ λήμ αντί για τον Ιησού Χριστό. Την Κυριακή των Βαΐων οι νέοι της Κίου κατα‐ σκευάζουν ένα μεγάλο ομοίωμα του Βαραβά από ξερά χόρτα και το τοποθετούν σε έναν μεγά‐ λο πάσσαλο. Μετά, χιλιάδες άνθρωποι πηγαί‐ νουν με αναμμένα κεριά κοντά του και του βά‐ ζουν φωτιά. Είναι ένα θέαμα φαντασμαγορικό. Δεν γνωρίζουμε πόσο παλιό είναι το έθιμο. Δεν έχω συμμετάσχει σε αυτό το έθιμο αλλά θα ήθελα επειδή θα ήταν ένα πολύ ωραίο θέαμα και μια αξέχαστη εμπειρία. Άννα Χρίσκου
1