Έθιμα από την Ελλάδα

H σάλα α Παλα αιότερα στη σ Μικρ ρά Ασία, σχεδόν όλες ό οι οικογένει ο ιες έπαιρ ρναν μικρά γο ουρουνάκ κια, τα μεγάλωνα μ αν και παραμονέ π ές Χριστο ουγέννων τα έσφαζαν ν, εξασφ φαλίζοντα ας για αρ ρκετό διά άστημα κρέας κ κα αι λίπος. Για να πετύχουν όσο το δυναττόν καλύ ύτερη πά άχυνση έφτιαχνα έ αν στενό ξύλινο κλουβί για να περιορίσο π ουν τις κινήσεις κ του ζώου και να ν μετατρέπεται σχεδόν όλη η τροφή τ σ κρέας και λίπο σε ος. Έτσι στα πλε ευρά του υ ζώου σχηματιζό σ όταν λίπος, πο ου πολλέ ές φορές ς το πάχ χος του ξεπερνο ούσε του υς πέντε πόντους ς. Όταν ν έσφαζαν το ζώο ο, το λίπο ος αυτό το τεμά άχιζαν σε ε καλούπ πια τετράγωνα ή παραλλ ληλόγραμ μμα και το τ αλάτιζαν για να γίνε ει παστό.. Αυτό το ο λίπος το τ ονόμαζαν σάλα κα αι, όταν ωρίμαζε ε, το έκοβαν σε μικρά ά κομμάττια και το ο έτρωγαν με ψωμί κα αι τσάι συνήθως. Επίσης το χρησ σιμοποιούσαν στα α φαγητά ά ως μαγ γειρικό λίίπος.

Μαρ ριαλένα Απο οστολίδου

1

Το έθιμο έ μ τα καραβά με κ άκια τ της Αγ γίας Βα αρβάρα ας στη Δράμα α

Το έθ θιμο είνα αι αυτό με τα κα αραβάκια α της Αγ γίας Βαρβ βάρας, το τ οποίο φυσικά πραγμα ατοποιείτται στη λίμνη λ της ς Αγίας, που στο ον πυθμένα της βρίσκον νται τα θεμέλια θ α από το πα αλιό εκκλ λησάκι τη ης. Σύμφ φωνα με την παρ ράδοση όταν ό το 1830 η Δράμα Δ κατακτήθηκε από τους Το ούρκους.. το εκκλ λησάκι τη ης Αγίας γκρεμίσττηκε, για α να χτιστ τεί στην θέση το ου ένα τζζαμί. Ανή ήμερα όμ μως της Αγίας Α Βαρβάρας η περιοχ χή πλημμύρισε με νερό και το τζζαμί δεν χτίστηκε ε ποτέ. Τον θρύλο θ αυτό ακολ λούθησε το έθιμο ο με τα καραβάκ κια, σύμφ φωνα με το οποίο ο κόσ σμος έστε ελνε στο βυθισμέ ένο εκκλ λησάκι το ο κεράκι του για την Αγίία πάνω σε ένα σανίδι σ απ πό ξύλο. Τα χρόν νια όμως πέρασαν ν, και το έθιμο παρέμεινε π ε ολόιδιο ο μόνο πο ου τα κεράκια ταξιδεύουν ν πάνω σε σ καραβάκια φτιαγμέν φ α από ξύ ύλο ή φελ λιζόλ. Αρχοντίκ κης Φοίβος

2

Πρ ρωτοχρ ρονιά στα σ Χα ανιά της Κρήτ της Κάθε ε πρωί Πρωτοχρ Π ονιάς σττη Κρήτη η, χαράμ ματα μόλ λις κτυπ πούσε η πρώτη καμπάνα α της εκκλησίας, όλοι, μιικροί-μεγ γάλοι σηκώνοντα αν, έκαναν τρε εις φορέ ές τον στταυρό τους και αμίλητοι έβαζαν έ ττα γιορτιν νά τους ρούχα, έβγαινα αν έξω από το σπ πίτι, έπαιρναν απ πό μια πέτρα ο καθένας κ τους, όσο ό μεγαλ λύτερη μπορούσε μ ε, και την ν έβαζαν ν μέσα σττο σπίτι. Μετά ά από αυττό, ο καθ θένας, καθόταν στην σ πέττρα που μ μόλις είχ χε φέρει και έλε εγαν τη φράση: ”Κλου- κλου στ τα ορνίθιια μας, κ καλοχρονιά στα σπίτια μας, μ όσο ο βάρος έχει η πέτρα τού ύτη, τόσο ο χρυσάφ φι και ασ σήμι να μπει σττα σπίτια μας”. Μετά ά από αυττό σηκωνόταν ο καθένας, κ , έκανε τον τ σταυρό ό του τρ ρεις φορ ρές, καλημέ έριζαν το ους υπόλ λοιπους και τα παιδιά έπρε επε να χε ειροφιλήσ σουν το ους γονείς και μετά ά πήγαιν ναν στην εκκλησία.. Στην επιε στροφή ή έμπαινε ε πρώτος ο πρωτόττοκος και μετά οι υπόλοιπο οι. Οι πέτρες π έμεναν μέσα στο σπίτι σ στο ο ίδιο μέρ ρος που τις τ είχαν αφήσει, επί οκτώ ώ μέρες. Την όγδοη ό μέ έρα έπιαν νε ο καθένας την ν πέτρα του τ και, αφού έκανε τον σταυρό ό του, τη ην πήγαιν νε πάλι έξω έ από το σπίτι. Αυτό το έθιμο γινόταν απαραίττητα κάθ θε Πρωτο οχρονιά κι έφερν νε στο σπ πίτι γούρ ρι, ευτυχίία, αγάπη, γαλ λήνη, ειρ ρήνη. Με το ο έθιμο αυτό α τα παιδιά π θα α ένιωθαν χαρά και κ αγων νία για να α βρουν την μεγ γαλύτερη η πέτρα. Στην πό όλη είναι δύσκολο ο να τηρούνται τέ έτοια έθιμα, γεγονός που π με γε εμίζει λύπη. Ν Νικολέτα Βα ανδουλάκη

3

Έ Έθιμα τ του Πό όντου και της ς Ανατ τολικής ς Θράκ κης Η καταγωγή μου προ οέρχεται από τον ν Πόντο και κ την Α Ανατολικ κή Θράκη. Ένα α έθιμο τόσο τ του Πόντου όσο και της Αναττολικής Θ Θράκης σχετίζεσ ται με το τ σφάξιμο του γουρουνιο γ ού. Το γο ουρούνι τότε το έσφαζαν έ την παρ ραμονή τω ων Χρισττουγέννω ων και από το κρ ρέας ή το ο λίπος του τ έφτια αχναν διά άφορα φαφ γητά. Επίσης Ε τη ην παραμ μονή των ν Χριστο ουγέννων ν, όταν τα τ παιδιά ά έλεγαν ν τα κάλ λαοι ντα σττις γειτον νιές, ανττί για χρήματα χ νοικοκυ υρές του υς έδιναν κεράσ σματα. Την επόμενη μέρα, τα Χρισττούγεννα, όλη η οιο κογένεια έτρωγ γε φαγηττά φτιαγμ μένα από ό το γουρ ρούνι, πο ου είχαν σφάξει την παρ ραμονή. Άλλο ο ένα εξίσ σου ωραίο έθιμο της Ανατ τολικής Θράκης Θ π που γινό όταν μεταξύ τω ων οικογ γενειών είχε σχέ έση με την τ συγχώρ ρεση. Την Παραμον νή των Χριστουγέννων οι νεότερο οι χτυπο ούσαν τη ην πόρτα α των μεμ γαλύτερων συγ γγενών τους τ καιι τους ζηζ τούσαν ν συγχώρ ρεση για α τα τυχ χόν παραπτώματτά τους. Οι μεγ γαλύτερο οι ένιωθα αν τιμή κα αι φίλευαν τους νεότερους ν ς. Το έθ θιμο με το σφάξ ξιμο του γουρου υνιού δημιουργεί αισθήμα ατα νοσταλγία ας και χα αράς. Το άλλο έθ θιμο της συγχώρε εσης δείχ χνει πόσο ο έχουν αλλάξει οι σχέσ σεις μετα αξύ των οικογενε ο ειών και ιδιαίτερα α οι σχέσ σεις των νεότερω ων προς τους μεγ γαλύτερο ους. Όταν ν μου διη ηγήθηκε η μητέρα α μου αυ υτά τα έθ θιμα μου δημιουρ ργήθηκε η αίσθη ηση ότι κάποτε κ οι άνθρωπ ποι ζούσα αν τα Χρ ριστούγεν ννα με περισσότερα συ υναισθήμ ματα και λιγότερη η ύλη. Χριστίνα α Γκόγκου

4

Ο σαϊτο οπόλεμ μος στ την Καλ λαμάτα α

αγωγής μου μ είναιι η Καλαμάτα της ς Μεσσην νίας στην ν ΠελοΟ τόπος κατα πόννησ σο. Η μη ητέρα μο ου συχνά μου μιλούσε μ για διάφ φορα έθιμα της περιοχή ής. Ένα από α τα πιο εντυπωσιακά είναι ε ο σα αϊτοπόλ λεμος. Την Κυριακή ή του Πάσχα στην Καλαμάτ α αναβιιώνει Κ το ξεχω ωριστό τοπικό τ έ έθιμο του σαϊτοπόλεμ μου. Οι ρίζες του βρίίσκονται αρκετά πίσω στο χρ ρόνο, σττους απε ελευτου θερωτικ κούς αγώνες α 1821. Σύμφωνα με τον θρύλο, οι Μεσσ σήνιοι χρ ρησιμοποίησ σαν σαΐΐτες γεμ μάτες εκρηκτικά και αναχαίττισαν το ιππ πικό των ν Τούρκων, τρομάζζοντας τα α άλογά τους και απο οδεικνύοντας για άλλη μια φορά ότι η νίκ κη σε μια α μάχη δε εν αποκτιέται μόνο μέσα από την τ αριθμ μητική υπ περοχή. είναι ντυ Οι συ υμμετέχο οντες, αρ ρκετοί απ πό τους οποίους ο υμένοι με ε παραδοσιακέ ές φορεσ σιές, οπλ λισμένοι με μ σαΐτες ς που έχουν κατα ασκευάσε ει μόνοι τους απ πό χαρτο ονένιους σωλήνες ς γεμισμέ ένους μπ παρούτι, αρχίζουν ν την εκτόξευσ ση και ξε εσηκώνο ουν το πλ λήθος πο ου παρακ κολουθεί. Τα «μπ πουλούκια», όπως ονο ομάζονται οι ομάδ δες των σαϊτολόγ σ γων, αναβιώνουν το έθιμο που δίνει έμ μφαση σττην εφευρετικότη ητα των Ελλήνων Ε ν και θυμ μίζει τον ηρωισμ μό τους επί ε Τουρκ κοκρατίας. Ο τρόπος που τις κραττούν και οι κινήσεις πο ου κάνουν ν οι συμμ μετέχονττες, μοιάζουν με χορό, γι΄ αυτό και κ μερικοί απο οκαλούν τον σαϊττοπόλεμο ο το ζεϊμπέκικο της τ φωτιά άς. Επειδ δή αυτό το έθιμ μο βασίζε εται στου υς αγώνε ες των πρ ρογόνων ν μας για α την ελε ευθερία, αισθάνο ομαι κάθ θε φορά ά περηφά άνια για την τόλμη και την αφ φοσίωσή τους σττην πατρ ρίδα. Χωρ ρίς αυτού ύς δεν θα α ζούσαμ με ελεύθε εροι. Χρήστο ος Δέλλιος

5

Έθιμα της Κύ ύπρου

Ένα έθιμο πο ου μου περιέγραψ ψε η γιαγ γιά μου από α την Κύπρο είναι ε ότι τη νύχττα της παραμονή π ής της Πρωτοχρο ονιάς κάν νουν την ν εμπυρο οσκοπία με φύλ λλα χλωρ ρής ελιάς. Κάθο ονται γύρ ρω από το τ αναμμ μένο τζά-κι και ρίχνουν ν πάνω στα κά άρβουνα χλωρά φύλλα ελιάς λέγοντας λ ταυτόχρονα διάφορε ες επικλή ήσεις σττον Άγιο Βασίλη, για να φανερώσ σει αν το ους αγαπά το πρόσωπο π ο που κα ατονομάζζουν. Αν το φύλ λλο της ελιάς αφού α θερ ρμανθεί, αναφλε εγεί με κρότο, κ είν ναι ένδειξη αγάπης εκ κείνου πο ου ονομάστηκε προς το πρόσωπ πο που έριξε το φύλλο, αλλιώς δεν υπά άρχει αγά άπη. Πιστε εύω ότι εκείνα ε τα α χρόνια ήταν πο ολύ καλύ ύτερα για ατί η οικο ογένεια ήταν πιιο δεμένη η. Περσεφό όνη Ελμάζη

6

Π Πρωτο μαγιά στη Κο οζάνη στο χω ωριό Φ Φιλώτας

Στη Κοζάνη, Κ στο χωριό Φιλώττας στο μέρος μ το οποίο γε εννήθηκε ε ο παππούς μου, υπάρ ρχουν κά άποια έθ θιμα. Το πιο αγαπ πητό σε όλους είίναι την Πρωτομ μαγιά. Τα χα αράματα της Πρω ωτομαγιά άς όλα τα κορίίτσια του υ χωριού ντύνοντται με παραδο οσιακές φορεσιές φ ς και βγα αίνουν έξω απ πό το χωριό. χ Ε Εκεί μαζε εύουν λουλού ύδια και κάνουν κ σ στεφάνια α. Τρίβουν τα μαγου υλά τους με παπα αρούνες, για α να κοκ κκινίσουν ν και σττη συνέχεια χορεύου υν κι τρα αγουδούν ν παλιά δημ μοτικά τρ ραγούδια α, που αν ναφέρονται στον Μά άη. Αργόττερα μέσ σα στο πρωινό ό κατεβαίίνουν στην πλατε εία του χωριού, όπου χορεύουν χ ν κρατών ντας λουλ λούδια. Αυτό το έθιμο ο αρέσει σε όλους ς που κατοικούν στο χωρ ριό Φιλώτ τα, γιατί το απολ λαμβάνουν και κα αλωσορίζζουν τον ν καινούρ ριο μήνα..

Κέλλυ υ Ηλιάδου

7

Το ο αναμμ μένο πουρνά π άρι Όταν ν γεννήθ θηκε ο Χριστός και κ πήγαν ν, οι βοσ σκοί να προσκυν νήσουν, ήταν νύχτα σκο οτεινή. Βρήκαν Β κ κάπου έν να ξερό πουρνάρ ρι κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πή ήρε ο καθ θένας απ πό ένα κλ λαδί στο ο χέρι, το ου έβαλε ε φωτιά και γέμ μισε το σκοτεινό βουνό β χα αρούμενε ες φωτιές και τριξίματα και κ κρότους. Από τότε, τ λοιιπόν, έχο ουν τη συ υνήθεια στ τα χωριά ά της Άρ ρτας, όπ ποιος πάει σττο σπίτι του γείττονα, για α να πει τα “Χρόνια Πολλά””, καθώς ς και όλα τα παιδιά τα παντρεμένα, που θα πάν νε στο πατρικό π τ τους, για α να φιλήσο ουν το χέρι χ του πατέρα και ένα της μά άνας του υς, να κρατούν κ κλαρί πουρνάρι π ι, ή ό,τι άλλο ά δεν ντρικό που καίει τρίζοντας. Στο δρόμο το αν νάβουν και κ το πηγαίνουν έτσι αναμμέν νο στο πατρικό π τ τους σπίττι και γε εμίζουν χαρούμε χ ενες φωτ τιές και κρότου υς τα σκο οτεινά δρ ρομάκια του τ χωριο ού. Γεω ωργία Αικατερίίνη Καλύβα

8

Έθιμα την ημέρα των Φώτων στην Πυλαία Το απόγευμα της Παραμονής των Φώτων μετά το χτύπημα της καμπάνας τα παιδιά με ένα σταυρό από κλωνάρια και κλαδιά πεύκου και ελιάς και τρία πορτοκάλια στις κορυφές του σταυρού πήγαιναν στα σπίτια και έψελναν τα κάλαντα των Φώτων. Την επόμενη μέρα όλοι έπαιρναν από την εκκλησία το αγίασμα, από το οποίο έριχναν λίγο μέσα στα σπίτια τους και το υπόλοιπο ο κάθε νοικοκύρης το σκόρπιζε στα χωράφια του. Το μεσημέρι των Φώτων τα κορίτσια στόλιζαν τον Επιτάφιο με κλαδιά πεύκου και ελιάς, από τα οποία την επόμενη μέρα έπαιρνε όλο το εκκλησίασμα και τα κάρφωνε πάνω σε πορτοκάλια που αγόραζε από την εκκλησία, τα οποία μαζί με τα κλαδιά της ελιάς τα έβαζαν στο εικόνισμα για τέσσερις έως πέντε ημέρες. Δημήτρης Καλύβας

9

Ο ερχο ομός τη ης Παν ναγίας της Ολ λυμπιω ωτίσσης στο χωριό μου

εται στην ν επαρχίία Ελασσ σόνας. Εκεί κάθε ε χρόνο Το χωριό μου βρίσκε στις 7 Ιανουάρι Ι ου στην γιορτή του τ Αγίου υ Ιωάννο ου του Π Προδρόμο ου γίνεται ένα έθιμο. Μετά Μ τη Θεία Λειτουργία μερικά άτομα ά πη ηγαίνουν ν σε ένα μονασττήρι που απέχει 18 1 χιλιόμετρα από ό το χωρ ριό μας κ και μας φέρνουν φ τη θαυματουργ γική εικόν να της Παναγίας Π της Ολυ υμπιώτισσ σας. Οι κάτοικοι κ του χω ωριού υπο οδέχοντα αι την εικ κόνα 4 χιλιόμετρ χ ρα έξω απ πό το χω ωριό. Εκεί, κρα ατώντας την εικό όνα στα χέρια χ του υς και ψέ έλνοντας ς κατευθύνονται προς το ο χωριό με τα πό όδια. Δεν ν πηγαίνουν ν από τον κανονικό δρόμο αλλά από ό δύσκολ λα μονοπάτια και περνώντας ς μέσα από το πο οτάμι του υ χωει αν ριού, χωρίς χ να α τους ενδιαφέρ ε θα βραχούν, για μεγαλύ ύτερη ευ υλογία. Μεττά από ώρες, ότταν φτά άνουν στην εκ κκλησία του χωρ ριού, γίνε εται η παράκλ ληση της Παναγία ας. Η Πα αναγία μένει μ δέκ κα μέρες ς στο χωριό και κ όλοι οι κάτοικ κοι με τη η σειρά κρα ατάνε τη ην Παναγ γία στο σπίτι τους για μερικές ώρες για ευλ λογία. Σε όπο οιο σπίτι βρεθεί περίπου υ στη δύση του ηλίου υ μένει όλο ό το βρ ράδυ. Όταν έρχεται έ η ημέρα που π πρέπ πει να φύγει, συγκενττρώνοντα αι όλοι στην σ εκκ κλησία και, κ αφού ύ ψάλλο ουν την παράκλ ληση, παίρνουν την τ εικόν να και πάλι με τα πόδια απ πό τον ίδ διο δρόμο την πηγαίνο ουν στο σημείο σ που την πήραν. π Τ έθιμο αυτό το περιμέΤο νουν όλοι ό με ανυπομον α νησία και συγκίνηση, για ατί τα θα αύματα που π έχει κάνει η Παναγία α στο χω ωριό είναιι πολλά. Ευσ στάθιος Κανσίζογλου

10

Χριιστουγ γεννιάτ τικα έθ θιμα το ου Πόντ του Στην Ίμερα του τ Πόνττου, που είναι ο τόπος καταγω ωγής των ν παππού ύδων μο ου, την παραμονή τω ων Χρισττουγέννω ων έβαζαν στο τζά άκι το Χριστό κουρ', που π ήταν ν ένα κο ούτσουρο ο από μηλιά ή αχλαδιιά, κομμέ ένο ειδικ κά για τα α Χριστούγεννα και άναβε στο σ τζάκιι συνέχεια και τις τρεις μέρες των τ Χρισ στουγένν νων. Τη νύχτα της ς παραμο ονής των ν Χριστου υγέννων ν, τα παιδ διά γύριζζαν όλα τα σπίττια του χω ωριού, και κ έψαλα αν τα κάλ λαντα. Οι Ο "καλαν ντάδες" εκτός ε από τη συνοδεία σ της λύρ ρας, είχαν και ένα α στολισ σμένο καρ ράβι, φτιαγμένο από χαρτόνι κα αι λεπτό σανίδι. Συνήθως Σ ς φώτιζαν ν τα καρ ραβάκια τους τ με κεριά, ενώ ε κάθε ομάδα προσπαθ θούσε να α φτιάξειι το πιο ό όμορφο και φανταχτερ ρά στολισμένο. Πριν Π αρχίσουν να α ψάλλου υν, έδινα αν ευχές σε όλα τα μέλη η της οικ κογένειας ς, από το ο μεγαλύτ τερο μέχ χρι το πιο ο μικρό παιδί π και οι νοικο οκύρηδες ς τους έδ διναν ξηρ ρούς καρ ρπούς ή δώρα. δ Το χρ ριστουγε εννιάτικο δέντρο ήταν πε εύκο ή έλ λατο και το στόλ λιζαν με νωπούς ς καρπού ύς και κλαδιά κ ελ λιάς, στα α φύλλα α της οποίας σφήνωναν φουντο ούκια. Στη διάρκεια δ του Δω ωδεκαημέ έρου πίστ τευαν όττι βγαίνου υν οι κα αλικάντζζαροι και ενοχλο ούν τους ανθρώπ πους. Ιδιαίτερα ενοχλούσ ε σαν τα παιδιά π κα αι γενικά αδύναμα α άτομα. Προκαλ λούσαν ζη ημιές στα α πράγμα ατα του σπιτιού,, στα ζώ ώα και στους σ αγρούς. Για να προστα ατευθούν ν απέφε ευγαν να α κάνουν ν νυχτεριινές δουλ λειές έξω ω από το σπίτι κα αι να πετά άξουν νε ερά έξω το βράδ δυ. Επίση ης για να α μην πλησιάζουν ν έλεγαν ψιθυρισ στά διάφο ορες προσευχές. Οι καλικάντζαρο οι εξαφα ανιζόταν τα τ Φώτα α, με τον αγιασμό των υδά άτων. Τα Χριστούγε Χ εννα όλο οι φρόνττιζαν να τα περνούν με την οικογένεια α τους, τηρώντας τ ς τις παρ ραδόσεις. Οι ξενιιτεμένοι επέστρεφαν και έτσι, όλ λη η οικο ογένεια μαζί γιόρ ρταζε τη μεγάλη γιορτή. Έλεγαν ν ότι ζωή χωρίς γιορτές, είναι ε μεγά άλος δρό όμος χωρ ρίς πανδο οχείο. Βασ σίλης Κωνστ ταντινίδης

11

Αν νάστασ ση στη Νιγρίτ τα Η Νιγ γρίτα Σε ερρών είν ναι ο τό όπος κατα αγωγής του παπ ππού μου υ. Στην κωμόπο ολη αυτή ή έχουν ένα έ πολύ ύ ενδιαφέρον έθιμο, που γίνεται το τ βράδυ της Ανάστασ σης. Αμέσ σως μεττά το «Χρ ριστός Αν νέστη» π που ψάλλ λει ο ιερέας, οι ο χωρια ανοί δεν ανάβου υν πυροτ τεχνήματτα όπως σε σ άλλα μέρη της ς Ελλάδα ας. Κατασκ κευάζουν ν όμορφα α αερόστατα από ελαφριά υλικά. Από κάττω βάζου υν ένα κεκ ράκι. Μόλις ς ο ιερέα ας ψάλλε ει το «Χρ ριστός Αν νέστη» ανάβουν α το κερά άκι. Με τη φλόγα ο που αν που δημιουργείται, το αερόστατ α νεβαίνει ψηλά. ψ Το ο θέαμα είναι ε υπέ έροχο, γιιατί ο ουρανός είίναι σκοττεινός κα αι το αερ ρόστατο φωτεινό. φ Όλοι όσοι πα αρακολου υθούν αυ υτό το έθ θιμο ενθουσιάζον νται από τα φωττεινά αερ ρόστατα, καθώς ανεβαίνο α ουν στον ν ουραν νό. Είναι τόσο τ ωρα αίο, που υ δε θέλ λεις να τετ λειώσειι ποτέ. Μ Μαρία Κωφοκώτσιου

12

Έ Ένα έθιμο στη Μάνη

αινε κάπο οιος νέος ς, οι πιο ο κοντινο οί συγγεν νείς και Στη Μάνη ότταν πέθα τ νεκ κρού μαζεύονταιι κάθε βράδυ στο σπίίτι του για τη φίλοι του παρηγο οριά. Καθ θένας έφ φερνε μαζί του το ο βραδιν νό του κα αι έτρωγαν όλοι μαζί σε ε κοινά τραπέζια και έκαναν τη τ μακαρ ριά, όμω ως την έλεγαν. Καθόνττουσαν εκεί ε μέχρ ρι σχεδόν ν τα μεσά άνυχτα ώστε ώ να απαλύνο ουν τον πόνο τω ων συγγε ενών του υ νεκρού ύ. Αθανασία Μα ανωλάκου

13

Το Χριστόψ ψωμο

ωμο ήταν μεγάλο έθιμο στ το χωριό ό της γιαγιάς, στη ην πλαΤο Χριστόψω γιά του υ Παγγαίο ου από τη μεριά της τ Καβά άλας. Αποττελούνταν ν από μια μεγάλ λη κουλο ούρα, πο ου συμβό όλιζε τη σπηλιά που γε εννήθηκε ε ο Χρισττός και μία μικρ ρότερη σε σ σχήμα α βρέφου υς, που συμβόλ λιζε τον Χριστό. Χ Η μικρή κουλούρα κ α έμπαινε μέσα σ στη μεγάλ λη. Μόλις ς το έπλαθαν, το ο στόλιζα αν με ό,τ τι καλό είχαν. ε Κα αρύδια, αμύγδαα λα, στα αφίδες κα αι μετά το ο πασπάλ λιζαν με σουσάμι πριν το ψήσουν. Η γιαγιά λέε ει ότι όταν ό το έψηναν στον φούρνο ο, στην αυλή το ου σπιτιού, μοσ σχοβολούσε όλη ό η γε ειτονιά. Τα Τ παιδιά ανυπομονούσαν να φθάσει η παραμ μονή των ν Χριστο ουγέννων, γιια να το φάνε. Την παραμον π νή το βρά άδυ το Χριστόψω Χ ωμο έμπαινε στη μέ έση του τραπεζιο ού και στολισ ζόταν με μ ένα κε εράκι που υ άναβε. Μόλις τα α παιδιά γύρ ριζαν από ό τα κάλ λαντα, που τα έλ λεγαν το βράδυ ττης παρα αμονής, στρώνο ονταν αμ μέσως σττο τραπέζζι και έτρ ρωγαν ζε εστό φαγ γητό, για α να ζεσταθού ύν και με ετά ο παττέρας έκο οβε το Χριστόψω Χ ωμο και μ μοίραζε στα σ παιδιά. Το έττρωγαν όλοι ό μαζί λέγοντα ας τα κάλ λαντα. Όταν ν ακούω την γιαγ γιά να μιλάει μ γι’ αυτό όπ πως και γ για άλλα α έθιμα, την βλέ έπω να λάμπει λ ο ολόκληρη η και κατ ταλαβαίν νω ότι τό ότε οι άν νθρωποι με τα λίγα λ πράγ γματα πο ου είχαν ένιωθαν ν ευτυχισ σμένοι, γ γιατί ήταν ν πιο ενωμένο οι μεταξύ ύ τους κα αι πιο αγα απημένοιι. Είμαι πολύ ευτυχισμέ ένος όταν μαζευό όμαστε και κ τώρα α όλοι στ το σπίτι της γιαγιάς, για α να φάμε ε το Χρισ στόψωμο ο και τα άλλα ά καλ λά που μα ας ετοιμάζει και λέμε όλοι ό μαζί τα κάλα αντα. Θωμάς Μωυσιάδης Μ

14

«Ρο ουγκάτ τσι» Νε εόκαστ τρου

Η κατταγωγή μου μ είναι από το Νεόκαστ τρο του νομού ν Ημ μαθίας. Το δω ωδεκαήμ μερο των ν Χριστου υγέννων ν, αναβιώ ώνει στο χωριό το ο “Ρουγκάτσι””. Το Ρου υγκάτσι είναι ε ένα έθιμο πο ου ξεκινά άει από το Βυζάντ τιο. Από τότε μέχ χρι σήμερ ρα τα Φώ ώτα, δεκαπέντε παλικά άρια ντυ υμένα πα αραδοσιακά, μαζεύο ονται σττην εκκ κλησία, προσκυ υνούν κα αι ξεκινού ύν. Κραττώντας σπαθιά, γυρίζου υν στα σπίτια του υ χωριού, χορεύοντα ας με τη συνοδεία μουσικών. Οι κάτο οικοι του υς κερνο ούν και τους δίνουν χρ ρήματα, που τα συγκεντρώνο ουν για καλό κ σκοπό. Ο πα αππούς μου, μ μου είπε πω ως στην τουρκο οκρατία, τα χρή ήματα πή ήγαιναν για την ν ενίσχυσ ση της επ πανάστασ σης. Πιστ τεύω, πω ως είναι πολύ σημαντικό να γνω ωρίζουμε και να διατηρούμ με τις παραδόσεις ς του τόπ που μας, γιατί εκεί βρίσ σκονται οι ο ρίζες μας. μ

Θανάσης Νατσ σιόπουλος

15

Ο Μακεδ δονικό ός Γάμο ος Μου έκανε μεγάλη εν ντύπωση η αυτό που μου διηγήθηκ κε η γιαγ γιά μου για τον ν μακεδο ονικό γάμ μο. Η για αγιά μου κατάγετται από ττην Άσση ηρο της Θεσσαλ λονίκης. Όπως μου είπε ε η γιαγιά μο ου, ο μακεδο ονικός γά άμος είνα αι διαφορετικός απ πό τους ς άλλους ς. Πριν παντρευτε εί το ζε ευγάρι, οι συγγενείς της νύφ φης της βάζουν τη τ λαϊκή ή φορεσιά και κ στο σακάκι του τ γαμπ πρού βάζουν ν λίρες. Όταν ν βγουν από α την εκκλησία α, τους πετάνε π μ μήλα, λεμόνια κα αι ψωμί. Αργότε ερα οι συγγενείς της τ νύφη ης της δίίνουν να πιει λίγο ο κρασί κι κ ύστερα να σπάσει σ το ο ποτήρι,, για να πάνε π όλα α καλά. Θα ήθελα ή πάρα πολύ ύ να μπορούσα να παρακ κολουθήσ σω έναν τέτοιον γάμο. Ζωή Στέλλα Σ Νικο ολάου Καβα αζοπούλου

16

Τα χριιστουγ γεννιάτ τικα κά άλαντα α σ στην Τ Τραπεζ ζούντα του Πόντου Π υ ύχτα της ς 24ης Δε εκεμβρίου υ, θυμάμ μαι από τις τ διηγήσεις της γιαγιάς Τη νύ μου, «ε εθύμιζαν ν» τα Χρ ριστούγεν ννα. Γύρ ριζαν όλα α τα σπίττια, αψηφώντας το κρύο και έψ ψαλλαν τα τ κάλαν ντα. Έτσ σι θύμιζα αν τη Γέν ννηση του Χριστού. Οι Ο «καλαντάδες»,, εκτός από α μουσ σικά όργα ανα, είχα αν μαζί τους τ και ένα στο ολισμένο ο καραβά άκι, φτιαγ γμένο απ πό χαρτόν νι και λεπ πτό σανίδ δι. Για να α εντυπω ωσιάσουν ν τους νοικοκυ υραίους, συνήθω ως φώτιζαν τα κα αραβάκια α τους με κεριά ά. Πριν πο ουν τα κάλαντα, κ έψαλλαν τον πο ολυχρον νισμό (να α ζήσουν ν χρόνια πολλά), αρχίζον ντας από ό τον πιο ο μεγάλο ο και φτά άνοντας στον πιο μικρό ό της οικ κογένειας. Θυμότα αν ακόμα α και τους ξενιτεμ μένους και ευχόταν γρήγορ ρο γυρισ σμό. Οι νοικοκυρέ ν ές ευχαρισ στημένες ς πρόσφε εραν καλ λούδια και κ γλυκ κά, ξηρού ύς καρπούς και κρασί στους σ μεγ γάλους της τ παρέα ας. Κάθε ε φορά που π ακού ύω από τη τ γιαγιά ά μου ισττορίες με ε έθιμα του τ Πόντου, γεμίζω γ απ πό χαρά.. Αυτή τη η χαρά τη μοιράζζομαι με όλους εσ σάς που διαβάζε ετε το κε είμενό μο ου.

Γε εώργιος Πα αζβαντίδης

17

Το έθιμο έ τ της μακ κρινής ς μου καταγω κ ωγής

Η για αγιά μου μου διηγ γήθηκε το τ παρακάτω έθιμ μο των Τρ ρικάλων.. Την παραμον νή της Πρωτοχρο ονιάς οι γυναίκες γ ς του σπιτιού κάν νουν τη βασιλόπ πιτα. Κάν νουν ζυμ μάρι στο οποίο το οποθετού ύν νόμισμ μα, ένα κομμάτι κλήμα, άχυρο ή χορτταράκι, μια μ μικρή πέτρα όπως κ και έναν ν σπόρο καλαμπ ποκιού. Στο Σ μεση ημεριανό ό τραπέζζι ο νοικ κοκύρης του σπιτ τιού θα κόψει τη τ βασιλό όπιτα, αφ φού πρώ ώτα τη φέ έρει τρεις φορές γύρο στ το ταψί. Στη συνέχεια θα τη μοιράσει σε ε κομμάτιια με σειρά ηλικίας σε όλα τα μέλη της οικογέν νειας. Σε όποιον πέσει η μικρή μ πέτ τρα, θα είνα αι δυνατό ός στην υγεία υ του υ, ενώ αυ υτός που θα α πετύχε ει το άχυ υρο ή το τ χόρτο ο θα αποκτή ήσει πολ λλά ζώα α, αυτό ός που θα πετύχει το νόμ μισμα θα α γίνει πλούσιος π και τέλος αυτός α πο ου θα πε ετύχει το ο καλαμπ πόκι θα κερδ δίσει τη φετινή φ σ σοδιά. Την ημέρα της τ Πρωττοχρονιάς όχι έν νας, όπω ως συνήθ θως άλλα α πέντε άνθρωπ ποι είναι οι τυχερ ροί της χρονιάς! χ Τόσο αυ υτοί όσο κι η οικ κογένεια τους αισθάνοντται πολύ χαρούμε ενοι. Α Αλεξία Ευφη ημία Ρήγα

18

Έθιμ μα των ν Θεοφ φανείων ν στην ν Ανατο ολική Μ Μακεδονία Το έθ θιμο τω ων «Αράπηδ δων»

Οι «Α Αράπηδες ς» είναι ένα έθιμ μο, που αναβιώνε α ει στις μέ έρες μας,, διατηρώ ώντας αναλλοίωτη την τοπική πα αράδοση αιώνων. Το έθιμο ο παίρνει το όνομ μά του από την μεταμφίεσ ση των πρωταγω π ωνιστών, όπου κυ υριαρχεί το μαύρ ρο χρώμα,, με μαύρ ρες φλοκ κωτές κάπες. Ειδικότερα το ο ντύσιμ μο των «Αράπη ηδων» πε εριλαμβά άνει τα τσερβούλια (πα απούτσια), που κατασκ κευάζοντα αι από ακατέργαστο χοιρινό δέρμα και κ συγκρατο ούνται απ πό τις λα απάρες (δερμάττινα σχ χοινιά) και κ τα καλτσο ούνια (κν νήμες με ε υφαντό παν νί από τρ ρίχωμα προβαπ τίνας), που φορ ρούν στα α γόνατα α. Στο κά άτω μέρο ος του σώ ώματος φορούν φ μπινιβρ ρέκι (μάλ λλινο παν ντελόνι) και στο πάνω μέ έρος χοντρή τσομ μπάνικη κάπα. Στη Σ μέση η φορούν τέσσερ ρα ποιμενικά κου υδούνια (τσάνια) διαφόρων με εγεθών. Το Τ πρόσω ωπο είνα αι καλυμμ μένο με την τ μπαρ ρμπότα (προσωπίδα), το τ τομάρ ρι γίδας το οποίο ο είναι ραμμένο ρ και στερ ρεώνεται στις άκρες το ου, στα σχοινιά σ τω ων κουδουνιών. Η μπαρμ μπότα στολίζεται με λευκό μαν ντήλι, πο ου έχει πάνω π του υ χρωματιστά σχ χέδια, φλ λουριά και κ λουλούδια.. Σύμφω ωνα με τη ην παράδ δοση, την ν εποχή της τουρ ρκοκρατίας στον εξοπλισ σμό του «Αράπη» « » προστέθ θηκε και ένα ξύλινο σπαθ θί, η «μαχ χαίρα». Ανήμ μερα των ν Θεοφαν νείων στη η Νικήσια ανη Καβά άλας, σττο Μονασ στηράκι, στον Ξηροπότα αμο και στον σ Βώλακα της Δράμας, τελείτται το έθ θιμο. Οι «Αράπη ηδες» κά άνουν παρέλαση στους σ δρ ρόμους, κάτω κ από ό τους εκκωφαντικούς ς ήχους των κου υδουνιών ν τους. Δύο Δ αρχ χηγοί ομά άδων πα αλεύουν μέχρι την τ τελική πτώση του ενός. Γύρω από τον πεσμένο ο αρχηγό ό μαζεύονται όλοι, ό σε μια μυστταγωγία που τελε ειώνει με ε την αν νάσταση του νεκρού και κ τον ιδ διόρρυθμ μο χορό όλων, που ακολουθεί. Σύμφωνα με την παράδο οση, η πα αράστασ ση αυτή συμβολίζ σ ζει τη χειιμερία νά άρκη της ς φύσης που είν ναι ο χειμ μώνας κα αι στη συ υνέχεια την τ ανάσ σταση τη ης φύσης ς με τον ερχομό ό της άνο οιξης. Δημήτρης ς Σεριάκας

19

Το έθιμο «Μ Μπέης» » Το παρακάτω ω έθιμο παρατηρε π είται στο ο Κιλκίς. Γιορτάζε εται τη Δευτέρα Δ της Τυρ ρινής στιις Μάνδρ ρες και συμβολίζε σ ει τη γον νιμότητα της γης. Για το γιορτασ στικό μέρ ρος οι κά άτοικοι στολίζουν σ ν μια βοϊδάμαξα με κιλίμ μια, ψάθες και κουδούνια και το τ γυρνά άνε στο χωρίο. Το Τ βράδυ υ της Κυ υριακής,, της Κρε εοφάγου γίνεται η περιφορά μέσα στο χωρ ριό με τον Μπέη – τσιφλικ κά καθισμ μένο στην άμαξα και να χτυπά χ τα κουδού ύνια. Τη ην επόμενη μέρα ο Μπέης με την ν ομάδα του γυ υρνάει το χωριό και ρίχν νει σε κά άθε αυλή σιτάρι ή καλαμ μπόκι για α να πάε ει καλά η χρόνια. Οι νο οικοκυραίοι του προσφέρο π ουν δημη ητριακά, όσπρια και ψωμιά τα οποία κα αι δημοπρ ρατούν την τ Κυρια ακή της Τυρινής. Τ Την ημέ έρα αυτή γίνεται μεγάλο ο γλέντι στο σ χωριό. Βλέποντας αυ υτό το έθ θιμο αισθ θάνομαι την τ σημα ασία που υ έχει να τηρούμε την παράδοσ ση. Μέσα α από την ν παράδο οση φαίν νεται ο πο ολιτισμός ς μας, η ιστορία, η λαϊκή σοφία.. Συνειδη ητοποιώ την αξία α της γης η οποίία δίνοντας το ους καρπ πούς της μας τρέφει και αποτελεί α βασικό τομέα τη ης οικονομίας μας. Βαγγέ έλης Σίμος

20

Έ Ένα πα αράξενο έθιμο

Παρα ακάλεσα τη γιαγ γιά και τον τ παππ πού μου να μου πουν ένα έθιμο. έ Σ Στη Μολδ δαβία, σττη Ρωσία α και στη ην Ουκρανία στο ους γάμους ς οι φίλο ου του ζευγαριο ζ ού κλέβο ουν τη νύφ φη και ζητάνε από τον γαμπρό να δώσει χρήματα χ για να την ξαναπ πάρει πίσ σω. Με απο οτέλεσμα α οι φίλο οι του ζευ υγαριού να πάρουν ν χρήματτα. Σε κάθε γά άμο γίνεται αυτό το ο έθιμο και κ όλοι οι ο καλεσμένοι γελ λάνε με το πόσa τελικά τ χρ ρήματα θα δώσει ο γαμπρός για να α πάρει τη τ νύφη του. Σττο τέλος δεν θέλει κανείς ς να φύγ γει από τον τ γάμο και τελικά όλοι φεύγου υν με ένα α φωτεινό χαμόγε ελο. Γε εωργία Στα αυριανίδου

21

Χ Χριστό όξυλο, έθιμο της Βό όρειας ς Μακεδονίας ς

Ο νο οικοκύρη ης, την παραμον π νή των ΧριΧ στουγέννων δια αλέγει απ πό το χω ωράφι του υ το πιο δυν νατό και σκληρό ξύλο, το τ Χριστό όξυλο. Ύσττερα με το σπίτι του καθ θαρό και περιποιημ μένο, το τοποθετεί στο τζζάκι. Σκο οπός είναι να α καίγετα αι όλο το ο Δωδεκ καήμερο των γιορτών ν. Η παρ ράδοση λέει λ πως το ξύλο καθώς κα αίγεται ζε εσταίνει τον Χρισ στό στη Βηθλεέμ. Τα έθ θιμα όπω ως και το ο συγκεκ κριμένο αντιπροσ α σωπεύουν ν την παράδοση αλλά κα αι την ίδια την Ελ λλάδα. Δήμητρα Τσασιλίδου Τ

22

Μικ κρασιάτ τικη Βασιλόπ πιτα Ο δά άσκαλος μας έβαλ λε μια ερ ργασία για γ έθιμα τον προ ογόνων μας. μ Όταν γύρ ρισα στο σπίτι, ρώ ώτησα τη η γιαγιά μου να μου μ πει έ ένα έθιμο ο του Αϊβαλί. Η γιαγιά μού είπε μια συντταγή μιας μικρασ σιάτικης β βασιλόπιτ τας. Υλικά ά Συνταγ γής 2 ποττήρια νερ ρού ζάχα αρης 1 ποττήρι του νερού βούτυρο 7 αυγ γά 1 ποττήρι του νερού γάλα 3 ποττήρια του υ νερού αλεύρι μαλακό μ κοσκινιισμένο 4 κου υταλάκια α του γλυ υκού κοφ φτά μπέικιν ν πάουντε ερ 1 ποττήρι του νερού αμυγδαλό όψιχα σε σκόνη 2 βαν νίλιες 1/3 φλιτζανιο φ ού τσαγιο ού κονιάκ κ 2 πορ ρτοκάλια α(ξύσμα) Εκτέλ λεση Κοσκ κινίζουμε το αλεύ ύρι με το μπέικιν πάουντε ερ. Χτυπάμε το βούτυρο β με τη ζάχαρη ζ ν γίνουν να ν κρέμα.. Ρίχνουμ με κάθε φορά έν να ένα τα α αυγά, να τα απορροφ α φήσει το μείγμα. Προσθέτ τουμε τις ς βανίλιε ες, το ξύσ σμα και το κονιιάκ. Τέλο ος ρίχνουμε τη σκόνη σ αμ μυγδαλόψ ψιχας. Ρίχνουμε λίγο το αλεύρι εναλλάξ ξ με το γάλα. γ Βουτυρώνο ουμε καλ λά και σττρώνουμε ε λαδόρουμε εύ κολλα (για να ξεφορμά ξ ύκολα) σε σ ένα τα αψί 30 εκ κατοστά.. Αδειάζουμε το τ μείγμα α. Βάζουμε το φλ λουρί. Ψήνουμε σε σ καλά προθερμ μασμένο φούρνο ο στους 170 βαθ θμούς Κελσίου στ τις αντισττάσεις για 1 ώρα α και 10 λεπτά. Αφού ψη ηθεί, αχν νίζουμε τη τ βασιλό όπιτα. Ν Νικολέτα Φαλούτσου Φ

23

Οι Φωτιές

Στο χωριό χ Λέ έχοβο κά άθε 23 Δεκεμβρίο Δ ου το βρ ράδυ μαζζεύονται όλοι οι χωριαν νοί στις γειτονιές τους τ και ανάβουν ν τις φωττιές. Σύμφ φωνα με το πανάρχαιο αυ υτό έθιμο ο, το οποίο συνεχ χίζεται σε ε όλες σχ χεδόν τις ς περιοχέ ές του Νομού Ν Φλ λώρινας, το βρά-δυ ανάβουν οι φωτιές, οι οποίες ς θεωρεί-ται ότι ζεσταίνο ουν το Θε είο Βρέφ φος. Έτσι, ο αρχη ηγός της κάθε φω ωτιάς σττις γειτο-νιές το ου χωριο ού μοιρά άζει τις «ταπού-ζες», τα τ ξύλινα α στιλιάρ ρια για να τα βα-φτίσει ο κόσμος ς στο νερ ρό της λίίμνης, να α τα σταυ υρώσει στις σ φλόγ γες και στη σ συνέ-χεια να α ευλογήσ σει τα σπ πίτια και τους κα-τοίκους ς του χω ωριού. Οι πόρτες ς είναι α-νοιχτές ς, στο κάθε κ σπίττι οι νο οικοκυρές ς περιμέν νουν τον ν κόσμο ο να του υς δώσε ει την ευλ λογία και τις ευχέ ές του κα αι εκείνε ες με την ν σειρά το ους θα τους τ κεράσουν ν την «κο ουλάτσα» », το γλυ υκό κουλ λούρι ενώ ώ τα δρώ ώμενα συ υνεχίζονται μέ έχρι το πρ ρωί της παραμον π ής των Χριστουγ Χ έννων. Τα τε ελευταία χρόνια το έθιμο ο της φω ωτιάς έχει δημοσιοποιηθεί με αρκετή επ πιτυχία στην σ ευρύτερη πε εριοχή τη ης Δυτικής Μακεδονίας και κ προσελκύει αρκετούς επισκέπτες απ πό διάφορ ρες περιο οχές. Το έθ θιμο αυτό ό μ΄ αρέ έσει να το παρακο ολουθώ πάρα πο ολύ, γιατίί ξαφνικά ανάβει μια μεγάλη μ φ φωτιά και με αυτό ό τον τρό όπο ζεστταίνουμε και περιμένου υμε τον Χριστό Χ π που θα γε εννηθεί. Το συνα αίσθημα αυτό είναι πολύ όμορφο ο κι ελπίζω όσοι έχουν τη η δυνατό ότητα αυτή να το ο παρακο ολουθήσουν. Σίσσ συ Φίτζιου

24

Μεγά άλη Πέ έμπτη στην σ Ξάνθη Η Με εγάλη Εβδομάδα α είναι για γ τους Χριστιανού ύς η πιο ιερή και κατανυκ κτική εβδ δομάδα του χρόνου. Όμως από α όλες τις μέρες ς της Μεγάλη ης Εβδομ μάδας εκε είνη που μας συγ γκινεί Στην περισσό ότερο είναι η μεγάλη Πέμπτη. Π Ξάνθη τη Μεγά άλη Πέμ μπτη, την ν εποχή που ζούσε εκεί ε ο πα αππούς μου μ όταν έβγαινε ο Εσταυρω ωμένος και τέλε ειωνε η ακολου υθία, πολλές ευσεβείς κυρίες ς έμεναν στην εκ κκλησία καιι ξενυχτούσαν όλη ό τη νύχτα ν το ον Εσταυρω ωμένο. Άλλοτε Ά έ έψαλαν, άλλοτε προσεύχον νταν σιω ωπηλά και άλλοττε έκλαιγαν. Αυτό ίσ σως τις βοηθούσ σε να γίν νουν καλ λύτερες. Δυσττυχώς αυ υτό το έθ θιμο δεν υπάρχει πια. Εγώ πολύ θα ήθελα να υπάρχει και σήμερα για να μπορ ρέσω και εγώ κάπ ποια Μεγ γάλη Πέμ μπτη να ξενυχτίίσω με ψαλμούς ψ και προσ σευχές το ον Εσταυρωμένο. Μαργαρίτα α Χρήστου

25

Ο λεσ σβιακό ός τραχ χανάς και κ το τραχάν νισμα Η κου υζίνα της Λέσβου, του πανέ έμορφου νησιού ν το ου Αιγαίου υ απ’ όπου κατάγομαι εγ γώ και η μητέρα μου, θεωρείται ως μια μ από τιις πλουσιό ότερες στ την ποικιλία τρ ροφίμων αλλά α και στον σ παρα αδοσιακό τρόπο πα αρασκευή ής τους. Ένα Έ από τα «χειρ ροποίητα» » αυτά τρ ρόφιμα είν ναι ο τραχ χανάς (ο λεγόμενο ος «τραχα ανός» όπως τον ν αποκαλο ούν στη Μυτιλήνη) Μ ). Ο τρα αχανός, όπως ό και σε σ άλλες περιοχές της Ελλάδας, αποττελείται από α ένα μείγμα αλεσμένο α ου σιταριο ού (κουρκ κούτι) βρα ασμένου με γάλα, γ ξινόγαλα ή γιαούρτι. γ Μπορεί να ν γίνει γλυκός ή ξινός ανάλογα με μ τον χρό όνο ζύμω ωσης του γάλ λακτος. Η ολική διαδικ κασία παρασκευής του τ ονομάζεται ε καταλ λήξει να αποτελεί α έθιμο έ τραχάνισμα και είχε για όλου υς τους κατοίκους κ της Μυτιλήνης. Από νωρίς το πρωί, οι γυ υναίκες μαζεύοντα μ αν στις αυ υλές των σπιτιών τους ς και έστη ηναν ένα μεγάλο καζάνι κ πάνω σε ε μια φωττιά. Έπειττα οι άντρ ρες ανακάτευαν το μείγμ μα χτυπώντας το με μ το τραχ χανιστήρι, έναν τεράστιο ο σμιλεμέ ένο αναδε ευτήρα απ πό κερασιά σε σχήμα Τ. Τ Όταν ο τραχανό ός έπηζε, τον τ σκέπα αζαν με ένα λεπτό λ βρε εγμένο το ουλπάνι, για γ να μην κάνει κρού ύστα, και τον άφην ναν εκεί όλο ό το βρ ράδυ. Το επόμ μενο πρωιινό, τον έκοβαν έ σε ε μικρά κο ομμάτια και κ τον έτριβαν με κόσκινο ή σήτα όταν μισο οστέγνων νε (τριφτό ός τραχαν νάς). Ύστερ ρα άπλων ναν τεράσ στια σεντό όνια σε τρ ραπέζια κα αι πάγκου υς ή ξύλα, οι οποίοι ήτταν τοποθ θετημένοι σε ηλιόλ λουστα μέ έρη, και έβ βαζαν τον ν τραχανό ό να στεγνώσ σει γρήγο ορα και ομ μοιόμορφ φα. Αφού στέγνωνε ε καλά, το ον έβαζαν ν σε βαμβακερά πάνιν να σακουλ λάκια με κορδόνι και κ τα κρε εμούσαν σ στα κελάρ ρια των αν φρέσκο ος, δροσε ερός και μυρωδάτο μ ος για ένα αν ολόσπιτιών. Εκεί διατηρούντα χ κληρο χρόνο. Σε πο ολλά χωριά της Λέσ σβου, εκττός από το ον τριφτό ό τραχανά ά, πλάθον νταν και οι περιβ βόητες χάχ χλες ή πττάρια. Δηλ λαδή σχημάτιζαν με μ τη ζύμη η μικρές κούπες κ στο μέγ γεθος χούφτας, σε σχήμα οβ βάλ ή στρ ρογγυλό, με αναση ηκωμένες τις άκρες, πο ου στη συ υνέχεια τις άπλωνα αν, επίσης ς για στέγ γνωμα. Νιώθω ω λύπη που δεν έττυχε ποτέ έ να παρευρεθώ σ΄ ΄ αυτό το τόσο όμο ορφο έθιμο τη ης Λέσβου υ! Μακάρι να μπορ ρούσα να δω από κοντά κ όλα α τα στάδια παρασκευής αυτού το ου παραδο οσιακού ζυμαρικού ύ της ιδιαίτερης παττρίδας μο ου! Γιατί όπως λέ έει η μητέ έρα μου «το « σίγουρ ρο είναι πως π τα υλ λικά, η τεχ χνική και οι συνταγές της τ λεσβιακής κου υζίνας έχο ουν τη γνή ήσια σφραγίδα του υ νησιού και κ σίγουρα δε δ θα τις βρει β κανε είς αλλού μαγειρεμ μένες όπω ως στη Λέσ σβο». Ανασ στασία Μιγγ γίδου

26

Το σπάσιμο του ροδιού

Το πρωί της Πρωτοχρονιάς, η οικογένεια πηγαίνει στην εκκλησία και ο νοικοκύρης κρατάει ένα ρόδι, για να το λειτουργήσει. Γυρνώντας σπίτι πρέπει να χτυπήσει το κουδούνι της εξώπορτας δεν κάνει να ανοίξει ο ίδιος με το κλειδί του - να μπει μέσα με το δεξί και να σπάσει το ρόδι στο πάτωμα. Άμα το ρόδι έχει πολλές και κατακόκκινες ρώγες σημαίνει ότι η χρονιά θα είναι πολύ ευχάριστη.

Λυσίμαχος Μπανάβας

27