Filosofía

I.E.S. XESÚS TABOADA CHIVITE VERIN. Curso 2018-2019

PROGRAMACIÓN DIDÁCTICA

DEPARTAMENTO DE FILOSOFÍA

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ÍNDICE Introdución e contextualización xeral FILOSOFÍA (1º de bacharelato) 1. Introdución 2. Obxectivos 3. Criterios de avaliación e concreción dos mínimos esixibles 4. Actividades de aprendizaxe asociadas aos bloques de contidos 5. Procedementos e instrumentos de avaliación 6. Criterios de cualificación 7. Metodoloxía e materiais didácticos 8. Elementos transversais. Contribución aos proxectos de centro (lector, convivencia, etc.)

9. Medidas de atención á diversidade e actividades de reforzo 10. Directrices e instrumentos para a realización da avaliación inicial 11. Actividades complementarias e extraescolares

HISTORIA DA FILOSOFÍA (2º de bacharelato) 1. Introdución 2. Obxectivos 3. Criterios de avaliación e concreción dos mínimos esixibles 4. Actividades de aprendizaxe asociadas aos bloques de contidos 5. Procedementos e instrumentos de avaliación 6. Criterios de cualificación 7. Metodoloxía e materiais didácticos 8. Elementos transversais. Contribución aos proxectos de centro (lector, convivencia, etc.)

9. Medidas de atención á diversidade e actividades de reforzo 10. Directrices e instrumentos para a realización da avaliación inicial 11. Actividades complementarias e extraescolares

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

INTRODUCIÓN E CONTEXTUALIZACIÓN XERAL O departamento de Filosofía do IES XESÚS TABOADA CHIVITE de Verin no curso 2018-19 está constituído por a profesora: Mª del CARMEN BURGOS DE DIOS, que exercerá a xefatura do departamento e se fará cargo das materias que a continuación se relacionan, e dacordo coa distribución e cos horarios que, integrados na memoria do Centro, están en poder da Dirección e da Xefatura de Estudos: 

Filosofía (materia troncal xeral de primeiro curso de bacharelato),



Historia da Filosofía (materia troncal de opción de segundo curso de bacharelato),

As Materias: 

Valores éticos (materia específica de opción nos catro cursos de ESO: 1º,2º,3º e 4º) e mais



Ética e filosofía do dereito (materia opcional de libre configuración autonómica de segundo de bacharelato)



Psicoloxía (materia específica de opción de segundo de bacharelato). que como cabería esperar, deberían estar asignadas ao departamento de Filosofía, serán impartidas polo profesorado dos departamentos de Xeografía e Histora, Música, Latín e mais o departamento de Plástica, xa que o departamento de Filosofía neste centro é unipersoal, só conta cunha profesora, cando habería horas suficentes para dous profesores no departamento.

No presente ano académico, cursan estas materias polo réxime ordinario un total de 131 alumn@s, aproximadamente.

A programación das materias que se recolle neste documento responde ao propósito de adaptar os obxectivos e contidos establecidos polo currículo oficial aos intereses, características, necesidades e motivacións do noso alumnado. A metodoloxía didáctica proposta e a concreción dos obxectivos, dos criterios de avaliación e dos estándares de aprendizaxe de cada unha das materias responde a esta finalidade. Ademais, en todas as materias, a concreción dos criterios de avaliación e dos estándares de aprendizaxe fíxose tendo en conta a súa relación coas competencias clave da etapa.

En resumo, a programación docente do departamento de Filosofía do IES Xesús Taboada Chivite é o resultado da concreción e contextualización do currículo oficial establecido na normativa vixente para as materias asignadas. Esta normativa legal recóllese a continuación: NORMATIVA



Lei Orgánica 2/2006, do 3 de maio, de Educación (LOE)-[TEXTO CONSOLIDADO: última modificación: 29 de xullo de 2015]



Lei Orgánica 8/2013, do 9 de decembro, para a mellora da calidade educativa (LOMCE).

[BOE do 10 de decembro de 2013]

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía



Orde ECD/65/2015, do 21 de xaneiro, pola que se describen as relacións entre as competencias, os contidos e os criterios de avaliación da educación primaria, a educación secundaria obrigatoria e o bacharelato. [BOE do29 de xaneiro de 2015]



Decreto 86/2015, do 25 de xuño, polo que se establece o currículo da educación secundaria obrigatoria e do bacharelato na Comunidade Autónoma de Galicia. [DOG do 29 de xuño de 2015]



Orde do 15 de xullo de 2015 pola que se establece a relación de materias de libre configuración autonómica de elección para os centros docentes nas etapas de educación secundaria obrigatoria e bacharelato, e se regula o seu currículo e a súa oferta. [DOG do 21 de xullo de 2015]

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

FILOSOFÍA (1º bacharelato) 1. INTRODUCIÓN A través da UNESCO, a ONU alenta os seus estados membros a traballar na promoción, no fortalecemento e na extensión da filosofía en todos os niveis do ensino, porque a sociedade democrática, formada por unha pluralidade diversa de persoas e comunidades, proxectos e intereses, demanda un pensamento racional que axude a comprender o mundo complexo que nos rodea e proporcione instrumentos para edificar unha sociedade libre, igual e xusta. A UNESCO considera que a materia de Filosofía, o saber máis antigo de Europa, é a ferramenta adecuada que debe servir a este fin. A filosofía forma unha cidadanía reflexiva, lúcida, participativa, amante das institucións democráticas e con habilidades prácticas na resolución dos problemas específicos das sociedades democráticas avanzadas.

A materia de Filosofía capacita o alumnado para o exercicio do pensamento crítico e independente, co que alcanzar unha mellor comprensión do mundo globalizado e de si mesmo/a. Grazas a esta materia, os alumnos e as alumas adquiren a aptitude de entretecer unha defensa racional e razoable da súa autonomía, da súa dignidade e dos seus dereitos nun contexto en vías de globalización. O pensamento filosófico achega os coñecementos teóricos e as destrezas prácticas para entender, analizar e propor solucións aos desafíos intelectuais e morais do século XXI. Asemade, a materia de Filosofía ofrece os fundamentos conceptuais dos principios e dos valores da paz e da seguridade mundiais: democracia, imperio da lei, dereitos humanos, tolerancia, xustiza, igualdade e liberdade (a UNESCO nomea a Filosofía como "Escola de liberdade" na súa estratexia internacional e no informe de 2007). Os métodos filosóficos achegan enfoques plurais e contrastados que permiten albiscar saídas aos problemas que afectan a convivencia humana. A aprendizaxe do tratamento racional e dialogado destes asuntos disipa o recurso á violencia e á guerra, e fomenta a paz e a seguridade global e local.

Por outra parte, grazas aos modelos diversos de pensamento filosófico, a materia de Filosofía estimula a deliberación sosegada sobre as decisións que rexen a vida cotiá individual e colectiva, e impulsa a tomar iniciativas razoables. Nunha sociedade democrática avanzada, o alumnado debe formarse para aplicar o pensamento crítico á análise de principios económicos e políticos, sopesar teorías sobre a liberdade e a xustiza social, recoñecer a interacción dos fenómenos naturais e sociais, avaliar o impacto ético e social da tecnociencia e gozar con autonomía dos produtos artísticos. A materia de Filosofía proporciona a visión e a comprensión holística necesaria para realizar estas tarefas. O alumnado educado filosoficamente é, daquela, activo, curioso, argumentativo, creativo, comprometido e innovador.

Como se ve, a Filosofía como materia potencia o desenvolvemento das competencias sociais e cívicas, por estar estreitamente vinculadas coa finalidade última de todo o seu proxecto. Pero nesa consecución precisa acudir á competencia en comunicación lingüística, que lle permite ao alumnado tanto a exposición dun pensamento rigoroso e claro como o diálogo frutífero coas demais persoas. A

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

competencia de aprender a aprender maniféstase na obriga intrínseca do facer filosófico de xerar marcos de sentido cada vez máis complexos, globais e enriquecedores que nos permitan tratar cunha realidade plástica, multifacética e omniabarcante, realidade que provoca en nós a moi humana sensación de admiración. E nesa sensación, a Filosofía non está soa, xa que a matemática e a ciencia se nutren da mesma fonte, e a competencia neses saberes cobra máis luz cando se examinan desde o saber que na orixe foi un con eles. Pero non chega a admiración. Con ela aparece a curiosidade que só se satisfai cando polo sentido de iniciativa e o espírito emprendedor nos animamos á acción, á creación e á innovación. O mesmo saber require atrevemento, ousadía, iniciativa, como nos lembra Kant. A competencia dixital capacita os alumnos e as alumnas para o uso das novas tecnoloxías que serven para traballar coa materia mesma da razón, o sentido, que se presenta baixo as dúas facetas da información e a comunicación.

O percorrido da filosofía polos seus temas e pola súa historia brinda acceso, ao cabo, a un panorama de teorías, pensadores/as, correntes, ideas, argumentos, críticas e preguntas que conforman a trama onde se viñeron tecendo as expresións culturais que nos fan ser o que somos.

Tamén se abordan no currículo de Filosofía varios dos elementos transversais de etapa, os que atinxen basicamente ao espírito emprendedor e ao estudo dos proxectos empresariais, e á influencia que poden ter neles as achegas das ramas da filosofía.

Na materia de Filosofía, todas estas esixencias están aglutinadas en varios bloques temáticos: a especificidade do saber filosófico, o coñecemento humano, a pregunta pola realidade, a condición humana e a racionalidade práctica. A través destes bloques o alumnado coñecerá os interrogantes, os conceptos, as formulacións e as respostas da filosofía aos grandes problemas do saber, o coñecemento, a ciencia, a realidade, a natureza, o ser humano, a acción, a arte, o discurso e a innovación. Os contidos relacionados coa epistemoloxía, a filosofía da ciencia e da natureza, e a metafísica permiten afondar no coñecemento que o alumnado ten do seu contorno e da súa relación con el. O alumnado desenvolve a competencia para interpretar sucesos, avaliar o seu impacto, localizar as súas causas, anticipar e prever as consecuencias, analizar os factores capaces de transformar a realidade. Así mesmo, invitan o alumnado a exercer o pensamento metódico (na ciencia, na ontoloxía e na metafísica) con rigor e precisión. Os contidos de antropoloxía, ética e filosofía política dan luz sobre a realidade individual, social e cultural; estimulan a autocomprensión e o autocoñecemento, espertan a capacidade de argumentación moral e política, desenvolven a conciencia normativa e a empatía moral, fomentan o respecto polos dereitos humanos, invitan á participación activa na vida democrática. Os contidos de filosofía da linguaxe, lóxica, retórica e argumentación serven para educar a interpretación, a expresión, a formulación e a exposición do propio pensamento e do alleo en contextos comunicativos variados (deliberación, negociación, investigación, diálogo, controversia, discusión crítica e conversa informal), empregando con eficacia o razoamento lóxico e respectando as máximas que rexen a conduta racional comunicativa. Os contidos de estética proxectan o alumnado a comprender, apreciar e valorar con espírito crítico reflexivo, actitude aberta e respectuosa, as diferentes manifestacións culturais e artísticas.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

Tanto estes contidos curriculares coma o tratamento das competencias clave e dos elementos transversais requiren o uso dunha metodoloxía didáctica na que os alumnos e as alumnas sexan quen de ocupar o papel activo fundamental que lles corresponde nos procesos de ensino e aprendizaxe: o de persoas autónomas e críticas, sociais e racionais, creativas e prudentes, donas de si e respectuosas coas demais persoas, sabias e felices. O tipo de persoa que a mellor filosofía nos presenta, desde sempre, como ideal humano.

2. OBXECTIVOS OBXECTIVOS DO BACHARELATO O bacharelato contribuirá a desenvolver no alumnado as capacidades que lles permitan: a) Exercer a cidadanía democrática, desde unha perspectiva global, e adquirir unha conciencia cívica responsable, inspirada polos valores da Constitución española e do Estatuto de autonomía de Galicia, así como polos dereitos humanos, que fomente a corresponsabilidade na construción dunha sociedade xusta e equitativa e favoreza a sustentabilidade. b) Consolidar unha madureza persoal e social que lle permita actuar de forma responsable e autónoma e desenvolver o seu espírito crítico. Ser quen de prever e resolver pacificamente os conflitos persoais, familiares e sociais. c) Fomentar a igualdade efectiva de dereitos e oportunidades entre homes e mulleres, analizar e valorar criticamente as desigualdades e discriminacións existentes e, en particular, a violencia contra a muller, e impulsar a igualdade real e a non discriminación das persoas por calquera condición ou circunstancia persoal ou social, con atención especial ás persoas con discapacidade. d) Afianzar os hábitos de lectura, estudo e disciplina, como condicións necesarias para o eficaz aproveitamento da aprendizaxe e como medio de desenvolvemento persoal. e) Dominar, tanto na súa expresión oral como na escrita, a lingua galega e a lingua castelá. f) Expresarse con fluidez e corrección nunha ou máis linguas estranxeiras. g) Utilizar con solvencia e responsabilidade as tecnoloxías da información e da comunicación. h) Coñecer e valorar criticamente as realidades do mundo contemporáneo, os seus antecedentes históricos e os principais factores da súa evolución. Participar de xeito solidario no desenvolvemento e na mellora do seu contorno social. i) Acceder aos coñecementos científicos e tecnolóxicos fundamentais, e dominar as habilidades básicas propias da modalidade elixida. l) Comprender os elementos e os procedementos fundamentais da investigación e dos métodos científicos. Coñecer e valorar de forma crítica a contribución da ciencia e da tecnoloxía ao cambio das condicións de vida, así como afianzar a sensibilidade e o respecto cara ao medio

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ambiente e a ordenación sustentable do territorio, con especial referencia ao territorio galego. m) Afianzar o espírito emprendedor con actitudes de creatividade, flexibilidade, iniciativa, traballo en equipo, confianza nun mesmo e sentido crítico n) Desenvolver a sensibilidade artística e literaria, así como o criterio estético, como fontes de formación e enriquecemento cultural. o) Utilizar a educación física e o deporte para favorecer o desenvolvemento persoal e social, e impulsar condutas e hábitos saudables. p) Afianzar actitudes de respecto e prevención no ámbito da seguridade viaria. q) Valorar, respectar e afianzar o patrimonio material e inmaterial de Galicia, e contribuír á súa conservación e mellora no contexto dun mundo globalizado.

COMPETENCIAS CLAVE O bacharelato contribuirá a desenvolver nos alumnos as seguintes competencias clave: j)

Comunicación lingüística (CCL)

k) Competencia matemática e competencias básicas en ciencia e tecnoloxía (CMCCT) l)

Competencia dixital (CD)

m) Aprender a aprender (CAA) n) Competencias sociais e cívicas (CSC) o) Sentido de iniciativa e espírito emprendedor (CSIEE) p) Conciencia e expresións culturais (CCEC)

CONCRECIÓN DOS OBXECTIVOS DA MATERIA NA PROGRAMACIÓN DIDÁCTICA

1. Descubrir o papel e lugar da filosofía no conxunto do saber, e identificar as características propias do saber filosófico, distinguíndoo doutros tipos de saber e analizando as relacións e diferenzas que mantén coa ciencia.

2. Comprender as principais preguntas (lóxicas, gnoseolóxicas, metafísicas, antropolóxicas, éticas, estéticas e políticas) que, ao longo da historia, se foi formulando a filosofía.

3. Comprender algunhas das principais escolas filosóficas e empregar con propiedade os conceptos e termos utilizados na súa análise e discusión.

4. Dominar as claves da linguaxe e do vocabulario propio da materia de Filosofía a través da lectura comprensiva dos textos traballados durante o curso.

5. Utilizar procedementos básicos para o traballo intelectual, busca de información, contraste, análise, síntese e valoración crítica desta, utilizando rigor intelectual na formulación dos problemas fronte á superficialidade ou a improvisación.

6. Posuír unha visión global do que representan os distintos saberes e crenzas, integrándoa dentro do

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

quefacer filosófico, de forma que sexa posible asimilar o que supuxo a filosofía como saber acerca da totalidade da experiencia humana.

7. Recoñecer e distinguir as distintas dimensións do ser humano, a biolóxica, a sociocultural e a simbólica, no marco das diferentes concepcións filosóficas do ser humano levadas a cabo ao longo da historia do pensamento.

8. Coñecer e valorar, de forma razoada, distintas teorías éticas e os grandes problemas morais que tivo e ten a sociedade, en xeral, e a nosa, en particular, e saber responder á busca de solucións para resolver ética e civicamente os conflitos.

9. Identificar conceptualmente as bases que constitúen a sociedade democrática, analizando as súas orixes ao longo da historia, a súa evolución nas sociedades modernas e a fundamentación racional e filosófica dos dereitos humanos, recoñecendo a vinculación entre o gozo dos dereitos persoais e o respecto polos dereitos das outras persoas.

10. Desenvolver valores e actitudes solidarios cos pobos, grupos sociais e persoas privadas dos seus dereitos ou dos recursos económicos necesarios para unha vida digna.

11. Formarse unha idea axustada do que significa a democracia como proxecto ético e saber xustificar as relacións necesarias entre ética e política.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

3. CRITERIOS DE AVALIACIÓN E CONCRECIÓN DOS MÍNIMOS ESIXIBLES

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

B1.1. Ler comprensivamente e analizar de forma crítica textos significativos e breves, pertencentes a pensadores/as destacados/as.

FIB1.1.1. Analiza de xeito crítico textos CAA pertencentes a pensadores/as destacados/as, identifica a problemática e as solucións expostas (distinguindo as teses principais e a orde da argumentación) e relaciona os problemas propostos nos textos co estudado na unidade, e/ou co achegado por outros/as filósofos/as ou correntes, e/ou con saberes distintos da filosofía.

B1.2. Argumentar e razoar os propios puntos de vista sobre as temáticas estudadas na unidade, de forma oral e escrita, con claridade e coherencia.

FIB1.2.1. Argumenta e razoa as súas opinións de forma oral e escrita, con claridade e coherencia, e demostrando un esforzo creativo e académico na valoración persoal dos problemas filosóficos analizados.

B1.3. Seleccionar e sistematizar FIB1.3.1. Selecciona e sistematiza información información obtida de distintas obtida tanto de libros específicos como de fontes. internet, usando as posibilidades das novas tecnoloxías para consolidar e ampliar a información.

CCL,CSC

CD,CSC,CAA

FIB1.3.2. Elabora listas de vocabulario de conceptos e comprende o seu significado, aplícaos con rigor e organízaos en esquemas ou mapas conceptuais, táboas cronolóxicas e outros procedementos útiles para a comprensión da filosofía.

B1.4. Analizar e argumentar FIB1.4.1. Elabora con rigor esquemas, mapas CAA sobre formulacións filosóficas, conceptuais, táboas cronolóxicas, etc., amosando a elaborando de xeito comprensión dos eixes conceptuais estudados. colaborativo esquemas, mapas conceptuais, táboas cronolóxicas e outros procedementos útiles, mediante o uso de medios e plataformas dixitais.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

Os mínimos esixibles que lles corresponden a estes criterios e estándares comúns de avaliación están establecidos máis abaixo na concreción que lles corresponde dentro do desenvolvemento dos diferentes bloques temáticos.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN B2.1. Coñecer e comprender a especificidade e a importancia do saber racional en xeral e do filosófico en particular, en tanto que saber de comprensión e interpretación da realidade, valorando que a filosofía é, á vez, un saber e unha actitude que estimula a crítica, a autonomía, a creatividade e a innovación.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE FIB2.1.1. Recoñece as preguntas e os problemas que veñen caracterizando a filosofía desde a súa orixe, comparando coa formulación doutros saberes, como o científico ou o teolóxico.

COMPETENCIAS CLAVE CAA,CCEC, CSC

FIB2.1.2. Explica a orixe do saber filosófico diferenciándoo dos saberes prerracionais, como o mito ou a maxia.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

O alumno mostra A distinción entre filosofía e dificultades importantes outros saberes é confusa e para recoñecer os non recoñece os aspectos problemas da filosofía e claves dos problemas distinguilos doutros filosóficos. saberes.

A comprensión das As explicacións que cuestións filosóficas é realiza manifestan superficial. A linguaxe é pouca comprensión e pouco apropiado e non coñecemento da orixe demostra coñecemento dos da filosofía e a súa argumentos propios do diferenza cos saberes tema. prerracionais.

Recoñece correctamente os problemas filosóficos e distíngueos dos outros saberes, pero falta claridade e rigor nas formulacións.

O recoñecemento dos problemas filosóficos e a distinción doutros saberes son expostos con precisión.

Utiliza os conceptos claves con claridade.

O alumno demostra un coñecemento xeral da orixe do saber filosófico e diferénciao dos saberes prerracionais. Presenta problemas de comprensión cos conceptos máis complexos.

Demostra un coñecemento pertinente do tema, o uso da linguaxe é claro e preciso. É capaz de aplicar eficazmente o coñecemento adquirido.

B2.2. Identificar as dimensións FIB2.2.1. Identifica, relaciona e distingue as teórica e práctica da filosofía, os vertentes práctica e teórica do labor filosófico, así seus obxectivos, as como as disciplinas que conforman a filosofía. características, as disciplinas, os métodos e as funcións, relacionándoa paralelamente con outros saberes de comprensión da realidade.

CAA,CSC

A identificación e relación das vertentes e disciplinas da filosofía é insuficiente e inadecuada.

É capaz de construír algunhas estruturas argumentativas identificando as diferentes disciplinas e vertentes da filosofía pero non hai claridade nin organización nas ideas.

Presenta as as vertentes e disciplinas da filosofía dunha maneira clara e coherente aínda que mostra problemas na relación entre elas.

Identifica, relaciona e distingue con rigor e claridade as vertentes e disciplinas da filosofía.

Comprende os argumentos e conceptos utilizados.

B2.3. Contextualizar histórica e culturalmente as problemáticas analizadas e expresar por escrito as achegas máis importantes do pensamento filosófico desde a súa orixe, identificando os principais problemas formulados e as solucións achegadas, e argumentando as propias opinións ao respecto.

CCEC,CCL

Demostra dificultade para recoñecer as principais problemáticas filosóficas en cada etapa cultural, confunde etapas e problemáticas filosóficas.

Comprende e coñece algunhas problemáticas filosóficas pero non é capaz de situalas nas etapas culturais correspondentes.

Coñece as problemáticas e relaciónaas coas etapas pero carece de claridade e rigor na terminoloxía utilizada.

Recoñece as principais problemáticas filosóficas e sitúaas na súa etapa cultural correspondente.

Comprende con claridade a terminoloxía de cada etapa.

FIB2.3.1. Recoñece as principais problemáticas filosóficas características de cada etapa cultural europea.

FIB2.3.2. Expresa por escrito as teses fundamentais dalgunhas das correntes filosóficas máis importantes do pensamento occidental.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE CCL

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

Mostra un baixo coñecemento da terminoloxía filosófica relacionada co sentido e historia da filosofía.

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns dos conceptos e termos básicos, pero un baixo nivel de comprensión.

Comprende algúns dos termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades de comprensión cos máis abstractos ou complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados co sentido e historia da filosofía.

B2.4. Comprender e utilizar con precisión o vocabulario filosófico fundamental, realizando un glosario de termos de xeito colaborativo mediante as posibilidades que ofrecen as novas tecnoloxías.

FIB2.4.1. Comprende e usa con rigor conceptos filosóficos como razón, sentidos, mito, logos, arché, necesidade, continxencia, causa, existencia, metafísica, lóxica, gnoseoloxía, obxectividade, dogmatismo, criticismo, etc.

B2.5. Analizar de maneira crítica fragmentos de textos significativos e breves sobre a orixe, a caracterización e a vixencia da filosofía, identificando as problemáticas e solucións expostas, distinguindo as teses principais e a orde de argumentación, relacionando os problemas formulados nos textos co estudado na unidade e coa presentación doutros intentos de comprensión da realidade, como o científico e o teolóxico, ou outros tipos de filosofía, como a oriental.

FIB2.5.1. Le e analiza de xeito crítico fragmentos de CCL textos breves e significativos sobre a orixe da explicación racional e acerca das funcións e as características do pensamento filosófico, pertencentes a pensadores/as, que identifiquen as problemáticas filosóficas formuladas.

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de análises de textos que conducen a conclusións pouco válidas.

Analiza textos aplicando métodos sistemáticos; obtén conclusións válidas pero non realiza transferencias á realidade científica actual.

Analiza en profundidade textos filosóficos e relaciónaos con correntes actuais de pensamento.

B3.1. Coñecer de modo claro e ordenado as problemáticas implicadas no proceso do coñecemento humano, analizadas desde o campo filosófico, os seus graos, as ferramentas e as fontes, e expor por escrito os modelos explicativos do coñecemento máis significativos.

FIB3.1.1. Identifica e expresa de xeito claro e CCL razoado os elementos e as problemáticas que implica o proceso do coñecemento da realidade, como é o dos seus graos, as súas posibilidades e os seus límites.

O alumno mostra dificultades importantes para identificar os elementos que conforman o coñecemento.

A identificación non ten en conta os elementos clave e baséase en aspectos pouco significativos.

Identifica os conceptos básicos, pero mostra dificultades de razoamento cos máis complexos e, ás veces, falta claridade e rigor.

A identificación e o razoamento dos elementos, graos, posibilidades e límites son claros e precisos, e mostran comprensión profunda do tema.

B3.2. Explicar e reflexionar sobre o problema do acceso á verdade, identificando as

FIB3.2.1. Coñece e explica teorías acerca do CCEC,CD coñecemento e a verdade, como son o idealismo, o realismo, o racionalismo, o empirismo, o

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

perspectivismo, o consenso ou o escepticismo, e problemáticas e as posturas filosóficas que xurdiron en torno contrasta semellanzas e diferenzas entre os ao seu estudo. conceptos clave que manexan.

FIB3.2.2. Explica e contrasta criterios e teorías sobre a verdade, tanto no plano metafísico como no gnoseolóxico, usando con rigor termos como gnoseoloxía, razón, sentidos, abstracción, obxectividade, certeza, dúbida, evidencia, escepticismo, autoridade, probabilidade, prexuízo, coherencia, adecuación, consenso, incerteza, interese, irracional, etc., e construír un glosario de conceptos de xeito colaborativo, usando internet.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

O alumno mostra unha gran dificultade para comprender os puntos clave das teorías do coñecemento.

Manifesta un coñecemento xeral das teorías, pero non pode explicar os conceptos clave nin capta as semellanzas e diferenzas entre unhas e outras.

Coñece os conceptos xerais das distintas teorías do coñecemento pero non as relaciona entre si.

Coñece os conceptos clave das teorías, contrasta as súas semellanzas e diferenzas e explícaos con rigor e claridade.

B3.3. Analizar de forma crítica fragmentos de textos significativos sobre a análise filosófica do coñecemento humano, os seus elementos, as súas posibilidades e os seus límites, valorando os esforzos por alcanzar unha aproximación á verdade arredándose do dogmatismo, da arbitrariedade e dos prexuízos.

FIB3.3.1. Analizar fragmentos de textos breves de CCL Descartes, Hume, Kant, Nietzsche, Ortega y Gasset, Habermas, Popper, Kuhn ou Michel Serres, entre outros.

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos, e desenvolve conclusións pouco sólidas.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de análises de textos que conducen a conclusións pouco válidas.

Analiza textos aplicando métodos sistemáticos; obtén case sempre conclusións válidas pero sen suficiente rigor

Analiza en profundidade e con rigor textos filosóficos sobre o coñecemento humano

B3.4. Coñecer e explicar a función da ciencia, os seus modelos de explicación, as súas características, os seus métodos e a tipoloxía do saber científico, expondo as diferenzas e as coincidencias do ideal e a investigación científica co saber filosófico, como pode ser a problemática da obxectividade ou a adecuación teoríarealidade, argumentando as propias opinións de xeito razoado e coherente.

FIB3.4.1. Explica os obxectivos, as funcións e os CMCCT principais elementos da ciencia, manexando termos como feito, hipótese, lei, teoría ou modelo.

O alumno manifesta dificultades importantes para explicar os elementos e funcións principais da ciencia.

As explicacións non teñen en conta os conceptos clave e baséanse en aspectos pouco significativos.

O alumno usa os conceptos clave, pero as súas explicacións carecen de rigor.

As explicacións son claras, rigorosas e precisas, e mostran unha comprensión profunda do tema.

A hipótese elaborada resulta incompleta. Realiza unha identificación pouco clara e precisa dos elementos clave.

Manifesta un coñecemento

A hipótese elaborada está baseada nun resumo da información do libro de texto. Os razoamentos carecen de achegas propias.

Comprende algúns dos

Elabora hipóteses completas, identifica correctamente os elementos clave e razoa con precisión, rigor e claridade sobre o tema proposto.

FIB3.4.2. Constrúe unha hipótese científica, identifica os seus elementos e razoa a orde lóxica do proceso de coñecemento.

FIB3.4.3. Usa con rigor termos epistemolóxicos como indución, hipotético-dedutivo, método, verificación, predición, realismo, causalidade, obxectividade, relatividade, caos e indeterminismo, entre outros.

O alumno mostra dificultades importantes para elaborar e comprender os puntos clave das hipóteses científicas.

memorístico de conceptos Mostra un básicos, pero mostra un coñecemento escaso da nivel de comprensión

termos e conceptos básicos, Comprende e utiliza con pero mostra dificultades de rigor os termos comprensión cos máis epistemolóxicos e

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

terminoloxía filosófica e baixo.. científica relacionada co coñecemento científico.

Nivel 3

Nivel 4

abstractos ou complexos conceptos filosóficos que lle impide utilizalos con relacionados co rigor. coñecemento científico.

B3.5. Relacionar e identificar as implicacións da tecnoloxía, en tanto que saber práctico transformador da natureza e da realidade humana, reflexionando, desde a filosofía da tecnoloxía, sobre as relacións coa ciencia e cos seres humanos.

FIB3.5.1. Extrae conclusións razoadas sobre a inquedanza humana por transformar e dominar a natureza, póndoa ao servizo do ser humano, así como das consecuencias desta actuación, e participa de debates acerca das implicacións da tecnoloxía na realidade social.

CMCCT,CSC Os razoamentos e conclusións que realiza manifestan unha baixa comprensión do tema proposto.

Manifesta unha comprensión xeral do tema, pero non centra os aspectos esenciais nin capta as súas consecuencias nin implicacións na realidade.

Identifica os caracteres e implicacións xerais da tecnoloxía pero non sempre é capaz de establecer relacións entre elas.

B3.6. Analizar de xeito crítico fragmentos de textos filosóficos sobre a reflexión filosófica acerca da ciencia, a técnica e a filosofía, identificando as problemáticas e as solucións propostas, distinguindo as teses principais e a orde da argumentación, relacionar os problemas formulados nos textos co estudado na unidade e razoar a postura propia.

FIB3.6.1. Analiza fragmentos de textos breves e significativos de pensadores como Aristóteles, Popper, Kuhn, B. Russell, A. F. Chalmers ou J. C. Borrón, entre outros.

CMCCT

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de análises de textos que conducen a conclusións pouco válidas.

Analiza textos aplicando métodos sistemáticos; obtén conclusións válidas pero non realiza transferencias á realidade científica actual.

Analiza en profundidade textos filosóficos acerca da ciencia, a técnica e a filosofía e argumenta con solvencia a postura propia

B3.7. Entender e valorar a relación entre a filosofía e a ciencia.

FIB3.7.1. Identifica e reflexiona de forma argumentada acerca de problemas comúns aos campos filosófico e científico, como son o problema dos límites e as posibilidades do coñecemento, a cuestión da obxectividade e a verdade, a racionalidade tecnolóxica, etc.

CMCCT,CD, O coñecemento e comprensión das CSC problemáticas da filosofía e da ciencia é insuficiente e inadecuada.

É capaz de identificar algúns problemas comúns da filosofía e do campo científico pero non hai claridade nin organización na argumentación.

Obtivo un coñecemento sólido sobre o problemáticas pero mostra problemas para relacionar as ideas e argumentar con rigor e claridade.

Identifica e reflexiona con precisión, rigor e claridade os problemas filosóficos e científicos. Comprende os argumentos e conceptos utilizados.

Manifesta unha Obtivo un coñecemento comprensión xeral do tema, sólido sobre a relación pero non centra os aspectos entre ciencia e filosofía esenciais nin capta as súas pero cústalle profundar e implicacións nin as relacións argumentar utilizando ideas entre os dous campos. propias.

Demostra un coñecemento preciso do tema e o uso da linguaxe é claro e rigoroso.

Aplica de forma eficaz o coñecemento adquirido.

FIB3.7.2. Investiga e selecciona información en internet, procedente de fontes solventes, sobre as problemáticas citadas, e realiza un proxecto de grupo sobre algunha temática que afonde na interrelación entre a filosofía e a ciencia.

O coñecemento adquirido sobre a interrelación entre ciencia e filosofía é débil incompleto.

Razoa con precisión, claridade e rigor sobre as consecuencias sociais e epistemolóxicas da tecnoloxía.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

B4.1. Recoñecer e valorar a FIB4.1.1. Coñece o que é a metafísica e usa a metafísica, disciplina que estuda abstracción para comprender os seus contidos e a a realidade en tanto que súa actividade, razoando sobre eles. totalidade, distinguíndoa das ciencias, que versan sobre aspectos particulares desta.

CAA

O coñecemento e comprensión do campo da metafísica é insuficiente e inadecuado.

A comprensión da metafísica é superficial. O razoamento é pouco apropiado e non demostra coñecemento dos argumentos propios do tema.

Recoñece correctamente o tema proposto e os seus contidos, pero falta claridade e rigor na abstracción e os razoamentos.

Coñece claramente que é a metafísica, abstrae correctamente contidos e actividade e é capaz de razoar sobre iso con claridade e precisión.

B4.2. Coñecer e explicar, desde un enfoque metafísico, os principais problemas que presenta a realidade.

CCEC,CCL,

As descricións demostran pouca comprensión do tema proposto e dificultade para distinguir as problemáticas da metafísica.

O alumno demostra unha comprensión superficial das interpretacións propostas.

O coñecemento é puramente descritivo.

Demostra comprensión xeral das interpretacións metafísicas pero presenta problemas para describilos dunha maneira nítida e argumentada.

Distingue e describe con claridade a información adquirida sobre o tema.

Coñece e utiliza con rigor os elementos fundamentais.

FIB4.2.1. Describe as principais interpretacións metafísicas e os problemas que suscita o coñecemento metafísico da realidade.

FIB4.2.2. Comprende e utiliza con rigor conceptos metafísicos como ser, sistema metafísico, realidade, aparencia, materia e espírito, unidade, dualidade, multiplicidade, devir, necesidade, continxencia, transcendencia, categoría e abstracción, materialismo, espiritualismo, existencialismo ou esencialismo, entre outros.

FIB4.2.3. Realiza unha análise crítica ante teorías metafísicas diverxentes de interpretación da realidade.

FIB4.2.4. Analiza e comprende fragmentos de textos breves e significativos sobre as problemáticas metafísicas que presenta a realidade, de pensadores como Platón, Aristóteles, Tomé de Aquino, Descartes, Marx, Nietzsche, etc., comparando e establecendo semellanzas e diferenzas entre os enfoques, e disertando coherentemente sobre as posturas históricas.

CAA

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns dos conceptos e termos básicos, pero un nivel de comprensión escaso.

Mostra un baixo coñecemento da terminoloxía esixida relacionada coa filosofía Analiza algunhas teorías e a explicación da metafísicas pero ten un realidade. escaso nivel de Demostra dificultade comprensión e análise para recoñecer as crítica. principais teorías Aplica de maneira mecánica metafísicas, manifesta métodos sistemáticos de unha comprensión análises de textos que escasa do tema conducen a conclusións proposto. pouco válidas.

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

Comprende e utiliza os termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades na comprensión e utilización dos máis abstractos ou complexos, feito que lle

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados coa filosofía e a explicación da realidade.

Analiza criticamente as principais teorías e

impide manexalos con rigor. relaciónaas coa Realiza unha análise das interpretación da realidade. teorías metafísicas Mostra unha comprensión propostas e demostra un completa dos elementos razoamento crítico, pero clave. carece de precisión, Analiza en profundidade claridade e rigor na textos filosóficos e terminoloxía utilizada. relaciónaos con correntes Analiza textos aplicando actuais de pensamento. métodos sistemáticos; obtén conclusións válidas pero non realiza transferencias á realidade científica actual.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN B4.3. Coñecer e comparar as explicacións dadas desde as grandes cosmovisións sobre o universo.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

FIB4.3.1. Explica e compara dúas das grandes CMCCT cosmovisións do Universo: o paradigma organicista aristotélico e o modelo mecanicista newtoniano.

FIB4.3.2. Describe os caracteres esenciais das interpretacións relativista e cuántica contemporáneas da realidade, explicando as implicacións filosóficas asociadas a eses caracteres.

mapas conceptuais comparando os caracteres adxudicados historicamente ao Universo, entendido como totalidade do real, contextualizando historicamente e culturalmente cada cosmovisión e ampliando información mediante internet e/ou fontes bibliográficas.

B4.5. Ler e analizar de xeito crítico textos filosóficos, epistemolóxicos e científicos sobre a comprensión da realidade, tanto desde o plano metafísico como desde o físico, usando con precisión os termos técnicos estudados, relacionar os problemas presentados nos textos co estudado nas unidades e razoar a postura propia.

FIB4.4.1. Elabora esquemas, táboas e/ou mapas conceptuais que comparen os caracteres adxudicados historicamente ao Universo, entendido como totalidade do real, contextualizando historicamente e culturalmente cada cosmovisión e ampliando información mediante internet e/ou fontes bibliográficas.

FIB4.5.1. Analiza textos filosóficos e científicos, clásicos e contemporáneos, que aborden as mesmas problemáticas, e investigar a vixencia das ideas expostas.

FIB4.5.2. Reflexiona sobre as implicacións filosóficas que afectan a visión do ser humano en cada cosmovisión filosófico-científica estudada, e argumenta as súas propias ideas de xeito razoado e creativo.

Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

O alumno mostra dificultades importantes para comprender os puntos clave das cosmovisións estudadas.

As explicacións non teñen en conta os conceptos clave e baséanse en aspectos pouco significativos.

Incorpóranse os conceptos clave, pero falta precisión, rigor e claridade nas explicacións.

As explicacións e comparacións son claras, rigorosas e precisas e mostran comprensión profunda do tema.

Manifesta unha Coñece os carácteres xerais comprensión xeral das das teorías relativista e As descricións que teorías, pero non centra os cuántica pero non as realiza manifestan unha aspectos esenciais nin capta relaciona con outras baixa comprensión das as súas implicacións implicacións filosóficas. teorías relativista e filosóficas.

Comprende algúns dos cuántica.

Manifesta un coñecemento termos e conceptos básicos, Mostra un baixo pero mostra dificultades de memorístico dalgúns dos coñecemento da conceptos e termos básicos, comprensión cos máis terminoloxía filosófica e pero un nivel de abstractos ou complexos, científica relacionada co comprensión escaso. feito que lle impide tema. utilizalos con rigor.

FIB4.3.3. Usa con rigor termos epistemolóxicos e científicos como cosmovisión, paradigma, Universo, natureza, finalismo, organicismo, determinismo, orde, causalidade, conservación, principio, mecanicismo, materia, relatividade, cuántica, espazo, tempo, azar, determinismo, indeterminismo, probabilidade, gaia e caos, entre outros.

B4.4. Elaborar táboas e/ou

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible)

CD

O alumno mostra As sínteses elaboradas dificultades importantes resultan incompletas e para comprender os pouco contextualizadas. puntos clave das cosmovisións estudadas.

Aplica métodos de CMCCT,CAA análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

O coñecemento adquirido sobre as cosmovisións é débil e incompleto.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de análises de textos que conducen a conclusións pouco válidas.

Coñece as ideas básicas das cosmovisións estudadas de maneira memorística e moi ligada á material base de estudo.

Coñece os carácteres xerais das teorías relativista e cuántica e as implicacións filosóficas asociadas e descríbeos con rigor e claridade.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados coas cosmovisións e a filosofía da natureza.

As sínteses comparativas elaboradas baséanse nun resumo da información do libro de texto.

Elabora sínteses completas, contextualizadas e achegando informacións complementarias propias.

Analiza textos aplicando métodos sistemáticos; obtén conclusións válidas pero non realiza transferencias á realidade científica actual.

Analiza en profundidade textos filosóficos e relaciónaos con correntes actuais de pensamento.

Argumenta, utilizando ideas propias, sobre as Reflexiona con solvencia implicacións filosóficas das sobre as cosmovisións pero cosmovisións estudadas. cústalle argumentar utilizando ideas propias.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

B5.1. Recoñecer en que consiste FIB5.1.1. Utilizar con rigor vocabulario específico a antropoloxía filosófica. da temática, como evolución, dialéctica, proceso, progreso, emerxencia, azar, selección natural, apto, reducionismo, creacionismo, evolución cultural, vitalismo, determinismo xenético, natureza e cultura.

B5.2. Coñecer e explicar as implicacións filosóficas da evolución, en relación cos contidos metafísicos e cos/coas pensadores/as xa estudados/as.

COMPETENCIAS CLAVE CCL

FIB5.2.1. Coñece e explica as consideracións CMCCT, filosóficas implicadas na teoría da evolución, como CCEC a consideración dinámica e dialéctica da vida ou o indeterminismo, entre outras.

FIB5.2.2. Analiza fragmentos breves e significativos de E. Morin, K. Popper, R. Dawkins, J. Mosterín, A. Gehlen, M. Harris ou M. Ponty, entre outros.

B5.3. Recoñecer e reflexionar, FIB5.3.1. Identifica e expón en que consiste o CCEC,CSC, de maneira argumentada, sobre compoñente natural innato do ser humano, e a súa CD a interacción dialéctica entre o relación cos elementos culturais que xorden nos compoñente natural e o cultural procesos de antropoxénese e humanización, dando que caracterizan o ser humano lugar á identidade propia do ser humano. como tal, sendo o culturalmente FIB5.3.2. Diserta sobre o ser humano en tanto que adquirido condición para a innovación e a creatividade que resultado da dialéctica evolutiva entre o xeneticamente innato e o culturalmente adquirido, caracterizan a especie. condición para a innovación e a capacidade creativa que caracterizan a nosa especie.

FIB5.3.3. Localiza información en internet acerca das investigacións actuais sobre a evolución humana, e reflicte a información seleccionada e sistematizada de xeito colaborativo.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

Usa escasa e inadecuadamente a terminoloxía filosófica relacionada coa relación entre natureza e cultura.

Usa de maneira memorística algúns dos conceptos e termos básicos, pero cun baixo nivel de comprensión dos mesmos.

Usa e comprende os termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades de comprensión cos máis abstractos ou complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados coa relación entre natureza e cultura.

Mostra dificultades importantes para comprender os puntos clave das teorías expostas.

Mostra un coñecemento superficial das consideracións propostas.

As explicacións son puramente descritivas e pouco precisas.

Demostra un coñecemento xeral das teorías filosóficas pero presenta dificultades para explicalas dunha maneira nítida e argumentada.

O alumno coñece e explica con claridade a información adquirida sobre o tema.

Distingue e razoa entre as distintas teorías.

O coñecemento e comprensión do tema solicitado é insuficiente e inadecuado.

É capaz de identificar algúns elementos clave, expondo a idea principal pero sen claridade nin organización nas ideas.

Identifica os argumentos principais dunha maneira clara e coherente pero mostra dificultade á hora de relacionar os distintos elementos.

Identifica con rigor e claridade as ideas clave, e expón as relacións que se dan entre estas con precisión. Comprende os argumentos e conceptos utilizados.

A disertación demostra dificultades importantes para comprender os puntos clave da dialéctica evolutiva.

A información presentada é limitada e insuficiente, o alumno demostra un baixo coñecemento do tema e dificultade para localizar a información nas novas tecnoloxías..

Razoa algúns elementos do tema proposto pero mostra un baixo nivel de comprensión e análise crítica.

Presenta a información seleccionada de forma mecánica e descritiva, mostra baixa comprensión da información localizada e presentada.

Realiza unha disertación correcta e demostra un razoamento crítico, pero carece de precisión, claridade e rigor na terminoloxía utilizada.

Reflicte a información obtida con claridade e precisión das novas tecnoloxías, pero trasladada sen achegas propias das fontes consultadas.

Diserta criticamente sobre o tema proposto achegando ideas propias aos razoamentos.

Localiza e reflicte a información das novas tecnoloxías de forma clara e precisa. Aplica eficazmente o coñecemento adquirido.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

B5.4. Valorar os coñecementos adquiridos nesta unidade, rexeitando os prexuízos tanto etnocéntricos como por motivos físicos, e tamén as actitudes de intolerancia, inxustiza e exclusión.

FIB5.4.1. Argumenta con coherencia, baseándose nos datos obxectivos aprendidos, sobre as implicacións de adoptar prexuízos etnocéntricos para xulgar os seres humanos e as culturas.

B5.5. Coñecer e reflexionar sobre as concepcións filosóficas sobre o ser humano como tal que se viñeron dando ao longo da filosofía occidental, comparando semellanzas e diferenzas entre as sucesivas formulacións, analizando criticamente a influencia do contexto sociocultural na concepción filosófica, e valorando algunhas formulacións diverxentes que abriron camiño cara á consideración actual da persoa.

FIB5.5.1. Contrasta e relaciona as principais concepcións filosóficas que se viñeron dando historicamente sobre o ser humano.

FIB5.5.2. Analiza de xeito crítico textos significativos e breves dos grandes pensadores.

FIB5.5.3. Usa con rigor termos como dualismo e monismo antropolóxico, areté, mente, corpo, espírito, creacionismo, antropocentrismo, teocentrismo, alma, humanismo, persoa, dignidade, sentido, estado de natureza, estado de civilización, existencia, liberdade, emoción, paixón, determinismo, alienación, nihilismo, existencia, inconsciente, morte, historia ou transcendencia, entre outros.

COMPETENCIAS CLAVE CSC

CCEC,CCL

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

O coñecemento adquirido sobre a natureza e a cultura no ser humano é débil e incompleto.

Argumentación débil.

Coñece as ideas básicas baseadas nos datos aprendidos de maneira memorística e moi ligada á material base de estudo.

Mostra un coñecemento suficiente das bases do tema estudado pero cústalle argumentar con coherencia utilizando ideas propias.

Argumenta coherentemente sobre as implicacións do etnocentrismo, utilizando ideas propias.

O alumno mostra dificultades para recoñecer as principais concepcións filosóficas sobre o ser humano. As explicacións que realiza manifestan un baixo coñecemento das concepcións filosóficas sobre o ser humano.

O contraste e a relación entre as distintas concepcións son confusos e non hai claridade nin organización nas ideas. O alumno demostra unha comprensión xeral das concepcións, pero non distingue os aspectos esenciais.

O alumno contrasta as distintas teorías dunha maneira clara e coherente pero ten dificultades para relacionar unhas con outras. Coñece os elementos xerais das concepcións filosóficas sobre o ser humano, pero non as sitúa adecuadamente no seu Aplica métodos de Aplica de maneira mecánica contexto histórico. análises de textos métodos sistemáticos de pouco elaborados e análises de textos que Analiza textos aplicando sistemáticos e elabora conducen a conclusións métodos sistemáticos; conclusións pouco pouco válidas. obtén conclusións válidas sólidas. pero non realiza Manifesta un coñecemento transferencias á Mostra un baixo nivel memorístico dalgúns consideración actual da de coñecemento da conceptos e termos básicos, persoa. terminoloxía filosófica pero unha baixa relacionada coas comprensión dos mesmos. Comprende algúns dos concepcións sobre o ser conceptos básicos, pero humano e o sentido da presenta dificultades cos existencia. máis abstractos ou complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

A argumentación e as explicacións son claras, rigorosas e precisas, e mostran comprensión profunda das concepcións filosóficas sobre o ser humano. Coñece os caracteres xerais das concepcións propostas, sitúaas historicamente e descríbeas con rigor e claridade.

Analiza en profundidade textos filosóficos e relaciónaos coa consideración actual da persoa.

Comprende e Utiliza con rigor os termos e conceptos clave sobre as concepcións do ser humano e o sentido da existencia.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETEN - CIAS CLAVE

B5.6. Comparar a visión filosófica occidental do ser humano coa visión filosófica oriental, o budismo, o taoísmo e o hinduísmo, e argumentar as opinións propias sobre semellanzas e diferenzas.

FIB5.6.1. Contrasta e relaciona as principais CCEC concepcións filosóficas que se viñeron dando historicamente no contexto da filosofía occidental sobre o ser humano, coa visión filosófica oriental, o budismo, o taoísmo e o hinduísmo.

B5.7. Disertar, de forma oral e escrita, sobre as temáticas intrinsecamente filosóficas no ámbito do sentido da existencia, como poden ser a cuestión do sentido, a esencia e a existencia, o eu, a liberdade, a morte, o destino, o azar, a historia ou a necesidade de transcendencia, entre outras.

FIB5.7.1. Diserta, de xeito oral e escrito, sobre as CCL grandes cuestións metafísicas que lle dan sentido á existencia humana.

B5.8. Coñecer algunhas teorías filosóficas occidentais sobre o corpo humano, e reflexionar de xeito colaborativo e argumentar acerca dos puntos de vista propios.

FIB5.8.1. Coñece as teorías filosóficas da relación entre mente e corpo (monismo, dualismo e emerxentismo), e argumenta sobre esas teorías comparando semellanzas e diferenzas, de forma colaborativa.

B6.1. Identificar a especificidade da razón na súa dimensión práctica, en tanto que orientadora da acción humana.

FIB6.1.1. Recoñece a función da racionalidade CSC,CCEC práctica para dirixir a acción humana, aínda recoñecendo os seus vínculos ineludibles coa razón teórica e a intelixencia emocional.

FIB5.7.2. Argumenta e razoa, de xeito oral e escrito, acerca dos puntos de vista propios sobre o ser humano, desde a filosofía e sobre diferentes temáticas filosóficas relacionadas co sentido da existencia humana.

FIB6.1.2. Explica a orixe da ética occidental no pensamento grego, contrastando, de forma razoada, a concepción socrática coa dos sofistas.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

NON ESIXIBLE

O coñecemento mostrado na disertación sobre as cuestións metafísicas é débil e insuficiente.

O alumno diserta sobre algúns elementos do tema proposto pero mostra un baixo nivel de comprensión e análise.

Non argumenta razoadamente sobre o ser humano e o sentido da existencia.

Os argumentos que presenta o alumno son débiles. Mostra un coñecemento moi básico e ligado á material base de estudo.

Analiza de forma sistemática e obtén conclusións válidas pero non achega ideas propias.

Diserta críticamente sobre o tema proposto achegando ideas propias aos razoamentos.

Presenta argumentos sólidos sobre o tema estudado pero cústalle argumentar con coherencia utilizando ideas propias.

Razoa cun coñecemento completo do tema, argumenta a información de forma clara e precisa.

Aplica eficazmente o coñecemento adquirido.

CMCCT NON ESIXIBLE

O alumno mostra dificultades importantes para recoñecer as funcións e vínculos da racionalidade práctica.

O alumno mostra dificultades importantes para comprender os puntos clave da concepción da ética no pensamento grego.

O coñecemento da racionalidade práctica é xeral, e demostra problemas para recoñecer os aspectos claves da racionalidade práctica.

As explicacións non teñen en conta os conceptos clave e baséanse en aspectos pouco significativos tanto da concepción socrática como da sofista.

Recoñece correctamente as funcións e vínculos da racionalidade práctica pero falta claridade e rigor nas formulacións.

O recoñecemento das teorías propostas é exposto con precisión, utiliza os conceptos claves con claridade.

Incorpóranse os conceptos clave de ambas as concepcións, pero falta rigor nas explicacións.

As explicacións e comparacións son claras, rigorosas, precisas e mostran comprensión profunda das concepcións socrática e sofista.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

B6.2. Recoñecer o obxecto e función da ética.

FIB6.2.1. Explica e razoa acerca do obxecto e a función da ética.

B6.3. Coñecer e explicar as principais teorías éticas sobre a xustiza e a felicidade, e sobre o desenvolvemento moral.

CSIEE,CSC, FIB6.3.1. Expresa de xeito crítico as argumentacións das principais teorías éticas sobre CCL a felicidade e a virtude, razoando as súas propias ideas, e achega exemplos do seu cumprimento e do seu incumprimento.

FIB6.3.2. Expresa de maneira crítica as argumentacións das principais teorías éticas sobre a xustiza, razoando as súas propias ideas, e achega exemplos do seu cumprimento e do seu incumprimento.

FIB6.3.3. Analiza textos breves dalgúns dos filósofos representantes das principais teorizacións éticas e sobre o desenvolvemento psicolóxico moral do individuo.

COMPETENCIAS CLAVE CSC

FIB6.3.4. Usa con rigor termos como ética, moral, acción moral, autonomía, responsabilidade, convención moral, madureza moral, virtude moral, subxectivismo, relativismo e universalismo moral, utilitarismo, deber moral, ética de máximos, ética de mínimos, consenso, xustiza, eudemonismo, hedonismo, emotivismo e utilitarismo.

B6.4. Explicar a función, as características e os principais interrogantes da filosofía política, como a orixe e a lexitimidade do Estado, as relacións entre o individuo e o Estado ou a natureza das leis.

FIB6.4.1. Identifica a función, as características e os CSC,CCL principais interrogantes da filosofía política.

FIB6.4.2. Utiliza con rigor conceptos como democracia, Estado, xustiza, dereito, dereitos naturais, Estado democrático e de dereito, legalidade, lexitimidade, convención, contractualismo, alienación, ideoloxía, utopía, entre outros conceptos clave da filosofía política.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

As explicacións que realiza manifestan un baixo coñecemento do tema proposto.

O alumno demostra unha comprensión xeral do obxecto e función da ética, pero non distingue os aspectos esenciais.

Coñece os elementos xerais do ética pero non sempre razoa adecuadamente sobre o seu obxecto e funcións.

Explica con claridade, rigor e precisión sobre a ética e razoa adecuadamente sobre o seu obxecto e funcións.

As ideas expresadas Nos razoamentos O alumno mostra dificultades importantes resultan incompletas e elaborados, que son para comprender os pouco argumentadas. correctos, as ideas propias puntos clave das teorías Aplica de maneira mecánica son escasas. éticas. métodos sistemáticos de Analiza textos aplicando Aplica métodos de análises de textos que métodos sistemáticos; análises de textos conducen a conclusións obtén conclusións válidas pouco elaborados e pouco válidas. pero con falta de rigor. sistemáticos e elabora Manifesta un coñecemento Comprende algúns dos conclusións pouco memorístico dalgúns dos termos e conceptos básicos, sólidas. conceptos e termos básicos, pero mostra dificultades de Mostra un baixo pero un baixo nivel de comprensión cos máis coñecemento da comprensión dos mesmos. abstractos ou complexos, terminoloxía filosófica e feito que lle impide ética relacionada co utilizalos con rigor. tema.

A identificación da función e das características da filosofía política é insuficiente e inadecuado.

Usa de maneira escasa e inadecuada a terminoloxía filosófica relacionada co tema.

É capaz de identificar algunhas características, funcións e interrogantes pero non hai claridade nin organización nas ideas.

Usa algúns dos conceptos básicos, pero cun baixo nivel de comprensión dos mesmos.

Identifica as funcións e características da filosofía política dunha maneira clara e coherente aínda que non explica as relacións entre elas.

Expresa correcta e criticamente os argumentos achegando ideas propias aos razoamentos.

Analiza en profundidade textos filosóficos e relaciónaos con correntes actuais de pensamento.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave filosóficos relacionados coa ética.

Identifica con rigor e claridade funciones, características e interrogantes da filosofía política. Comprende os argumentos e conceptos utilizados.

Utiliza os conceptos básicos, pero mostra Comprende e utiliza con dificultades de comprensión rigor os termos e conceptos dos máis abstractos ou clave. complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN B6.5. Coñecer as teorías e os conceptos filosóficos principais que estiveron na base da construción da idea de Estado e das súas funcións, apreciando o papel da filosofía como reflexión crítica.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE FIB6.5.1. Explica de xeito coherente as formulacións filosófico-políticas de Platón, os sofistas, Maquiavelo, Locke, Montesquieu, Rousseau, Hobbes, Kant, John Stuart Mill, Popper ou Habermas, entre outros.

COMPETENCIAS CLAVE CCEC,CSC

FIB6.5.2. Analiza e reflexiona sobre a relación entre individuo e Estado, sobre a base do pensamento dos sofistas, Marx e a escola de Frankfurt. significativos e breves dalgúns dos autores estudados, nos que se argumente sobre o concepto de Estado, os seus elementos e as súas

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

As explicacións que realiza manifestan unha baixa comprensión e coherencia das formulacións sobre o concepto de Estado.

A comprensión das cuestións filosóficaspolíticas é superficial. A linguaxe é pouco apropiada e non demostra coñecemento dos argumentos propios do tema.

Demostra un coñecemento xeral e suficiente das formulacións filosóficopolíticos sobre o Estado.

Presenta algúns problemas de comprensión cos conceptos máis complexos.

O alumno demostra un coñecemento pertinente do tema, o uso da linguaxe é claro e preciso. É capaz de aplicar eficazmente o coñecemento adquirido.

Aplica métodos de

características.

FIB6.5.4. Valora e utiliza a capacidade argumentativa, de forma oral e escrita, contra a arbitrariedade, o autoritarismo e a violencia.

FIB6.6.1. Reflexiona por escrito sobre as CSC posibilidades do pensamento utópico, e argumenta as súas propias ideas.

B6.7. Distinguir os conceptos de FIB6.7.1. Describe e compara os conceptos de legalidade e lexitimidade. legalidade e lexitimidade.

Nivel 1

O coñecemento adquirido sobre a relación individuoEstado é débil e incompleto.

FIB6.5.3. Analiza de xeito crítico textos

B6.6. Disertar de xeito oral e escrito sobre a utilidade do pensamento utópico, analizando e valorando a súa función, para propor posibilidades alternativas, proxectar ideas innovadoras e avaliar o xa experimentado.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible)

CCL,CSC

Obtivo un coñecemento As análises que presenta o sólido sobre a relación alumno son débiles. Mostra individuo-Estado, pero un coñecemento moi básico cústalle reflexionar e e pouco significativo. analizar con coherencia

Analiza correctamente o tema proposto, reflexiona de forma clara e precisa.

Comprende os argumentos e conceptos utilizados.

Analiza en profundidade

análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

utilizando ideas propias.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de Analiza textos aplicando análises de textos que métodos sistemáticos; conducen a conclusións obtén conclusións válidas pouco válidas. pero, ás veces, con pouca claridade e rigor.

textos filosóficos e argumenta coherentemente sobre o seu concepto de Estado.

O coñecemento adquirido sobre as utopías é débil e incompleto.

Coñece as ideas básicas do pensamento utópico pero a reflexión carece de claridade e rigor.

Obtivo un coñecemento sólido sobre as utopías pero cústalle argumentar utilizando ideas propias.

Argumenta con rigor e claridade, utilizando ideas propias, sobre as posibilidades do pensamento utópico.

Coñece os carácteres xerais da legalidade e a lexitimidade pero falta claridade na descrición e a comparación.

Coñece os carácteres xerais de ambos os conceptos e descríbeos e compara de forma precisa e con claridade.

As descricións que Manifesta unha realiza manifestan unha comprensión xeral dos baixa comprensión dos conceptos, pero non conceptos de legalidade compara os aspectos e lexitimidade. esenciais de ambos os elementos.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

B6.8. Recoñecer a capacidade simbólica como elemento distintivo da especie humana.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

COMPETENCIAS CLAVE

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

FIB6.8.1. Explica as teses fundamentais de E. CCEC,, Cassirer sobre a capacidade simbólica humana, e as de H. Poincaré sobre o proceso creativo.

O alumno mostra dificultades importantes para comprender os puntos clave das teses estudadas.

As explicacións non teñen en conta os aspectos clave das teses e baséanse en aspectos pouco significativos.

Incorpóranse os conceptos clave das teorías propostas, pero as explicacións non son rigurosas.

As explicacións de ambas as teses son claras, rigorosas, precisas e mostran comprensión profunda do tema.

B6.9. Coñecer o campo da estética, reflexionando sobre as contribucións filosóficas realizadas por tres das construcións simbólicas culturais fundamentais.

FIB6.9.1. Comprende e usa conceptos como estética, creatividade, creación, símbolo, signo, arte, experiencia estética, mímese, beleza, gusto, subxectividade, xuízo estético e vangarda.

Mostra un baixo coñecemento da terminoloxía filosófica e simbólica relacionada co tema.

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns dos conceptos e termos básicos, pero un baixo nivel de comprensión dos mesmos.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados coa estética, a capacidade simbólica e a filosofía.

O alumno demostra bastante dificultade para comprender os puntos clave das construcións simbólicas.

Comprende algúns dos termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades de comprensión cos máis abstractos ou complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

As relacións e as análises non teñen en conta os conceptos clave e baséanse Contrástanse os conceptos en aspectos pouco clave das construcións simbólicas, pero falta rigor significativos. nas relacións e nas análises explicativas.

O alumno contrasta e relaciona con rigor as construcións simbólicas. As análises son claras e pertinentes.

B6.10. Relacionar a creación artística con outros campos como o da ética, o coñecemento e a técnica.

FIB6.10.1. Diserta sobre a relación e a posibilidade transformadora da realidade humana, a creación artística, a ciencia e a ética.

O coñecemento adquirido sobre as cuestións propostas é débil e insuficiente.

O alumno diserta sobre algúns elementos do tema proposto pero mostra un baixo nivel de comprensión e análise.

Analiza de forma sistemática e obtén conclusións válidas pero non achega ideas propias.

Diserta criticamente sobre o tema proposto achegando ideas propias aos razoamentos.

B6.11. Analizar textos en que se comprenda o valor da arte, a literatura e a música como vehículos de transmisión do pensamento filosófico, utilizando con precisión o vocabulario específico propio da estética filosófica.

FIB6.11.1. Coñece e describe algúns dos elementos CCEC,CCEC fundamentais da reflexión estética sobre a arte, analizando textos significativos de filósofos como Platón, Schelling, Hume, Kant, Nietzsche, Walter Benjamin, Gadamer, Marcuse ou Adorno, entre outros, e aplica esas ideas ao estudo de diversas obras de arte.

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e elabora conclusións pouco sólidas.

Aplica de maneira mecánica métodos sistemáticos de análises de textos que conducen a conclusións pouco válidas.

Analiza textos aplicando métodos sistemáticos; obtén conclusións válidas pero non realiza transferencias ao estudo de diversas obras de arte.

Analiza en profundidade textos filosóficos e relaciónaos co estudo de diversas obras de arte.

CCL,CCEC, CAA

FIB6.9.2. Contrasta e relaciona algunhas construcións simbólicas fundamentais no contexto da cultura occidental, e analiza, de xeito colaborativo, textos literarios, audicións musicais e visualizacións de obras de arte para explicar os contidos da unidade.

FIB6.11.2. Entende o valor filosófico da literatura, analizando textos breves de pensadores e literatos como Platón, Santo Agostiño, Calderón de la Barca, Pío Baroja, A. Machado, Voltaire, Goethe, Sartre, Unamuno, Borges ou Camus, entre outros.

FIB6.11.3. Coñece a visión filosófica da música a

CSC,CCEC

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

través da análise de textos filosóficos sobre as visións dos pitagóricos, de Platón, Schopenhauer, Nietzsche ou Adorno, entre outros, así como mediante audicións significativas.

B6.12. Reflexionar por escrito sobre algunha das temáticas significativas estudadas, argumentando as propias posicións, e ampliar en internet a información aprendida.

FIB6.12.1. Diserta de xeito claro e coherente sobre o valor das artes para transmitir ideas filosóficas, e procura e selecciona información en internet que amplíe o xa aprendido.

CD,CSC

O alumno non é capaz de disertar sobre o valor das artes para transmitir ideas filosóficas. O coñecemento adquirido sobre o valor das artes para transmitir ideas filosóficas é débil e inconsistente.

O alumno diserta sobre algúns elementos do tema proposto pero mostra un baixo nivel de comprensión e análise.

Diserta de forma ordenada e obtén conclusións válidas para a súa disertación, pero non achega ideas propias.

Razoa criticamente sobre o valor das artes na transmisión das ideas filosóficas achegando ideas propias aos razoamentos.

B6.13. Entender a importancia da comunicación para o desenvolvemento do ser humano e as sociedades.

FIB6.13.1. Coñece e manexa con rigor conceptos como símbolo, comunicación, linguaxe formal, lóxica, xuízo lóxico, razoamento, demostración, discurso, elocuencia, orador, retórica, exordio, inventio, dispositio, argumentación, elocutio, compositio, actio, falacia, debate, negociación, persuasión e concepto universal, entre outros.

CCL

Mostra un baixo coñecemento da terminoloxía filosófica sobre comunicación e lóxica relacionada co tema.

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns dos conceptos e termos básicos, pero un baixo nivel de comprensión dos mesmos.

Comprende algúns dos termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades de comprensión cos máis abstractos ou complexos, feito que lle impide utilizalos con rigor.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados coa comunicación, a argumentación lóxica e a filosofía.

B6.14. Coñecer en que consiste FIB6.14.1. Utiliza os elementos e as regras do a lóxica proposicional e apreciar razoamento da lóxica de enunciados. o seu valor para amosar o razoamento correcto e a expresión do pensamento como condición fundamental para as relacións humanas.

CAA

O alumno descoñece os elementos da lóxica proposicional e non aplica as regras básicas de razoamento.

O alumno mostra coñecemento dos elementos clave da lóxica proposicional pero non aplica adecuadamente as regras básicas de razoamento.

Incorpóranse os elementos clave e as regras da lóxica proposicional, pero de maneira non sempre rigurosa.

Utiliza correctamente os elementos e regras da lóxica de enunciados e mostra comprensión profunda do tema.

B6.15. Coñecer as dimensións que forman parte da composición do discurso retórico, e aplicalas na composición de discursos.

CCL

Demostra dificultades para comprender a estrutura e o estilo da retórica e a argumentación.

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns conceptos pero cun baixo nivel de comprensión, as explicacións non demostran coñecemento do tema.

As explicacións mostran unha comprensión aceptable da retórica e a argumentación, pero ás veces carecen de rigor .

O alumno comprende e explica perfectamente as estruturas e estilo do tema proposto. Utiliza con rigor, precisión e claridade os elementos clave.

FIB6.15.1. Comprende e explica a estrutura e o estilo da retórica e da argumentación.

FIB6.15.2. Coñece a estrutura e a orde do discurso, e escribe breves discursos retóricos establecendo coherentemente a exposición e a argumentación.

O coñecemento da estrutura e a orde do

Coñece a estrutura e orde O alumno coñece de forma do discurso e presenta os

O coñecemento da

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

B6.16. Coñecer e utilizar as regras e as ferramentas básicas do discurso baseado na argumentación demostrativa.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

FIB6.16.1. Constrúe un diálogo argumentativo no que demostra as súas propias teses mediante as regras e as ferramentas da argumentación.

COMPETENCIAS CLAVE

CSIEE,CSC, CAA,CCEC

FIB6.16.2. Distingue un argumento veraz dunha falacia.

FIB6.16.3. Analiza e comenta textos breves e significativos sobre a arte da retórica e a argumentación de Platón, Aristóteles, Cicerón, Quintiliano, Tácito e autores/as contemporáneos/as.

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

discurso é débil e insuficiente.

xeral a estrutura e orde dun discurso, pero mostra un baixo nivel de expresión escrita.

discursos retóricos de forma sistemática pero ás veces falta coherencia entre a exposición e a argumentación.

estrutura e orde do discurso é exposto con precisión e claridade, a exposición e os razoamentos son rigorosos.

A construción do diálogo argumentativo demostra dificultade para seleccionar as ferramentas de argumentación adecuadas.

Confunde entre falacia e argumento veraz, mostra un baixo coñecemento do tema.

Aplica métodos de análises de textos pouco elaborados e sistemáticos e as súas conclusións carecen de validez.

O diálogo elaborado resulta incompleto, baseado nunha identificación pouco clara e precisa dos elementos clave das regras da argumentación.

A construción presentada está baseada nas ferramentas e regras básicas do discurso. Non obstante, os argumentos carecen de achegas propias. É capaz de distinguir algúns Presenta comprensión elementos clave dos suficiente para distinguir argumentos falaz e veraz, entre discursos, mostra pero aplica de maneira dificultades cos argumentos mecánica os coñecementos. máis complexos.

Aplica de maneira mecánica Analiza textos aplicando métodos sistemáticos de métodos sistemáticos e análises de textos que obtén conclusións válidas conducen a conclusións pero expostas sen o rigor pouco válidas. necesario.

Elabora diálogos argumentativos completos, identifica correctamente os elementos clave e razoa con precisión, rigor e claridade.

Distingue con rigor e claridade os argumentos e as falacias. Comprende os conceptos utilizados.

Analiza en profundidade textos filosóficos e expón as súas conclusións con claridade e rigor.

B6.17. Coñecer as posibilidades da filosofía na creación dun proxecto, en xeral, e no ámbito empresarial en particular, e valorar o seu papel potenciador da análise, a reflexión e o diálogo.

FIB6.17.1. Utiliza conceptos con sentido filosófico e CSIEE aplícaos ao contexto empresarial: principios, saber, orde lóxica, finalidade, demostración, razoamento, indución, dedución, argumentación, sentido, significado, creatividade, diálogo, obxectivo/subxectivo, emocións, globalidade e valor, entre outros.

Mostra un baixo coñecemento da terminoloxía filosófica relacionada co contexto empresarial.

Manifesta un coñecemento memorístico dalgúns dos conceptos e termos básicos, pero un baixo nivel de comprensión dos mesmos.

Comprende s os termos e conceptos básicos, pero mostra dificultades de comprensión cos máis abstractos ou complexos, feito que lle impide aplicalos con rigor.

Comprende e utiliza con rigor os termos e conceptos clave relacionados co contexto empresarial.

B6.18. Comprender a importancia do modo de "preguntar radical" da metafísica para proxectar unha idea ou un proxecto vital ou empresarial, facilitando os procesos de cuestionamento e definición das preguntas

FIB6.18.1. Formula correctamente os interrogantes CSIEE,CSC filosóficos radicais que deben estar na base da creación dun proxecto, tanto vital como laboral, como "que son?", "que fago?", "por que?", "para que?", "cal é o meu obxectivo?", "cal é o seu sentido, a súa razón de ser?", etc., e saber argumentar a defensa das respostas.

O alumno mostra dificultades importantes para comprender os puntos clave do tema estudado.

As formulacións utilizadas non teñen en conta os aspectos clave da filosofía aplicables a un proxecto empresarial e baséanse en aspectos pouco significativos.

Incorpóranse os interrogantes clave do tema. Ás veces, falta rigor na súa utilización.

Formula correctamente os interrogantes filosóficos, argumenta as respostas e mostra unha comprensión profunda do tema.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETEN - CIAS CLAVE

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

radicais e as respostas ás mesmas.

B6.19. Comprender o valor da teoría do coñecemento, a razón crítica e a lóxica para introducir racionalidade na orixe e no desenvolvemento dun proxecto.

FIB6.19.1. Deseña un proxecto vital ou empresarial, CSIEE sobre a base da filosofía, valorando a íntima relación entre os pensamentos e as accións, entre a razón e as emocións, a través do diálogo, da argumentación e a linguaxe filosófica.

B6.20. Valorar as técnicas do FIB6.20.1. Coñece e utiliza as ferramentas da diálogo filosófico, a argumentación e o diálogo na resolución de argumentación e a retórica para dilemas e conflitos dentro dun grupo humano. organizar a comunicación entre as partes e a resolución de negociacións e de conflitos, para xerar diálogo baseado na capacidade de argumentar correctamente, para definir e comunicar correctamente o obxectivo dun proxecto.

CSC

B6.21. Valorar a capacidade da estética filosófica para favorecer o pensamento creativo e innovador que permite adaptarse e anticiparse aos cambios, xerando innovación e evitando o estancamento, valorando así a función e a importancia das persoas emprendedoras e innovadoras para a construción e o avance dunha cultura, e a transformación da realidade.

FIB6.21.1. Valora a posibilidade de crear tarefas innovadoras, valorando a función e a importancia das persoas emprendedoras e innovadoras para a construción e o avance dunha cultura, e a transformación da realidade.

CSIEE

B6.22. Comprender e apreciar a función axiolóxica da ética para establecer un sistema de valores que permita mellorar o clima laboral, comprendendo que os

FIB6.22.1. Realiza un decálogo de valores éticos que deben rexer no mundo laboral e de cara á sociedade e á natureza.

NON ESIXIBLE

O coñecemento adquirido sobre as cuestións propostas é moi precario. O alumno non utiliza as ferramentas adecuadas para a resolución de conflitos.

O alumno coñece de forma xeral algúns elementos do tema proposto pero mostra un nivel de comprensión e utilización baixo. A súa aplicación é ineficaz.

Coñece as ferramentas da argumentación e o diálogo e aplícaas na resolución de conflitos pero ás veces é incoherente na súa utilización.

Coñece e utiliza de maneira eficaz, clara e rigurosa as ferramentas da argumentación e o diálogo na resolución de conflitos.

NON ESIXIBLE

FIB6.22.2. Valora e diserta sobre a importancia do

CSC

Demostra dificultade para recoñecer os principais valores éticos, manifesta unha baixa comprensión do

Identifica algúns valores éticos pero ten un baixo nivel de comprensión dos elementos claves que se

Realiza un decálogo cos valores propostos, pero carece de precisión, claridade e rigor na

Realiza un decálogo cos valores propostos e valóraos debidamente e con rigor. Mostra unha comprensión completa dos

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

CRITERIOS DE AVALIACIÓN

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

valores éticos son clave para lograr o equilibrio entre innovación, sustentabilidade e competitividade.

traballo para desenvolvernos como seres humanos, para o avance dunha cultura e para transformar a realidade.

B6.23. Coñecer e valorar a importancia da razón crítica para o avance dun proxecto persoal e colectivo.

FIB6.23.1. Comprende e valora a importancia da razón crítica para o avance dun proxecto persoal e colectivo.

COMPETENCIAS CLAVE

CSC

MÍNIMOS ESIXIBLES: Niveis de desempeño (o Nivel 3 correspóndense co mínimo esixible) Nivel 1

Nivel 2

Nivel 3

Nivel 4

tema proposto.

aplican no tema.

terminoloxía utilizada.

elementos clave.

O coñecemento adquirido sobre a cuestión proposta é débil e insuficiente. Non hai disertación nin valoración.

O alumno diserta sobre algúns elementos do tema proposto pero mostra un baixo nivel de comprensión e posta en valor.

Diserta e valora correctamente, e obtén conclusións válidas; pero non achega ideas propias.

Valora e diserta criticamente sobre o tema proposto achegando ideas propias aos razoamentos.

A valoración e a comprensión dos elementos propostos é insuficiente e inadecuada.

É capaz de distinguir algúns puntos clave dos elementos propostos pero non hai claridade nin organización nas ideas.

Comprende e valora a importancia que ten a razón crítica para os proxectos persoais e colectivos, pero sen suficiente rigor.

Valora con rigor e claridade os elementos clave do tema. Comprende os conceptos utilizados.

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

4. ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE ASOCIADAS AOS BLOQUES DE CONTIDOS

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Bloque 1

b,d,e,h,m B1.1. Textos filosóficos e pertencentes a outras ramas do saber relacionados coas temáticas filosóficas estudadas.

Contidos transversais

Bloque 2

CONTIDOS

b,d,e

B1.2. Composición escrita de argumentos de reflexión filosófica e de discursos orais, manexando as regras básicas da retórica e a argumentación.

b,d,e,g

B1.3. Uso dos procedementos de traballo intelectual (incluíndo os das tecnoloxías da información e da comunicación) adecuados á filosofía, en especial a asimilación e o uso rigoroso do léxico relacionado cos temas filosóficos estudados.

d,e,g

B1.3. Uso dos procedementos de traballo intelectual (incluíndo os das tecnoloxías da información e da comunicación) adecuados á filosofía, en especial a asimilación e o uso rigoroso do léxico relacionado cos temas filosóficos estudados.

b,d,e,h

B2.1. Filosofía: sentido, necesidade e historia.

B2.2. Saber racional. Explicación prerracional: mito e maxia.

Explicación racional: razón e sentidos.

B2.3. Funcións e vixencia da filosofía.

O saber filosófico

d,e

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

B2.6. O saber filosófico a través da súa historia.

Características da filosofía.

b ,e,g

B1.3. Uso dos procedementos de traballo intelectual (incluíndo os das tecnoloxías da información e da comunicación) adecuados á filosofía, en especial a asimilación e o uso rigoroso do léxico relacionado cos temas filosóficos estudados.

Descrición das actividades

As actividades correspondentes a estes contidos están incorporadas nos bloques temáticos.

INICIAL

B2.4. Disciplinas teórico-prácticas do saber filosófico.

B2.5. Racionalidade teórica e práctica.

b,d,e,h

Finalidade

Temp.

Sesións

Contextualización

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: Que nos pode achegar o feito de preguntarnos polo sentido da vida ou a felicidade?

Motivación inicial

- Filosofía na rede; Café filosófico; as ciencias necesitan filósofos!

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre o sentido e historia da filosofía.

Introdución de novos - Escoita atenta e toma de apuntamentos.

- Posta en común das ideas adquiridas. contidos DESENVOLVEMENTO Estruturación dos coñecementos

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

2

6

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

Bloque 3

OBXECTI - VOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CONTIDOS

b,e,l

B1.1. Textos filosóficos e textos pertencentes a outras ramas do saber relacionados coa temática filosófica estudada.

d,e,h

B3.1. Teoría do coñecemento.

B3.2. Graos e ferramentas do coñecer: razón, entendemento e sensibilidade.

B3.3. Abstracción.

B3.4. Problemas implicados no coñecer: posibilidades, límites e intereses; o irracional.

O coñecemento

d,e,h,g

Fase

SÍNTESE

B1.1. Textos filosóficos e textos pertencentes a outras ramas do saber relacionadas coas temáticas filosóficas estudadas.

d,e,h,i,l

B.3.8. Filosofía, ciencia e tecnoloxía. Filosofía da ciencia.

B3.9. Obxectivos e instrumentos da ciencia.

B3.10. Método hipotético-dedutivo.

B3.11. Investigación científica na modernidade e na época contemporánea: das matemáticas e a técnica como ferramentas de coñecemento e interpretación fundamentais á reformulación dos conceptos clásicos.

d,e,h,i,l

B3.12. Técnica e tecnoloxía: saber e praxe.

b,d,l

B3.13. Reflexións filosóficas sobre o desenvolvemento científico e tecnolóxico: o problema da indución B3.14. Visión aristotélica do quefacer científico.

B3.15. Relación entre filosofía e ciencia.

Finalidade Aplicación do coñecemento

Contextualización

INICIAL

B3.5. Problema filosófico do coñecemento.

B3.6. A verdade como propiedade das cousas. A verdade como propiedade do entendemento: coherencia e adecuación.

B3.7. Algúns modelos filosóficos de explicación do coñecemento e o acceso á verdade.

b,d,e

d,e,h,i,g,l

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques)

Exploración de ideas previas

Motivación inicial

DESENVOLVEMENTO

SÍNTESE

Descrición das actividades

Temp.

Sesións

- Realización dunha composición sobre “Qué é a filosofía?”

- Realización dun mapa conceptual dos principais contidos

4

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos

2

- Debate: como sabemos o que sabemos?

- Debate: saberías diferenciar a ciencia da pseudociencia?

- Sabemos que non sabemos, o cerebro constrúe a realidade, non é o mesmo verdade que veracidade.

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre teoría do coñecemento e filosofía da ciencia.

Introdución de novos - Escoita atenta e toma de apuntamentos. contidos - Posta en común das ideas adquiridas.

- Consulta de ligazóns en internet.

Estruturación de coñecementos

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

Aplicación de coñecementos

- Realización dun café filosófico acerca da posibilidade do ser humano de coñecer a verdade.

- Presentación, redacción e planificación do café filosófico.

- Realización dunha composición sobre: Que é a ciencia e como se distingue doutros discursos?

-Explicación dos pasos do método hipotético-dedutivo e reflexión crítica sobre os seus límites.

6

4

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Bloque 4

d,e,h

B4.1. A metafísica como explicación teórica da realidade.

d,e,h

B4.2. Pregunta polo ser como punto de partida da Filosofía.

Platón fronte a Aristóteles.

B4.3. Interrogación metafísica sobre a verdadeira realidade: problema da aparencia e a realidade.

B4.4. Pregunta pola orixe e a estrutura do real.

B4.5. Caracterización da realidade: cambio ou permanencia, substancialismo estático fronte ao devir. Esencialismo e existencialismo.

B4.6. Necesidade de categorizar racionalmente o real.

A realidade

d,e,h,i,g,l

d,e,g,h,i

d,e,h,i,m

Bloque 5

b,c,d,e

O ser humano desde a filosofía d,e,h,i d,e,g,h,i,l

a,b,c,e,h

CONTIDOS

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

INICIAL

DESENVOLVEB4.7. Cosmovisións científicas sobre o universo. A filosofía da MENTO natureza como admiración filosófica pola natureza.

B4.8. Paradigma cualitativo organicista: universo aristotélico.

B4.9. Universo máquina: visión mecanicista na Modernidade.

Supostos epistemolóxicos do modelo heliocéntrico: procura das leis universais dun universo infinito. Determinismo, regularidade, conservación, economía e continuidade.

B4.10. Visión contemporánea do Universo.

B4.11. Reencontro da filosofía e a física na teoría do caos.

B1.3. Uso dos procedementos de traballo intelectual (incluíndo os das tecnoloxías da información e da comunicación) adecuados á filosofía, en especial a asimilación e o uso rigoroso do léxico relacionado coas temáticas filosóficas estudadas.

SÍNTESE

Finalidade

Descrición das actividades

Contextualización

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: que ocorre no interior do noso cerebro?

- Debate: son compatibles ciencia e relixión?

Motivación inicial

- O bosón de Higgs ou a partícula de Deus, a pintura metafísica, o problema da morte.

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre a Introdución de novos explicación metafísica da realidade e sobre as grandes contidos cosmovisións científicas do universo.

- Escoita atenta e toma de apuntamentos.

- Posta en común das ideas adquiridas.

Estruturación de coñecementos

B5.1. A reflexión filosófica sobre o ser humano e o sentido da existencia: antropoloxía filosófica.

B5.2. Implicacións filosóficas da evolución. Filosofía e bioloxía.

B5.3. A dialéctica natureza-cultura no proceso de antropoxénese e de construción da identidade propia humana.

B1.2. Composición escrita de argumentos de reflexión

INICIAL

2

6

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

Aplicación de coñecementos

- Escribir cinco preguntas metafísicas ás que a ciencia non pode dar resposta.

- Realización dunha composición sobre: “É razoable formularse preguntas metafísicas?”

- Realización dun cadro comparativo das diversas cosmovisións científicas e as súas implicacións filosóficas.

Contextualización

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: a evolución é un feito ou unha teoría?

Motivación inicial

- Cidades interculturais, de animais a deuses, por que estamos aquí?

- Debate: somos o máis afortunado de todos os seres animados?,

B1.1. Textos filosóficos e textos pertencentes a outras ramas do saber relacionados coas temáticas filosóficas estudadas.

Temp.

Sesións

4

2

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CONTIDOS

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

filosófica e de discursos orais, manexando as regras básicas da retórica e a argumentación. b,c,d,e,h

b,e,h

B5.9. Visións filosóficas orientais: budismo, taoísmo e hinduísmo.

b,d,e,h

B5.10. Algunhas claves sobre o sentido da existencia humana.

B5.11. Cuestión do sentido, a esencia e a existencia, o eu, a liberdade, a morte, o destino, o azar, a historia e a necesidade de transcendencia.

b,c,d,e,h

Bloque 6 A racionalidade práctica

B5.4. Visión grega. Heroe homérico: concepto socrático.

Dualismo platónico. Animal racional e político aristotélico.

Materialismo e individualismo helenista.

B5.5. Pensamento medieval: creación á imaxe divina; nova concepción do corpo e a alma, da morte e da liberdade.

B5.6. Renacemento: antropocentrismo e humanismo.

B5.7. Modernidade e século XIX: razón, emocións e liberdade.

B5.8. O ser humano na filosofía contemporánea.

DESENVOLVEMENTO

SÍNTESE

INICIAL

6.1. Ética B6.2. A ética como reflexión sobre a acción moral: carácter, conciencia e madureza moral.

Descrición das actividades

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre a natureza e cultura do ser humano, e sobre o sentido da Introdución de novos existencia. contidos - Escoita atenta e toma de apuntamentos.

- Posta en común das ideas adquiridas.

- Consulta de ligazóns en internet.

Estruturación de coñecementos

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

Aplicación de coñecementos

- Realización dun debate sobre formas de contribuír ao desenvolvemento de actitudes que comprendan a diversidade e a interculturalidade.

- Realización dunha composición acerca de de a orixe e evolución do ser humano.

- Realización dun cadro comparativo das visións occidentais e orientais respecto ao sentido da vida e a existencia.

Contextualización

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: podemos actuar sen pensar nos demais?, hacker ou cracker?

Motivación inicial

- Ética xornalística, e ti que pensas?, globalización tóxica…

B5.12. Reflexión filosófica sobre o corpo.

B5.13. Teorías filosóficas sobre a relación entre mente e corpo.

a,b,c,d,e,h B2.5. Racionalidade teórica e práctica.

B6.1. Orixe da ética occidental: Sócrates fronte aos sofistas.

a,b,c,d,e

Finalidade

Introdución de novos - Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre a contidos racionalidade práctica: ética

Temp.

Sesións

6

4

2

6

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

OBXECTI - VOS

CONTIDOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

Finalidade

Descrición das actividades

Temp.

Sesións

- Escoita atenta e toma de apuntamentos - Posta en común das ideas adquiridas

DESENVOLVEMENTO a,b,c,d,e,h B6.3. Principais teorías sobre a moral humana.

B6.4. Procura da felicidade.

B6.5. A boa vontade: Kant.

B6.6. A xustiza como virtude ético-política.

B6.7. Relativismo e universalismo moral.

- Consulta de ligazóns en internet Estruturación de coñecementos

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

- Lectura e explicación do libro: Ética para Amador, de Fernando Savater.

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

4

-Realización dun mapa conceptual sobre os principais conceptos éticos.

-Realización dun cadro comparativo das diversas teorías éticas.

Bloque 6 A racionalidade práctica 6.2. Filosofía política

a,b,c,d,e,h B6.8. Fundamentos filosóficos do Estado.

B6.9. Principais interrogantes da filosofía política.

INICIAL a,b,c,d,e,h B6.10. A xustiza segundo Platón.

B6.11. O convencionalismo nos sofistas.

B6.12. Realismo político: Maquiavelo.

B6.13. Contractualismo: Hobbes, Locke, Rousseau e Montesquieu.

B6.14. A paz perpetua de Kant.

B6.15. Fundamentos filosóficos do capitalismo no século XIX. DESENVOLVEJohnStuartMill. Alienación e ideoloxía segundo Marx.

MENTO B6.16. Disputa política entre Popper e a escola de Frankfurt.

Contextualización

- Lectura, visionado, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: que é unha constitución?, de que maneira pódese organizar un grupo social?

Motivación inicial

- Lectura do texto da República de Platón sobre o mito dos metais e as clases sociais.

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre os fundamentos filosóficos do Estado.

Introdución de novos - Escoita atenta e toma de apuntamentos. contidos - Posta en común das ideas adquiridas.

- Consulta de ligazóns en internet.

Estruturación de coñecementos

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

2

6

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CONTIDOS

a,b,c,d,e,h B6.17. Función do pensamento utópico.

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

Finalidade

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

a,b,c,d,e,h B6.18. Legalidade e lexitimidade.

Bloque 6

b,d,e,h,q

A racionalidade práctica 6.3. Estética

B6.19. Capacidade simbólica. E. Cassirer.

B6.20. Creatividade. H. Poincaré.

b,d,e,h,n,q B6.21. Estética filosófica: función e características.

B6.22. A arte como instrumento de comprensión e expresión simbólica da realidade.

B6.23. A estética filosófica e a capacidade simbólica do ser humano. A realidade desde a arte, a literatura e a música. a,b,d,e,h,n B6.24. Relación da arte coa ética, co coñecemento e coa ,q técnica.

b,d,e,h,n,q B6.25. Sentimento, experiencia e xuízo estético. Beleza.

Creación artística e sociedade. Abstracción artística e pensamento metafísico. A arte como xustificación ou como crítica da realidade.

B6.26. Filosofía e arte. Filosofía e literatura. Filosofía e música.

Bloque 6

d,g,h,n

A racionalidade práctica

B1.2. Composición escrita de argumentos de reflexión filosófica e de discursos orais, manexando as regras básicas da retórica e a argumentación.

6.4. Lóxica e retórica b,d,e

B6.27. Retórica, argumentación e lóxica: a comunicación desde a filosofía.

B6.28. Importancia da comunicación e a súa relación coa

INICIAL

DESENVOLVEMENTO

SÍNTESE

Descrición das actividades -Debate sobre: Legalidade ou desobediencia civil?

-Composición sobre: “É posible unha política baseada na ética?”

Contextualización

- Lectura, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: que é belo e que non o é?, é a arte un trazo diferencial do ser humano?

Motivación inicial

-Diálogo: os graffitis son arte?

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor acerca Introdución de novos da estética e a capacidade simbólica. contidos - Escoita atenta e toma de apuntamentos - Posta en común das ideas adquiridas Estruturación de coñecementos

Aplicación de coñecementos

- Escoitar unha peza musical de Schönberg e atopar as conexións entre a súa música e a pintura de Kandinsky.

-Disertación sobre: o bo e o belo identifícanse?

- Lectura, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: unha mentira repetida acaba sendo unha verdade?, é o mesmo razoamento lóxico que razoamento verdadeiro?

Motivación inicial

3

2

6

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar, debater.

Contextualización INICIAL

Temp.

Sesións

-Paradoxos de Zenón

3

2

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CONTIDOS

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

linguaxe, a verdade e a realidade.

Bloque 6

b,d,e

B6.29. Lóxica proposicional.

b,d,e

B6.30. Retórica e composición do discurso.

b,d,e

B6.31. Argumentación: regras e ferramentas do diálogo e a demostración de argumentos.

B6.32. Filosofía da linguaxe: o problema filosófico dos conceptos universais e o erro argumentativo da xeneralización apresurada.

SÍNTESE

B6.34. O modo metafísico de preguntar para deseñar un proxecto vital e de empresa.

B6.35. Os procesos de cuestionamento e a importancia da definición de obxectivos.

INICIAL

b,m,q

B6.36. Proceso de análise racional do conxunto dun sistema, dos elementos que o integran e da orde racional que subxace á estrutura lóxica dun proxecto, vital e empresarial.

b,e,m

B6.37. Importancia do diálogo e da defensa argumentativa de proxectos, fins e medios.

a,m,n

B6.38. Deseño dun proxecto vital e laboral. Papel da Estética DESENVOLVEno desenvolvemento do pensamento creativo e innovador.

MENTO

Descrición das actividades

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre a Introdución de novos argumentación lóxica. contidos - Escoita atenta e toma de apuntamentos.

- Posta en común das ideas adquiridas.

Estruturación de coñecementos

b,d,e,m,q B6.33. A filosofía e a empresa como proxecto racional.

A racionalidade b,e,m,q práctica 6.5. A filosofía e as empresas humanas

DESENVOLVEMENTO

Finalidade

Aplicación de coñecementos

6

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

- Realización dun discurso no que se defenda unha tese sobre un dilema filosófico.

3

- Formalización dun argumento e comprobación da súa validez lóxica mediante táboas de verdade e/ou regras de inferencia.

Contextualización

- Lectura, análise, das propostas das páxinas iniciais do libro de texto ou de documentos análogos.

Exploración de ideas previas

- Debate: ha de ser necesariamente aburrido traballar?, o emprendedor: heroe ou villano?

Motivación inicial

- Cara e cruz dos minijobs: a teoría dos xogos; traballar sen cobrar?

- Lectura e análise de textos expositivos e de autor sobre a empresa como proxecto racional.

Introdución de novos - Escoita atenta e toma de apuntamentos.

- Posta en común das ideas adquiridas. contidos

Estruturación de coñecementos

Temp.

Sesións

- Realización das seguintes actividades: ler, definir, expor, argumentar (por escrito e oralmente), debater.

2

6

I.E.S. Xesús Taboada Chivite Curso 2018-2019

BLOQUE

OBXECTI - VOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

CONTIDOS

a,b,c,f,m,q B6.39. Importancia da ética para establecer o sistema de valores no traballo. b,m,q

B6.40. Razón crítica en tanto que reguladora da acción humana.

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques) Fase

SÍNTESE

Finalidade Aplicación de coñecementos

Descrición das actividades -Disertación sobre: deberíamos reclamar o dereito a preguiza?

Temp.

Sesións

3

-Debate sobre: o traballo é unha necesidade ou unha imposición?

TOTAL

104

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

5. PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN Os procedementos de avaliación que se aplicarán son basicamente dous: 1º) A observación do traballo desenrolado na aula.

2º) A realización periódica de probas escritas ou orais.

O primeiro procedemento está pensado –sobre todo, aínda que non exclusivamente– para a obtención de datos sobre o logro de estándares de aprendizaxe actitudinais e procedementais. Mediante este procedemento, durante a realización das diferentes tarefas de aprendizaxe recollidas no apartado anterior da programación (diálogos, exposicións, debates, toma de apuntamentos, postas en común, etc.), observarase especialmente: –

A capacidade de argumentación e razoamento.

–

A atención, o interese e o esforzo.

–

A actitude de tolerancia e respecto no trato cos demais.

–

A actitude dialogante e de saber escoitar aos demais.

–

A capacidade para traballar en equipo.

–

A capacidade de analizar e criticar razoadamente as opinións e valores alleos.

–

A capacidade autocrítica e de rectificación.

O segundo procedemento está pensado –sobre todo, aínda que non exclusivamente– para a obtención de datos sobre o logro de estándares de aprendizaxe procedimentais e conceptuais. As probas escritas ou orais que se poderán utilizar son as seguintes: 1. Test de comprensión e razoamento.

2. Cuestións abertas, concretas ou temáticas.

3. Comentarios de textos (os textos poderán ser filosóficos, científicos, literarios ou xornalísticos).

4. Disertacións.

5. Presentacións.

6. Probas con preguntas semellantes ás realizadas nas tarefas de aprendizaxe na aula.

6. CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN AVALIACIÓN ORDINARIA Para avaliar o logro dos obxectivos da materia, ao longo do curso, todo o alumnado terá que realizar, como mínimo, t r e s probas, u n h a por avaliación. As probas versarán sobre os contidos dos bloques temáticos e, no seu caso, dos libros de lectura obrigatoria que correspondan. Estas probas puntuaranse de cero a dez, aplicando os criterios de avaliación e os estándares de aprendizaxe cos seus mínimos esixibles que están recollidos no terceiro apartado desta programación. Ademáis destas probas, se poderá propoñerlle ao alumnado a presentación de traballos que se terían en conta

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

para o cálculo da nota media. Neste caso, se informará de cómo se cualificarán estes traballos e de como se computarán para o cálculo da nota media (en concreto: indicando se contarán como unha proba máis ou de maneira ponderada). En cada avaliación, a cualificación basearase, na puntuación media obtida polo alumnado nas probas e traballos realizados. A nota mínima necesaria para aprobar será de cinco puntos.

Para o alumnado suspenso e para os aprobados que queiran mellorar a súa cualificación realizarase unha proba global ao final do curso. A cualificación desta proba só se terá en conta no caso de que supoña unha mellora con respecto á puntuación obtida ao longo do curso.

CUALIFICACIÓN FINAL DE XUÑO Establécese mediante a nota media das 3 avaliacións, sempre e cando en ningunha delas teña unha nota inferior a 5.

Os alumnos que non acaden esa nota nunha avaliación terán q u e repetir dita avaliación.

RECUPERACIÓN Haberá unha proba de recuperación de cada avaliación. Nese exame entrará a totalidade dos contidos expostos no trimestre correspondente. O alumnado recuperará cando acade unha puntuación de 5 ou superior.

No caso de seguir sen acadar a nota, terán que presentarse con toda a materia do curso a un exame final.

PERDA DO DEREITO Á AVALIACIÓN CONTINUA A aqueles alumnos-as que perderan o dereito a avaliación continua, debido a faltas de asistencia inxustificadas e reiteradas, poden superar a materia a través da presentación de tódolos traballos esixidos ó longo do curso e ademais haberán de superar un exame onde darán conta, con suficiente precisión e rigor, dos principais temas, conceptos e teorías abordadas durante o curso.

AVALIACIÓN EXTRAORDINARIA Para obter avaliación positiva na avaliación extraordinaria os alumnos deben obter un mínimo de cinco puntos –aplicando unha escala de 0 a 10– na proba escrita que a tal efecto se realizará no mes de setembro. Nesta proba avaliarase a aprendizaxe dos contidos desenvolvidos ao longo do curso e aplicaranse os criterios de avaliación e os estándares de aprendizaxe e mínimos esixibles correspondentes.

A proba d e b erá incluír preguntas semellantes ás realizadas durante o curso.

MEDIDAS PREVISTAS PARA OS CASOS DE FRAUDE NA REALIZACIÓN DE PROBAS OU NA PRESENTACIÓN DE TRABALLOS Se na realización de exames ou na presentación de traballos se atopasen probas de que estes foron copiados ou falsificados, a cualificación dos mesmos será de cero e o alumno non terá ningún dereito a repetir ou recuperar os exames ou traballos falsificados ata o exame final en xuño.

DATAS E PRAZOS Coa suficiente antelación, a profesora en cada grupo informará aos seus alumnos sobre as datas

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

previstas para a realización de probas escritas e, se é o caso, sobre os prazos de presentación de traballos.

As probas previstas e acordadas non se cambiarán de data ao chegar o momento da súa realización e non se repetirá o exame a ningún alumno que non se presentou sen ter un motivo claramente xustificado.

INFORMACIÓN AO ALUMNADO Ao comezo do curso, o profesor de cada grupo informará ao seu alumnado sobre os obxectivos e contidos da materia que se van a esixir, así como sobre os criterios de cualificación e os procedementos e instrumentos de avaliación que se van aplicar na avaliación ordinaria e na extraordinaria.

7. METODOLOXÍA E MATERIAIS DIDÁCTICOS LIBRO DE TEXTO Non se fixa ningún libro de texto. O docente encargado da materia f a c i l i t a r á ma t e r i al i mp r e s o de elaboración propia.

LIBROS DE LECTURA RECOMENDADOS Recoméndase que o alumnado lea tres obras de carácter filosófico, científico ou literario que teñan conexión cos temas tratados. Unha por trimestre. Suxírese que unha sexa de introdución á filosofía (por exemplo: Roger Pol-Droit: La filosofía explicada a mi hija, Paidós), unha de ética ou política (por exemplo: Fernando Savater: Ética para Amador, versión galega: Ética para o meu fillo, Ariel) e unha de reflexión sobre o ser humano (por exemplo: Yuval Noah Harari: De animales a dioses, Debate).

OUTROS MATERIAIS CURRICULARES Usaranse os recursos (apuntamentos, guións de estudo e de lectura, presentacións, glosarios, instrucións para redactar disertacións e outros tipos de traballos, exemplos, enlaces a páxinas de internet, etc.) oportunos para complementar ou substituir ao libro de texto.

Recoméndase facer uso de películas que conecten cos temas ou libros tratados (por exemplo El show de Truman, de Peter Weir, en conexión co libro La filosofía explicada a mi hija é útil para introducir ao alumnado na idea e na problemática da filosofía; e Ciudadano Kane, de Orson Welles, en conexión co libro Ética para Amador é útil para introducir ao alumnado nos contidos de ética e política, e tamén nos de antropoloxía).

PRINCIPIOS DIDÁCTICOS Analizando as orientacións xerais desta etapa de Bacharelato e as específicas para cada materia, extráese un conxunto de principios “marco” que garantirán a coherencia entre cursos e tramos do proxecto educativo. Estes principios son: a. Impulsar o nivel de desenvolvemento do alumnado,

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

b. afianzar o desenvolvemento das competencias clave, c. favorecer a significación, a transferencia e as conexións entre os contidos, e d. estimular a cooperación.

Impulsar o nivel de capacidade do alumnado e estimular novos niveis de capacidade Este principio esixe considerar os trazos psicolóxicos xerais característicos dun grupo de idade e, tamén, os coñecementos que os alumnos construíron con anterioridade e que condicionan a asimilación dos novos contidos. A investigación psicopedagóxica desenvolvida neste terreo demostrou que as capacidades características do pensamento abstracto maniféstanse de xeito moi diferente dependendo

dos

coñecementos previos de que parten os alumnos. Por iso, o estímulo ao desenvolvemento do alumno esixe compaxinar o sentido ou significación psicolóxica e epistemolóxica. Trátase de harmonizar o nivel de capacidade, os coñecementos básicos e a estrutura lóxica da disciplina. Para iso, será necesario que os contidos sexan relevantes e se presenten organizados. Desta forma, o Bacharelato poderá cooperar decididamente ao desenvolvemento do pensamento formal (proposicións elaboradas, causalidade múltiple, hipótese e deducións), ao afianzamento de hábitos de esforzo, traballo e disciplina e á conformación dunha conciencia persoal e social construtiva, participativa, solidaria e crítica.

Afianzar o desenvolvemento das competencias clave Nunha sociedade na que os coñecementos se atopan en permanente transformación, o mellor legado que podemos dar aos alumnos é o da transmisión dos mecanismos necesarios que lles permitan integrarse eficaz e construtivamente na sociedade en que viven para que, finalmente, mesmo poidan cooperar de xeito persoal nesas transformacións.

Os currículos actuais, aínda destacando a vertente conceptual nos contidos, subliñan nos obxectivos da etapa, e nos criterios de avaliación e estándares de aprendizaxe, a importancia da adquisición de referentes do seguinte tipo: -

Ferramentas de traballo instrumental (procura e selección de información significativa, análise, esquemas, mapas conceptuais, etc.).

-

Habilidades e destrezas de relación interpersoal (traballo en grupo, exposicións orais, debates, etc.).

-

Habilidades holísticas ou integradoras que articulen estratexias de aprendizaxe e relación vinculadas á autonomía e iniciativa persoal.

En definitiva: aprender a ser persoa, a pensar e traballar, a relacionarse e convivir, a emprender e decidir. É dicir, adquirir, reforzar e afianzar as competencias clave propias da educación secundaria.

Estimular a significación, a transferencia e as conexións entre os contidos En Bacharelato, é a materia a forma básica de estruturación dos contidos. Esta forma de organización curricular facilita, por unha banda, un tratamento profundo e rigoroso dos contidos e contribúe ao desenvolvemento da capacidade de análise dos alumnos. No entanto, a fragmentación do coñecemento

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

pode dificultar a súa comprensión e aplicación práctica. Debido a iso, é conveniente mostrar os contidos relacionados, tanto entre os diversos bloques compoñentes de cada unha delas, como entre as distintas materias. Iso pode facerse tomando como referente o desenvolvemento das competencias clave ás que xa aludimos; tamén, e máis concretamente, por medio dos contidos comúns-transversais, construíndo conceptos comúns e subliñando o sentido dalgunhas técnicas de traballo que permitan solucións conxuntas a certos problemas de coñecemento.

Contribuír ao establecemento dun clima de aceptación mutua e de cooperación Investigacións sobre a aprendizaxe destacan o papel do medio socionatural, cultural e escolar no desenvolvemento dos alumnos. Neste proceso, o labor do docente é esencial como mediador entre os contidos e a actividade do alumno. A interacción entre alumnos inflúe decisivamente no proceso de socialización, na relativización de puntos de vista, no incremento das aspiracións e no rendemento académico.

Os obxectivos da etapa, os contidos das materias e os criterios de avaliación insisten neste aspecto. Será necesario deseñar experiencias de ensino-aprendizaxe orientadas a crear e manter un clima de aceptación mutua e de cooperación, promovendo a organización de equipos de traballo e a distribución de tarefas e responsabilidades entre eles.

DECISIÓNS SOBRE A METODOLOXÍA EDUCATIVA Desde un punto de vista xenérico, a programación didáctica, baséase nos seguintes principios de intervención educativa: a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumnado, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento. b) Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias clave e específicas por medio do traballo proposto en cada bloque temático. c) Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica. e) Propícianse oportunidades para poñer en práctica os novos coñecementos, de xeito que o alumno poida comprobar o interese e a utilidade do aprendido. f) Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que se aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto dos seus coñecementos.

Todos estes principios teñen como finalidade que os alumnos sexan, gradualmente, capaces de aprender de forma autónoma. Para lograr esta finalidade o desenvolvemento das experiencias de traballo na aula buscará a alternancia entre os dous grandes tipos de estratexias: expositivas e de indagación. Estas estratexias materializaranse en técnicas como: –

Os diálogos.

–

Os conflitos cognitivos.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

–

Os dilemas morais.

–

As representacións dramáticas.

–

Os cuestionarios escritos.

–

Os cuestionarios orais.

–

Comentarios de distintos tipos de texto obtidos de distintas fontes (orais, escritos, audiovisuais).

–

A exposición oral.

–

O debate.

–

A entrevista colectiva.

–

Os mapas conceptuais.

–

Os traballos de investigación.

Desde un punto de vista máis concreto, os bloques temáticos procuraranse desenvolver de acordo coa temporalización prevista no cuarto apartado desta programación

8.

ELEMENTOS

TRANSVERSAIS.

CONTRIBUCIÓN

AOS

RESPECTIVOS PROXECTOS DE CENTRO (lector, convivencia, etc.)

O currículo oficial recoñece a importancia de promover o desenvolvemento de determinados obxectivos ou capacidades transversais. O Decreto 86/2015, do 29 de xuño, no seu artigo 27, establece que as actividades educativas na educación secundaria “deberán favorecer a capacidade do alumnado para aprender por si mesmo, para traballar en equipo e promover o traballo en equipo, e para aplicar métodos de investigación apropiados” á súa idade de formación e que a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria “promoverá as medidas necesarias para que as habilidades de comprensión de lectura e de uso da información, a expresión escrita e a capacidade de se expresar correctamente en público se traballen polo profesorado en todas as materias”. E no seu artigo 4 establece os seguintes elementos transversais do currículo: “A comprensión lectora, a expresión oral e escrita, a comunicación audiovisual, as tecnoloxías da información e da comunicación, o emprendemento, e a educación cívica e constitucional traballaranse en todas as materias”. Na presente programación estas ensinanzas foron integradas nas tarefas de aprendizaxe e na concreción dos criterios de avaliación de cada bloque temático. Por outra parte, as orientacións metodolóxicas expostas anteriormente tamén están pensadas para contribuír ao seu desenvolvemento.

Contribución ao PROXECTO LECTOR e ao PROXECTO LINGÜÍSTICO En relación co obxectivo específico de fomentar a lectura e de acordo co proxecto lector do centro, o desenvolvemento das actividades de aprendizaxe dos bloques temáticos programados incluirá unha ampla variedade de lecturas de textos breves filosóficos, científicos, literarios e xornalísticos.

Ademais, como se sinalou ao falar dos materiais curriculares, proponse a lectura de tres libros, un por

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

trimestre que poden ser os seguintes ou outros semellantes escollidos polo alumnado.

• Fernando Savater: Ética para o meu fillo (en castelán: Ética para Amador). Editorial Ariel.

• Roger-Pol Droit: La filosofía explicada a mi hija. Editorial Paidós.

• Yuval Noah Harari: De animales a dioses. Breve historia de la humanidad. Ed. Debate.

A lectura dos libros estará guiada e avaliada pola profesora.

Contribución ao PLAN DE CONVIVENCIA Convén comezar sinalando que, tal e como se deduce da lectura de boa parte dos seus contidos curriculares, na materia de Filosofía, a educación en valores non se contempla como unha ensinanza transversal senón como parte substancial da propia materia.

Contribución ao PLAN DE INTEGRACIÓN DAS TIC. De acordo coa metodoloxía didáctica prevista e aproveitando os equipos dispoñibles nas aulas de bacharelato e nas aulas de novas tecnoloxías, na materia de Filosofía farase un uso frecuente das TIC: proxectando fragmentos de películas ou documentais que teñan relación cos temas tratados, accedendo a informacións e documentos a través de internet que teñan conexión cos contidos dos bloques temáticos e coas actividades propostas ao alumnado, proxectando diapositivas elaboradas pola profesora para acompañar ás explicacións das clases, etc. A profesora dará a coñecer páxinas web con diversos materiais (diapositivas explicativas de contidos, textos, documentos, preguntas e propostas de tarefas...) que o alumnado poderá descargar para usar nas súas actividades de estudo e aprendizaxe.

9. MEDIDAS

DE

ATENCIÓN

Á

DIVERSIDADE

E

ACTIVIDADES DE REFORZO E RECUPERACIÓN A programación didáctica da materia de Filosofía constitúe en si mesma un instrumento de atención á diversidade xa que a organización dos contidos e das tarefas de aprendizaxe nos bloques temáticos e as propostas que estas conteñen están pensadas para que o seu desenvolvemento na aula favoreza a adaptación aos intereses, capacidades e motivacións dos alumnos respectando sempre un traballo común de base e a intención formativa global que permita a consecución dos obxectivos xerais da materia e da etapa.

Por outra parte, en canto á adopción de medidas individuais de adaptación do currículo, hai que dicir que a decisión de adoptalas dependerá dos resultados da avaliación inicial e do seguimento que de maneira continua se fará do alumnado ao longo do curso.

Para o alumnado que teña a materia pendente do curso anterior, establécese o seguinte plan de recuperación.

PLAN DE RECUPERACIÓN E AVALIACIÓN DO ALUMNADO QUE TEN A MATERIA PENDENTE.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

Os alumnos superarán a materia se obteñen un mínimo de cinco puntos –sobre dez– mediante a realización das probas seguintes: PRIMEIRO: no mes de Febreiro realizarán unha proba sobre os mínimos esixibles dos bloques 1-3 e o vocabulario filosófico. (Esta proba valorarase sobre 5 puntos)

SEGUNDO: no mes de Abril realizarán unha proba sobre os mínimos esixibles dos bloques 4-6 e o vocabulario filosófico. (Esta proba valorarase sobre 5 puntos) TERCEIRO: no mes de xuño realizarán unha proba de recuperación final no caso de non haber superado os mínimos esixibles nas probas de Febreiro e/ou Abril (Esta proba valorarase sobre 10 puntos)

AVALIACIÓN EXTRAORDINARIA (CONVOCATORIA DE SETEMBRO) Os alumnos que non aprobaran en Xuño, terán que realizar unha nova proba global sobre os mínimos esixibles en Setembro.

DIRECTRICES

E

INSTRUMENTOS

PARA

A

REALIZACIÓN

DA AVALIACIÓN

INICIAL A avaliación inicial centrarase especialmente nas

habilidades de comprensión, razoamento,

argumentación, expresión, busca de información, etc., obtidas na ESO e que proporcionan a base sobre a que se vai apoiar o inicio da aprendizaxe no bacharelato e nesta materia en particular. A tal efecto, nas dúas primeiras semanas do curso, realizaranse dúas probas escritas: a primeira consistirá nun comentario de texto no que o alumno terá que identificar as ideas principais, resumilas e desenvolver unha pequena argumentación sobre un dilema que o texto presentará; a segunda consistirá nun test de comprensión e razoamento sobre contidos da materia de Educación ético-cívica de 4º de ESO. Os resultados desta avaliación serán tidos en conta para adaptar a metodoloxía ás necesidades do alumnado e para adoptar, de ser o caso, as medidas individuais de adaptación do currículo que se consideren necesarias.

Por outra parte, co obxectivo de detectar cal é a base real á que teñen que acomadarse as actividades de aprendizaxe, no inicio de cada bloque temático, están contempladas actividades de contextualización e exploración de conceptos previos que permitirán adaptar a metodoloxía didáctica e a introdución de contidos novos ás necesidades do alumnado (a súa zona de desenvolvemento potencial); e tamén, de ser o caso, á adopción das medidas individuais de reforzo que se consideren precisas.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

10. ACTIVIDADES COMPLEMENTARIAS E EXTRAESCOLARES En primeiro lugar, proponse o visionado e análise das seguintes películas: * O show de Truman, de Peter WEIR. Esta película é unha excelente introdución á filosofía xa que pode verse como unha versión moderna do mito da caverna. Constitúe un complemento excelente do libro A filosofía explicada a miña filla, de Roger Pol-Droit. * Cidadán Kane, de Orson Welles. Esta película resulta moi útil para abordar os temas de antropoloxía, ética e política e constitúe un complemento perfecto do libro Ética para Amador, de Fernando Savater. * A vida dos outros. Director: Florian Henckel-Donnersmarck, 2006, Alemaña. Película moi interesante para comprobar as implicacións que ten a falta de liberdades. A vida de dous personaxes históricos e a súa loita polas liberdades poden servirnos para reflexionar sobre os dereitos humanos.

Despois do visionado de cada película, que estará guiado por unhas orientación ou preguntas previas, haberá un coloquio ou debate sobre os problemas e ideas que aparecen nela.

En segundo lugar, en conexión co bloque temático 5, estudarase a posibilidade de facer, coa colaboración do departamento de Historia, unha viaxe ás excavacións de Atapuerca e ao Museo do Home, en Burgos. Aproveitaríase tamén para visitar as covas de Altamira.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

HISTORIA DA FILOSOFÍA (2º bacharelato) 1. INTRODUCIÓN Historia da Filosofía, ademais de ser unha materia que dá sentido e continuidade desde unha perspectiva histórica ás ideas que se presentaron nas materias de Filosofía de cuarto de ESO (optativa) e Filosofía de primeiro de bacharelato (obrigatoria), contribúe ao desenvolvemento integral dos alumnos e das alumnas de bacharelato, xa que permite tomar conciencia do seu ser como ser pensante e autónomo, e reflexionar sobre as súas propias crenzas, ideas e conviccións e as do mundo que hai arredor, de xeito crítico e razoado, e rexeitalas e/ou modificalas, ou asumilas como parte de si.

Historia da Filosofía non se presenta como un percorrido cronolóxico polas ideas do pensamento occidental sen máis; tampouco debería ser un simple compendio de autores e autoras, senón un intento de achegamento ao esforzo do ser humano por comprender a realidade e o propio ser humano en todas as súas dimensións. Trátase dunha investigación que nos fará máis libres, permitiranos comprender o pasado e o presente, e proxectar solucións sobre os problemas que se nos formulen no futuro. É no pensar de "outros/as" (e con "outros/as") como se foi configurando ao longo da historia das ideas, como lograremos estimular o noso propio pensamento, ese "sapere aude" kantiano, que nos leve a xerar as nosas propias ideas tendo en conta de onde proceden e respectando as persoas que non pensan coma nós. Ese pensar a través do diálogo de distintos/as autores/as e épocas que foron creando aproximacións ou tendencias cara á verdade respecto aos problemas e ás grandes preguntas que se formulou o ser humano ao longo da súa existencia constitúe a Historia da Filosofía. E nese percorrido, o alumnado deberá reflexionar sobre as razóns da presenza maioritariamente masculina na produción filosófica desde as súas orixes, ao tempo que debe coñecer o pensamento filosófico na muller.

Esta materia contribúe ao desenvolvemento das competencias clave do bacharelato pola súa propia natureza e polo xeito que está articulada, e permite o desenvolvemento persoal e social como cidadán ou cidadá, así como o desenvolvemento profesional no futuro, xa que, como materia terminal do bacharelato, adquire tamén a dimensión de propedéutica para un amplo abano de estudos e profesións posteriores. Historia da Filosofía permítelles aos alumnos e ás alumnas de bacharelato contribuír á consecución das seguintes competencias: a) A competencia en comunicación lingüística, a través de disertacións, argumentacións, análises de textos relevantes, definicións de termos, diálogos, exposicións orais e escritas, ensaios filosóficos, etc. b) As competencias sociais e cívicas preséntanse asociadas a numerosos estándares de aprendizaxe da materia que poñen o alumnado en relación co proceso de formación e transformación da sociedade humana desde as súas orixes, e permiten coñecer os seus problemas e as respostas que se deron ao longo da historia. c) A competencia de aprender a aprender contribúe a que o alumnado sexa quen de aprender por si mesmo, ao consolidar esta faceta noutros ámbitos, así como de cara ao futuro. Xa que logo, pídese

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

reflexionar, aprender en equipo, comprender e explicar, etc. d) A competencia dixital desenvólvese realizando traballos colectivos a través da TIC, utilizando ferramentas informáticas para realizar presentacións, procuras en internet, etc. e) Foméntase tamén a consecución, entre outras, da competencia de conciencia e expresións culturais, xa que se recorre constantemente ao diálogo entre épocas e autores/as anteriores, facendo unha revisión das

súas

achegas

ao

ámbito

das

expresións

culturais

a

nivel

histórico.

A consecución destas competencias clave por parte do alumnado non se levará a cabo sen un cambio a nivel metodolóxico no proceso de ensino e aprendizaxe que vai supor un reto para os/as profesionais da educación nesta etapa. Este cambio hase concretar na práctica de traballo na aula e na metodoloxía, que lle ha permitir o desempeño ao alumnado dun alto grao de dominio das competencias, apoiándose na aprendizaxe cooperativa e a resolución conxunta de casos ou problemas, que permitan xeneralizar estratexias e aplicalas en situacións similares e reais, aprendendo dos demais. Pódense utilizar procedementos de avaliación variados, como por exemplo rúbricas, escalas, probas orais e escritas, portafolios e traballos de clase, posibilitando a participación do alumnado no seu proceso de avaliación.

Outro aspecto salientable da materia de Historia da Filosofía é o tratamento dos elementos transversais que corresponden ao bacharelato, destacando nomeadamente a comprensión e a expresión orais e escritas en todos os bloques da materia, ou o uso das tecnoloxías da información e da comunicación como elemento transversal no propio currículo da materia, entre outros.

A materia está organizada en cinco bloques: o primeiro é transversal e, por tanto, reaparecerá ao longo de todo o currículo, trátase da análise de textos, a argumentación, as ferramentas de investigación propias da filosofía e as aplicacións das tecnoloxías da información e da comunicación na materia; os outros catro bloques corresponden coas catro épocas máis relevantes da historia no relativo ao pensamento: Grecia Antiga, a Idade Media, a Modernidade e a Ilustración e a filosofía da Idade Contemporánea, que chega a ocuparse de autores/as e problemas actuais. Estes catro bloques están estruturados a través de autores/as salientables, dos/das que se sinala a súa terminoloxía, os textos máis representativos e as súas teorías características, e se contextualizan con outros/as autores/as ou épocas, resaltando á súa vez as súas contribucións á sociedade e á súa época.

2. OBXECTIVOS OBXECTIVOS DO BACHARELATO O bacharelato contribuirá a desenvolver nos alumnos as capacidades que lles permitan: a) Exercer a cidadanía democrática, desde unha perspectiva global, e adquirir unha conciencia cívica responsable, inspirada polos valores da Constitución española e do Estatuto de autonomía de Galicia, así como polos dereitos humanos, que fomente a corresponsabilidade na construción dunha sociedade xusta e equitativa e favoreza a sustentabilidade.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

b) Consolidar unha madureza persoal e social que lle permita actuar de forma responsable e autónoma e desenvolver o seu espírito crítico. Ser quen de prever e resolver pacificamente os conflitos persoais, familiares e sociais. c) Fomentar a igualdade efectiva de dereitos e oportunidades entre homes e mulleres, analizar e valorar criticamente as desigualdades e discriminacións existentes e, en particular, a violencia contra a muller, e impulsar a igualdade real e a non discriminación das persoas por calquera condición ou circunstancia persoal ou social, con atención especial ás persoas con discapacidade. d) Afianzar os hábitos de lectura, estudo e disciplina, como condicións necesarias para o eficaz aproveitamento da aprendizaxe e como medio de desenvolvemento persoal. e) Dominar, tanto na súa expresión oral como na escrita, a lingua galega e a lingua castelá. f) Expresarse con fluidez e corrección nunha ou máis linguas estranxeiras. g) Utilizar con solvencia e responsabilidade as tecnoloxías da información e da comunicación. h) Coñecer e valorar criticamente as realidades do mundo contemporáneo, os seus antecedentes históricos e os principais factores da súa evolución. Participar de xeito solidario no desenvolvemento e na mellora do seu contorno social. i) Acceder aos coñecementos científicos e tecnolóxicos fundamentais, e dominar as habilidades básicas propias da modalidade elixida. l)

Comprender os elementos e os procedementos fundamentais da investigación e dos métodos científicos. Coñecer e valorar de forma crítica a contribución da ciencia e da tecnoloxía ao cambio das condicións de vida, así como afianzar a sensibilidade e o respecto cara ao medio ambiente e a ordenación sustentable do territorio, con especial referencia ao territorio galego.

m) Afianzar o espírito emprendedor con actitudes de creatividade, flexibilidade, iniciativa, traballo en equipo, confianza nun mesmo e sentido crítico n) Desenvolver a sensibilidade artística e literaria, así como o criterio estético, como fontes de formación e enriquecemento cultural. o) Utilizar a educación física e o deporte para favorecer o desenvolvemento persoal e social, e impulsar condutas e hábitos saudables. p) Afianzar actitudes de respecto e prevención no ámbito da seguridade viaria. q) Valorar, respectar e afianzar o patrimonio material e inmaterial de Galicia, e contribuír á súa conservación e mellora no contexto dun mundo globalizado.

COMPETENCIAS CLAVE O bacharelato contribuirá a desenvolver nos alumnos as seguintes competencias clave: a) Comunicación lingüística (CCL) b) Competencia matemática e competencias básicas en ciencia e tecnoloxía (CMCCT) c) Competencia dixital (CD)

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

d) Aprender a aprender (CAA) e) Competencias sociais e cívicas (CSC) f) Sentido de iniciativa e espírito emprendedor (CSIEE) g) Conciencia e expresións culturais (CCEC)

CONCRECIÓN DOS OBXECTIVOS DA MATERIA NA PROGRAMACIÓN DIDÁCTICA 1.

Alcanzar unha axeitada comprensión dos grandes problemas propostos ao longo da historia da filosofía, atendendo ao seu contexto social e advertindo da relación que a filosofía mantén con outras actividades humanas. Esta comprensión debe combinar o rigor sistemático na análise de problemas e teorías coa evolución diacrónica do proceso histórico.

2.

Interpretar e analizar criticamente textos filosóficos, establecendo un diálogo con eles e destacando a súa estrutura argumental e a vixencia de canto neles se afirma.

3.

Establecer relacións e correspondencias entre autores e teorías filosóficas, abordando dun modo fundamentado as semellanzas e as diferenzas existentes entre eles. Este obxectivo debe iluminar a tese de que a verdade non se alcanza dun modo dogmático, senón que esixe sempre o diálogo e a confrontación argumental.

4.

Coñecer axeitadamente o pensamento dos grandes autores e expoñer, en forma oral e escrita, as ideas dos máis relevantes filósofos que conforman a nosa tradición intelectual.

5.

Argumentar sobre a vixencia dos principais problemas e autores da tradición filosófica, destacando a súa importancia na comprensión dos problemas actuais.

6.

Adquirir as regras básicas dunha metodoloxía de traballo intelectual que fomente unha aprendizaxe individual, que axude á expresión oral e escrita das propias ideas e que prepare para as diferentes probas e exames que se atopan ao final do bacharelato e para o acceso aos estudos universitarios.

7.

Advertir da variedade de posturas filosóficas e de métodos intelectuais –presentes ao longo da historia da filosofía– que é posible empregar para conformar un método propio de aprendizaxe intelectual.

8.

Exercitar a expresión, oral e escrita, das propias ideas considerando as respostas dos grandes pensadores, que ofrecen un modelo de análise, e desenvolver unha capacidade crítica respecto aos problemas do noso tempo.

9.

Destacar a importancia da libre expresión das ideas, sempre que estas se atopen debidamente fundamentadas, e resaltar a importancia do diálogo racional fronte a toda forma de dogmatismo.

10. Considerar o valor da razón humana para organizar de diferentes modos a vida en sociedade e, en especial, a práctica dunha cidadanía responsable, baseada na libre expresión das ideas e no exercicio dunha acción eticamente fundamentada.

11. Exercer a crítica de toda forma de pensamento que leve ao dogmatismo e á discriminación ou ao mantemento de infundados prexuízos etnocéntricos, sexistas, etc.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

3. CRITERIOS DE AVALIACIÓN E CONCRECIÓN DOS MÍNIMOS ESIXIBLES O nivel de consecución dos estándares de aprendizaxe avaliarase en función dunha escala entre N4 (nivel máximo) e N1 (nivel mínimo). O mínimo esixible sitúase no Nivel 3 (satisfactorio).

NIVEL 4 (moi bo) Maniféstanse plenamente desenvolvidos os comportamentos e actitudes descritos nos estándares de aprendizaxe correspondentes. As aplicacións das aprendizaxes e as análises realizadas son coherentes e están perfectamente desenvolvidas. Nelas maniféstase a consideración das consecuencias, suposicións, contraargumentacións e perspectivas diferentes implicadas.

NIVEL 3 (satisfactorio) Maniféstanse suficientemente desenvolvidos os comportamentos e actitudes descritos nos estándares de aprendizaxe correspondentes. As aplicacións das aprendizaxes e as análises realizadas son coherentes e están adecuadamente desenvolvidas. Nelas identifícanse correctamente algunhas consecuencias, suposicións, contraargumentacións e perspectivas diferentes implicadas.

NIVEL 2 (mediocre) Maniféstanse escasamente desenvolvidos os comportamentos e actitudes descritos nos estándares de aprendizaxe correspondentes. Tense pouca consideración das cuestións tratadas. As análises son precarias e/ou carecen de coherencia. As tarefas resólvense de maneira simplista e maiormente descritiva. Obsérvanse referencias mínimas a contraargumentacións ou perspectivas diferentes.

NIVEL 1 (elemental)

Non se manifestan ou maniféstanse moi limitadamente os comportamentos e actitudes descritos nos estándares de aprendizaxe correspondentes. Non se teñen en consideración, ou apenas se teñen, as cuestións tratadas. As análises son inexistentes e, cando se fan, son moi precarias e carecen de coherencia. As tarefas non se resolven ou resólvense de maneira moi simple. Non se identifican contraargumentacións nin perspectivas diferentes.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

B1.1. Realizar a análise de fragmentos dos textos máis salientables da historia da filosofía, e ser capaz de transferir os coñecementos a outros/as autores/as ou problemas.

HFB1.1.1. Comprende o sentido global dos textos máis salientables dos/das autores/as estudados/as, recoñecendo a orde lóxica da argumentación e as formulacións que se defenden, e é quen de transferir os coñecementos a outros/as autores/as ou problemas.

HFB1.1.2. Analiza as ideas do texto, identificando a conclusión e os conceptos e as ideas relevantes, e recoñece a súa estrutura e a orde lóxica da súas ideas.

HFB1.1.3. Argumenta a explicación das ideas presentes no texto, en relación coa filosofía do/da autor/a e os contidos estudados.

CCL, CAA

B1.2. Argumentar con claridade e capacidade crítica, oralmente e por escrito, as súas propias opinións sobre os problemas fundamentais da filosofía, dialogando de xeito razoado con outras posicións diferentes.

HFB1.2.1. Argumenta as súas propias opinións con claridade e coherencia, tanto oralmente como por escrito.

HFB1.2.2. Utiliza o diálogo racional na defensa das súas opinións, e valora a diversidade de ideas e, á vez, apoiándose nos aspectos comúns.

CCL, CSIEE, CSC

B1.3. Aplicar adecuadamente as ferramentas e os procedementos do traballo intelectual á aprendizaxe da filosofía, realizando traballos de organización e investigación dos contidos.

HFB1.3.1. Sintetiza correctamente a filosofía de cada autor/a, mediante resumos dos seus contidos fundamentais, e clasifícaos nos núcleos temáticos que atravesan a historia da filosofía: realidade, coñecemento, ser humano, ética e política.

HFB1.3.2. Elabora listaxes de vocabulario de conceptos, comprende o seu significado, organízaos en esquemas ou mapas conceptuais, táboas cronolóxicas e outros procedementos útiles para a comprensión da filosofía do autor, e aplícaos con rigor.

HFB1.3.3. Selecciona información de distintas fontes, bibliográficas e de internet, e recoñece as fontes fiables.

HFB1.3.4. Realiza redaccións ou disertacións, traballos de investigación e proxectos que impliquen un esforzo creativo e unha valoración persoal dos problemas filosóficos formulados na historia da filosofía.

CAA, CCL, CD, CSIEE

B1.4. Utilizar as tecnoloxías da información e da comunicación na realización e na exposición dos traballos de investigación filosófica.

HFB1.4.1. Utiliza as ferramentas informáticas e da web 2.0. (wikis, blogs, redes sociais, procesador de textos, presentación de diapositivas ou recursos multimedia, etc.) para o desenvolvemento dos traballos.

HFB1.4.2. Realiza procuras avanzadas en internet sobre os contidos da investigación, e decide os conceptos adecuados.

HFB1.4.3. Colabora en traballos colectivos de investigación sobre os contidos estudados utilizando as tecnoloxías da información e da comunicación.

CD

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

Os mínimos esixibles que lles corresponden a estes criterios e estándares comúns de avaliación están establecidos máis abaixo na concreción que lles corresponde dentro do desenvolvemento dos diferentes bloques temáticos.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

B2.1. Coñecer a orixe da filosofía en Grecia e comprender o primeiro gran sistema filosófico, o de Platón, analizando a relación entre realidade e coñecemento, a concepción dualista do ser humano e a dimensión antropolóxica e política da virtude, en relación coa filosofía presocrática e o xiro antropolóxico de Sócrates e os Sofistas, valorando a súa influencia no desenvolvemento das ideas e os cambios socioculturais da Grecia antiga, e apreciando criticamente o seu discurso.

HFB2.1.1. Utiliza conceptos de Platón como idea, mundo sensible, mundo intelixible, ben, razón, doxa, episteme, universal, absoluto, dualismo, reminiscencia, transmigración, mímese, methexe, virtude e xustiza, entre outros, e aplícaos con rigor.

B2.2. Entender o sistema teleolóxico de Aristóteles, en relación co pensamento de Platón e a física de Demócrito, e valorando a súa influencia no desenvolvemento das ideas e cos cambios socioculturais da Grecia antiga.

HFB2.2.1. Utiliza con rigor conceptos do marco do pensamento de Aristóteles, como substancia, ciencia, metafísica, materia, forma, potencia, acto, causa, efecto, teleoloxía, lugar natural, indución, dedución, abstracción, alma, monismo, felicidade e virtude, entre outros.

COMPETENCIAS CLAVE

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

CCL, CAA, CSC

HFB2.1.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral como na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Platón, analizando a relación entre realidade e coñecemento, a concepción dualista do ser humano e a dimensión antropolóxica e política da virtude.

HFB2.1.3. Distingue as respostas da corrente presocrática en relación á orixe do Cosmos, os conceptos fundamentais da dialéctica de Sócrates e o convencionalismo democrático e o relativismo moral dos sofistas, identificando os problemas da filosofía antiga, e relacionando esas respostas coas solucións achegadas por Platón.

NIVEL 3

HFB2.1.4. Respecta o esforzo da filosofía de Platón por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais da Grecia antiga, valorando positivamente o diálogo como método filosófico, o nacemento das utopías sociais, o sentido do gobernante-filósofo ou a súa defensa da inclusión das mulleres na educación.

HFB2.2.2. Comprende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais de Aristóteles, examinando a súa concepción da metafísica e da física, o coñecemento, a ética eudemonística e a política, en comparación coas teorías de Platón.

HFB2.2.3. Describe as respostas da física de Demócrito, identificando os problemas da filosofía antiga, e relaciona esas respostas coas solucións achagadas por Aristóteles.

HFB2.2.4. Estima e razoa o esforzo da filosofía de Aristóteles por contribuír ao desenvolvemento do pensamento occidental, valorando positivamente a formulación científica das cuestións.

CCL, CAA, CMCCT

NIVEL 3

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

B2.3. Coñecer as escolas éticas xurdidas no helenismo, como o Epicureísmo, o Estoicismo e o Escepticismo, valorar o seu papel no contexto socio-histórico e cultural da época, e recoñecer a repercusión dos grandes científicos helenísticos, apreciando a gran importancia para occidente da Biblioteca de Alexandría.

HFB2.3.1. Describe as respostas das doutrinas éticas helenísticas, e identifica algúns dos grandes logros da ciencia alexandrina.

B3.1. Explicar a orixe do pensamento cristián e o seu encontro coa filosofía a través das ideas fundamentais de Agostiño de Hipona, apreciando a súa defensa da liberdade, da verdade e do coñecemento interior ou a historia.

HFB3.1.1. Explica o encontro da filosofía e a relixión cristiá nas súas orixes, a través das teses centrais do pensamento de Agostiño de Hipona.

B3.2. Coñecer a síntese de Tomé de Aquino, en relación co agostinismo, a filosofía árabe e xudía, e o nominalismo, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e nos cambios socioculturais da Idade Media.

HFB3.2.1. Define conceptos de Tomé de Aquino, como razón, fe, verdade, deus, esencia, existencia, creación, inmortalidade, lei natural, lei positiva e precepto, entre outros, e aplícaos con rigor.

HFB3.2.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Tomé de Aquino, distinguindo a relación entre fe e razón, as vías de demostración da existencia de Deus,e a lei moral, en comparación coas teorías da filosofía Antiga.

HFB3.2.3. Discrimina as respostas do agostinismo, a filosofía árabe e xudía, e o nominalismo, identificando os problemas da filosofía medieval, en relación coas solucións achegadas por Tomé de Aquino.

HFB3.2.4. Valora o esforzo da filosofía de Tomé de Aquino por contribuír ao desenvolvemento das ideas e os ao cambios sociais da Idade Media, xulgando positivamente a universalidade da lei moral.

CCL, CAA, CSC

B3.3. Coñecer algunha das teorías centrais do pensamento de Guillerme de Ockham, cuxa reflexión crítica supuxo a separación entre razón e fe, a independencia da filosofía e o novo pulo para a ciencia.

HFB3.3.1. Coñece as teses centrais do nominalismo de Guillerme de Ockham e a súa importancia para a entrada na modernidade.

CCEC

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

CMCCT

NIVEL 3

CCEC

NON ESIXIBLE

NON ESIXIBLE

NON ESIXIBLE

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN B4.1. Comprender a importancia do xiro do pensamento occidental que se deu no Renacemento e que anticipa a modernidade, valorando o novo humanismo que enxalza a "dignitas hominis", a investigación dos prexuízos do coñecemento de F. Bacon e as implicacións da Revolución Científica, e coñecer as teses fundamentais do realismo político de N. Maquiavelo.

B4.2. Entender o racionalismo de Descartes, distinguíndoo e relacionándoo coa filosofía humanista e o monismo panteísta de Spinoza, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e nos cambios socioculturais da Idade Moderna.

B4.3. Coñecer o empirismo de Hume en relación co liberalismo político de Locke, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e os cambios socioculturais da Idade Moderna.

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE HFB4.1.1. Comprende a importancia intelectual do xiro do pensamento científico que se deu no Renacemento, e describe as respostas da filosofía humanista sobre a natureza humana.

HFB4.1.2. Explica as ideas ético-políticas fundamentais de N. Maquiavelo e compáraas cos sistemas ético-políticos anteriores.

COMPETENCIAS CLAVE

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

CMCCT CSC

NIVEL 3

HFB4.2.1. Identifica conceptos de Descartes como razón, certeza, método, dúbida, hipótese, "cogito", idea, substancia e subxectivismo, entre outros, e aplícaos con rigor.

HFB4.2.2. Comprende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Descartes, analizando o método e a relación entre coñecemento e realidade a partir do "cogito" e o dualismo no ser humano, en comparación coas teorías da filosofía antiga e da medieval.

HFB4.2.3. Identifica os problemas da filosofía moderna e relaciónaos coas solucións aportadas por Descartes.

HFB4.2.4. Estima e razoa o esforzo da filosofía de Descartes por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios socioculturais da Idade Moderna, e valora a universalidade da razón cartesiana.

HFB4.3.1. Utiliza conceptos de Hume como escepticismo, crítica, experiencia, percepción, inmanencia, asociación, impresións, ideas, hábito, contradición, causa, crenza, sentimento, mérito, utilidade, felicidade, contrato social, liberdade e deber, entre outros, e úsaos con rigor.

HFB4.3.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais de Hume, distinguindo os principios e os elementos do coñecemento respecto á verdade, a crítica á causalidade e á substancia, e o emotivismo moral, en comparación coas teorías da filosofía antiga e da medieval, e co racionalismo moderno.

HFB4.3.3. Coñece e explica as ideas centrais do liberalismo político de Locke, identificando os problemas da filosofía moderna, e relaciónaas coas solucións aportadas por Hume.

HFB4.3.4. Valora o esforzo da filosofía de Hume por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios socioculturais da Idade Moderna, xulgando positivamente a procura da felicidade colectiva.

CCL, CCEC, CSC, CAA

NIVEL 3

CCL,CMCCT CSC

NIVEL 3

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

COMPETENCIAS CLAVE

B4.4. Coñecer os principais ideais dos ilustrados franceses, afondando no pensamento de J.J. Rousseau, e valorar a importancia do seu pensamento para o xurdimento da democracia mediante unha orde social acorde coa natureza humana.

HFB4.4.1. Comprende os ideais que impulsaron os ilustrados franceses, e explica o sentido e transcendencia do pensamento de Rousseau, a súa crítica social, a crítica á civilización, o estado de natureza, a defensa do contrato social e a vontade xeral.

CSC

B4.5. Comprender o idealismo crítico de Kant, en relación co racionalismo de Descartes, o empirismo de Hume e a filosofía ilustrada de Rousseau, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e os cambios socioculturais da Idade Moderna.

HFB4.5.1. Aplica conceptos de Kant como sensibilidade, entendemento, razón, crítica, transcendental, ciencia, innato, xuízo, a priori, a posteriori, facultade, intuición, categoría, ilusión transcendental, idea, lei, fenómeno, nóumeno, vontade, deber, imperativo categórico, autonomía, postulado, liberdade, dignidade, persoa, paz e pacto, entre outros, e utilízaos con rigor.

HFB4.5.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Kant, analizando as facultades e os límites do coñecemento, a lei moral e a paz perpetua, comparándoas coas teorías da filosofía antiga, medieval e moderna.

HFB4.5.3. Describe a teoría política de Rousseau, identificando os problemas da filosofía moderna e relacionándoa coas solucións achegadas por Kant.

HFB4.5.4. Respecta e razoa o esforzo da filosofía de Kant por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios socioculturais da Idade Moderna, e valora a dignidade e a procura da paz entre as nacións

CAA, CCL, CSC

B5.1. Entender o materialismo histórico de Marx, en relación co idealismo de Hegel e con Feuerbach, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e nos cambios socioculturais da Idade Contemporánea.

HFB5.1.1. Identifica conceptos de Marx como dialéctica, materialismo histórico, praxe, alienación, infraestrutura, superestrutura, forzas produtivas, medios de produción, loita de clases, traballo, plusvalor e humanismo, entre outros, e utilízaos con rigor.

HFB5.1.2. Coñece e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Marx, examinando o materialismo histórico e a crítica ao idealismo, á alienación e á ideoloxía, e expón a súa visión humanista do individuo.

HFB5.1.3. Identifica os problemas da filosofía contemporánea en relación coas solucións achegadas por Marx.

HFB5.1.4. Valora o esforzo da filosofía de Marx por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais da Idade Contemporánea, xulgando positivamente a defensa da igualdade social.

CSC, CCL

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

NIVEL 3

NIVEL 3

NIVEL 3

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN B5.2. Comprender o vitalismo de Nietzsche en relación co vitalismo de Schopenhauer, e valorar a súa influencia no desenvolvemento das ideas e os cambios socioculturais da Idade Contemporánea.

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE

HFB5.2.1. Define conceptos de Nietzsche como crítica, traxedia, intuición, metáfora, convención, perspectiva, xenealoxía, transvaloración, nihilismo, superhome, vontade de poder, e eterno retorno, entre outros, e aplícaos con rigor.

COMPETENCIAS CLAVE

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

CCL, CCEC, CSC

HFB5.2.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía de Nietzsche, considerando a crítica á metafísica, á moral e á ciencia, a verdade como metáfora, e a afirmación do superhome, como resultado da inversión de valores e a vontade de poder, en comparación coas teorías da filosofía antiga, medieval, moderna e contemporánea.

NIVEL 3

HFB5.2.3. Distingue as respostas de Schopenhauer na súa afirmación da vontade e identifica os problemas da filosofía contemporánea, en relación coas solucións achegadas por Nietzsche.

HFB5.2.4. Estima o esforzo da filosofía de Nietzsche por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais da Idade Contemporánea, e valora a defensa da verdade e da liberdade.

B5.3. Entender o raciovitalismo de Ortega y Gasset en relación con figuras da filosofía española, como Unamuno, e do pensamento europeo, e valorar as influencias que recibe e a repercusión do seu pensamento no desenvolvemento das ideas e a rexeneración social, cultural e política de España.

HFB5.3.1. Utiliza conceptos de Ortega y Gasset e aplícaos con rigor, como obxectivismo, ciencia, europeización, filosofía, mundo, circunstancia, perspectiva, razón vital, raciovitalismo, vida, categoría, liberdade, idea, crenza, historia, razón histórica, xeración, home-masa e home selecto, entre outros.

HFB5.3.2. Comprende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías fundamentais da filosofía e da análise social de Ortega y Gasset, en relación con posturas filosóficas como o realismo, o racionalismo, o vitalismo ou o existencialismo, entre outras.

HFB5.3.3. Respecta o esforzo da filosofía de Ortega y Gasset por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais e culturais da Idade Contemporánea española, e valorao seu compromiso coa defensa da cultura e da democracia.

CCL, CSC

NON ESIXIBLE

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

MÍNIMOS ESIXIBLES: establécense catro niveis CRITERIOS DE AVALIACIÓN B5.4. Coñecer as teses fundamentais da crítica da Escola de Frankfurt, analizando a racionalidade dialóxica de Habermas, relacionándoo coa filosofía crítica da Escola de Frankfurt, e valorando a súa influencia no desenvolvemento das ideas e os cambios socioculturais da Idade Contemporánea. Coñecer as teses máis definitorias do pensamento posmodernno, identificando as teses fundamentais de Vattimo, Lyotard e Baudrillard, e valorar criticamente a súa repercusión no pensamento filosófico a partir de finais do século XX.

ESTÁNDARES DE APRENDIZAXE HFB5.4.1. Identifica conceptos de Habermas, como coñecemento, interese, consenso, verdade, enunciado, comunicación, desigualdade, ou mundo da vida, e conceptos da filosofía posmodernna, como deconstrución, diferenza, cultura, texto, arte, e comunicación, entre outros, aplicándoos con rigor.

COMPETENCIAS CLAVE

de logro: Nivel 1 (elemental), Nivel 2 (mediocre), Nivel 3 (satisfactorio), Nivel 4 (moi bo); o mínimo esixible sitúase no Nivel 3

CSC, CLC, CAA, CCL

HFB5.4.2. Entende e explica con claridade, tanto na linguaxe oral coma na escrita, as teorías da filosofía de Habermas, distinguindo os intereses do coñecemento e a acción comunicativa, e as teorías fundamentais da posmodernnidade, analizando a deconstrución da modernidade desde a multiplicidade da sociedade da comunicación.

HFB5.4.3. Identifica as respostas da filosofía crítica da escola de Frankfurt e reflexiona sobre elas, identificando os problemas da filosofía contemporánea.

HFB5.4.4. Estima o esforzo da filosofía de Habermas e do pensamento posmodernno por contribuír ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais da Idade Contemporánea, e valora o seu esforzo na defensa do diálogo racional e o respecto á diferenza.

HFB5.4.5. Coñece as teses características do pensamento posmodernno, como a crítica á razón ilustrada, á idea de progreso, ao pensamento totalizador e á trivialización da existencia, o crepúsculo do deber, ou a perda do suxeito fronte á cultura de masas, entre outras.

HFB5.4.6. Explica e argumenta sobre as principais teses dos filósofos posmodernnos, como Vattimo, Lyotard e Baudrillard, e reflexiona sobre a súa vixencia.

NON ESIXIBLE

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

4. ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE ASOCIADAS AOS BLOQUES DE CONTIDOS

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques)

BLOQUE

OBXECCONTIDOS TIVOS

Bloque 1

b,d,e,h

Contidos transversais

B1.1. Comentario de texto.

B1.2. Diálogo filosófico e argumentación.

a,b,c,d,e

B1.2. Diálogo filosófico e argumentación.

b,d,e,g,m

B1.3. Ferramentas de aprendizaxe e investigación da filosofía.

d,g,m

B1.4. Aplicación das competencias de tecnoloxías da información e da comunicación á historia da filosofía.

b,c,d,e,h

B2.1. Orixe da filosofía grega. Os presocráticos: resposta á orixe do cosmos.

Bloque 2 A filosofía na Grecia antiga

B2.2. Dialéctica socrática.

Temp.

Fase

Sesións

Actividades

As actividades correspondentes a estes contidos incorpóranse aos bloques temáticos como elementos das secuencias didácticas dos mesmos.

INICIAL

Contextualización, exploración de ideas previas e motivación inicial

3

DESENVOLVEMENTO

Introdución de novos contidos e estruturación de coñecementos

30

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

3

B2.3. Convencionalismo democrático e relativismo dos sofistas B2.4. Platón: ontoloxía e coñecemento; concepción dualista do ser humano; dimensión antropolóxica e política da virtude; o autor e o seu contexto. b,d,e,h

B2.5. A física de Demócrito.

B2.6. Problemas da filosofía antiga e solución de Aristóteles.

B2.7. Aristóteles: metafísica, física, coñecemento, ética eudemonista e política. Comparación coa filosofía platónica. O autor e o seu contexto.

d,e,h,l

B2.8. Doutrinas éticas helenísticas: Epicureísmo, Estoicismo e Escepticismo.

B2.9. Científicos helenísticos.

B2.10. A Biblioteca de Alexandría.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques)

BLOQUE Bloque 3

OBXECCONTIDOS TIVOS b,,c,,d,,e,,h

A filosofía medieval d,e,h

d,e,h

Bloque 4

b,c,d,e,h,l

A filosofía na Modernidade e na Ilustración

B3.1. Cristianismo e filosofía. Agostiño de Hipona: teoría da iluminación, flosofía da hstoria, o problema da certeza e a defensa da liberdade.

B3.2. Escolástica medieval. Tomé de Aquino: relacións de razón e fe. Vías para a demostración da existencia de Deus.

Lei moral. Relación coa filosofía antiga e coa agostiniana, a xudía e o nominalismo. O autor e o seu contexto.

B3.4. Crise da Escolástica no século XIV: nominalismo de Guillerme de Ockham. Relacións entre razón e fe. Novo pulo para a ciencia.

Temp.

Fase

Sesións

Actividades

INICIAL

Contextualización, exploración de ideas previas e motivación inicial

2

DESENVOLVEMENTO

Introdución de novos contidos e estruturación de coñecementos

16

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

2

INICIAL

Contextualización, exploración de ideas previas e motivación inicial

4

DESENVOLVEMENTO

Introdución de novos contidos e estruturación de coñecementos

B4.1. A filosofía no Renacemento. Humanismo: novo concepto sobre a natureza humana.

B4.2. F. Bacon. Os prexuízos na investigación do coñecemento.

B4.3. Implicacións da revolución científica.

B4.4. Realismo político de Maquiavelo.

b,c,d,e,h

B4.5. Descartes: O método, o "cogito" (coñecemento e realidade) e o dualismo antropolóxico.

B4.6. Comparación do autor coa filosofía antiga e medieval, e relación coa Moderna. O autor e o seu contexto.

b,c,d,e,h,l

B4.7. Hume: o coñecemento, crítica á causalidade e á substancia. Emotivismo moral. Comparación coa filosofía anterior. O autor e o seu contexto B4.8. Locke: liberalismo político.

38

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques)

BLOQUE

OBXECCONTIDOS TIVOS

b,c,d,e,h

B4.9. A Ilustración francesa. Rousseau: a crítica social, a crítica á civilización, o estado de natureza, a defensa do contrato social e a vontade xeral.

b,c,d,e,h

B4.10. Idealismo transcendental. Kant: as facultades e

Temp.

Fase

Sesións

Actividades

límites do coñecemento.

B4.11. Lei Moral e paz perpetua.

B4.12. Relación do proxecto ilustrado de Rousseau coa filosofía Moderna e Kant.

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

4

INICIAL

Contextualización, exploración de ideas previas e motivación inicial

3

DESENVOLVEMENTO

Introdución de novos contidos e estruturación de coñecementos

21

B4.13. Comparación coas teorías da filosofía antiga, medieval e moderna.

Bloque 5

b,,c,,d,,e,,h

A filosofía contemporánea

B5.1. Marx: o materialismo histórico, a crítica ao idealismo, á alienación e á ideoloxía, e a súa visión humanista do individuo.

B5.2. Relación de Marx cos problemas da filosofía contemporánea. O autor e o seu contexto.

b,,c,,d,,e,,h

b,,c,,d,,e,,h

B5.3. Nietzsche: crítica á metafísica, á moral e á ciencia; a verdade como metáfora.

B5.4. O superhome, como resultado da inversión de valores e a vontade de poder, e comparación coas teorías da filosofía antiga, medieval, moderna e contemporánea.

O autor e o seu contexto.

B5.6. Filosofía española. Ortega y Gasset: a súa relación con filosóficas como o realismo, o racionalismo, o B5.5.posturas A vontade en Schopenhauer. vitalismo ou o existencialismo, e outras posturas filosóficas. O autor e o seu contexto.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

ACTIVIDADES DE APRENDIZAXE (Secuencias didácticas por bloques)

BLOQUE

OBXECCONTIDOS TIVOS

b,,c,,d,,e,,h

Temp.

Fase

Sesións

Actividades

B5.7. Filosofía crítica da escola de Frankfurt. A crítica a razón ilustrada e á idea de progreso.

B5.8. Racionalidade dialóxica de Habermas: os intereses do coñecemento e a acción comunicativa.

B5.9. Contribución de Habermas ao desenvolvemento das ideas e aos cambios sociais da Idade Contemporánea.

SÍNTESE

Aplicación de coñecementos

2

TOTAL

128

B5.10. Pensamento posmodernno: principais teses dos filósofos posmodernos, como Vattimo, Lyotard e Baudrillard, e reflexión sobre a súa vixencia actual.

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

5. PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN Os procedementos de avaliación que se aplicarán son basicamente dous: 1º) A observación de comportamentos na aula.

2º) A realización periódica de probas orais ou escritas.

O primeiro procedemento está pensado –sobre todo, aínda que non exclusivamente– para a obtención de

datos sobre o logro de estándares de aprendizaxe de tipo actitudinal e

procedemental.

O segundo procedemento está pensado –sobre todo, aínda que non exclusivamente– para a obtención de datos sobre a adquisición de estándares de tipo conceptual e procedemental. Este – que, como se explicará no apartado seguinte, será o que con carácter xeral determine a cualificación do alumnado nesta materia– consistirá na realización dun mínimo de seis probas obrigatorias (dúas por avaliación), ás que se engadirá unha proba final, que poderá ser de recuperación –para os alumnos con avaliación negativa– ou voluntaria –para os alumnos con avaliación positiva que queiran mellorar a súa cualificación.

As probas poderán incluír comentarios de texto, preguntas tipo test ou cuestións do programa oficial das probas de acceso a Universidade. Os comentarios de texto permiten avaliar as capacidades do alumnado para interpretar as ideas e argumentos dos autores a partir das propias palabras destes así como para expresar as súas análises e puntos de vista, o cal significa que resultan útiles para avaliar o logro de estándares de aprendizaxe tanto conceptuais como procedementais. As preguntas tipo test están concibidas especificamente para avaliar o grao de coñecemento e comprensión dos contidos conceptuais que debe aprender o alumnado; e tamén resultan útiles para avaliar a súa capacidade de razoamento. As probas, baseadas nunha selección de textos filosóficos e de cuestións teóricas e de contextualización e relación asociadas a eles son adecuadas para avaliar o grao de aprendizaxe conceptual e, sobre todo, o grao de consecución dos estándares procedementais (exposición de problemas e ideas, comprensión de textos, análise, síntese, relación, dedución, etc.) que se requiren para ter unha boa capacidade de argumentación filosófica. En calquera caso, a decisión de incluir este tipo de probas dentro dos instrumentos de avaliación, queda supeditada as probas que establezca a CIUG como programa oficial das probas de acceso a Universidade.

6. CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN AVALIACIÓN ORDINARIA Para avaliar o grao de consecución dos obxectivos da materia, ao longo do curso, todos os alumnos terán que realizar unha serie de probas cuxo número total non poderá ser inferior a tres; a puntuación media obtida nas probas realizadas e aprobadas, servirá de base para

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

determinar a cualificación correspondente a cada avaliación. As probas versarán sobre os obxectivos e contidos dos bloques temáticos correspondentes e puntuaranse de cero a dez, aplicando os criterios de avaliación e estándares de aprendizaxe que están recollidos no terceiro apartado desta programación. Como mínimo, realizarase unha proba por avaliación; ademais, ao final do curso, haberá unha proba global á que poderán presentarse tanto os alumnos suspensos como os alumnos aprobados. Para os primeiros, terá a consideración de proba de recuperación e será obrigatoria; para os segundos, será voluntaria e suporá unha oportunidade para mellorar a cualificación media obtida no curso. A puntuación obtida nesta proba só se terá en conta no caso de que supoña unha mellora con respecto á devandita cualificación. Os alumnos que superen a materia mediante esta proba final de recuperación non poderán obter unha cualificación final superior a seis puntos.

A cualificación da materia basearase na puntuación media obtida polo alumno nas probas realizadas e superadas. Ademáis das probas mencionadas, s e poderá propor ao alumnado a presentación de traballos que se terían en conta para o cálculo da nota media. Neste caso, a profesora informará de cómo se cualificarán estes traballos e de como se computarán para o cálculo da nota media (en concreto: indicando se contaran como unha proba máis ou de maneira ponderada). A puntuación mínima necesaria para aprobar será de cinco puntos.

AVALIACIÓN EXTRAORDINARIA Para obter avaliación positiva na avaliación extraordinaria os alumnos deben obter un mínimo de cinco puntos –aplicando unha escala de 0 a 10– na proba escrita que a tal efecto se realizará no mes de setembro. Nesta proba avaliarase a aprendizaxe dos contidos desenvolvidos ao longo do curso e aplicaranse os criterios de avaliación e os estándares de aprendizaxe e mínimos esixibles correspondentes. A proba

poderá incluír preguntas semellantes ás

realizadas durante o curso ou, se é o caso, ás que aparezan nas propostas da CIUG.

MEDIDAS PREVISTAS PARA OS CASOS DE FRAUDE NA REALIZACIÓN DE PROBAS OU NA PRESENTACIÓN DE TRABALLOS Se na realización de exames ou na presentación de traballos se atopasen probas de que estes foron copiados ou falsificados, a cualificación dos mesmos será de cero e o alumno non terá dereito a repetir ou recuperar os exames ou traballos falsificados.

DATAS E PRAZOS Coa suficiente antelación, o profesor de cada grupo informará aos seus alumnos sobre as datas previstas para a realización de probas escritas e, se é o caso, sobre os prazos de presentación de traballos.

As probas previstas e acordadas non se cambiarán de data ao chegar o momento da súa

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

realización e non se repetirá o exame a ningún alumno que non se presente sen ter un motivo claramente xustificado.

INFORMACIÓN AO ALUMNADO Ao comezo do curso, a profesora, en cada grupo, informará ao seu alumnado sobre os obxectivos e contidos da materia que se van a esixir, así como sobre os criterios de cualificación e os procedementos e instrumentos de avaliación que se van aplicar na avaliación ordinaria e na extraordinaria.

7. METODOLOXÍA E MATERIAIS DIDÁCTICOS MATERIAIS CURRICULARES Libro de texto Non se establece con carácter obrigatorio o uso dun libro de texto concreto. Se poderán empregar outros materiais alternativos, como: apuntamentos, guións de estudo e de lectura, presentación en PowerPoint,etc. No comezo do curso, os alumnos serán informados ao respecto.

Suxerencia de lectura -

Jostein Gaarder: El mundo de Sofía. Editorial Siruela.

O libro serviría para introducir as os contidos dos bloques temáticos e axudar a comprender os problemas e as ideas principais de cada un.

Outros materiais Usaranse os recursos (apuntamentos, guións de estudo e de lectura, presentacións, glosarios, instrucións para redactar composicións e outros tipos de traballos, exemplos, enlaces a páxinas de internet, etc.) que se consideren oportunos para complementar ou substituir ao libro de texto.

METODOLOXÍA Usando con coherencia os materiais anteriores, a metodoloxía prevista –baseada na concepción cosntrutivista da aprendizaxe significativa– ten como finalidade facer da materia un instrumento de formación para o alumnado, que non debe limitarse á repetición mecánica dunha serie de autores ou de teorías que, dese modo, lle resulten incomprensibles.

Pola contra, está orientada a lograr que o estudo da historia da filosofía permita aos alumnos comprender as grandes cuestións filosóficas, os contextos nos que estas xurdiron, as relacións que existen entre elas e, ante todo, pretende facilitar o desenvolvemento dunha capacidade crítica no alumnado para comprender o mundo no que vive á luz das perspectivas filosóficas máis significativas. Polo tanto, o estudo da historia da filosofía non pode limitarse a mera erudición ou arqueoloxía que leve a un coñecemento inerte do pasado.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Pola contra, a organización dos contidos e actividades da materia está presidida pola idea de que os alumnos entendan a importancia dos máis relevantes problemas filosóficos para a comprensión do seu propio mundo e do tempo presente. Este elemento ten que dinamizar dun modo esencial o estudo desta disciplina, axudando a formar a capacidade crítica do alumnado e a capacidade para a expresión das propias ideas dun modo fundamentado, ao tempo que fomenta un comportamento cívico responsable.

As etapas da historia da filosofía preséntanse en catro bloques que teñen xa un carácter canónico

na

historiografía

filosófica:

filosofía

antiga,

medieval,

moderna

e

contemporánea. No desenvolvemento de cada unidade didáctica primarase a claridade expositiva, a selección dos problemas que o alumnado debe estudar e o traballo cos conceptos filosóficos fundamentais.

Por outra banda, a metodoloxía empregada non esquece que moitos dos alumnos que cursan esta materia han de realizar unha proba de acceso a Universidade, e debe ofrecer instrumentos axeitados para a súa preparación, sen que iso supoña unha diminución do tratamento dos problemas filosóficos fundamentais, que debe ser sempre o obxectivo fundamental do curso. Tendo en conta este obxectivo, aconséllase solicitar do alumnado a realización das probas correspondentes que serán corrixidas na clase ou ben pola profesora cando se considere oportuno.

Os contidos de cada tema organizaranse de acordo cunha estrutura que combine o estudo do contexto histórico no que os problemas filosóficos se formulan cun coñecemento claro e rigoroso do pensamento dos principais autores que conformaron a tradición filosófica de Occidente.

O estudo do pensamento dos autores clásicos presentarase dun xeito ordenado e sinxelo que permitirá ao alumnado comprender as súas teorías dedicadas a analizar a realidade, o coñecemento, o suxeito humano e a sociedade, propoñendo unha estrutura sistemática que debe ser dinamizada cun tratamento diacrónico.

Por outra banda, prestaráselle especial atención ao traballo con textos filosóficos. O diálogo con estes textos, seguindo a tradición hermenéutica da historia da filosofía, resulta fundamental e permite completar de modo adecuado o estudo das épocas e dos autores da historia da filosofía.

Desde un punto de vista máis concreto, os bloques temáticos procuraranse desenvolver de acordo coa temporalización prevista no cuarto apartado desta programación.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

8.

ELEMENTOS TRANSVERSAIS. CONTRIBUCIÓN AOS

RESPECTIVOS

PROXECTOS

DE

CENTRO

(lector,

convivencia, etc.)

O currículo oficial recoñece a importancia de promover o desenvolvemento de determinados obxectivos ou capacidades transversais. O Decreto 86/2015, do 29 de xuño, no seu artigo 27, establece que as actividades educativas na educación secundaria “deberán favorecer a capacidade do alumnado para aprender por si mesmo, para traballar en equipo e promover o traballo en equipo, e para aplicar métodos de investigación apropiados” á súa idade de formación e que a Consellería de Educación e Ordenación Universitaria “promoverá as medidas necesarias para que as habilidades de comprensión de lectura e de uso da información, a expresión escrita e a capacidade de se expresar correctamente en público se traballen polo profesorado en todas as materias”. E no seu artigo 4 establece os seguintes elementos transversais do currículo: “A comprensión lectora, a expresión oral e escrita, a

comunicación audiovisual, as tecnoloxías da información e da comunicación, o

emprendemento, e a educación cívica e constitucional traballaranse en todas as materias”.

De acordo coa presente programación, estas ensinanzas integraranse nas tarefas de aprendizaxe de cada bloque temático. Por outra parte, as orientacións metodolóxicas expostas anteriormente tamén están pensadas para contribuír ao seu desenvolvemento.

Contribución ao PROXECTO LECTOR e ao PROXECTO LINGÜÍSTICO En relación co obxectivo específico de fomentar a lectura e de acordo co proxecto lector do centro, ao desenvolver os contidos das unidades didácticas pódense incluir propostas de lecturas voluntarias e/ou obrigatorias, especialmente textos dos principales autores estudados.

Con carácter voluntario, proponse a lectura de El mundo de Sofía, de Jostein Gaarder, publicado por Siruela.

Contribución ao PLAN DE CONVIVENCIA Tal e como se deduce da lectura de gran parte dos obxectivos, contidos e estándares de aprendizaxe dos bloques temáticos, na materia de Historia da filosofía, a educación en valores non se contempla como unha ensinanza transversal senón como parte fundamental da propia materia.

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

Contribución ao PLAN DE INTEGRACIÓN DAS TIC. En consonancia coa metodoloxía didáctica prevista e aproveitando os equipos dispoñibles nas aulas de bacharelato e nas aulas de novas tecnoloxías, na materia de Historia da filosofía farase un uso frecuente das TIC: proxectando diapositivas elaboradas polo profesorado para acompañar ás explicacións das clases, proxectando fragmentos de películas ou documentais que teñan relación cos

temas tratados, accedendo a informacións e

documentos a través de internet que teñan conexión cos contidos dos bloques temáticos e coas actividades propostas ao alumnado, etc. O profesorado poderá crear páxinas web con diversos materiais (diapositivas explicativas de contidos, textos, documentos, preguntas e propostas de tarefas...) que o alumnado poderá descargar para usar nas súas actividades de estudo e aprendizaxe; e, co mesmo propósito e tamén para interaccionar cos alumnos, poderá facer uso da aula virtual do centro.

9. MEDIDAS

DE

ATENCIÓN

Á

DIVERSIDADE

E

ACTIVIDADES DE REFORZO E RECUPERACIÓN A programación didáctica da materia de Historia da Filosofía constitúe en si mesma un instrumento de atención á diversidade xa que a organización dos contidos e das tarefas de aprendizaxe nos bloques temáticos e as propostas que estas conteñen están pensadas para que o seu desenvolvemento na aula favoreza a adaptación aos intereses, capacidades e motivacións dos alumnos respectando sempre un traballo común de base e a intención formativa global que permita a consecución dos obxectivos xerais da materia e da etapa.

Por outra parte, en canto á adopción de medidas individuais de adaptación do currículo, hai que dicir que a decisión de adoptalas dependerá dos resultados da avaliación inicial e do seguimento que de maneira continua se fará dos alumnos ao longo do curso.

10. DIRECTRICES

E

INSTRUMENTOS

PARA

A

REALIZACIÓN DA AVALIACIÓN INICIAL A avaliación inicial centrarase na valoración do grao de consecución dos estándares de aprendizaxe correspondentes á materia de Filosofía de primeiro de bacharelato, estándares que proporcionan a base sobre a que se vai apoiar o inicio da aprendizaxe nesta materia de segundo curso. A tal efecto, nas dúas primeiras semanas do curso, realizarase unha proba escrita que constará de dúas partes: a primeira consistirá nun comentario de texto no que o alumno terá que identificar as ideas principais, resumilas e

desenvolver unha pequena

argumentación sobre un dilema que o texto presentará; a segunda consistirá nun test de comprensión e razoamento sobre contidos da materia de Filosofía de 1º de Bacharelato.

Os resultados desta avaliación serán tidos en conta para adaptar a metodoloxía ás

Programación didáctica do Departamento de Filosofía

IES Xesús Taboada Chivite. Curso 2018-2019

necesidades dos alumnos e para adoptar, de ser o caso, as medidas individuais de adaptación do currículo que se consideren necesarias.

Por outra parte, co obxectivo de detectar cal é a base real á que teñen que acomadarse as actividades de

aprendizaxe, no inicio de cada bloque temático, están contempladas

actividades de contextualización e exploración de conceptos previos que permitirán adaptar a metodoloxía didáctica e a introdución de contidos novos ás necesidades dos alumnos (a súa zona de desenvolvemento potencial); e tamén, de ser o caso, á adopción das medidas individuais de reforzo que se consideren precisas.

11. ACTIVIDADES

COMPLEMENTARIAS

E

EXTRAESCOLARES Suxírese a realización dunha actividade que podería levar por título "Intelixencia natural e intelixencia artificial". Nesta actividade poderíanse ver, analizar e debater as seguintes películas: –

2001, Unha odisea do espazo de Stanley Kubrick (1968).

–

Blade Runner de Ridley Scott (1982).

–

Inteligencia Artificial de Steven Spielberg (2001).

Despois do visionado de cada película, que estaría guiado por unhas orientación ou preguntas previas, habería un coloquio ou debate –ao que se invitaría a científicos expertos en intelixencia artificial, bioloxía ou antropoloxía– sobre os problemas e ideas que aparecen nela. Estas películas de ciencia ficción proporcionan unha base excelente para reflexionar sobre o ser humano e sobre a diferenza entre natureza e cultura; e máis especificamente sobre a fronteira entre intelixencia natural e intelixencia artificial. Tamén proporcionan elementos para reflexionar sobre a relación entre razón teórica e razón práctica e sobre os grandes interrogantes metafísicos da tradición filosófica.

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Esta programación foi aprobada polo departamento de Filosofía do IES Xesús Taboada Chivite con data: 18 de Setembro de 2018.

Membros do departamento de filosofía:

Mª del Carmen Burgos de Dios

Xefa do departamento