Arjen Bakker, Yke Bremer, Vera Bosma, Henri Hendriks, Tine van Knijff-van Hijum, Martin Laning, Gytha te Nijenhuis, Dorien Poelman, Thea van der Schaaf
Fotografie & artist impressions: Arup, Avitec, Daan Josee, Isa van der Belt, Bouwbedrijf Buiteveld, Henri Hendriks, Michiel Huisman, Hilvert Huizing, IMAZZO, KHV Architecten, Klikmeister Marketing, Kuilman Bouw, Nesta Shipping, gemeente Noordoostpolder, Penta Architecten, Plus Bouwmanagement, Ruben Slump, Studio 81, Tandem, Wierden en Borgen, Martin Zaagman
Advertentieverkoop Breuker Telemarketing & Meer
Ontwerp
Idee-fix
Vormgeving
Fotobewerking Isa van den Belt Fotografie Design & opmaak Bombayink.nl
Regiospreiding
Groningen, Friesland, Drenthe, regio Hardenberg, Zwolle, Kamperland, regio Steenwijk, Noordoostpolder, Kop Noord Hollland en landelijke stakeholders
MOOI
BOUWEN IN HET NOORDEN
Voor u ligt de 106e editie van Bouwen in het Noorden. Een editie die met het nodige kunst- en vliegwerk tot stand is gekomen, omdat onze hoofdredacteur (en planner en organisator) Henri Hendriks juist in de afgelopen maanden even uit de running was. Het toeval wilde dat ik ongeveer tegelijkertijd juist wat meer tijd tot mijn beschikking had – dacht ik. En aangezien ik een groot deel van de werkzaamheden tot een paar jaar geleden ook deed, en sowieso sinds ruim tien jaar de eindredactie voor mijn rekening heb genomen, leek dit een gevalletje A-team: ‘I love it when a plan comes together’. De praktijk is echter weerbarstig, de agenda liep sneller vol dan verwacht. Maar met de nodige avond-, nacht- en weekenddiensten zijn we er toch in geslaagd om - binnen de in de bouwwereld immer uitdagende planning - een compleet en zeer lezenswaardig magazine te produceren. Een grote dankjewel aan onze partner Breuker Telemarketing is hier op zijn plaats, zonder hun ervaring en ondersteuning was het een lastig verhaal geworden.
We hebben onder meer een paar mooie verhalen over projecten in het Groningse aardbevingsgebied, waaronder dat over de kerk in Overschild, die anderhalve meter de lucht in ging voor een nieuwe fundering. Hoewel we via de media niet altijd een even positief beeld voorgeschoteld krijgen over de voortgang van de versterkingswerkzaamheden, laten deze verhalen zien dat er echt mooie dingen gebeuren. Ook bij het project in Klazienaveen draait het om de fundering, maar dan met een heel andere aanpak. Hier is een bijzondere combinatie van waterglasinjectie en CSM-wanden toegepast om de hoogte in te kunnen voor een nieuwe supermarkt en appartementen bovenop een parkeerkelder. Mooie staaltjes techniek!
BOUWEN IN HET NOORDEN is een onafhankelijk magazine voor bouwend Nederland. Uitgevers en auteurs kunnen op geen enkele wijze instaan voor de juistheid of volledigheid van informatie. Uitgever en auteurs aanvaarden dan ook geen enkele aansprakelijkheid voor de schade, van welke aard dan ook, die het gevolg is van handelingen en/of beslissingen die gebaseerd zijn op informatie uit deze uitgave.
Deze honderd pagina’s tellende editie heeft uiteraard nog veel meer te bieden. Bouwprojecten op Ameland en op de kale vlaktes van Middelsee, waar weer en wind nog vrij spel hebben. Biobased woningen met houten daken... die zijn we nog niet eerder tegengekomen. Het voert te ver om ál die mooie bouwprojecten hier te benoemen. Ik maak alleen nog graag een uitzondering voor het nieuwe IKC Schuilingsoord in Zuidlaren, dat verdient wat mij betreft nog een extra highlight. Ik geef het toe, het is voor een deel uit persoonlijke interesse – mijn kinderen gingen ooit op deze plek naar school. Maar los daarvan is dit kindcentrum met zijn dak met drie nokken en smaakvolle materiaalgebruik een streling voor het oog. Over mooi bouwen gesproken!
Blader door dit blad, lees de artikelen en doe ideeën op voor nog veel meer mooie bouwprojecten.
Mede namens hoofdredacteur Henri Hendriks wens ik u veel leesplezier!
Vera Bosma Eindredacteur
In de vorige editie van Bouwen in het Noorden, nr. 105, zijn in de reportage van 21 huurwoningen in Loppersum, gerealiseerd door Heijmans Woningbouw Noord twee foutieve foto’s geplaatst van de woningen. Deze bevinden zich wel in dezelfde straat, maar zijn door een andere aannemer uitgevoerd. Onze excuses voor deze fout. Het artikel wordt in deze editie in zijn geheel herplaatst. - De redactie.
BVAN - BRANDVEILIGHEIDSADVIES NEDERLAND
‘Er
is pas een probleem wanneer BVAN de oplossing niet weet’
BVAN - Brandveiligheidsadvies Nederland - in Haren is een jong, dynamisch en groeiend bedrijf dat zich onderscheidt door toegankelijkheid, een persoonlijke aanpak en ‘out of the box’-meedenken met de klant.
Dat zegt niet alleen eigenaar Peter Paul Luiken, dat geven ook de opdrachtgevers aan:
Jarno Broekhuis, DECIDE:
‘Als ik één groot verschil zou mogen noemen, dan zou ik willen zeggen dat Peter Paul echt met ons meedenkt. Als hij iets ziet wat niet kan, komt hij met een alternatief. Het is pas onmogelijk als Peter Paul zegt dat het niet mogelijk is.’
Hans Posthumus, pdb|design:
‘De samenwerking met BVAN was top! Ze verdiepen zich in het project, denken met je mee en komen met oplossingen. Daarnaast zijn ze goed bereikbaar en kun je snel met ze schakelen. Wij hebben de samenwerking als erg prettig ervaren en kijken uit naar toekomstige projecten.’
Marc Eerens, Studio Brix:
‘De samenwerking met BVAN verliep erg goed. Ze zijn erg duidelijk in hun communicatie. Ze zeggen wat ze doen en doen wat ze zeggen. Daarnaast denkt het team met je mee in oplossingen en kun je snel met ze schakelen. Dit alles zorgde ervoor dat we op korte termijn een brandveilig technisch ontwerp konden realiseren. Ook bij een nieuw project zal er op het gebied van brandveiligheid zeker weer een beroep worden gedaan op BVAN.’
Als je langs de presentatie van projecten op de website van BVAN scrolt, kom je alleen maar enthousiaste klantreacties tegen. Die gaven die klanten niet louter uit beleefdheid, weet eigenaar Peter Paul Luiken zeker. ‘Wij gaan echt ver in het ontzorgen van onze klanten, we staan voor een nauw, persoonlijk contact en voor creatieve invalshoeken. De mooi-
ste reactie van een klant vind ik nog altijd: ‘Er is pas een probleem wanneer BVAN de oplossing niet weet! ’ Het mag wel voor zich spreken dat wij dat niet snel zullen zeggen.’
BVAN streeft ernaar om de brandveiligheid van gebouwen naar een hoger niveau te tillen en gaat geen enkele uitdaging uit de weg. ‘We hechten veel waarde aan duidelijke communicatie, korte lijnen en komen snel tot de kern. Ons doel is dat de opdrachtgever na onze samenwerking met vertrouwen kan zeggen dat de brandveiligheid van het gebouw gewaarborgd is.’
Elke dag brandveiliger
Luiken is bijna twintig jaar vrijwillig brandweerman op de post Haren. Tijdens zijn studie hbo Bouwkunde specialiseerde hij zich met een minor Fire Safety Engineering in brandveiligheid. Na een aantal jaar in loondienst als brandveiligheidsadviseur begon hij
‘Elke dag maken we Nederland brandveiliger’
Tweede van rechts: Peter Paul Luiken
in 2022 met BVAN met de heldere missie: ‘Elke dag maken we Nederland brandveiliger.’
Ondertussen bestaat het team uit zes mensen. ‘Onze laatste aanwinst is Rianne, assistent brandveiligheid en backoffice-medewerker. Wel grappig om te vertellen: zij werkte in de zorg, maar merkte dat ze de meeste energie haalde uit haar nevenfunctie in de bedrijfshulpverlening. Toen heeft ze een carrièreswitch gemaakt.’ Dit voorbeeld geeft aan dat BVAN niet louter naar diploma’s van sollicitanten kijkt, maar naar interesse in techniek en brandveiligheid en motivatie om mee te denken met een opdrachtgever. ‘Kom gerust eens praten! Wat je nog niet weet, kun je leren: wij geven alle gelegenheid om opleidingen te volgen. Zelf zijn we ook nooit uitgeleerd, we doen aanvullende cursussen, volgen webinars, gaan naar symposia en zo meer. Alles om constant bij te blijven, want ons vak blijft zich ontwikkelen.’
BVAN is een platte organisatie waar iedere medewerker de ruimte krijgt om mee te denken en ideeën uit te werken. ‘Je zult je hier niet snel een nummer voelen’, aldus Luiken. ‘We doen veel leuke dingen samen, zoals concertbezoek, een barbecue en af een toe een reisje. We zijn bijvoorbeeld afgelopen jaar naar Spanje geweest voor een werkvakantie.’
Het hele pakket
Het werk zal ook niet snel vervelen, zegt Luiken, want BVAN bedient een breed scala aan opdrachtgevers en heeft daarmee een grote variatie in werkzaamheden. ‘Dat gaat van
‘We zijn nooit uitgeleerd’
vastgoedbeleggers, architecten en technisch vastgoedbeheerders tot boeren en organisatoren van evenementen.’ Hij denkt dat ongeveer vijftig procent van de adviezen gaat over plannen voor nieuwbouw: ‘Het toetsen van bouwplannen, brandoverslagberekeningen, vuurlastberekeningen voor brandcompartimentering, het hele pakket.’ De andere helft van de opdrachten draait om de veiligheid in bestaande bouw. Ook daar zit weer veel variatie in: van inspecties in sociale huurwoningen - ‘dat doen we ook gerust ’s avonds of op zaterdag, bewoners hoeven niet speciaal voor ons overdag thuis te blijven’ - tot het opstellen van ontruimings- en vluchtplannen en het berekenen van de opvang- en doorstroomcapaciteit in evenementenhallen.
‘Laatst stonden we de verkoper van een gebouw bij: de kopende partij stelde dat het pand niet brandveilig genoeg was. Wij hebben toen alles gecontroleerd en met een rapportage aangetoond dat het wél voldeed. Op dezelfde manier doen we ook geregeld een second opinion als de brandweer een bezoek heeft gebracht en een lijst met gebreken heeft gevonden. Wat een opluchting voor de klant als wij kunnen vaststellen dat het probleem wel op te lossen valt.’
‘Klanten willen met name ontzorgd worden’
Vroeg betrekken
‘Het is onze ervaring dat klanten met name ontzorgd willen worden’, zegt Luiken. ‘Vrijwel iedereen vindt brandveiligheid belangrijk, maar het raakt aan zoveel facetten van zowel het ontwerp, de bouw als het gebruik van een gebouw… Daar heb je gewoon specialisten bij nodig die je bij de hand nemen en een integraal plan maken. Om precies die reden zie ik ook het liefst dat opdrachtgevers ons al heel vroeg bij een project betrekken, dan kunnen we op alle terreinen meekijken, van architect en constructeur tot de partij die de gordijnen levert. Dan kunnen we echt het verschil maken.’
ISO9001
BVAN verwierf in december 2024 het ISO 9001-certificaat, het onbetwistbare bewijs dat het bedrijf zijn processen op orde heeft en altijd blijft verbeteren. Het draait dan om kernprincipes als klantgerichtheid, leiderschap, betrokkenheid van medewerkers, een gestructureerde aanpak en continue verbetering. Luiken vindt het mooier dat opdrachtgevers het in de dagelijkse werkwijze herkennen. ‘We halen altijd feedback op om onszelf te blijven verbeteren. Dat loopt dan in feite uit op een brainstorm met de klant en daar komen de mooiste ideeën uit voort. We waren bijvoorbeeld met een hoogwerker in een grote fabriekshal bezig geweest, maar dat was best tijdrovend en je kon er alsnog nét niet lekker bij om foto’s te maken. Daarom zijn we ons nu aan het bekwamen in de inzet van drones bij inspecties op grote hoogte.’
Tekst: Arjen Bakker
Fotografie: BVAN
Huis aan de Haven, Leeuwarden
Architectonische blikvanger in nieuwe wijk Middelsee
Midden in de weilanden en gelegen aan het Van Harinxmakanaal is in opdracht van projectontwikkelaar MWPO uit Groningen het luxe en eigentijdse appartementencomplex Huis aan de Haven gebouwd.
Het iconische gebouw met negentig appartementen verrees als een van de eerste bouwwerken in de nieuwe waterrijke en groene wijk Middelsee aan de zuidkant van Leeuwarden. De getrapte opbouw met aluminium “kroon”, de grote binnentuin boven de parkeergarage, de variatie in woningen en de groene dakterrassen maken van het gebouw een ware eyecatcher.
Omgeven door water
Het appartementencomplex van dertig meter hoog is aan drie kanten omgeven door water. Eind 2024 werd het opgeleverd en sindsdien torent het letterlijk uit boven de wijk. Niet alleen grenst het opvallende gebouw met een vlonderterras aan het water van de jachtha-
ven, ook het Van Harinxmakanaal ligt vlakbij en biedt kansen om met de boot Friesland te verkennen.
Vrij spel van de wind ‘Eigenlijk vormde de bouw van Huis aan de Haven het startschot van de wijk Middelsee’, zegt hoofd productie Jeroen Schrage van Reitsma Bouw. Tijdens de bouwwerkzaamheden ondervonden de bouwers veel last van de wind op de kale vlakte aan de rand van de Friese hoofdstad. ‘Er waren in het begin alleen maar weilanden. Met name de torenkraan was heel windgevoelig. We hebben veel dagen verloren omdat de kraan in de volle wind stond en er niet gewerkt kon worden.’
‘Project
vanaf de start als één team
opgepakt’’
-
Fokke de Vries
Parkeerlift
Naast de wind maakte de nabijheid van het vele water het soms ingewikkeld om te bouwen. ‘Maar uiteindelijk staat er een uniek gebouw’, aldus Schrage. ‘Het is een architectonische blikvanger en een boost voor de wijk Middelsee. Onder het gebouw zit een overdekte parkeergarage met parkeerlevels. Dit is een soort lift waarmee auto’s naar beneden zakken zodat er nog een auto boven kan worden geparkeerd. Het was de eerste keer dat we iets dergelijks hebben gemaakt.’ Bovenop de overdekte parkeergarage is een grote binnentuin gecreëerd, waar een groot deel van de appartementen op uitkijkt. Het is niet alleen een groene plek, maar ook een ontmoetingsplaats voor alle bewoners.
Opvallend is volgens Schrage dat de uitgevoerde versie van Huis aan de Haven identiek is aan de mooie plaatjes van de artist impression waarmee ze van start zijn gegaan. ‘Vaak verandert er wel wat onderweg, maar het eindresultaat is hier net zo mooi als het ontwerp. Het appartementencomplex heeft naast metselwerkgevels ook vliesgevels. Dat is wel het vermelden waard. Vaak zie je die alleen bij utilitaire gebouwen en niet bij woningbouw.’
‘Iconisch project biedt ruimte aan mooie mix van jong en oud door diversiteit in woningen’
- Rob Schrier
De Toekomstmakers van het Noorden.
Bouwen vanuit passie, expertise en vakmanschap aan Friesland!
Bij Reitsma Bouw kunnen we met trots zeggen: wie maakt, bouwt en geeft daarmee vorm aan de toekomst.
Daarom gaan we altijd voor een leefomgeving waarin volgende generaties gezond en gelukkig kunnen leven, wonen en werken! www.reitsmabouw.nl
Middelsee I Huis aan de Haven
Plek met potentie
Ontwikkelaar MWPO zag potentie in de prachtige plek aan het water, legt projectontwikkelaar Rob Schrier uit. ‘Maar we hebben onze nek wel uitgestoken om als een van de eersten in de nieuwe wijk Middelsee te gaan bouwen. De gemeente Leeuwarden heeft grote ambities met de wijk in aanbouw. In combinatie met architect Powerhouse Company is er een schitterend ontwerp gemaakt voor Huis aan de Haven, die de verwachtingen van de gemeente meer dan waarmaakt.’ Op de begane grond van het appartementencomplex is ruimte voor horeca, zodat de bewoners en andere bezoekers een drankje kunnen doen, terwijl ze uitkijken over de waterrijke omgeving. Bovendien is er plek ingeruimd voor een tweede commerciële ruimte, die ingevuld wordt door de gemeente als informatiecentrum.
‘De uitgevoerde versie is identiek aan de artist impressions’ - Jeroen Schrage
Verscheidenheid
In het luxueuze appartementencomplex is een grote diversiteit aan woningen. Zo bevinden zich op de begane grond dubbellaagse havenhuizen, compacte en grotere appartementen, luxe appartementen met riante dakterrastuinen en op de bovenste verdieping een voor Leeuwarden uniek penthouse. De verscheidenheid aan appartementen in grootte en lay-out maken het project niet alleen bijzonder, maar zorgt er ook voor dat er een mooie mix van jong en oud in Huis aan de Haven is komen wonen. ‘En daar zijn we heel blij mee’, aldus de projectontwikkelaar.
Technisch en uitvoeringsontwerp
‘De samenwerking tussen alle betrokken partijen - van ontwerpteam, constructeur tot bouwteam en opdrachtgever - was bijzonder hecht tijdens het project’, vindt bouwkundig engineer en projectmanager Fokke de Vries van INBO. Zijn bureau boog zich over het technische ontwerp en bracht alle details en benodigde materialen voor de bouw van het appartementencomplex met behulp van een 3D-model in kaart. INBO maakte ook het uitvoeringsontwerp. ‘De grote daktuinen met veel groen vormden een bouwkundige uitdaging qua waterdichting en gelijkvloerse aanleg’, merkt De Vries op. Dat gold ook voor het binnen de beschikbare ruimte houden en positioneren van schachten en technische installaties.
‘BIM voorkomt
miscommunicatie en zorgt voor een beter afgestemd geheel’
- Rick Eising
Als één team vanaf de start
In het voortraject en bij de uitvoering werd uitgebreid stilgestaan bij de visie van de architect, de motivatie achter het project, de raakvlakken tussen de verschillende partijen en de planning. De Vries: ‘Zo werd het project vanaf het begin als een geïntegreerd geheel en als één team opgepakt. We zaten fysiek samen te werken bij de aannemer op kantoor, waardoor de afstemming met de verschillende partijen goed en snel was. Je werkt samen, je luncht samen, communiceert makkelijk en dat zorgt voor een prettige samenwerking en een mooi eindresultaat.’
3D-model
Onder supervisie van BIM2work werd het installatietechnische ontwerp volledig in 3D uitgewerkt. Hierdoor werd de kans op bouwfouten sterk gereduceerd en konden faalkosten aanzienlijk worden beperkt. ‘BIM staat voor Building Information Modeling: één digitale weergave van het bouwproject waarin alle disciplines samenwerken’, legt Rick Eising van BIM2work uit. ‘Het model fungeert als een centrale bron van informatie waarin elke partij zijn eigen onderdeel van het ontwerp deelt. Dat voorkomt miscommunicatie en zorgt voor een beter afgestemd geheel.’ De grote variatie in woningtypes, van penthouses tot atelierwoningen, vroeg om een zorgvuldige afstemming van alle installaties. ‘Omdat kopers de vrijheid hadden om de indeling van hun appartement deels zelf te bepalen, was het essentieel om in de verkoopfase al duidelijk te maken waar een keuken, badkamer of toilet technisch gezien wel of niet kon komen’, aldus Eising.
BIM2work is gespecialiseerd in het ontwerpen van installatietechniek in BIM. Daarbij staat een nauwkeurige en uitvoerbare vertaalslag van ontwerp naar praktijk centraal. De slogan “ontwerpen met visie en bouwen met precisie” weerspiegelt de werkwijze van het jonge bedrijf. Door gebruik te maken van systemen als Dalux kan de monteur realtime digitaal meekijken in het model, wat de kans op fouten in de uitvoering vermindert. Met behulp van een total station worden installaties exact uitgezet op de bouw, op basis van het BIM-model.
Hoogwaardig gebouw
Al met al is er met Huis aan de Haven een kwalitatief hoogwaardig gebouw gerealiseerd qua architectuur, waarbij diepe neggen, mooie bakstenen, aluminium details en het vele groen zorgen voor een bijzondere uitstraling.
33 appartementen De Schoonhorst, Zwolle COMPACT EN DUURZAAM BOUWEN
VOOR KLEINE HUISHOUDENS
Aan de rand van Stadshagen in Zwolle, tegen het Zwarte Water aan, realiseerde ontwikkelaar en aannemer Nieuwenhuis Bouw het project De Schoonhorst, een modern complex met 33 appartementen. De nieuwbouw in de stad van de Blauwvingers is vooral gericht op starters en één- of tweepersoonshuishoudens. De Schoonhorst ligt op fietsafstand van de historische binnenstad en biedt de bewoners een duurzame woonomgeving met uitzicht op het water.
Jacob Kolk, directeur van Nieuwenhuis Bouw uit Rijssen, kijkt tevreden terug op het project. ‘We hebben deze klus overgenomen van ontwikkelaar Westhoff en konden hier al onze expertise in kwijt. Het was namelijk geen eenvoudige opgave; we bouwden op een postzegel midden in een woonwijk’, legt hij uit.
Creatieve oplossingen
De bouwlocatie lag ingeklemd tussen een school, een kinderdagverblijf en een zorggebouw. Dat vroeg om creatieve oplossingen. ‘We hebben een uitgebreid Bouwplaats Veiligheids-, Gezondheids- en Milieuplan opgesteld’, vertelt Kolk. ‘Er waren bijvoorbeeld strikte tijden waarop we de kraan mochten inzetten en we hebben een buffer voor vrachtwagens buiten de wijk aangelegd.’ Ook bouwde het bedrijf speciale onderdoorgangen bij de steiger, zodat kinderen veilig naar school konden lopen.
‘We bouwden op een postzegel midden in een woonwijk’
- Jacob Kolk
Nieuwste energienormen
De appartementen moesten voldoen aan de nieuwste energienormen, zelfs strenger dan het Bouwbesluit. ‘De gemeente Zwolle wilde dat we 30% energiezuiniger bouwden dan gebruikelijk’, legt Kolk uit. Daarom koos
Nieuwenhuis Bouw voor een centraal koelings- en verwarmingssysteem. Hoewel de bouwvergunning al uit 2019 dateerde en uitging van de toenmalige EPC-berekening, heeft het bouwbedrijf het complex uiteindelijk volgens de nieuwe BENG-normen opgeleverd.
Jan Roelof Kooiker, directeur van Kooiker
Installatie uit Staphorst, vond dit een uitdaging. ‘We hebben één opwekkingssysteem voor alle appartementen geïnstalleerd, een soort kleine WKO-installatie die warmte en koude afgeeft. Daarnaast kreeg elk appartement eigen zonnepanelen’, legt hij uit. ‘De beperkte ruimte in de appartementen maakte het puzzelwerk, maar we hebben dit goed kunnen oplossen.’ Het resultaat van deze duurzame aanpak: bewoners komen in aanmerking voor groenfinanciering bij de bank.
Praktische duurzaamheid
Bij De Schoonhorst staat praktische duurzaamheid voorop. ‘Voldoen aan het Bouwbesluit betekent nog niet dat het ook prettig wonen is’, stelt Kolk. Een voorbeeld: het originele plan bevatte ventilatieroosters in de gevel. ‘Die roosters voldeden aan de regels, maar als bewoner zou je 's winters koude lucht in je nek krijgen als je onder het raam zou zitten. Daarom hebben we gekozen voor een gebalanceerd ventilatiesysteem dat meer comfort biedt met een vraaggestuurde regeling.’
Ook zijn er screens aan de buitenzijde geplaatst. ‘Veel appartementencomplexen hebben problemen met warmte, zeker met de huidige warme zomers. Door screens toe te passen, houd je die warmte buiten zonder dat er airconditioning nodig is’, aldus Kolk. De elektriciteit van de zonnepanelen op het dak wordt deels benut voor algemene voorzieningen zoals verlichting en liften. ‘Zo maken we alle stroom die we opwekken ook daadwerkelijk op binnen het complex, wat na het wegvallen van de salderingsregeling een voordeel is.’
Van idee tot oplevering
Bij Nieuwenhuis Bouw adviseren, ontwerpen én bouwen we. We zijn gedurende het hele proces jouw vaste partner. Van advies tot ontwerp tot realisatie. We bouwen precies wat jij bedoelt!
‘We hebben het uitgevoerd met een behoorlijk jonge club monteurs’
- Jan Roelof Kooiker
Alles in huis
Wat Nieuwenhuis Bouw als bedrijf bijzonder maakt, is dat het vrijwel alles in eigen huis heeft. ‘We hebben een eigen architectenafdeling, verzorgen onze eigen bouwvergunningen, hebben expertise op het gebied van duurzaamheid met eigen EPA -adviseurs en beschikken over een eigen constructiebureau’, somt Kolk op. ‘Daardoor konden we dit project van A tot Z zelf vormgeven en hadden we de kennis in huis om het project te verbeteren.’ In plaats van via aanbestedingen verwerft het bedrijf zijn opdrachten via bouwteams of tenderconstructies. ‘We bouwen voor mensen die echt voor ons gekozen hebben, niet alleen om de prijs maar vooral om wie we zijn. We kunnen ook binnen een budget een ontwerp maken. Als een klant drie ton te besteden heeft, kunnen we aan de hand van referentiegebouwen al snel zeggen of dat gaat lukken.’
Jong talent
Voor Kooiker Installatie was het project een mooie gelegenheid om jong talent een kans te geven. ‘We hebben het uitgevoerd met een behoorlijk jonge club monteurs’, vertelt Kooiker. ‘De uitvoerder was zelf nog half in opleiding, maar heeft het hartstikke goed gedaan.’ Het installatiebedrijf bestaat inmiddels veertig jaar, maar heeft veel jonge medewerkers. ‘Het grootste deel van ons personeel is onder de dertig. Door ze bij dit soort projecten te betrekken, bouwen we ervaring op voor de toekomst. We werken vaker samen met Nieuwenhuis en dat bevalt goed. Je kent elkaar en dat scheelt overleg en dus tijd en het komt de kwaliteit ten goede’, aldus Kooiker.
33 Appartementen De Schoonhorst te Zwolle
Bouwteamleden
Constructeur : W2N Engineers
Aannemer : Nieuwenhuis Bouw
Installateur : Kooiker Installatie :
Onderaannemers & toeleveranciers
Dakbedekking : Dakdekkersbedrijf Jalving
Houten gevelkozijnen : Timmerfabriek Ter Harmsel B.V.
8 waterwoningen Middelsee
Unieke waterwoningen in wijk van de toekomst
Middelsee in Leeuwarden belooft de wijk van de toekomst worden. In het hart van de nieuwe wijk ligt het deelgebied ‘Wetterstêd’. Als eerste project zijn daar acht waterwoningen gerealiseerd.
‘Inmiddels wordt er volop gebouwd, maar dat wij de eersten waren, maakt het project extra bijzonder’, aldus projectleider Dennis Boltjes van bouwbedrijf De Vries Leeuwarden.
Vanaf de straat oogt het geheel als een rij strakke, moderne vrijstaande woningen, maar wie beter kijkt, ziet dat deze huizen aan drie zijden worden omgeven door het water van de Middelseefeart. De unieke ligging zorgde voor de nodige uitdagingen tijdens de bouw.
Afstemming met waterpeil
Omdat de woningen in het water staan, moest rekening worden gehouden met schommelende waterstanden. Boltjes: ‘De funderingsbalken zijn extra hoog uitgevoerd, zodat ze altijd boven het water blijven – zowel bij hoge als lage boezemstanden. De begane grondvloer is gekoppeld aan de funderingsbalk en vormt zo een stevig geheel dat horizontale krachten goed opvangt. Aan de binnenzijde van de
fundering van iedere woning is een kwelscherm geplaatst: een soort damwand die voorkomt dat zand en grond worden weggespoeld.’ Een welkome oplossing met alle waterverkeer op de doorgaande vaarroute.
Slim bouwen op het water
De fundering bestaat uit prefab heipalen waarop in het werk gestorte funderingsbalken zijn geplaatst. Daarop is een houtskeletbouwconstructie gezet, met prefab wanden en daken. Boltjes: ‘Deze methode zorgt niet alleen voor snelheid in de bouw, maar ook voor meer bruikbaar woonoppervlak. Een traditionele spouwmuur neemt immers meer ruimte in, iets waar we tijdens de ontwerpfase al bewust van zijn afgestapt.’
Voorbereiding loont
Prefab bouwen betekent dat veel technische details vooraf moeten worden uitgewerkt. Boltjes: ‘Elektrapunten en waterleidingen moeten exact op de juiste plek zitten. Dat vraagt meer werk aan de voorkant, maar betaalt zich uit in een snelle en efficiënte bouw.’ Een van de grootste uitdagingen lag in het graven rondom de woningen. ‘Omdat de vaart nog niet volledig was uitgegraven, moesten we bepalen of we eerst de steiger zouden plaatsen of toch direct zouden ontgraven en de werkzaamheden aan de gevel vanaf een ponton moesten uitvoeren. We kozen ervoor om de steiger zo lang mogelijk te laten staan en de graafwerkzaamheden later vanaf een ponton uit te voeren – een oplossing die goed uitpakte.’
Duurzaam en natuurinclusief
De woningen zijn voorzien van zonnepanelen, een warmtepomp en gebalanceerde ventilatie. Bovendien zijn natuurinclusieve elementen toegepast, zoals geïntegreerde vogelnestkasten in de gevel en groene daken. Boltjes: ‘De combinatie van energiezuinig bouwen én aandacht voor de leefomgeving past goed bij de visie op de wijk Middelsee.’
Een project om trots op te zijn
De samenwerking binnen het bouwteam verliep soepel. Boltjes: ‘Met de installateur en constructeur hadden we al eerder gewerkt; de architect en ontwikkelaar waren nieuw, maar sloten goed aan. De woningen zijn inmiddels opgeleverd en vormen een opvallend geheel in de wijk. We zijn blij met het resultaat: een project waarin kwaliteit, innovatie en esthetiek samenkomen. Deze waterwoningen zijn wat ons betreft een schoolvoorbeeld van slim en mooi bouwen in een uitdagende omgeving.’
‘Schoolvoorbeeld
van slim en mooi bouwen in een uitdagende omgeving’
- Dennis Boltjes
Installatietechniek en slimme keuzes
Ook Jan Dijkman van Otte Installaties is tevreden over de samenwerking. ‘We hadden genoeg ruimte om samen het plan vorm te geven, keuzes te maken en de uitvoering strak af te stemmen. De lijnen waren kort en er werd snel geschakeld. Dat gaf vertrouwen en maakte het mogelijk om al vroeg slimme keuzes te maken.’ Hij legt uit: ‘We hebben bewust gekozen voor één fabrikant voor zowel de warmte-terugwinunit (WTW) als de warmtepomp. Dat zorgt voor eenheid in de installatie en maakt het schakelen bij vragen of onderhoud eenvoudiger. We zijn tijdens de voorbereiding nog van merk geswitcht, omdat bleek dat de oorspronkelijk geselecteerde WTW-unit niet op zolder paste. Door dit in de voorbereiding al te tackelen en te kiezen voor een plafondmodel, voorkwamen we faalkosten.’ De hele installatie voldoet aan de BENG-normen, wat duurzaamheid garandeert binnen de wettelijke kaders.
‘Iedere woning is in feite een klein project op zich’
- Jan Dijkman
Individuele wensen
Hoewel de acht woningen in de basis hetzelfde zijn, waren er per woning verschillende wensen van de bewoners. Denk aan een (grotere) dakopbouw, aangepaste badkamers, zelfgekozen sanitair of zelfs een vrijstaand bad in de slaapkamer. Dijkman: ‘Dit laatste was niet prefab, dus dat vraagt om maatwerk, terwijl de fundering en het casco al gereed zijn. Voor deze kopersoptie moesten we nadien de riolering en de waterleiding aanpassen – met waadpak aan het werk dus. Ook grotere boilers kwamen in de wensenlijst voor: van 190 naar 300 liter. In een aantal woningen hebben we die op maat geïnstalleerd. Iedere woning is in feite een klein project op zich. Een goede voorbereiding en duidelijke communicatie binnen het bouwteam maakten hierin het verschil.’
Detaillering en duurzaamheid
De architectonische details en afwerkingen vroegen de nodige aandacht van de installateur. Dijkman: ‘Door de dakrand te verhogen, hebben we de PV-panelen uit het zicht geplaatst én is rekening gehouden met mogelijke schaduwvorming. Zo creëerden we maximale opbrengst en een strakke uitstraling.’ Maar het zat hem ook in de kleinere details. ‘Bijvoorbeeld het perfect op elkaar afstemmen van buitenlamp en bel – ogenschijnlijk klein, maar belangrijk voor het totaalbeeld. Bovendien is het techniek waarvan we vinden dat die gezien mag worden.’
Over Middelsee
Middelsee omvat het hele gebied tussen de Overijsselselaan en het spoor Leeuwarden-Zwolle. Het Van Harinxmakanaal vormt de noordelijke grens. Middelsee wordt een wijk die vanuit alle windstreken en met alle soorten vervoer uitstekend toegankelijk is. Duurzame vormen van mobiliteit staan volop in de aandacht en worden extra gestimuleerd. Zo krijgen wandelaars en fietsers ruim baan en zijn zowel het openbaar vervoer als het gebruik van deelmobiliteit perfect georganiseerd. Op die manier blijft er meer ruimte over voor groen, bewegen, spelen en ontmoeten.
Duration: 8 Wetter Wenje
Middelsee te Leeuwarden
Bouwteamleden
Projectontwikkelaar : pcvastgoed B.V.
Architect : VdpArchitecten
Constructeur : Projectengineering Castelein
Aannemer : Bouwbedrijf De Vries
Installateur : Otte Installaties B.V.
Onderaannemers & toeleveranciers
Hang-en sluitwerk : IJzerhandel Raadsma
Tekst:
Thea van der Schaaf
Fotografie:
Ruben Slump,
Bouwbedrijf De Vries
45 appartementen
Kimswerderweg
Harlingen
ÉÉN GEHEEL MET DE OMGEVING
Van een boerderij, wat loodsen en bungalows naar twee gloednieuwe complexen met daarin 45 appartementen die naadloos aansluiten bij de wijk. In de oude ‘Koopmans’-locatie in Harlingen is nieuw leven geblazen waardoor bewoners kunnen genieten van alle faciliteiten om de hoek.
‘De locatie, zo naast het station, dicht bij de uitvalswegen richting Noord-Holland of Leeuwarden. Dat is denk ik wat dit project het meest uniek maakt,’ vertelt projectleider Sander Lakeman van Kuin Bouw, ‘je zit super centraal.’ De 45 appartementen zijn gebouwd in opdracht van Kuin Vastgoedbeleggingen en verdeeld over twee gebouwen, met daartussenin een parkeerterrein voor de bewoners. Onder de gebouwen zit een berging en ieder appartement heeft een eigen balkon.
Ontwerp
Penta Architecten uit Harlingen kreeg door naamsbekendheid in de stad het vertrouwen om tot een ontwerp te komen en al snel was er volgens architect-directeur Jan-Otto Schilstra een hoofdopzet: ‘Een soort haakvormig gebouw met een lange lengte aan de Kimswerderweg en een soort kop aan de Oosterparkweg.’ Het tweede complex staat met een strook langs de N31, een snelweg die een aantal jaren geleden verdiept is. Ook bij die
strook is weer een soort kop gemaakt richting de Oosterparkweg.
Met de architectuur is aangesloten bij de omgeving van de appartementencomplexen. Er is gekozen voor gele stenen, zoals die van de voormalige kerk die er staat; de bouwstijl sluit aan bij een woningbouwstrookje. ‘Je zou kunnen zeggen dat het wel een hint heeft naar de jaren dertig stijl. Een beetje Amsterdamse Schoolstijl’, beschrijft Schilstra.
Beplating
Een andere manier om de complexen beter bij de omgeving te laten aansluiten was door ze kleiner te laten lijken. Dat is opgelost door de bovenste laag van verticale felsbeplating te voorzien, waardoor de bovenste verdieping op een soort kap lijkt, ‘behalve dan weer het hoekaccent op de hoek van de Kimswerderweg naar de Oosterparkwijk,’ nuanceert Schilstra, ‘die heeft echt het metselwerk helemaal tot boven doorlopen.’
Materialen en duurzaamheid
Kuin Bouw heeft het project overgenomen van een andere ontwikkelaar. Op dat moment lag er al een goedkeuring van de welstandscommissie en kon het bedrijf dus weinig invloed uitoefenen op het uiteindelijke ontwerp. Wel hadden ze invloed op de opzet van de constructie, waarbij ze ervoor kozen om de wanden op te trekken in kalkzandsteen. ‘Het is omgezet in onze eigen bouwmethodiek met behoud van de uitstraling’, vertelt Lakeman. Verder zijn op een traditionele manier de betonpalen geheid en de fundering gestort. De verdiepingsvloeren zijn betonnen breedplaatvloeren en aan die vloeren zitten prefab balkons. Ook is gebruik gemaakt van prefab betontrappen en prefab galerijen.
‘Constructie omgezet in onze eigen bouwmethodiek met behoud van de uitstraling’
- Sander Lakeman
De appartementen zijn uitgevoerd met een eigen warmtepomp en ze hebben allemaal vier eigen zonnepanelen op het dak. Daarnaast voldoet alles - kozijnen, beglazing en gevelisolatie - aan de hoogst gestelde norm wat betreft duurzaamheid op dit moment.
Zeewaterklimaat
Er is ook gelet op de duurzaamheid van het gebouw zelf. Zo is de gevel bekleed door Ridder Skins For Buildings met gecoate staalbeplating die geschikt is voor het zeewaterklimaat. ‘Omdat je natuurlijk redelijk dicht bij de Waddenzee zit, moet je rekening houden met het zoute water en de zoute lucht daar’, legt Lakeman uit. Het gaat zo minder snel roesten, oxideren of verkleuren. De warmtepompen, balkonhekken en ander metaal dat zich buiten bevindt, zijn gecoat. ‘Het was voor ons eigenlijk de eerste keer dat we zo dicht tegen de Waddenzee aan zaten dat we daar mee te maken hadden.’ Toch zag Lakeman het niet als een uitdaging, mede omdat de meeste leveranciers al eerder materiaal hebben geleverd voor zo’n klimaat.
Kui n bv
l
DÉ AFBOUWPARTNER MET EEN UITSTEKENDE REPUTATIE!
Dankzij 45 jaar ervaring kunnen wij een uniek totaalafbouw concept leveren met o.a. binnenwanden, cementdekvloeren, plafondafwerking, stukadoorswerk, spackwerk en tegelwerk!
Bolswardervaart 3 Harlingen www.penta-architecten.nl functionaliteit in krachtige beelden
Verder denken voor een duurzaam morgen.
Uw afvalinzameling is bij ons altijd goed geregeld
Dat beloven we. En dat niet alleen, met slimme oplo s singen en advies helpen we u te besparen en verduur zamen. Genoeg redenen dus om de handen ineen te slaan.
Meer weten? Scan de QR-code.
Balkons en geluidswering
Alle appartementen hebben een balkon waaromheen de gevelbanden doorlopen in het metselwerk. Ook zijn ze half het gebouw ingeschoven, zodat je beschut zit. De balkons op de accenthoeken zijn rond. ‘Dat is ook weer een soort Amsterdamse Schoolverwijzing. Die hoek is juist nog wat extra expressief gemaakt’, legt Schilstra uit. De meeste afstemming in de werkvoorbereiding zat volgens Lakeman in het aansluiten van de details op de ronde balkons. ‘Daar stonden weer afdekwanden op, een hekwerk en op dat hekwerk weer een geluidswerend scherm.’
De geluidswerende schermen waren nodig voor het blok langs de snelweg. Alle appartementen op de tweede en derde verdieping van dat gebouw zijn daarom voorzien van geluidswerende schermen, puien en geluidsdichte ventilatieroosters.
Eén compleet geheel ‘Het is nu gewoon één compleet geheel’, zegt Lakeman. Volgens hem waren de buurt en de gemeente vooraf al blij dat er iets nieuws op het terrein kwam. De eerste huurders hebben inmiddels hun intrede in de appartementen gedaan. ‘Laatst was ik er even op de fiets bij langs gereden en toen raakte ik aan de praat met buurtbewoners. Ik vond het leuk om te horen dat ze zeiden: “het begint al echt te leven, dat pand”,’ vertelt Schilstra, die zelf ook erg positief is. ‘Het is echt een heel mooie toevoeging in de woonkwaliteit van de stad op deze belangrijke hoek.’
‘Een
hint naar de jaren dertig stijl’ - Jan Otto Schilstra
Tekst: Gytha te Nijenhuis Fotografie: Penta Architecten
9 appartementen en AH Klazienaveen
Niet-alledaagse technieken cruciaal bij de bouw in het centrum van Klazienaveen
In het centrum van Klazienaveen is een complex en technisch uitdagend bouwproject gerealiseerd. Hierdoor is het dorp een supermarkt, negen appartementen en een ondergrondse parkeergarage rijker. De Albert Heijn supermarkt, de bijbehorende parkeerkelder en de appartementen werden begin maart opgeleverd en geopend. De bouw van dit pand werd uitgevoerd door onder meer aannemer Kuilman Bouw en constructeur Goudstikker de Vries.
De realisatie van de supermarkt en de onderliggende parkeergelegenheid bracht veel uitdagingen met zich mee. Zo moest de constructie tussen twee andere panden worden geplaatst, was er maar één zijde vanwaar de hele bouw aangestuurd en materialen aangevoerd konden worden, en speelde een hoge grondwaterstand een belangrijke rol. Om de omliggende gebouwen te behouden en de parkeergarage op de juiste manier te plaatsen,
zijn bij de bouw enkele speciale technieken toegepast, zoals het gebruik van waterglasinjectie en de plaatsing van CSM-wanden.
Waterglasinjectie
‘Waterglasinjectie in combinatie met CSM-wanden is een methode die niet vaak wordt toegepast’, zegt Jos Bijen, directeur bij Kuilman Bouw. ‘Het is de eerste keer dat wij deze aanpak hebben toegepast. Het was een
uitdaging, maar gelukkig is alles goed verlopen.’ De procedure werd gekozen om het grondwater onder controle te houden en wateroverlast tijdens de bouw te voorkomen. ‘We werkten in een gebied met een hoge grondwaterstand, dus het was cruciaal om de ondergrond eerst goed te stabiliseren voordat we verder konden met de funderingsconstructie’, vult Maurits Nijenstein, constructeur bij Goudstikker de Vries, aan.
Met het gebruik van de waterglasinjectie en de CSM-wanden werd het grondwater enkel in de bouwput verlaagd, en niet onder de gebouwen eromheen. De injectie geeft de mogelijkheid om het grondwaterpeil van de omliggende panden te behouden. Iets wat elementair was tijdens de bouw, omdat de verlaging van grondwater onder de omliggende bebouwing voor verzakking en uiteindelijk scheurvorming kan zorgen. Het gebruik van een traditionele methode zoals een bronbemaling of het slaan van damwanden was dus niet mogelijk. Om ervoor te zorgen dat er geen grondwater in de bouwput belandde, is de
hele onderzijde afgedicht met de injectie. ‘Die zorgt voor een waterdichte laag op een bepaalde diepte, zodat er geen grondwater meer van onder in onze kuip kan stromen’, legt Nijenstein uit. ‘Uiteindelijk kun je de kuip vergelijken met een badkuip.’
Plaatsing van de CSM-wanden
Na het plaatsen van de CSM-wanden is met een waterglasinjectie de bodem voor 99% waterdicht gemaakt. De wanden zijn gebruikt om de constructieve veiligheid van de omliggende bebouwing te waarborgen en om de wanden waterdicht te maken. Cement Stabi-
‘Cruciaal om de ondergrond eerst goed te stabiliseren’’
- Maurits Nijenstein
lized Mix-wanden zijn muren die worden gevormd in de grond door het aanwezige zand ter plekke te mengen met cement. Dit mengsel wordt vermengd tot een stevige, waterdichte wandstructuur. Omdat de wanden op locatie ontstaan, is er geen damwand of bekisting nodig. Na het aanbrengen worden de wanden tijdelijk gestabiliseerd door schoren in de bouwput, na eerst een ontgraving te hebben gedaan van ongeveer twee meter. In de CSM-wanden worden stalen balken als staanders opgenomen. De schoren worden dan weer verbonden aan de staanders, waardoor de wanden hun stabiliteit krijgen. De wanden zijn in dit bouwproject geplaatst langs de bestaande fundering, om de bestaande panden te stabiliseren.
Volgens Bijen was deze constructie geen alledaagse opgave. ‘Het is een heel speciale en dure constructie om in de grond een parkeerkelder tussen gebouwen te kunnen vormen’, legt hij uit. De uitvoering vroeg dan ook om een zorgvuldig geplande aanpak en vergde flink wat tijd. ‘Met de plaatsing van de CSM-wanden en waterglasinjectie zijn we ongeveer drieënhalve maand bezig geweest’, aldus Bijen.
‘Waterglasinjectie en CSM-wanden zijn een heel speciale en dure constructie’’
- Jos Bijen
Bouwen vanuit de kelder
Na het opzetten van deze eerste, complexe constructie kon de rest van het bouwproces van start gaan. Bij de verdere bouw van de parkeerkelder werd ervoor gekozen om de keldervloer eerst af te maken zodat de kraan en andere bouwmachines in de parkeerkelder gereden konden worden. Hierna zijn de betonwanden, kolommen en balken in de kelder aangebracht. ‘Op een bepaald moment kwamen we erachter dat dit mogelijk was en besloten we dat we een kraan in de parkeerkelder moesten krijgen, omdat dat een hele hoop problemen op zou lossen’, vertelt Bijen.
Toen het dek nog niet op de parkeerkelder geplaatst was, was de mogelijkheid er inderdaad om een kraan in de parkeerkelder te plaatsen. ‘Hierdoor konden we vanuit de parkeerkelder geleidelijk van de voorzijde naar achteren toe werken’, vertelt Bijen. Door deze techniek had het bouwteam geen last meer van de slechte toegankelijkheid naar de bouwplaats en kon er makkelijker vanaf de achterzijde van het te realiseren gebouw gewerkt worden.
Kolommen
Nijenstein: ‘De uitdaging in het constructieve ontwerp zat hem hier in het begrijpelijke feit dat de supermarkt zo weinig mogelijk kolommen in de winkel wilde. De indeling van de supermarkt was al bekend en dat bepaalde de positie van de kolommen. Om een gebruiksvriendelijke parkeergarage te krijgen met zo veel mogelijk parkeervakken was het niet mogelijk kolommen vanaf de begane grond door te zetten tot in de kelder. Dit is opgevangen middels betonbalken in het kelderdek en door de kolommen te laten verspringen. Het resultaat is een zeer bruikbaar gebouw.’
Afronding en oplevering
Na het uitdagende begin van dit project verliep de bouw van de parkeerkelder, supermarkt en negen appartementen voorspoedig. De Albert Heijn werd feestelijk geopend op 4 maart 2025, en de negen appartementen die boven de supermarkt zijn gerealiseerd, zijn inmiddels opgeleverd en allemaal bewoond.
9 Appartementen + Albert Heijn te Klazienaveen
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Peter van Dijk Projects & Investments
Opdrachtgever : Langestraat BV
Architect : Flim Bouwconsultancy bv
Constructeur : Goudstikker de Vries
Aannemer : Kuilman Bouw BV
Installateur : Tabak installaties BV
Tekst: Dorien Poelman
Fotografie: Martin Zaagman en Kuilman Bouw
Ver-nieuwbouw CBS Het Kompas, Heerenveen
BOUWEN TERWIJL DE LES DOORGAAT
Kindcentrum Het Kompas in Heerenveen is klaar voor de toekomst. Het vernieuwde kindcentrum brengt onderwijs, kinderopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaal samen onder één dak. Het is de eerste school die is opgeknapt in een verduurzamingsoperatie van de gemeente Heerenveen. Een uitdagende klus, want de oude school is verbouwd terwijl het gebouw in gebruik bleef. Een project waarbij van alle partijen creativiteit en flexibiliteit werd gevraagd.
Wethouder Jelle Zoetendal van de gemeente Heerenveen: ‘Vernieuwbouw was lastig, maar bij nieuwbouw hadden we tijdelijk een alternatieve locatie voor de leerlingen moeten vinden. Dat was zowel logistiek als financieel onhaalbaar. Het was even doorbijten, maar er staat nu een prachtig gebouw waar de kinderen op een fijne manier kunnen leren.’
Bouwen in fasen
‘De grootste uitdaging was zonder meer dat de school tijdens de verbouwing in gebruik bleef’, vertelt Jeroen van Veen, bouwadviseur bij LindHorst huisvestingsadviseurs uit Hoogeveen. ‘Er is geen kind van de locatie af geweest. Dat heeft voor hoofdpijn en uitdagingen gezorgd, maar alles is veilig verlopen.’
Het renovatieproject is in mei 2024 gestart en werd in januari 2025 opgeleverd - een opmerkelijk korte doorlooptijd voor zo'n omvangrijk project. ‘We hebben het hele proces in acht fasen opgedeeld’, legt Van Veen uit. ‘Telkens werden twee lokalen leeggespeeld, helemaal vernieuwd en weer in gebruik genomen. Zo hebben we een soort doorschuifpuzzel gecreëerd.’
Jelle Teun Terpstra, projectleider bij Bouwgroep Dijkstra Draisma (BGDD) uit Dokkum, bevestigt dat deze aanpak een uitdaging was: ‘We verbouwden steeds twee lokalen tegelijk. We hadden maar weinig tijd om de lokalen van nieuwe vloerbedekking, plafonds en van de schuifdeuren, die uitzicht bieden op het lesplein en de gang, te voorzien. Op donderdag waren we aan het opleveren, vrijdag werd er verhuisd en maandag zaten de kinderen weer in een nieuw lokaal.’
Vernieuwing en duurzaamheid
De technische installaties in het gebouw zijn volledig vernieuwd. Bauke Bouwstra, projectleider Werktuigbouwkunde van PrangerRosier uit Dokkum, vertelt: ‘Het concept bestaat voor wat betreft werktuigbouwkundige installaties uit twee warmtepompen op het dak voor verwarming en koeling en uit een luchtbehandelingskast - ook op het dak - voor de CO2-gestuurde ventilatie per lokaal, die wordt gestuurd op aanwezigheid.’
Gert-Marten Oldersma, projectleider Electrotechniek bij hetzelfde installatiebedrijf, vult
aan: ‘Voor de elektrotechnische installaties hebben we het leidingwerk vernieuwd, evenals de brandmeld- en geluidsinstallatie, verlichting met slimme schakelingen per lokaal, een aantal camera's en zonnepanelen op het dak. Als bijzonderheid zijn bij kindcentrum Het Kompas de bestaande zonnepanelen hergebruikt. Ze zijn van het dak gehaald, nagekeken en met een nieuwe omvormer teruggeplaatst.’
Circulaire ambitie
Het gebouw is bovendien volledig energieneutraal geworden. Wethouder Zoetendal is daar trots op: ‘Dat is voor een school best wel uniek. Ik hoop dat de kinderen in hun nieuwe omgeving ook bewust worden van energieverbruik en besparing. Die kennis nemen ze mee naar huis en via de kinderen voed je ook de ouders een beetje op.’
Ook werd er geïnvesteerd in innovatieve oplossingen zoals demontabele materialen die hergebruik in de toekomst mogelijk maken. Dit maakt het kindcentrum niet alleen energieneutraal, maar ook circulair
- aansluitend bij de ambities van de gemeente Heerenveen om toonaangevend te zijn in circulaire economie.
Kindvriendelijk
De vernieuwbouw heeft niet alleen geleid tot een technisch verbeterd gebouw, maar ook
‘Een
prachtig gebouw waar de kinderen op een fijne manier kunnen leren’
- Jelle Zoetendal
tot een mooiere leeromgeving. ‘De lokalen hebben nu schuifdeuren waarmee je zo het schoolplein op kunt, waar picknicktafels staan. Het is allemaal kindvriendelijk ingericht’, vertelt Zoetendal. ‘Het contrast met hoe het was is heel groot. De school die er stond was 45 jaar oud en echt toe aan vervanging. Als je nu ziet hoe die school eruitziet, doet het niet onder voor nieuwbouw.’
Ook de omgeving is aangepakt, met meer groen en speelfaciliteiten. ‘Het schoolplein was alleen maar steen. Daar zijn hele stukken uitgehaald en daar is groen voor teruggekomen’, legt Zoetendal uit. ‘Er is ook een strook met boomstronken waarop geklauterd kan worden. Niet minder belangrijk is dat het plein altijd open is voor de buurt. Het hek gaat niet op slot, dus kinderen kunnen er ook in de avond of in het weekend lekker spelen en ravotten.’
Meedenken
De samenwerking tussen bouwers en schoolpersoneel was belangrijk voor het slagen van
‘Tweewarmtepompen
op het dak voor verwarming en koeling’
- Bauke Bouwstra
het project. Terpstra: ‘Het vergt veel afstemming. Je moet nadrukkelijk rekening houden met de veiligheid van de kinderen. Gelukkig was er goed overleg met de directeur. Zij was heel meegaand en meedenkend.’
Oldersma bevestigt dit: ‘Het was prettig samenwerken met de directeur van cbs Het Kompas. Ze was heel begripvol als bijvoorbeeld de stroom uitviel en de digiborden niet meer werkten of als de wc even niet gebruikt kon worden. Het is behoorlijk ingrijpend voor een school om tijdens een verbouwing door te draaien, maar ze hebben het heel goed doorstaan.’
De beperkte stroomcapaciteit zorgde soms voor problemen. ‘Je kon maar een beperkte hoeveelheid elektrische kacheltjes neerzetten, want het onderwijs en de bouwers hadden ook gewoon stroom nodig’, vertelt Bouwstra. ‘En dan hadden ze op school ook nog af en toe tostidag...’ Oldersma vult lachend aan: ‘De zekeringen zijn er ook wel eens uitgeklapt.’
‘De grootste uitdaging: de school bleef tijdens de verbouwing in gebruik’’
- Jeroen van Veen
Bedanklied
Het bijzondere karakter van dit project werd duidelijk door een speciaal gebaar van de leerlingen. ‘De kinderen hebben een speciaal lied gemaakt voor de uitvoerende mensen om ze te bedanken’, vertelt Van Veen. ‘Dat was echt geweldig en deed iedereen goed. Het was leuk om die nieuwsgierige kinderen om je heen te hebben. Ze hadden altijd veel vragen en ik weet zeker dat ze veel van de bouwactiviteiten hebben geleerd.’
‘De bestaande zonnepanelen zijn hergebruikt’
- Gert-Marten Oldersma
Dit smaakt naar meer
‘Nadrukkelijk
rekening houden met de veiligheid van de kinderen’
- Jelle Teun Terpstra
Het succes van Kindcentrum Het Kompas smaakt volgens de wethouder naar meer: ‘We hebben in de gemeente Heerenveen een groot aantal scholen van 40 tot 45 jaar oud, uit de periode dat we veel grote nieuwe wijken hebben gebouwd. Die zijn slecht geïsoleerd, en echt aan vernieuwing toe. Dit project bewijst dat vernieuwbouw niet alleen haalbaar is, maar ook voordelen biedt op sociaal, educatief én duurzaam vlak.’ De opgedane kennis wordt nu toegepast bij vergelijkbare projecten binnen het gemeentelijke onderwijshuisvestingsplan.
Terpstra heeft genoten van deze speciale opdracht en kijkt uit naar soortgelijke klussen, maar benadrukt dat elk project uniek is en maatwerk vereist: ‘Wat hier werkte, kan elders anders uitpakken vanwege verschillen in locatie of gebouwconditie.’ Toch ziet hij duidelijke kansen om deze aanpak verder te verfijnen en toe te passen bij toekomstige renovaties.
Hang- en sluitwerk, sluitsysteem : IJzerhandel Raadsma
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Tekst: Martin Laning
Fotografie: Henri Hendriks
Revitalisatie
Kindcentrum Ekke de Haan, Heerenveen
Klaar voor de toekomst in slechts negen maanden tijd
Na een verbouwing van negen maanden leverden
Bouwbedrijf Buiteveld en Pranger-Rosier Installaties eind
februari het totaal vernieuwde Kindcentrum Ekke de Haan in Heerenveen op. Hetzelfde gebouw, maar wel met nieuwbouwallure.
‘Ik wil graag credits uitdelen aan het team en de kinderen van de school. Die hebben zich heel flexibel en meewerkend opgesteld’, zegt Jeroen van Veen van LindHorst huisvestingsadviseurs. Zijn bedrijf ontzorgde de gemeente Heerenveen bij het volledig toekomstbestendig maken van KC Ekke de Haan aan De Zegge in Heerenveen, zowel qua duurzaamheid als qua lesmogelijkheden. ‘De kinderen zijn vrijwel de hele tijd op locatie gebleven, moesten meerdere keren intern verhuizen en hebben best wat overlast moeten verdragen, maar dat is allemaal perfect verlopen.’
Hoge ambitie
Er was een belangrijke reden om de kinderen niet naar een noodgebouw te verhuizen: ‘Wat je bespaart op tijdelijke huisvesting, kun je in het nieuwe gebouw steken.’ Dat kwam goed uit, want de ambitie was hoog. In het kader van het Duurzaam Integraal Huisvestingsplan (DIHP) brengt de gemeente Heerenveen haar schoolgebouwen naar Frisse Scholen Klasse B-niveau, met goede isolatie en moderne (gasloze) installaties en een indeling en inrichting die samenwerking tussen school en kinder-
opvang bevordert. ‘Dat moet uiteraard volgens de wettelijke normbedragen,’ zegt Van Veen, ‘maar Heerenveen legt zelf nog geld bij om een stap extra te kunnen zetten op gebied van circulariteit. Door waar mogelijk bestaande gebouwen te upgraden in plaats van nieuw te bouwen, maar ook door het “nieuwe” materiaal zo circulair en biobased mogelijk aan te schaffen. Er zijn bijvoorbeeld refurbished plafondplaten toegepast en in de toiletten zitten recyclebare wandplaten in plaats van tegels.’
Fasering
‘De Ekke’ is een vrij langgerekt complex met twee parallel lopende vleugels, met op drie plekken een oversteek. Daartussen lagen drie grote patio’s die in het ontwerp van De Unie Architecten en INNAX bij het gebouw getrokken werden, om een betere indeling mogelijk te maken. ‘Zo is het een mooi grote, ruime school geworden’, zegt Jan Werkman van Bouwbedrijf Buiteveld uit Oosterwolde.
‘We hebben het gebouw van binnen helemaal gestript en opnieuw opgebouwd, met nieuwe
‘Grote, ruime school geworden’
- Jan Werkman
wanden, kozijnen, plafonds, vloeren… Aan de buitenzijde hebben we een heel nieuwe schil aangebracht met veel glas - voor optimale daglichtinval - en houten geveldelen. Je herkent de vorm van de oude school, maar verder is alles anders.’
Schuifruimte
Omdat de school zoals gezegd in gebruik bleef, moest de bouw in vier fases worden opgeknipt: ‘We hebben van de gemeenschapsruimte en het speellokaal drie leslokalen gemaakt, zodat we schuifruimte kregen om steeds lokalen vrij te spelen voor een volgende bouwfase. We zijn in de meivakantie van 2024 begonnen en februari 2025 hebben we opgeleverd. Het was een lastig planbare situatie – we werkten bijvoorbeeld de bouwvak door, want juist zonder de kinderen konden we grote halen maken
‘Credits voor team en kinderen’
- Jeroen van Veen
– maar we waren wel steeds op tijd voor het volgende interne verhuismoment.’
Installatie overeind houden
Zodra er weer lokalen vrijvielen, gingen als eerste de monteurs van Pranger-Rosier Installaties erin om te kijken hoe de kabels en leidingen liepen, om die eventueel om te leiden. ‘En snel hè? Want de slopers stonden alweer klaar’, zegt Gert-Marten Oldersma, projectleider E. ‘Dat was wel de grootste uitdaging: de oude installatie overeind houden, in fases het nieuwe concept uitrollen en uiteindelijk alles netjes op elkaar aansluiten.’
Collega-projectleider voor de W-installaties
Bauke Bouwstra: ‘Op zeker moment ging de oude cv er definitief af. Maar we konden niet onbeperkt elektrische kacheltjes neerzetten, want de verlichting en de digiborden moesten ook aan blijven en het elektrisch gereedschap trok ook stroom, want we hadden geen bouwstroom.’ Jeroen van Veen: ‘De school had twee kleinverbruikaansluitingen. Vanwege de netcongestie hoefden we sowieso niet op een grootzakelijke aansluiting te rekenen, maar ook verzwaring van een van de gewone aansluitingen liet lang op zich wachten.’ Ook in
‘Niet
onbeperkt elektrische kacheltjes neerzetten’
- Bauke Bouwstra
de definitieve situatie is de stroomvoorziening een issue. Op de nieuwe 3x63A-aansluiting en de overgebleven 3x25A draaien onder meer twee warmtepompen voor verwarming en koeling en een grote luchtbehandelingskast voor C02-gestuurde ventilatie. Oldersma: ‘We hebben het vermogen van de warmtepompen op 70 procent ingesteld, zodat het totale verbruik binnen de marges van de hoofdaansluiting valt.’
Patio’s
Van de zomer- tot de herfstvakantie gingen drie groepen alsnog naar een gebouw verderop in de wijk. ‘Toen werden de patio’s bij het gebouw getrokken’, legt Jan Werkman uit. ‘Die binnentuinen moesten we eerst uitgraven, toen palen boren voor de fundering, houten spanten over het gebouw heen hijsen, de dakconstructies op elkaar laten aansluiten… Dan ben je dus bezig op en pal naast de leslokalen. Dat kán wel terwijl de lessen doorgaan, maar dan vraag je zo veel van het team… Dan toch beter maar even verhuizen.’ Jeroen van Veen: ‘Tijdelijke huisvesting kost weliswaar geld, maar we konden nu wel de planning versnellen en dat spaarde weer geld uit.’
Als je een bestaand gebouw aanpakt kom je altijd verrassingen tegen. Werkman herinnert zich met name de vleugel waar de balklagen van de dakconstructie haaks lagen op hoe ze op tekening stonden. ‘Dat ontdek je pas als je de gipsplafonds hebt gesloopt… En dan is er wel even spoedoverleg nodig met architect, constructeur en installateur, maar uiteindelijk is het allemaal prima opgelost, binnen de strakke planning.’ Al met al heeft hij dan ook een uitstekend gevoel overgehouden aan het werk. ‘Er heerste een goede sfeer en we hebben een prachtig mooi gebouw opgeleverd waar iedereen heel tevreden over is. Wat wil je dan nog meer?’
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Tekst: Arjen
Bakker
Fotografie:
Bouwbedrijf
Buiteveld, Henri Hendriks
IKC Schuilingsoord, Zuidlaren
De school als ontmoetingsplek
‘Zonder twijfel is dit een van de mooiste scholen die we gebouwd hebben’, stelt Mart Weenk van Van Wijnen. De afgelopen tien jaar (ver)bouwden ze er zo’n vijftien, elk met hun eigen verhaal. Over verhalen gesproken: Daan Josee van Maas Kristinsson Architecten noemt het gebouw ‘een instrument dat je moet leren spelen’. Beiden kijken met trots terug op het project.
Van Wijnen zet de laatste jaren nadrukkelijk in op uitbreiding van het portfolio binnen de utiliteitsbouw, en dan vooral scholen. Weenk: ‘Hoewel we vooral bekend staan als woningbouwer, willen we onze expertise in de onderwijswereld laten zien. Deze opdracht betekende daarin weer een mooie stap.’
Heldere kaders
Het project was via een aanbesteding strak georganiseerd: het ontwerp en de werkwijze lagen in grote lijnen vast. Weenk: ‘Voor ons betekent dat een ander soort betrokkenheid dan in een bouwteam, waarin je meer invloed hebt op ontwerp en keuzes. Hier lag onze kracht vooral in de uitvoering, kwaliteit en prijs. We werkten volledig in BIM 3D, zoals we bij vrijwel alle nieuwbouwprojecten doen, samen met architect en constructeur. De ruimte voor eigen inbreng zat vooral in de materialisatie, zoals keuzes in gipswanden en dak-
bedekking – waarbij we steeds het beste zochten binnen de gestelde randvoorwaarden.’
Verbinding én rust
De grootste uitdaging voor de architect lag in het spanningsveld tussen collectiviteit en kleinschaligheid. Geen centrale gang met lokalen erlangs, maar elk cluster van twee lokalen kreeg een eigen toegang. Josee: ‘Zo wordt rust gecreëerd op de leerpleinen, doordat leerlingen niet constant langs andere lokalen bewegen. Tegelijkertijd is er een duidelijke centrale entree en ontvangsthal waar alle leerpleinen samenkomen. Een ontmoetingsplek waar kinderen elkaar tegenkomen en leren van elkaar – zonder dat het onrustig wordt. Deze balans werd enthousiast ontvangen door de directie.’
Spel van ritme en herhaling
Die architectonische uitwerking maakte het
project bijzonder. Weenk: ‘Grote overstekken, schuine daken en complexe hoeken vroegen om zorgvuldige detaillering. Vooral het netjes bij elkaar krijgen van de schuine dakvlakken zonder rechte hoeken vergde veel aandacht.’ Josee: ‘De nokhoogte mocht volgens het bestemmingsplan niet hoger dan die van het oude gebouw, en minstens 60% van het dakoppervlak moest hellend zijn. Dat bleek onhaalbaar binnen een conventionele dakvorm. De oplossing lag in het opdelen van het gebouw in drie nokken.’ Daardoor ontstond niet alleen een verrassende verschijningsvorm, maar ook meer oriëntatie voor de kinderen, doordat elk lokaal net iets anders is. Een bijkomende vondst was de veranda met overstekken en een ritmisch dak, waar architectuur letterlijk speelt met ritme en herhaling. ‘Het resultaat is een gebouw dat zich voegt in de prachtige groene omgeving en tegelijk iets toevoegt’, aldus Josee.
‘Hier kun je elkaar tegenkomen zonder dat het onrustig wordt’
- Daan Josee
Materiaalkeuzes
‘De afwerking en materialisering zijn bewust gekozen op duurzaamheid in gebruik’, vertelt Weenk. In een schoolomgeving moet alles tegen een stootje kunnen: kinderen zijn nou eenmaal enthousiast en niet altijd voorzichtig. Daarom zijn bijvoorbeeld stalen gevelplaten tot twee meter hoogte toegepast – bestand tegen een bal of een botsing. Weenk: ‘We wilden niet alleen een school bouwen, maar een gebouw dat ook zichtbaar en voelbaar bestemd is als school.’
Licht, kleur en verwondering
Aan de binnenkant koos de architect om diezelfde reden voor naturel hout en veel wit: een rustige basis waarin de leerlingen, hun werk
en de materialen de kleur brengen. De gekleurde glaspanelen zorgen voor subtiele, steeds veranderende lichtinval gedurende de dag. Josee legt uit: ‘Zo sluit het interieur aan bij het natuurlijke ritme van de zon – een bewuste keuze om zintuigen te prikkelen en verwondering te stimuleren.’
Verbinding
De bouw vond plaats midden in een woonwijk. Overlast is dan haast onvermijdelijk, maar Van Wijnen besteedde veel aandacht aan communicatie en gedrag op de bouwplaats. Weenk: ‘Geen lawaai in de vroege ochtend als het niet nodig is, veel prefabricatie om beweging te beperken, en regelmatig een rondje lopen in de wijk om zichtbaar te zijn. Dat loonde: buurtbewoners waren bij de oplevering positief, en sommigen hielden zelfs een oogje in het zeil – zoals degene die tijdens de bouwvak een poging tot diefstal meldde.’
Gezamenlijk proces
Voor Van Wijnen is dit zonder twijfel een van de mooiste scholen die ze bouwden. Deze school springt eruit door zijn vorm, kwaliteit, prettige samenwerking én waardering van de opdrachtgever en de wijk. ‘We zijn erin geslaagd om het als team te doen. Het was geen one-man-show, maar een gezamenlijk proces waarin we elkaar vonden – bijna zoals in een bouwteam.’
Praktisch én toekomstgericht
Het project zit het vol slimme keuzes. Josee: ‘Het staalskelet is demontabel en waar mogelijk geschroefd of geklemd in plaats van gelast – klaar voor een toekomst waarin circulair bouwen de norm is. Het inbouwsysteem voor kasten en garderobes is herbruikbaar en door een timmerfabriek te produceren. Installatietechnisch is gekozen voor een decentraal systeem: per twee lokalen een eigen ventilatie- en WTW-unit, slim verwerkt in het schuine dak.’
WILT U GAAN BOUWEN OF VERBOUWEN EN UW IDEEËN SPIEGELEN AAN ONS PROFESSIONEEL ADVIES?
MAAK EEN AFSPRAAK VOOR EEN VRIJBLIJVEND GESPREK MET ÉÉN VAN ONZE ARCHITECTEN!
Van Wijnen Engineering
Hét ingenieursbureau van Van Wijnen waar we met meer dan 70 collega's vanuit onze vestigingen in Dordrecht, Drachten en Emmen, ruimte creëren voor een beter leven
Bouw mee aan innovatieve projecten! Bekijk de vacatures op: werkenbij.vanwijnen.nl/vacatures
Duurzaamheid als houding
De school is vrijwel energieneutraal, met zonnepanelen verspreid over verschillende dakvlakken om de energieproductie over de dag te spreiden. Zo worden pieken in het stroomverbruik vermeden. Josee: ‘Duurzaamheid zit hem niet alleen in techniek, maar ook in een andere manier van denken over comfort. Niet alles tegelijk kunnen gebruiken is geen tekort, maar een uitnodiging om bewust met energie en voorzieningen om te gaan.’
Stevig fundament
‘Deze
school is zichtbaar en voelbaar bestemd als school’
- Mart Weenk
Het proces was intensief, met voortdurende financiële afwegingen en keuzes. ‘Maar juist dankzij die wrijving is er iets moois ontstaan’, vindt Josee. ‘De samenwerking met Renate Buma van Onderwijsbureau Meppel en schooldirectrice Marjan Janssen was cruciaal. Hun betrokkenheid, oplossingsgerichtheid en vasthoudendheid gaven het project een stevig fundament.’ Kinderen die vlak voor oplevering het gebouw kwamen bewonderen, waren zichtbaar trots. En terecht: dit is niet alleen een schoolgebouw, maar een plek die laat zien hoe architectuur kinderen serieus kan nemen en ruimte biedt aan ontwikkeling, verwondering en gemeenschap.
IKC Schuilingsoord te Zuidlaren
Bouwteamleden
Architect en directievoering : Maas Kristinsson Architecten
Adviseur : Innax
Adviseur bouwconstructies : Van Wijnen Engineering Drachten
Aannemer : Van Wijnen
Installatie : Aalbers B.V. Nieuwbuinen
BIM engineering : BIM2Work Assen
Onderaannemers & toeleveranciers
80 Digimate HPL deuren incl. hang- en sluitwerk : BPZ
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Tekst:
Thea van der Schaaf
Fotografie: Daan
Josee (Maas
Kristinsson Architecten) en Isa van der Belt
Nieuw woonzorgcentrum Ambla op Ameland:
‘Een leven lang wonen op het eiland’
Het was een langgekoesterde wens van de bewoners van Ameland: een nieuw en modern woonzorgcentrum ter vervanging van De Stelp, dat al in 1964 zijn deuren opende en sterk verouderd was. In opdracht van de gemeente Ameland zette Bouwgroep Dijkstra Draisma in april 2023 de eerste schop in de grond van het splinternieuwe woonzorgcomplex Ambla in Hollum.
‘Het appartementencomplex voor ouderen biedt een combinatie van wonen en zorg, waardoor de eilanders een leven lang op Ameland kunnen blijven wonen’, aldus Jan Maarten Nuijens, voorzitter van de Raad van Bestuur van zorgorganisatie Kwadrant. Kwadrant, dat meerdere zorgappartementen voor senioren huurt in het splinternieuwe en eigentijdse woonzorggebouw, was nauw betrokken bij het ontwerp en de bouw van Ambla. ‘We wilden graag een eigentijds woongebouw, dat ook alternatief te gebruiken is. Wonen staat centraal. De bewoners kunnen er zelfstandig wonen, maar indien nodig ook zorg ontvangen. De mate van zorg varieert en kan oplopen tot intensieve verpleegzorg.’
Mooie ligging
Ambla ligt aan de rand van Hollum op slechts 400 meter van het dorpscentrum. De nabijheid
van een sportcomplex en het ontmoetingscentrum ‘Ons Hol’ zorgen voor de nodige reuring en ontmoeting. ‘Het complex heeft een mooie ligging. Je ziet het er aan de buitenkant niet aan af dat het een woonzorgcentrum is’, zo prijst Nuijens het ontwerp.
‘Moeiteloos van kleur verschieten’
De 44 appartementen en vier eerstelijns zorgstudio’s in het woonzorgcentrum zijn verdeeld over twee identieke woonblokken van twee lagen hoog, die met elkaar zijn verbonden door een atrium. De ontmoetingsruimte met entree verbindt de beide blokken, die zijn gecentreerd rondom een binnentuin.
Kwadrant huurt twintig appartementen voor een periode van twintig jaar, maar dat aantal zou in de toekomst kunnen variëren. ‘We
kunnen - afhankelijk van de toekomstige ontwikkelingen in de zorg - spelen met de capaciteit. Je hebt te maken met vergrijzing, arbeidskrapte in de
‘Eigentijdswoonzorgcentrum dat
ook alternatief te gebruiken is’ - Jan Maarten Nuijens
zorg en ook staat de financiering van de zorg onder druk. Je kunt met dit gebouw alle kanten op en dat vormt de succesformule. Je kunt op termijn moeiteloos van kleur verschieten met dit complex’, zo omschrijft Nuijens de voordelen van Ambla.
Vervoer
Bouwgroep Dijkstra Draisma werd door een Europese aanbesteding geselecteerd als bouwpartner. ‘Een uitdaging tijdens de bouw vormde het vervoer van materiaal naar Ameland’, legt projectleider Jan Kamminga uit. ‘Het neemt veel tijd om alles te plannen. De logistiek is heel belangrijk bij een project op een eiland. Het vergt goede afstemming met alle leveranciers en het tijdig reserveren van de boot. Kun je bij een “gewoon” bouwproject circa 400 m3 beton storten op een dag, dan is dat nu maar 30 m3.’
Natuurgebied
‘Het in de gaten houden van de stikfstokuitstoot bij de bouw is van groot belang’, zegt projectleider Tineke Noorman van Noorman Bouw- en milieu-advies. ‘Ame-
land is één groot natuurgebied en er gelden strenge eisen voor de stikstofdepositie. Je moet goed nadenken hoe je de uitstoot binnen de perken houdt. Dat kan door materieel in te zetten met weinig uitstoot, maar ook door de rijbewegingen tot een minimum te beperken.’
Op zoek naar oplossingen
Verder heeft Noorman meegedacht over brandwerende voorzieningen en vluchtwegen, maar ook over de optimale zonwering en raamgrootte in het woonzorgcentrum. ‘Je bent altijd op zoek naar oplossingen in het ontwerp, waarbij je voldoet aan alle regelgeving en zorgt voor optimaal comfort voor de bewoners. Zo hebben alle betrokken partijen een eigen inbreng - hoe klein soms ook - op de bouw.
Schijndaken verbergen zonnepanelen
‘Het appartementencomplex voor ouderen is traditioneel gebouwd op een fundering van staal’, aldus Kamminga. ‘Op de zandgrond hebben we wel grondverbetering toegepast om de weerstand te vergroten, maar we konden zonder palen bouwen. Dat scheelt weer in de kosten.’
‘Regenwatertank
van 2000 liter voor doorspoelen wc’s’ - Jan Prins
Het pand is voorzien van meerdere opgemetselde schijndaken. Hierdoor sluit de nieuwbouw aan bij de karakteristieke commandeurshuizen in Hollum, met hun historische puntdaken. ‘De schijndaken zijn aan de achterkant voorzien van een stalen constructie waaraan de zonnepanelen zijn bevestigd. Het lijkt op een topgevel, maar het is dus een schijnconstructie om de zonnepanelen achter te verbergen.’
Het hele pand is overigens duurzaam, gasloos en onderhoudsarm gebouwd. Zo zorgen twee warmtepompen voor de verwarming of verkoeling. ‘Ieder appartement heeft zijn eigen elektrische warmwaterboiler en energiemeter’, aldus installateur Jan Prins, uitvoerder namens Koninklijke Damstra Installatietechniek. Een tank van 2.000 liter is in de grond ingegraven om het regenwater op te vangen. ‘Hiermee worden de toiletten doorgespoeld, waardoor jaarlijks vele liters water kunnen worden bespaard.’
‘Het
vervoer van materiaal naar het eiland vormde een uitdaging’ - Jan Kamminga
Mock-up
Om de badkamer helemaal naar wens te maken, werd gekozen voor een proefopstelling. ‘Zo kun je checken wat de ideale hoogte is voor de beugels, de kraan en dergelijke. Nadat het zorgpersoneel de proefopstelling had goedgekeurd, konden we met de aanleg van de badkamers beginnen’, vertelt Kamminga.
‘Op
Ameland gelden strenge stikstofeisen’
- Tineke Noorman
Compliment
‘Al met al staat er een mooi en eigentijds gebouw’, besluit Kwadrant-voorzitter Nuijens. Hij prijst de bereidheid van de gemeente Ameland om de bouw van Ambla mogelijk te maken. ‘Het is een grote investering. Wij hebben deels meebetaald aan bepaalde zorgvoorzieningen, maar het grootste deel is gefinancierd door de gemeente. Zij nemen ook de exploitatie voor hun rekening. Dat is een compliment waard, want het geeft de mensen op Ameland de kans om zo lang mogelijk op het eiland te blijven wonen.’
94 Zorgplus schuifdeursets, 169 Digimate deuren, 88x stalen kozijnen en opdekdeuren. Hang- en sluitwerk : BPZ
Nieuwbouw Gezondheidscentum
Bedum
Centrale ontmoetingsplaats voor het dorp
Twee huisartsen, een apotheek, fysiotherapie, podotherapie, het consultatiebureau, verloskunde, thuis- en buurtzorg én het sociale team van de gemeente. Inwoners van Bedum kunnen voor al deze zorg- en welzijnsdiensten terecht in een splinternieuw Gezondheidscentrum, mogelijk gemaakt door Urban Health Squares.
‘Wij willen een bewuste en gezondere wereld creëren, door faciliteiten te ontwikkelen die daaraan bijdragen’, zegt Aeijolt Keuning van Urban Health Squares (UHS), het bedrijf in Groningen dat zorgaanbieders bij elkaar brengt en hen ondersteunt in het tot stand brengen van zogenoemde gezondheidspleinen. ‘Wij zijn initiatiefnemer én ontwikkelaar, meestal ook mede-eigenaar/ investeerder en de partij die het beheer en onderhoud verzorgt, zeg maar: alles wat niet samenhangt met de zorg.’
Vak apart
Het is Keunings ervaring dat (praktijkhoudende) zorgverleners vaak worstelen met hun accommodatie. Die is niet zelden te klein, niet energiezuinig of lastig toegankelijk. Vaak
willen ze dan wel samen met collega’s in dorp of wijk iets nieuws beginnen – ‘dat heeft ook zorginhoudelijk zijn voordelen’ – maar dat is een vak apart. ‘In Bedum was een van de huisartsen al begonnen met een plan, hij had ook al diverse collega’s om zich heen verzameld die wel mee wilden doen. Maar hij had ondersteuning nodig bij alle aspecten van bouwen en financieren. Via het netwerk zijn we bij elkaar gekomen en hebben we samen iets moois kunnen neerzetten.’ Urban Health Squares bracht een bouwteam op de been met daarin Bouw- en Aannemingsbedrijf G. de Haan & Zn., Plus Bouwmanagement, pdb|design, Lodema Elektrotechniek, Goudstikker De Vries, Velgsib Installatietechniek en M3 Energie. Ook de nieuwe vereniging van (beoogde) gebruikers deed mee in het ontwerpproces.
‘Initiatiefnemer én ontwikkelaar’
- Aeijolt
Keuning
Van grof naar fijn
‘Samen leg je één grote puzzel, waarbij je van grof naar fijn werkt: eerst de grote lijnen en dan steeds specifieker invullen’, zegt architect Peter de Boer van pdf | design. Hij ontwierp voor UHS eerder het gezondheidsplein in Haren en wist dat hier een soortgelijke uitdaging op hem wachtte: ‘Een gebouw voor ongeveer tien heel uiteenlopende gebruikers, die ieder hun eigen identiteit en zelfstandigheid willen blijven uitstralen, maar zich ook samen presenteren.’
Instituut
Het centrum zou komen op de oude plek van huisartsenpraktijk De Vrije Gang op de hoek van de gelijknamige straat en De Vlijt. Na sloop van het oude pand was daar een rechthoekig kavel beschikbaar waar ‘binnen een beperkt budget een zo goed mogelijk gebouw’ neergezet moest worden. Qua uiterlijk zou het ‘best een instituut’ mogen worden, want het ging immers om een centrale ontmoetingsplaats voor het hele dorp. ‘Er was behoefte aan ongeveer tweeduizend vierkante meter vloeroppervlak, maar de kavel was vrij compact’, legt De Boer uit. ‘Gelukkig kregen we medewerking van de gemeente om in drie lagen te bouwen. Om zo’n groot blok toch goed in de omgeving te laten passen, hebben we gekozen voor een combinatie van lichte baksteen en witte spekbanden van beton, die ook een constructieve functie hebben.’
‘Samen een grote puzzel leggen’
- Peter de Boer
Zee van licht
‘Als je het gebouw binnenstapt kom je in een grote, ruime hal, die baadt in een zee van licht dankzij de grote lichtstraat in het plafond’, omschrijft Kees Wartena van Bouw- en Aannemingsbedrijf G. de Haan & Zn., waarvoor Bedum het derde UHS-project was. ‘Toch wordt het er in de zomer niet warm, het is zonwerend glas. En de buitenschil is geïsoleerd met houtvezel met een Rd-waarde van 6,1 kw/m2, dat maar heel langzaam opwarmt: het gebouw blijft daardoor in de zomer lang koel, zonder dat de airco aan hoeft. En andersom koelt het in de winter ook op koude dagen maar langzaam af.’
Energiebesparing
‘Isolatie en luchtdichtheid waren zeer belangrijke aandachtspunten, omdat een goede bouwfysica de beste garantie is voor een lage energierekening’, zegt Hans Klünder van b + e | adviseurs in vastgoed, bouw en energie. ‘De opdrachtgever streeft naar een zo laag mogelijke en voorspelbare exploitatielast, hij wil zijn huurders voor lange termijn zekerheid kunnen bieden. Dan is het heel verstandig om aan de voorkant wat extra te investeren in de bouwfysica, dat zijn eenmalige kosten waar je altijd profijt van blijft houden.’
Rabenhauptstraat 65 - Groningen 050 - 311 8006
‘Zelf de bouwmethodiek gekozen’
- Kees Wartena
Voor koeling en de zomer en verwarming in de winter is bij het Gezondheidscentrum ongeveer evenveel stroom nodig. Verschil is dat ’s zomers de eigen zonnepanelen makkelijk genoeg vermogen leveren, terwijl je ’s winters gebonden bent aan wat je mag afnemen van het net. ‘We konden hier geen grootverbruikaansluiting krijgen, dus we hebben samen met de installateur kritisch gekeken naar de mogelijkheid om de piekvraag te dempen. Als we op de koudste dagen van het jaar te hoog dreigen te komen, wat kunnen we dan afschakelen zonder dat de gebruiker er last van heeft? Door het klimaatsysteem in te regelen, konden we op een kleinverbruikaansluiting. Daar hielp die goede schil ook weer bij: zelfs als je de verwarming even moet uitzetten koelt het de eerste paar uren echt niet af.’
Slimme verlichting
Het gebouw is niet alleen energiezuinig, er is ook nagedacht over circulariteit. Keuning: ‘We hebben in het ontwerpproces het gebouw laten meten op circulariteit middels de BCI-gebouw op de aspecten demontabel
‘Samenwerking was voorbeeldig’
- Reinier Heijs
bouwen middels staalconstructie en HSB-gevel. Er is onder meer gebruik gemaakt van natuurlijke, duurzame materialen zoals Pavatex houtvezel als isolatie in plaats van steenwol.’ Ook is slimme verlichting toegepast. Klünder maakte veel werk van het besparen op ‘sluimerenergie’, met name onnodige verlichting. ‘Je ziet vaak aanwezigheidsdetectie: dan gaat het licht aan zodra je binnenkomt. Maar dat brandt dus ook weer een kwartier als je alleen even je tas hebt gepakt. Wij hebben juist afwezigheidsdetectie: je moet zélf het licht aan en uit zetten, maar als je dat laatste vergeet pikt de sensor wel op dat er geen beweging meer is en schakelt de verlichting uit.’
Snel wind-waterdicht
‘In overleg met de architect hebben wij zelf de bouwmethodiek gekozen’, zegt Wartena. ‘Dat werd een staalconstructie met kanaalplaatvloeren als verdieping en hsb-elementen om de gevel op te vullen. Die hebben we zelf gemaakt in onze werkplaats in Garyp. We hadden het casco lekker snel wind- en waterdicht, zodat alleen het metselen nog afhankelijk was van het weer. Binnen konden we meteen met de afbouw aan de gang, zonder risico’s voor de planning.’ De Boer: ‘Zo’n staalconstructie met grote overspanningen staat een vrije indeling toe en dat is gunstig, mocht het gebouw ooit een heel andere functie moeten krijgen.’ Wartena: ‘We hebben er met metal-studwanden de gewenste ruimtes ingebouwd. Het is in zo’n zorggebouw uiteraard heel belangrijk dat de geluidswering goed is – je mag in de wachtkamer niet horen wat in de behandelkamer wordt gezegd – dus daar letten we heel goed op.’
Laat een frisse wind waaien door uw netwerk
Wedstrijdvar en met relaties
Donderdag 12 juni 2025 13:00-20:00 uur
‘Voorspelbareexploitatielast’
- Hans Klünder
Veranderende wensen
‘Wie een gezondheidsplein bouwt, kan erop rekenen dat tot in een laat stadium van alles verandert’, zegt Aeijolt Keuning. ‘Dat is kenmerkend voor dit soort projecten. De zorg is dynamisch, er komen steeds nieuwe inzichten, andere technieken, behandelmethoden. Het is logisch dat onze deelnemers die willen toepassen in hun nieuwe onderkomen. Soms hebben ze dan aan een extra datapunt genoeg, maar ik heb ook al meegemaakt dat er nog een extra deur in een pui moest komen.’
Het bouwteam zal altijd zijn best doen die wensen in te willigen. ‘Maar om planning en budget niet te veel onder druk te zetten, is het de kunst de gebruikers al vroeg de juiste keuzes te laten maken’, zegt Reinier Heijs, directievoerder en kwaliteitsbewaker namens Plus Bouwmanagement. ‘Voor huurders gaat het pas écht leven als ze iets gebouwd zien worden. Maar de realiteit is dat ze al in de planfase moeten nadenken over hun inrichting. Wij nemen ze daarin mee: “hier moet je nu al iets van vinden, als je nu dit kiest, kan dat niet meer…” Voor hen is dit allemaal nieuw – en hun gewone werk loopt ook door.’
Bouwen was een feestje
De Boer: ‘Om zo’n project haalbaar te maken is het cruciaal dat alle partijen goed samenwerken, voor ogen houden dat het een gedeelde verantwoordelijkheid is dat er aan het eind een goed gebouw staat, waar mensen met plezier naartoe gaan. Dat is hier in Bedum goed gelukt.’
Wartena: ‘Huisarts Plaggemars zei: “Ik heb het bouwen als een feestje ervaren” en dat is het mooiste compliment dat je als bouwer kunt krijgen. Ik kijk er zelf ook met een goed gevoel op terug.’
Heijs: ‘De samenwerking was voorbeeldig, alle partijen hebben zich flexibel opgesteld. Ik wil ook de uitvoerder van Bouw- en Aannemingsbedrijf G. de Haan & Zn. een groot compliment geven: heel attent, niet alleen in de eigen discipline maar ook op het proces als geheel.’
Gezondheidscentrum Bedum te Bedum
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Urban Health Squares
Toezichthouder : Gemeente Het Hogeland
Architect : pdb|design
Bouwmanagement : Plus Bouwmanagement BV
Constructeur : Goudstikker de Vries
Aannemer : Bouw- en Aannemingsbedrijf G. de Haan & Zn. BV
Fotografie: Plus Bouwmanagement, Hilvert Huizing, Isa van der Belt
Ambulancepost Leeuwarden
Toonbeeld van samenwerking regionale bouwpartners
Aan de rand van Leeuwarden staat sinds eind vorig jaar een gloednieuwe ambulancepost. Vanuit dit compacte gebouw van ruim 500 vierkante meter worden dagelijks gemiddeld vijftien uitrukken en dertig ambulanceritten verzorgd. Wat dit project bijzonder maakt, is niet alleen de snelheid waarmee het werd gerealiseerd – slechts zes maanden – maar ook de samenwerking tussen regionale familiebedrijven die hun expertise samenbrachten om dit gebouw te verwezenlijken.
Durk van der Zee, projectbegeleider bij Bouwgroep Dijkstra Draisma uit Dokkum, vertelt dat het project via een bouwteamconstructie tot stand kwam. ‘We hebben deze opdracht verkregen dankzij onze ervaring met vergelijkbare ambulanceposten en onze interne kwaliteitsborging’, legt hij uit. Het bouwteam werkte vanaf dag één nauw samen met architecten en andere partners om het ontwerp te optimaliseren en de strakke planning te realiseren.
Lean
Bij de bouw werden traditionele methodieken toegepast, zoals paalfunderingen en kanaalplaatvloeren. Om de logistiek soepel te laten verlopen werd er gewerkt met een lean planning. ‘Het afstemmen van activiteiten tussen ons en derden was essentieel’, zegt Van der Zee. ‘Door elkaar continu te informeren over
‘Korte
lijnen en wederzijds vertrouwen maken het verschil’
- Michiel Huisman
mogelijke invloeden op elkaars werkzaamheden, konden we problemen voorkomen en efficiënt werken.’
Technische uitdagingen
Ondanks het goed uitgewerkte ontwerp bracht de brandveiligheid enkele uitdagingen met zich mee. De staalconstructie moest brandwerend worden gecoat, en dakdoorvoeren werden aangepast om aan de eisen te voldoen. Van der Zee: ‘Samen met de ontwerper hebben we praktische oplossingen gezocht die kosten en baten in balans hielden.’
Een innovatief aspect was de luchtdichting van kozijnen en bouwkundige aansluitingen, uitgevoerd met rubber seal geleverd door
Huisman zeker Huisman Installatieprofessionals is een allround familiebedrijf uit Joure met meer dan 90 jaar ervaring. Met 25 medewerkers richt het familiebedrijf zich op installatiewerk, domotica, nieuwbouw, verbouw en verduurzaming. Daarnaast beschikt het over een Sanidrome badkamer showroom en een eigen onderhoudsdienst.
In elk bouwproces kom je onverwachte dingen tegen. Dat is het moment waar Huisman het verschil maakt: Het team gelooft dat installatiewerk niet om leidingen en kabels draait, maar om zekerheid. De zekerheid van een goed plan. De zekerheid dat afspraken worden nagekomen. En de zekerheid dat alles werkt zoals de klant wil. Vandaag en jaren daarna.
‘Een prettig binnenklimaat realiseren met een zo laag mogelijk energieverbruik’
- Jelle Bekkema
Raadsma. ‘Deze aanpak zorgt voor een betere luchtdichtheid bij complexe aansluitingen’, licht Van der Zee toe. Dit draagt niet alleen bij aan duurzaamheid, maar ook aan comfort voor het personeel dat 24/7 gebruikmaakt van het gebouw.
Techniek op maat
Voor Huisman Installatieprofessionals uit Joure lag in dit project een uitdaging waarin hun kracht goed tot uiting kwam. ‘Zo hebben we het domoticasysteem geïntegreerd, waardoor elektra en verwarming samenwerken om het energieverbruik te minimaliseren’, aldus eigenaar Michiel Huisman. Dit systeem maakt monitoring op afstand mogelijk, wat zowel duurzaam als praktisch is voor een gebouw
dat continu in gebruik is. Projectleider Jelle Bekkema vult aan: ‘Het doel was een prettig binnenklimaat te realiseren met een zo laag mogelijk energieverbruik.’ Dankzij nauwe samenwerking tussen installateur en bouwer werden technische wensen perfect vertaald naar het gebouwontwerp. Huisman: ‘De opdrachtgever stond open voor onze innovatieve oplossingen, wat ons in staat stelde om een toekomstbestendig systeem te implementeren.’
Familiebedrijven
Wat dit project uniek maakt, is volgens alle betrokkenen de soepele samenwerking tussen familiebedrijven. Voor Bouwgroep Dijkstra Draisma betekende dit alweer de vierde ambulancepost die zij voor Kijlstra Ambulance-
Huisman zeker.
Installatiewerk gaat niet om leidingen, schakelaars en systemen. Installatiewerk gaat om zekerheid.
Joure • huisman.frl
VERNIEUWEN GEEFT ENERGIE
zorg mochten realiseren. Met Huisman Installatieprofessionals als partner – ook een familiebedrijf – vormt dit een bewezen succesformule. ‘Die korte lijnen en wederzijds vertrouwen maken het verschil’, zegt Huisman. ‘Je weet wat je aan elkaar hebt, waardoor je snel kunt schakelen.’ Van der Zee voegt toe: ‘Iedereen had hetzelfde doel voor ogen, ondanks verschillende belangen. Dat heeft ons geholpen om binnen de strakke planning iets moois neer te zetten.’ Deze informele maar professionele werkwijze zorgde ervoor dat alle partijen optimaal konden samenwerken.
Jonge vakmensen
Naast efficiëntie bood dit project ook kansen voor jonge werkvoorbereiders om ervaring op te doen. Van der Zee legt uit: ‘In dit gebouw komen alle bouwmethodieken samen, van paalfundering tot aluminium kozijnen. Dat maakt het ideaal als leerproject.’ Twee werkvoorbereiders werkten synchroon om het proces te versnellen, wat zowel uitdagend als leerzaam was. Voor Huisman geldt hetzelfde: ‘We geven jonge mensen graag de kans om mee te werken aan projecten waar ze echt iets van leren.’
Duurzaamheid
Hoewel traditionele materialen zoals beton en kalkzandsteen werden gebruikt, is het gebouw super geïsoleerd en afgestemd op moderne eisen rondom energiebeheer. Huisman legt uit: ‘We hebben rekening gehouden met toekomstige regelgeving rondom energiebeheer. Zo is deze post klaar voor de komende jaren.’ Het domoticasysteem speelt hierin een belangrijke rol en helpt energieverbruik inzichtelijk te maken en onnodige verspilling tegen te gaan. Dit maakt het gebouw niet alleen functioneel, maar ook duurzaam – een belangrijke eis in hedendaagse bouwprojecten.
‘In dit gebouw komen alle bouwmethodieken samen’
- Durk van der Zee
De samenwerking smaakt duidelijk naar meer: binnenkort start hetzelfde bouwteam met de realisatie van een nieuwe ambulancepost in Heerenveen. Hoewel vergelijkbaar qua ontwerp, zal deze locatie enkele unieke materialen bevatten vanwege specifieke eisen vanuit vergunningverleners. ‘Het is fijn om opnieuw met vertrouwde partners samen te werken’, vindt Jelle Bekkema. ‘We weten precies wat we aan elkaar hebben, waardoor we snel kunnen schakelen.’
Ambulancepost te Leeuwarden
Bouwteamleden
Architect : ARTEC bouwkundig ontwerp & advies
Constructeur : Econstruct
Aannemer : Bouwgroep Dijkstra Draisma
Installateur : Huisman
Installatieprofessionals
Onderaannemers & toeleveranciers
Luchtdicht bouwen, hang- en sluitwerk : IJzerhandel Raadsma
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Tekst: Martin Laning
Fotografie: IMAZZO, Michiel Huisman, Ruben Slump
Sportcentrum HOVC Odoorn EEN NIEUW THUIS MET EEN PANORAMISCH UITZICHT
De ochtendzon weerspiegelt in de grote glazen gevel van het gloednieuwe clubgebouw op Sportpark Harm Kuiper in Odoorn. Binnen is het een komen en gaan van sporttassen en voetbalschoenen. In januari 2025 werd het gerenoveerde sportpark opgeleverd voor fusieclub
HOVC, die voetbal en tennis uit Exloo, Odoorn en Valthe verenigt. Het opvallende clubgebouw biedt een weids uitzicht over de sportterreinen. Een bijzondere prestatie, want bouwen in deze landelijke omgeving bleek een uitdaging.
Stephan Goverts van HJK architecten uit Groningen glundert als hij over het project vertelt. ‘Ik zie de kantine als het kloppend hart van het complex. We hebben deze echt centraal geplaatst op de verdieping, zodat je een panoramisch zicht hebt over de tennisbaan, padelbanen en voetbalvelden. Van daaruit kun je met een drankje in de hand toch in contact blijven met de sporters. Dat is echt uitstekend gelukt.’
Thuisgevoel
Gevraagd naar de grootste uitdaging, denkt Goverts even na. ‘Het vertalen van de wensen van de opdrachtgever naar hun nieuwe club -
‘De kantine als het kloppend hart van het complex’ - Stephan Goverts
gebouw. Het moest een thuisgevoel worden voor deze mensen. Gelukkig was er meteen een goede klik en verstonden we elkaar goed.’ Beneden bevinden zich de praktische ruimtes. ‘Daar hebben de sporters alle ruimte, met een grote brede gang. Hier zitten de ruime kleedkamers, bergingen en een fysioruimte’, vertelt Goverts. Alles is ingericht met nadruk op hygiëne en gebruiksgemak.
Creatieve oplossingen
Sander Hoogeveen van Van Wijnen Engineering uit Emmen kreeg als constructeur een leuke uitdaging op zijn bord. ‘De tribune wordt ondersteund door stalen spanten, en daar moesten we rekening houden met dynamische effecten. Stel je voor: als je club heeft gewonnen en het publiek springt massaal op en neer - die constructie moet dat allemaal aankunnen.’ Hoogeveen prijst nadrukkelijk het ontwerp van de architect. ‘Het zat constructief al goed in elkaar. Dat is een mooie kracht van een architect.’ Ondanks de be -
scheiden omvang van het gebouw zorgt de diversiteit aan materialen en constructies voor een boeiend geheel.
Kartrekker
Het was Rick Wind van Avitec uit Nieuw-Buinen die als dirigent het bouwteam aanstuurde. ‘We zijn in oktober 2022 gestart met een bouwteam waarin alle partijen vertegenwoordigd waren: de gemeente Borger-Odoorn, de sport- en groenspecialisten, de voetbal- en tennisvereniging en natuurlijk de bouwers. We waren kartrekker van het hele bouwteamproces, van planning tot vergunningen. Belangrijk bij dit project was dat er je bouwde in een landelijke omgeving. Het bouwverkeer
‘De constructie moet het aankunnen als mensen allemaal tegelijk gaan springen’ - Sander Hoogeveen
moest bijvoorbeeld het dorpshart ontzien. Dat is allemaal goed gelukt.’
Seizoensgebonden sporten
Wind: ‘De grootste uitdaging was om verschillende partijen bij elkaar te brengen. De planning was bepalend, want je zit met de start van het tennisseizoen en het begin van de voetbalcompetitie. De tennissers begonnen al eerder, want hun banen waren als eerste gereed. Daarnaast moesten we nadrukkelijk zorgen dat alle partijen onafhankelijk van elkaar hun werk konden doen. Alles heeft invloed op elkaar - als één ding stagneert, stagneert de rest ook.’
Hét ingenieursbureau van Van Wijnen waar we met meer dan 70 collega's vanuit onze vestigingen in Dordrecht, Drachten en Emmen, ruimte creëren voor een beter leven
Experts in kunststof vloeren van goede bodem
Een goede vloer is een functionele vloer die snel en vakkundig is gelegd en jaren voldoet aan de hoogste eisen. Voor zo’n kunststof bedrijfsvloer schakelt u ons team van specialisten in dat weet dat elk uur telt.
Ron Möller, projectleider bij Brands Bouw Emmen, herinnert zich nog goed hoe het project begon. ‘We wonnen de aanbesteding, maar moesten daarna nog flink bezuinigen – twee tot drie ton – om binnen het budget van de gemeente te blijven.’ Hij glimlacht trots. ‘Toch is dat niet ten koste gegaan van de kwaliteit.’
Het gebouw kenmerkt zich door een creatief gebruik van materialen bij de bouw. Möller: ‘De eerste verdiepingsvloer heeft twee hoogtes, met een verschil van zo'n 40 centimeter. Het hogere deel voor de kantine, het lagere deel voor het terras. Dat was best een puzzel om dit goed op elkaar aan te laten sluiten.’ Ook technisch was het een uitdaging: ‘De staalconstructie, de tribune-elementen, de overstek van anderhalve meter over het dakterras - het is allemaal net even anders dan standaard.’
Thuiswedstrijd
Voor veel betrokkenen was dit project extra bijzonder. ‘Dit was letterlijk en figuurlijk een thuiswedstrijd’, lacht Möller. ‘Onze directeur komt uit Exloo, we hebben collega's die voetballen bij Odoorn. Behoorlijk veel van mijn collega's komen uit deze regio.’ Ook architect Goverts had een persoonlijke band met het project. ‘Ik heb zelf gevoetbald en weet dus uit ervaring wat wel en niet praktisch is op een sportpark.’ Wind is positief gestemd over de samenwerking: ‘De eerlijkheid en openhartigheid van alle partijen was cruciaal. Door goede communicatie en door als team te werken, hebben we dit tot een succesproject gemaakt.’
De opening van het complex was ook een groot succes. Er kwamen zoveel bezoekers dat er al snel grapjes werden gemaakt dat de kantine groter had gemoeten. ‘Een collega die er later moest voetballen vertelde dat hij alleen maar complimenten hoorde. Daar doe je het voor’, zegt Goverts tevreden. Het gebouw functioneert precies zoals bedoeld: een plek waar sport en sociaal samenkomen, met een prachtig uitzicht over de velden en de omliggende landelijke omgeving.
‘Zorgen
dat alle partijen onafhankelijk van elkaar hun werk konden doen’ - Rick Wind
47 Digimate HPL deuren incl. hang- en sluitwerk : BPZ
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
NIEUW ONTMOETINGSCENTRUM
VOOR MARKNESSE DORPSHUIS EN SPORTHAL DE MARKERING
13 september 2024 was de feestelijke opening van De Markering, het nieuwe ontmoetingscentrum voor Marknesse. In een mooi staaltje samenwerking tussen vrijwilligers en professionals zijn dorpshuis en sporthal geïntegreerd tot multifunctioneel complex, waar vrijwel alle clubs en verenigingen hun plekje hebben gevonden.
‘Hardedeadline’
- Cees Kater
Dorpshuis De Marke in Marknesse voldeed niet meer aan de eisen, werd in 2018 al vastgesteld. Het duurde echter even voor de gemeente Noordoostpolder, het dorp en de diverse gebruikers eruit waren of ze dit rijksmonument wilden opknappen, of dat ze ergens anders nieuwbouw wilden. En zo ja, waar dan?
Stroomversnelling
Cees Kater, projectleider namens de gemeente, geeft toe dat er aansporing van de provincie Flevoland nodig was om het uiteindelijke idee – nieuwbouw bij de sporthal en daar dan meteen één modern, multifunctioneel complex van maken – werkelijkheid te laten worden. ‘Het overleg zat wat in het slop, tot de provincie aangaf dat er in 2024 wel een gebouw moest staan, anders zou de Leader-subsidie vervallen.’ In de stroomversnelling die toen – het zal eind 2022 zijn geweest – ontstond werden de plannen concreet gemaakt. KHV Architecten maakte al eerder het ontwerp maar, maakte nu de detailtekeningen naar aanleiding van het PvE. Trefwoorden: multifunctioneel, duurzaam en toekomstbestendig. Dorpsbelang en verenigingen inventariseerden wat vrijwilligers zelf zouden bijdragen. Ook werd via een veiling maar liefst 173.000 euro opgehaald. ‘We hadden het grote geluk
dat twee mannen uit het dorp zich opwierpen als kartrekkers’, zegt Kater. ‘Zij hebben ontzettend veel geregeld, wisten precies de juiste mensen om zich heen te verzamelen.’
Bouwplaats uitgraven
Een eis van de subsidieverstrekkers was dat inwoners circa 35.000 euro aan eigen werkzaamheden zouden inbrengen. Dat bleek geen probleem: ‘Je kunt natuurlijk sowieso schilderwerk en dergelijke voor eigen rekening nemen. Maar hier hebben ze ook het niet-constructieve sloopwerk gedaan. En in het agrarische dorp Marknesse stonden ook boeren en loonwerkers op die met hun groot materieel de bouwplaats hebben uitgegraven. Dat was in no time gebeurd…’ Toch moesten er uiteraard ook nog professionele bouwpartijen worden aangetrokken. Bij de initiële aanbesteding begin 2023 toonden vier aannemers belangstelling. Ook Bouwbedrijf Doorn uit Emmeloord vroeg de bestekstukken op. ‘Maar die waren te summier uitgewerkt, het was in feite niet mogelijk om een prijs te maken’, zegt projectcoördinator David Buist. Die reactie kreeg de gemeente ook van de andere bedrijven, geeft Kater - die zelf op dit moment aan het project werd toegevoegd - toe. ‘We kregen
‘Balans tussen tijd, geld en kwaliteit’’
- Sander Hartman
zo veel vragen, dat we besloten de aanbesteding terug te trekken. Maar tijd om alle stukken opnieuw op te stellen was er niet.’
Loting
De oplossing? Een loting tussen de vier geïnteresseerden, waarbij het bedrijf dat als eerste getrokken werd in het bouwteam gehaald werd. ‘Als je een harde deadline hebt moet je het voorbereidingsproces versnellen, want je moet ook nog genoeg bouwtijd overhouden’, aldus Kater.
‘Ik vind zo’n bouwteamoplossing ideaal als je continu de balans moet vinden tussen tijd, geld en kwaliteit’, zegt Sander Hartman van Hartman Installatie op Urk. ‘Want alles hangt met alles samen, een vraagstuk is bijna nooit alléén bouwkundig of alléén installatietechnisch.’ Ook Buist vond het mooi werken zo:
‘We wisten natuurlijk waar we uit moesten komen, maar we hebben tijdens het bouwen samen nog allerlei dingen bedacht. Soms werd het daar goedkoper van, soms wat duurder, maar uiteindelijk zijn we heel goed op budget uitgekomen. En dan ook nog met behoorlijk wat extra’s.’
Geldbronnen
Het scheelde dat tijdens het project nog diverse geldbronnen konden worden aangeboord. Het MeerJarenOnderhoudsProgramma (MJOP) voor de sporthal bood ruimte om investeringen naar voren te halen, maar er waren ook subsidies voor duurzaamheidsmaatregelen. Hartman: ‘Wij hebben met Duvast energie-adviseurs proactief gezocht naar subsidiemogelijkheden die de gemeente kon benutten. Dat bood ruimte om zaken in één keer goed aan te pakken, hetzij meteen, hetzij in de tweede fase waarvoor we alvast maatregelen hebben getroffen. Het staalframe op het dak is zwaar genoeg om nog extra warmtepompen en luchtbehandelingskasten te kunnen dragen. Ook de elektra is daarop voorbereid.’
Dak toch niet eraf
Een tweede grote meevaller was dat het dak van de sporthal niet vervangen hoefde worden. Kater: ‘We dachten altijd dat de dakplaten doorhingen, maar dat bleek alleen de oude isolatie aan de binnenkant te zijn.’ Sander Doorn, uitvoerder van Bouwbedrijf Doorn: ‘Het was voldoende om vanaf de onderkant
‘Behoorlijk wat extra’s’
- David Buist
een aantal onderslagbalken aan te brengen. Dat was natuurlijk lang zo ingrijpend niet. Zowel qua geld als qua planning konden we hier een mooie slag slaan.’ Hartman: ‘Het mooie van de samenwerking is dat die meevaller direct door-geïnvesteerd kon worden om het geheel nog beter te maken. Zo hebben bijvoorbeeld de bestaande kleedkamers alsnog vloerverwarming gekregen.’ Kater: ‘De prijsstijgingen voor diverse materialen konden we er ook mee opvangen. Daardoor hoefden er geen vervelende versoberingen doorgevoerd te worden.’
Trespa project van de maand
Doorn bouwde vanaf november 2023 eerst het dorpshuis tegen de sporthal aan. Buist: ‘Het is traditioneel opgetrokken: buispalen, een fundering, staal, kalkzandsteen binnenschil en metselwerk rondom.’ Doorn: ‘Een van de gevels is bekleed met Trespa Meteon in een mooi ruitpatroon in verschillende blauwtinten. Daarmee zijn we nog project van de maand geworden bij Trespa International.’ Het sporthaldeel moest met name aan de buitenkant aangepakt – ‘binnen was het vooral schilderwerk’ – en dat werk werd ingepland voor de periode tussen de mei- en de zomervakantie, de maanden waarin de gymles buiten gegeven kon worden. ‘In de winter was de sporthal gewoon in gebruik gebleven’, legt Doorn uit. ‘De gemeente had aan de achterkant kleedkamerunits gezet zodat wij wel alvast bij de hoofdingang bezig konden.’
‘Project van de maand
bij Trespa’
- Sander Doorn
Het was voor Doorn een kwestie van de oude beplating verwijderen en de nieuwe sandwichplaten - met afgewerkte staalplaat aan de buitenkant – er snel weer op zetten. Zo’n twintig strekkende meter per dag, waardoor de hele hal na zo’n anderhalve week weer winddicht was. ‘Het was voor de dakdekker nog wel een hele klus om hem ook weer goed waterdicht te krijgen, want het dak is steeds een stukje plat, dan hellend, dan weer plat.’
Tegelzetter
In de tussentijd was in het dorpshuisdeel de afbouw al volop gaande. Ook hierbij kwamen veel vrijwilligers meehelpen, bij onder meer de vloerafwerking, het schilderen en de inrichting. Doorn: ‘Op de drukste momenten waren er wel dertig mensen tegelijk bezig, schat ik.’
Buist: ‘De tegels zijn bijvoorbeeld gedaan door een recent gepensioneerde tegelzetter uit het dorp.’
Het is voor een uitvoerder natuurlijk best ingewikkeld om dat allemaal in goede banen te leiden. Doorn: ‘Ik had gelukkig wel mijn vaste aanspreekpunten. En één ding was volkomen duidelijk: alleen de gemeente had beslissingsbevoegdheid.’ Kater: ‘Ik was zelf veel op de bouw te vinden. Wat me opviel, besprak ik meteen even of ik nam het mee naar de bouwvergadering die we eens in de veertien dagen hielden.’
Buist: ‘Geregeld vergaderen is echt wel nodig bij zo’n dynamisch project.’ Doorn: ‘En dan ook de mensen aan tafel die beslissingen kunnen nemen. Dat ging hier heel goed. We konden slagvaardig optreden.’
Dorpshuis De Markering en sporthal te Marknesse
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Gemeente Noordoostpolder
Architect : KHV Architecten
Aannemer : Bouwbedrijf Doorn
Installatie : Hartman Installatie
Onderaannemers & toeleveranciers
Dakbedekking : Winans dakwerken
41 Digimate HPL deuren, hang- en sluitwerk : BPZ
Herbouw na brand
Nesta Shipping, Harlingen
‘Laten zien wat je samen kunt doen als je er met elkaar de schouders onder zet’
Daar gaat mijn levenswerk, dacht directeur Sander Alberda van Nesta Shipping in Harlingen in eerste instantie op 23 januari 2024. Op die dag brandde een deel van de bestaande loodsen van de logistieke dienstverlener in de haven af, maar ook een stuk nieuwbouw en het net in gebruik genomen gemoderniseerde kantoor gingen in vlammen op. Door goede samenwerking tussen alle betrokken partijen konden de loodsen snel herbouwd worden. Op het moment wordt er druk gewerkt aan de realisatie van een nieuw kantoorpand, dat na de brand een nieuwe plek krijgt in een aangekochte hal.
‘We dachten dat we dertig procent extra capaciteit zouden hebben, maar raakten twintig procent kwijt door de brand’, vertelt Sander Alberda, directeur van Nesta Shipping. Het bedrijf is scheeps- en douaneagent en zorgt daarnaast voor op- en overslag van goederen. ‘Bovendien hadden we geen kantoren meer. We hadden net een splinternieuw kantoor, waar we nog maar vier dagen zaten. We hebben tijdelijke kantoorruimte gecreëerd in containers, maar voor de lange termijn kregen we de kans om een nabijgelegen pand aan te kopen. Deze loods wordt op het moment aan de hand van een ontwerp van Penta Architecten verbouwd tot een eigentijds kantoorpand.’
Saamhorigheid
Er moest na de brand snel geschakeld worden ‘en dat proces verliep zeer goed’, zegt Alberda, terugkijkend. ‘Natuurlijk is het veel geregel met de verzekering. Maar we zijn – waar het
kon – goed geholpen. Niet alleen door de overheid, maar ook door aannemer Bruinsma en alle andere betrokken partijen.’ De saamhorigheid na de brand was uniek, benadrukt ook directeur Jelmer Bruinsma van het gelijknamige bouwbedrijf. ‘Dat maakt dit project zo speciaal. Het laat zien wat je samen kunt doen als je er met elkaar de schouders onder zet. De samenwerking tussen gemeente, opdrachtgever, onderaannemers en andere betrokkenen was heel bijzonder.’
Hergebruik
De grote brand trof de nieuwbouw van 4.000 m2, terwijl er nog druk door aannemer Bruinsma aan werd gewerkt. ‘We hebben alles gedemonteerd. Er was veel roetschade. Het grootste deel van de staalconstructie kon hergebruikt worden. We hebben zo’n tachtig procent schoongemaakt, gestraald en opnieuw gecoat, waarna het teruggeplaatst konden
‘Vanuit verschillende disciplines een integraal ontwerp gemaakt’ - Christiaan Jilderda worden. Een deel van de spanten was verwrongen en moest worden vernieuwd.’
Stroom
Nadat de nieuwbouw klaar was, ging de aannemer bezig met het afgebrande deel van de bestaande loodsen. In totaal werd er 6.000 m2 aan loodsruimte vernieuwd en gereali-
seerd. Het werk aan de loodsen verliep heel snel in samenwerking met alle betrokken partijen. Zo zorgde installatiebedrijf Mensonides ervoor dat er na de brand snel weer elektriciteit beschikbaar was op de locatie. Technisch directeur Niels Mensonides: ‘We hebben een alternatieve route voor de elektrovoeding gerealiseerd en alles op de trafo aangesloten. Uiteindelijk is deze oplossing blijvend geworden. Het werk moest wel onder tijdsdruk gebeuren, maar we hebben alles weer onder spanning gekregen.’
Binnen een paar maanden waren de loodsen herbouwd. De op- en overslagloodsen zijn
voorzien van speciale verlichting met een hoge IP-waarde. Mensonides: ‘Dit is nodig om de verlichting te beschermen tegen de invloeden van zout, wat regelmatig wordt opgeslagen door Nesta Shipping.’
Kantoren
Nadat Nesta Shipping een nabijgelegen pand had aangekocht, konden er plannen gemaakt worden om een modern en eigentijds kantoorpand te realiseren. Bruinsma: ‘Deze loods wordt teruggebracht tot het stalen skelet en volgens de nieuwste eisen aangepast en herbouwd. De loods is straks zowel van binnen als van buiten niet meer te herkennen.’
‘De saamhorigheid was uniek’ - Jelmer Bruinsma
Constructeur W2N werd al vroeg bij het project betrokken en dacht met de architect en aannemer mee over het voorlopige ontwerp. Zo werd er in nauwe samenwerking tussen de verschillende disciplines een integraal ontwerp gemaakt dat niet alleen modern oogt, maar ook sterk genoeg en uitvoerbaar is. Met name het versterken van de constructie door een paalfundering maakt het mogelijk om meerdere verdiepingen aan kantoorruimte te bouwen. ‘Bovendien zijn er verschillende kolommen onder de verdiepingen geplaatst om extra draagvlak te creëren’, legt constructeur Christiaan Jilderda uit.
De bestaande windverbanden in de hal zijn naar het voorstel van de aannemer door de constructeur verplaatst en op een slimme positie gezet, zodat ze niet zichtbaar voor de ramen terecht komen in het nieuwe ontwerp. ‘Om de buitenkant van het gebouw te kunnen verfraaien met een nieuwe HSB-gevel is de bestaande fundering verbreed’, aldus Jilderda.
‘Zonder
brandmuren was de schade veel groter geweest’
- Sander Alberda
HVRF-systeem
Installatiebedrijf Mensonides zorgt in het kantoorpand voor het volledige installatiewerk. Mensonides: ‘Bijzonder is het gebruik van het nieuwe HVRF-systeem.’ Dit watergedragen verwarmings- en koelsysteem zorgt voor een comfortabel binnenklimaat, waarbij ruimtes volledig individueel en onafhankelijk van elkaar gelijktijdig kunnen worden verwarmd en/of gekoeld.
‘Bijzonder is het gebruik van het nieuwe HVRF-systeem’
- Niels Mensonides
Naast kantoren is er plek voor een productiehal. Als afscheiding is er een brandmuur tussen het kantoor en de loods geplaatst, zodat er bij brand genoeg tijd is voor het kantoorpersoneel om het pand te verlaten. ‘Bij de brand van januari 2024 hebben de brandmuren hun nut bewezen’, aldus Alberda. ‘Het kost veel, maar als je een brand hebt gehad dan weet je hoe belangrijk brandmuren zijn. Zonder brandmuren was de schade veel groter geweest.’
Transformatie Nesta Shipping te Harlingen
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Nesta Shipping
Adviseur/Constructeur : W2N Engineers
Aannemer : Bouwbedrijf Jelle Bruinsma
Installateur : Mensonides Installatie B.V.
Onderaannemers & toeleveranciers
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Restauratie kerk Overschild
Innovatieve renovatie tilt kerk
Overschild naar hoger niveau
De renovatie van de kerk in Overschild is een uniek project dat financieel haalbaar werd door de gelijktijdige uitvoering van schadeherstel, versterken, restauratie, herbestemmen en verduurzamen. Een team van experts werkt met Nationaal Coördinator Groningen samen om dit rijksmonument klaar te maken voor de toekomst, met behoud van zijn historische karakter.
Bertil Sietsema, eigenaar van Bouwbedrijf Sietsema in Uithuizen, beschouwt het project als een hoogtepunt in zijn carrière. ‘Dit is een project dat je nooit meer meemaakt. Het voelt als een cadeautje dat ik als aannemer hieraan mag meewerken.’ Hij vertelt over zijn grootste uitdaging: ‘De kerk is in de loop der jaren zo'n dertig centimeter verzakt. We moesten alles weer recht krijgen, terwijl verschillende gebouwdelen bij elkaar komen. Dat vereist precisiewerk.’
Opvijzelen
Het team tilt de kerk letterlijk anderhalve meter de lucht in met hydraulische vijzels. ‘Het was geen spannend moment, maar wel bijzonder. Je denkt: dit ga je nooit weer mee-
maken’, zegt Sietsema. Ondanks de ingrijpende werkzaamheden is het doel om de kerk er na de renovatie uit te laten zien alsof er niets is gebeurd. Sietsema: ‘Dat is juist onze trots. Als mensen straks denken “hier is eigenlijk niks aan gebeurd”, dan is het pas echt gelukt.’
Warmtebouwen voor duurzame verwarming Jaap Siertsema, eigenaar van installatiebedrijf Westerdijk in Delfzijl, is verantwoordelijk voor de innovatieve verwarmingstechniek in de kerk. Hij past het principe van “warmbouwen” toe, een methode die hij nog niet vaak heeft gebruikt. ‘We hebben 2.600 meter slang in de wanden verwerkt voor wandverwarming. Daarnaast zitten er collectoren onder de dak-
pannen’, legt Siertsema uit. ‘We gebruiken twee bronsystemen: één om in de zomer warmte in de grond op te slaan, en één om die warmte in de winter te gebruiken voor het verwarmen van de kerkwanden.’ Deze methode zorgt voor een constante temperatuur in de kerk en vermindert het energieverbruik aanzienlijk. ‘Als je de wand van de kerk al iets opwarmt, hoef je aan de binnenkant niet meer extra bij te verwarmen’, aldus Siertsema.
De installatie van dit systeem vereist nauwe samenwerking met andere partijen. ‘Je moet echt een teamspeler zijn om zo'n klus aan te kunnen’, benadrukt Siertsema. ‘We stemmen constant af met de aannemer, architect en constructeur om alles netjes weg te werken.’
‘Dit ga je nooit weer meemaken’
- Bertil Sietsema
Innovatieve versterking
Jan-Pieter Kansen, constructeur bij ingenieursbureau Arup in Amsterdam, beschouwt het project als uniek in zijn carrière. ‘Om met deze technieken zo gedetailleerd te ontwerpen aan zo'n kwetsbaar gebouw, dat maak je maar één keer mee.’ De kerk wordt versterkt met een innovatieve methode, genaamd 'base isolation'. Kansen legt uit: ‘We hebben een nieuwe betonfundering gemaakt die uit twee delen bestaat. Op de vaste fundering staan 14 seismische isolatoren waarop een tweede betonplaat rust die de bovenbouw van de kerk draagt.’ Deze constructie zorgt ervoor dat de kerk bij een aardbeving als het ware bijna op zijn plaats blijft staan, terwijl de ondergrond beweegt. ‘De horizontale beweging wordt door de isolatoren in veel mindere mate doorgegeven aan de bovenbouw’, aldus Kansen.
‘Je moet echt een teamspeler zijn om zo'n klus aan te kunnen’ - Jaap Siertsema
Kansen werkte nauw samen met zijn collega en seismisch specialist Guido Slobbe. ‘Zonder zijn vaardigheden hadden we de aardbevingssimulaties voor de kerk - zowel voor de onversterkte situatie als de eindsituatie met constructieve versterkingen - niet zó perfect kunnen uitvoeren.’
Het project in Overschild heeft geleid tot de ontwikkeling van nieuwe technieken die later ook bij andere gebouwen in het aardbevingsgebied zijn toegepast. Kansen: ‘We hebben veel technieken kunnen ontwikkelen waarmee we later de impact van aardbevingen op gebouwen en woningen beter konden simuleren.’
HOLSTEIN
VOOR ELKE UITDAGING EEN OPLOSSING.
U kunt bij ons terecht voor aanleg, onderhoud, reparatie en service. Wij hebben een schat aan kennis en ervaring in huis, zowel op het gebied van bewezen, traditionele technieken als nieuwe, innovatieve en duurzame
WWW.WESTERDIJK-DELFZIJL.NL
Rondeboslaan 22, 9936 BK Delfzijl
Versterken en doorbestemmen kerk te Overschild opdrachtgever: Groninger Kerken
‘De kerk is extra toekomstbestendig’
- Jan-Pieter Kansen
Toegankelijkheid en multifunctionaliteit door aanbouw
Een belangrijk onderdeel van het project is de nieuwbouw naast de kerk: een moderne aanbouw waarin een nieuwe entree, ontvangstzaal en faciliteiten zoals sanitair en keuken worden ondergebracht. Daniel van Huizen, specialist cultureel erfgoed bij Holstein Restauratie Architectuur in Groningen, licht toe: ‘Deze uitbreiding maakt het gebouw toegankelijker en geschikt voor multifunctioneel gebruik.’
De aanbouw speelt ook een cruciale rol in het verduurzamingsproces. Van Huizen: ‘Op het dak van deze nieuwbouw worden zonnepanelen geplaatst die bijdragen aan het energieneutrale karakter van het complex.’ Daarnaast zorgt deze uitbreiding ervoor dat mensen met een lichamelijke beperking toegang hebben tot alle faciliteiten.
Van Huizen benadrukt dat er veel aandacht is besteed aan het ontwerp: ‘We hebben gekozen voor een minimalistisch en transparant ontwerp met veel glas en subtiele staalprofielen. Zo blijft het oorspronkelijke monumentale karakter van de kerk met consistorie goed zichtbaar.’
‘Gekozen
voor een minimalistisch en transparant ontwerp’
- Daniel van Huizen
Behoud van monumentale waarde
Van Huizen ziet het project als een combinatie van vijf verschillende opgaven: schadeherstel, restauratie, versterking, verduurzaming en nieuwbouw. ‘Wat dit project zo bijzonder maakt, is juist die combinatie’, aldus Van Huizen. Bij rijksmonumenten is het essentieel om nieuwe functies harmonieus te integreren zonder afbreuk te doen aan het historische karakter. Van Huizen: ‘Door innovatieve technieken zoals warmbouwen toe te passen, konden we isolatie beperken en het originele behouden.’
Bijzondere samenwerking
De samenwerking tussen de verschillende disciplines wordt door alle betrokkenen als bijzonder ervaren. De onderlinge verhoudingen zijn goed en de specifieke kennis wordt door de leden van het bouwteam ingebracht. Bertil Sietsema vat het project treffend samen: ‘Van buiten ziet de kerk er straks even oud uit als voorheen, maar van binnen is hij eigenlijk splinternieuw.’
Siertsema kijkt uit naar de energiemetingen na oplevering: ‘We gaan na de tijd met elkaar nog even kijken wat er werkelijk uit komt. Dan weten we straks ook wat het energieverbruik daadwerkelijk is. Die kennis komt goed van pas bij soortgelijke projecten.’
Als de renovatie tegen de bouwvak is afgerond, staat er een kerk die klaar is voor de toekomst. Aardbevingsbestendig, duurzaam verwarmd en multifunctioneel inzetbaar voor de gemeenschap Het exacte gebruikt is nog niet bekend, maar de kerk met consistorie en nieuwbouw wordt mogelijk straks gebruikt als theeschenkerij in combinatie met culturele evenementen en activiteiten die in de kerk kunnen worden georganiseerd. Van Huizen: ‘Het is bedoeld voor de gemeenschap, maar ook voor het gebied eromheen.’
Mateboer Bouw en Salverda Bouw hebben de handen ineengeslagen om Marknesse te verrijken met twaalf biobased woningen in de sociale huursector. Vol enthousiasme zijn de bedrijven een samenwerking aangegaan met als doel om zelf meer thuis te worden in de wereld van biobased bouwen.
Toen Mateboer Bouw en Salverda Bouw elkaar tegenkwamen bij een duurzaamheidssymposium van Mercatus, een verhuurcorporatie in de sociale huursector, spraken ze de ambitie naar elkaar uit om de stap richting duurzaam bouwen te zetten. De bedrijven kenden elkaar al langer vanuit diverse ketensamenwerkingen. ‘We hebben gezegd: we vinden het spannend, maar laten we met elkaar ook vanuit de goede intentie die zoektocht aangaan’, vertelt Richard Hoekert, directeur bij Mateboer Bouw. Een half jaar later werden hij en directeur Arjan Berends van Salverda Bouw door Mercatus gebeld voor het project in Marknesse.
Een stap verder
Hoewel beide bedrijven al ervaring in biobased bouwen hadden in de seriematige woningbouw en renovatie, vertelt Hoekert dat ze graag een stapje verder wilden gaan om meer te leren: ‘Je hebt een bestaand businessmodel en hoe ga je dat omzetten naar duurzaamheid? En dat begint ergens toch met een pilotachtige sfeer waarin de risico's beheersbaar zijn.’ Samen twaalf biobased woningen bouwen leek daarin het juiste uitgangspunt. ‘Mensen vinden het stoer dat je dit durft’, zegt
Hoekert. Het vertrouwen in elkaar was dan ook een belangrijke voorwaarde voor deze pilot: ‘en dat kun je niet in contracten vangen. Dat is echt elkaar in de ogen kijken en zeggen: gaan we dit doen? Ja, dit gaan we doen en we hebben het vertrouwen in elkaar. Dus dat is wel heel uniek in deze samenwerking.’ Met een niet te strakke planning, zodat er geen overhaaste beslissingen genomen hoefden te worden, gingen de partijen aan de slag.
Biobased bouwen
De woningen zijn eerst digitaal ontworpen met de BIM-methode. Om de juiste keuzes te kunnen maken, zijn er diverse adviseurs aangehaakt. ‘Uiteindelijk hebben wij daar een subsidie van de provincie voor gehad’, legt Hoekert uit. De bedrijven hebben gekozen voor de flatpackmethode, waarbij alle onderdelen in de fabriek worden gemaakt en er een houtskeletbouwpakket ontstaat dat op de bouwplaats in elkaar wordt gezet. Voor houtskeletbouw is gekozen omdat dit minder materiaal kost en dus zorgt voor minder transportkosten en minder CO2-vervuiling.
‘Een stapje verder om meer te leren’
- Richard Hoekert
Veel prefab
Er is veel gebruik gemaakt van prefab materialen. Ook alle gevel- en dakbekleding werd namelijk fabrieksmatig aangebracht. Binnen twee weken stond er een blok van zes woningen: ‘Het is net een poppenhuisje dat opgebouwd wordt. Vanaf de beganegrondvloer is beton. Alles daarboven probeerden we met biobased materialen uit te voeren’, zegt Maljaars. Zo is er gebruik gemaakt van biologisch houtvezel isolatiemateriaal en is er dampopen gebouwd waarbij geen folie in de gevels en het
dak zijn gebruikt. Maar het meest bijzondere van dit project is de houten dakbekleding in plaats van dakpannen.
Houten dakbekleding
‘En dat heeft ons nog best wel wat kopzorgen bezorgd’, lacht Maljaars. ‘Onze waterdichtheid op het dak wordt nu bepaald door de houten plank die erop zit. Er zit geen folie op. Wat je normaal gesproken als aannemer het liefst hebt, is een folie onder je dakpannen, want dat heeft zich bewezen.’ Volgens Maljaars
hebben ze de risico’s op lekkage ‘onder schot’ en is de houten dakbekleding een unieke toevoeging.
Installatie
Wat betreft de installatie konden ze niet tot het uiterste experimenteren, omdat veel van de alternatieve installaties niet voldoen aan de Nederlandse regelgeving. ‘De woning is zo geïsoleerd en het klimaat is dusdanig comfortabel, dat je het qua capaciteit wel met een airconditioner warm zou kunnen draaien,’
Laat een frisse wind waaien door uw netwerk
Donderdag 12 juni 2025
13:00-20:00 uur
Bel : 06 28 2269 15
: 058 21 53 937
h.hendriks@idee-fix.nl
Wedstrijdvaren
• duurzaam en milieubewust event
• voor 12 personen per boot
• het bouwteam
• de ketenpartners
• de bouwpartners
• met relaties
• teambuilding
• bedrijfsuitje
‘Houten dakbekleding is een unieke toevoeging’
- Rick Maljaars
vertelt Hoekert, ‘maar dat mag niet in Nederland.’ Daarom is gekozen voor warmtepompen. Daarnaast hebben de woningen een grijswatercircuit, waarbij het regenwater wordt opgevangen in een zak in de kruipruimte. ‘Daarmee worden toilet en wasmachine voorzien van water’, legt Maljaars uit.
Hoe ver kun je gaan ‘Je bent juist in zo’n project op zoek naar hoe ver we kunnen gaan’, zegt Maljaars. Een stap te ver voor dit project waren bijvoorbeeld houten goten. ‘Je weet niet wat het effect op lange termijn is’, vertelt Hoekert. Hoewel het een duurder project is dan traditionele bouw, zien de bedrijven het als een investering in kennis. ‘En daarnaast was het natuurlijk een heel duidelijke ambitie vanuit de opdrachtgever Mercatus. Zij hebben daarom extra budgetten beschikbaar gesteld voor de bouwkosten’, aldus Maljaars.
Omdat het kleinere sociale huurwoningen zijn, kunnen de nieuwe bewoners voor een schappelijke prijs een duurzame woning huren. Er is gekozen voor materiaal dat tegen een stootje kan. De huurders, die eind mei hun intrede in de woningen zullen doen, moeten de ambitie hebben om duurzaam te willen wonen, zodat ze later hun ervaringen ook terug kunnen koppelen aan de bedrijven. Van deze ervaringen hopen Mateboer en Salverda dan weer te leren. Maljaars: ‘Het heeft iets in gang gezet, wat de komende jaren zeker alleen maar meer zal worden.’
12 Biobased woningen te Marknesse
Opdrachtgever : Stichting Mercatus
Architect : ORGA architect
Constructeur : Alferink van Schieveen
Aannemer : Salverda Bouw
Aannemer : Mateboer Bouw
Installaties : Loodsluis
Onderaannemers & toeleveranciers
Productie en montage casco : Timmerfabriek Ter Harmsel B.V.
Zonwering & Montage : H. Bronkhorst Zonwering & Montage
In Appingedam heeft een bijzonder nieuwbouwproject plaatsgevonden als antwoord op de aardbevingsproblematiek in de regio. Waar eerst 38 gedateerde portieketagewoningen stonden, zijn nu 36 moderne, energieneutrale en aardbevingsbestendige huurappartementen verrezen. Dit project aan de Burgemeester Klauckelaan en K. ter Laanstraat in opdracht van woonstichting Groninger Huis is het resultaat van een nauwe samenwerking tussen Nationaal Coördinator Groningen, Martini-architekten uit Groningen, Tandem Vormgeving & Bouwadvies uit Loppersum en Bouwmaatschappij Vuurboom uit Valthermond.
Het project werd uitgevoerd in twee fasen. ‘De eerste fase betrof de woningen aan de Burgemeester Klauckelaan die begin 2022 werden gesloopt’, vertelt Mattijs Ester van Tandem Vormgeving & Bouwadvies, die samen met Martini-architekten de directievoering verzorgde. ‘In november 2022 startte de bouw van 22 appartementen, die in het tweede kwartaal van 2024 zijn opgeleverd.’ De tweede fase volgde snel daarna: ‘De woningen aan de K. ter Laanstraat zijn medio 2023 gesloopt, waarna in september 2023 de bouw van 14 appartementen begon. Deze zijn in het vierde kwartaal van 2024 opgeleverd.’ De twee complexen vormden in principe één project-
vlak. Erik van der Laan van Martini-architekten licht toe: ‘Dit project was onderdeel van een redelijk groot stedenbouwkundig plan, waarbij heel veel is gesloopt en nieuw gebouwd.’
Bouwen op moeilijke grond Een van de grootste uitdagingen tijdens het project was de slechte bodemgesteldheid. ‘Je kunt deze plek in Appingedam bijna vergelijken met een moerasachtig gebied’, vertelt Van der Laan. ‘Qua draagkracht was de bodem zo ontzettend slecht dat zelfs de lichtgewicht bergingen achter de gebouwen een uitdaging vormden.’ Gert Stap van Bouwmaatschappij
Vuurboom vult aan: ‘We zijn aanvankelijk begonnen met een idee om te bouwen op schuimbeton. Maar omdat het om veengrond gaat, was dat geen optie.’ De oplossing werd gevonden in een innovatieve techniek: drukpalen. ‘Bij deze methode druk je de paal erin inplaats van te heien of te boren’, legt Stap uit. ‘Het grote voordeel is dat het zowel geluidsarm als trillingsvrij is, wat belangrijk is in een aardbevingsgevoelig gebied en voor de omwonenden.’
Lichtgewicht constructie
Voor de constructie werd gekozen voor een lichtgewicht staalframe-systeem. ‘Bij het seis-
‘De oplossing werd gevonden in een innovatieve techniek: drukpalen’
- Gert Stap
misch ontwerpen wil je zo min mogelijk massa hebben’, verklaart Ester. ‘Massa geeft ook een bepaalde kracht. Door de massa van een gebouw zo klein mogelijk te maken, neemt de aardbevingsbelasting af. ‘We hebben met de aardbevingsproblematiek een heel andere manier van constructief denken gekregen’, legt Van der Laan uit. ‘Bij aardbevingen heb je te maken met horizontale krachten, terwijl je normaliter vooral rekening houdt met verticale krachten. Hoe zwaarder de massa van het gebouw, hoe meer invloed dat heeft op de constructie ter plaatse van de fundering.
Innovatieve toepassingen
Het project kenmerkt zich door verschillende innovatieve toepassingen. ‘Voor de elektra hebben we bijvoorbeeld een stekkersysteem gebruikt’, vertelt Stap. ‘Normaal gesproken zitten in de ruwbouw de dozen in de vloeren, leg je leidingen over vloeren en frees je die in de wanden. Maar in dit geval was alles al in de wanden en in de vloeren aangebracht. Je hoefde alleen een stekker te verbinden om het systeem af te monteren.’
‘Bij
het seismisch ontwerpen wil je zo min mogelijk massa hebben’
- Mattijs Ester
h.hendriks@idee-fix.nl
Laat een frisse wind waaien door uw netwerk
Wedstrijdvar en met relaties
• duurzaam en milieubewust event • voor 12 personen per boot
Donderdag 12 juni 2025 13:00-20:00 uur
Bel : 06 28 2269 15 : 058 21 53 937
Puzzel
‘In de gevels is gebruik gemaakt van vooruitspringend metselwerk in verschillende vlakken’, zegt Stap. ‘In diezelfde gevel worden ook spekbanden, raamdorpels, muurafdekkers en lateien toegepast die ook uit de gevel steken. Die moeten in elkaar overlopen, het was een flinke puzzel om dat in de juiste maat allemaal bij elkaar te krijgen.’
Een eigen tuin
De aandacht voor de wensen van de bewoners was in dit project belangrijk. Van der Laan: ‘Er was een sterke wens van een deel van de bewoners om een eigen tuin te behouden. In het ontwerpproces hebben wij de appartementen op een slimme manier omgekeerd. Waar je normaal de voordeur aan de galerijzijde had, zit daar nu een achterdeur. Zo kan een bewoner gewoon de achtertuin inlopen, terwijl de voordeur zich nu aan de wegkant bevindt.’
Dit betekende een belangrijke aanpassing aan het originele plan. ‘De bewoners op de begane grond aan de K. ter Laanstraat, die in de tweede fase zijn gebouwd, hebben nu een eigen achtertuin. En die hadden ze anders niet gehad’, vertelt Van der Laan. ‘Een architect kijkt natuurlijk vaak naar een mooi metselsteentje en strakke details. Dat is allemaal hartstikke leuk, maar uiteindelijk maak je een gebouw voor de nieuwe gebruiker.’
Generatiebestendig wonen
Naast aardbevingsbestendig zijn de woningen ook generatiebestendig ontworpen. ‘We hebben er rekening mee gehouden dat je in deze woning ook gewoon oud kunt worden’, legt Van der Laan uit. ‘De gebouwen zijn allemaal uitgevoerd met een lift, wat in eerste instantie nog niet zo was. De portiekwoningen die er stonden, waren wat dat betreft minder geschikt als generatiewoning.’
‘Wij
gaan de uitdaging aan om terug te bouwen wat er stond, maar dan volgens de nieuwste regels’
- Erik van der Laan
Soepele samenwerking
De complexiteit van het project vroeg om een goede samenwerking tussen alle betrokken partijen. ‘De directievoering is meer dan alleen technisch’, benadrukt Ester. Stap bevestigt de goede samenwerking: ‘We hadden bijzonder goed contact met de architect, opdrachtgever en constructeur. Het was constructief overleg. Groninger Huis is een no-nonsense club, dat past heel goed bij Vuurboom.’
Een extra uitdaging was de coördinatie met andere werkzaamheden in de buurt. ‘Tijdens het bouwproces heeft de gemeente de straat en stoep gerenoveerd, en hebben de nutspar-
tijen nieuwe infrastructuur gelegd’, vertelt Stap. ‘Dat vergde voortdurend overleg: wanneer is wie waar bezig, en waar kunnen we mee verder?’
Tevreden bewoners
‘De mensen zijn er behoorlijk op vooruit gegaan’, zegt Stap. ‘Ze hebben nu een warmtepomp, zonnepanelen en voldoen aan de huidige isolatienormen. Wat ik begrijp, wonen de mensen er met bijzonder veel plezier.’ Van der Laan: ‘Wij gaan de uitdaging aan om terug te bouwen wat er stond, maar dan volgens de nieuwste regels.’
SloopNieuwbouw 36 appartementen Burg. Klauckelaan te Appingedam
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Woningstichting Groninger Huis
Directievoering : Tandem Vormgeving & Bouwadvies B.V.
222 stalen kozijnen incl. opdekdeuren en 38x Zorgplus schuifdeursets
: BPZ
Fotografie:
Tandem,
Groot,
Hilvert
Huizing
Nieuwbouw aan de Pomonaweg, Verbindingsweg en Badweg
24 aardbevingsbestendige woningen voor Loppersum
Loppersum is een van de dorpen in het Groninger aardbevingsgebied die volledig op hun kop staan vanwege de versterkingsoperatie. Nationaal
Coördinator Groningen (NCG) leverde eind oktober weer een serie nieuwe woningen op: 24 energiezuinige en aardbevingsbestendige woningen aan de Pomonaweg, Verbindingsweg en Badweg.
21 van deze woningen waren voor Woningstichting Wierden en Borgen, de andere drie woningen zijn gebouwd voor particuliere eigenaren. ‘NCG was de opdrachtgever van dit sloop-nieuwbouwproject’, vertelt André Giezen, manager vastgoed bij Wierden en Borgen. ‘We hebben na het - wegens veiligheid onvermijdbaresloopbesluit, in samenspraak met de bewoners, de nieuwe woningen ontwikkeld.’ Giezen benadrukt dat de bewoners vanaf dag één aangehaakt werden bij het traject. ‘Wat betreft het aantal kamers kregen ze terug wat ze hadden. Wie voorheen drie slaapkamers had, heeft dat nu ook. De nieuwe woningen zijn zelfs wat groter door de huidige wet- en regelgeving.’
Bomen behouden De gemeente Eemsdelta had aangegeven dat ze de bestaande bosschages en oude bomen graag wilde laten staan. Giezen: ‘Architectenbureau Change heeft hier in de ontwikkelingsfase al rekening mee gehouden. Wij doen als woningstichting ook ons best zoveel mogelijk te behouden voor de bewoners. Bestaande structuren zoals bomen laten staan, draagt bij aan de herkenbaarheid en kwaliteit van de wijk.’
‘Als je welwillend bent om samen iets goeds te realiseren, kun je dat echt bereiken’
- André Giezen
Bewoners betrekken
Met bijeenkomsten en gesprekken bij bewoners thuis zijn de huurders meegenomen in de opties voor hun nieuwe woning. Omdat het energiezuinige woningen betreft, werkt het installatietechnisch anders dan zij gewend waren. ‘We hebben de bewoners goed begeleid bij de overgang naar gasloos’, aldus Giezen. De betrokken partijen hebben het de bewoners daarmee zo prettig mogelijk gemaakt. ‘We zijn blij met Heijmans als aannemer: ze zijn op het gebied van bouw heel kundig. Ook is het een bereidwillige partij die samen met ons veel wil doen voor de bewoners.’ Hij voegt eraan toe: ‘We hebben hier de kans gegrepen om mooie, goede woningen neer te zetten. En bewezen dat als je welwillend bent om samen iets goeds te realiseren, we dat echt kunnen bereiken. We hebben vooral weer rust en een fijn en veilig thuis voor de bewoners kunnen creëren.’
Snel, veilig, praktisch
Nienke Schoorl, commercieel manager, vertelt dat Heijmans snel, veilig en praktisch bouwt. Ook op deze locatie is dat gebeurd. ‘Naast het belang van constructief sterke woningen hier in het aardbevingsgebied, hebben wij volop aandacht voor de bewoners én voor de omgeving.’ Ze vervolgt: ‘Wij begeleiden zowel particulieren van koopwoningen als bewoners van huurwoningen. In dit geval had Wierden en Borgen zelf een bewonersbegeleider en wij ook. Een informatiebijeenkomst met alle toekomstige bewoners hebben we dan ook in samenwerking gedaan. Vanwege de jarenlange samenwerking met Wierden en Borgen zijn we goed op elkaar ingespeeld. Het is een opdrachtgever waar we graag mee samenwerken.’
Overleg met omgeving
Schoorl vertelt over de zorg voor omgeving: ‘Wij wisten dat hier een school in de buurt was. Omdat iedereen veilig naar school moet kunnen komen, hadden wij één keer per maand overleg met de school over bijvoorbeeld tijdelijke wegafsluitingen.’ Heijmans gebruikte tijdelijk parkeerplaatsen bij een nabijgelegen zwembad, totdat duidelijk werd dat daardoor bezoekers te weinig parkeergelegenheid hadden. ‘We hebben daarom een parkeerstrook gemaakt voor onze auto’s, zodat mensen weer bij het zwembad konden parkeren. We doen ons best om ervoor te zorgen dat het leven voor de omgeving zoveel mogelijk gewoon kan doorgaan.’
‘We
doen graag iets extra’s voor mensen zodat ze zich thuis (blijven) voelen’ - Nienke Schoorl
Flora en fauna
Heijmans wil bovendien de maker van een gezonde leefomgeving zijn. ‘We vinden groen, gezondheid, duurzaamheid en flora en fauna heel belangrijk’, legt Schoorl uit. Bij de sloop van de oude woningen werd ontdekt dat in een van de schuurtjes vogelnestjes zaten. ‘Wij hebben dat schuurtje pas gesloopt toen de vogeltjes uitgevlogen waren: we hebben er echt omheen gepland.’ Ook een vogelvolière mocht blijven staan. ‘Daar hebben we een voetpad naartoe gemaakt, zodat de eigenaar tijdens het bouwtraject zijn vogels kon blijven voeren. We denken in mogelijkheden en doen graag iets extra’s voor mensen zodat ze zich thuis (blijven) voelen.’
aardbevingsgebied is het echt sociaal bouwen’ - Henk Postmus
Krappe bouwplaats
Qua bouwsystematiek is er gekozen voor in het werk gestorte wanden. Postmus vertelt: ‘Daardoor moesten er vrij grote stalen kisten met een kraan op hun plek gezet worden. Doordat er ook voor gekozen was de bomen te laten staan, konden we niet alles met de rupskraan doen. Daarom hebben we een mobiele telescoopkraan ingezet en dat vroeg logistiek wat extra aandacht.’ Hij vervolgt: ‘We hebben veel gesprekken gehad met onder andere de gemeente en de nutsbedrijven: als het zo vol is en het nauw komt qua planning, is goede communicatie onontbeerlijk.’
Sociaal bouwen
Postmus en zijn team zijn nu eerst klaar in Loppersum: zij gaan verder met sloop-nieuwbouw in Ten Post. ‘Hoe langer we in aardbevingsgebied werken, hoe meer begrip we hebben voor de situatie van de inwoners. Je kijkt simpelweg met andere ogen: we denken volop mee en houden zoveel mogelijk rekening met mensen. Het is echt sociaal bouwen.’
Eén grote bouwput
Uitvoerder Henk Postmus van Heijmans Woningbouw regio Noord vertelt dat de grootste uitdaging bij dit woningbouwproject het dorp zelf betrof. ‘Loppersum is eigenlijk één grote bouwput. Er zijn verschillende aannemers bezig met nieuwbouw in het dorp. We hebben zoveel mogelijk rekening gehouden met andere bouwers en met bewoners. We begonnen niet voor zeven uur met werken, we zorgden dat onze aan- en afvoerroutes duidelijk waren en we hadden een informatiebord bij het bouwterrein staan, waar we zoveel mogelijk actuele informatie op zetten. Dat werkte heel goed.’
Sloop nieuwbouw 21 aardbevingsbestendige woningen te Loppersum
Bouwteamleden
Opdrachtgever : NCG
Woningstichting : Woningstichting Wierden en Borgen
Architect : Change
Constructeur : Goudstikker de Vries
Aannemer : Heijmans Woningbouw Noord
E en W installaties : Energiewacht (Huisman Warmtechniek b.v.)
Onderaannemers & toeleveranciers
Schilder : Hemink Groep BV
Metselwerk : Strating Gevelsteenmeesters
Werkvoorbereider/Hoofd Uitvoerder : WMR
Afvalverwerking, transport en recycling : PreZero
Knijff-van Hijum
Fotografie: Henri Hendriks
103 huurwoningen Hoogkerk
Verduurzaming geeft woningen tweede leven
In opdracht van woningstichting Wierden en Borgen hebben Jorritsma Bouw en Van Linde Installatietechniek 103 huurwoningen in Hoogkerk grondig gerenoveerd. De woningen in de Schildersbuurt, Irenestraat en Prinses Margrietstraat hebben een flinke verduurzamingsslag ondergaan die de energielasten voor bewoners aanzienlijk verlaagt.
Lisette Fennema, projectcoördinator bij Wierden en Borgen, legt uit: ‘Deze 103 woningen maken deel uit van een groter verduurzamingsproject. In 2030 mogen we geen huurwoningen meer hebben met energielabel E, F en G. Gezien dit feit en het planmatige onderhoud waarvoor deze woningen aan de beurt waren, hebben we renovatie en verduurzaming gecombineerd.’
Renovatie met bewoners centraal
De aanpak verschilde per woning. ‘In de Schildersbuurt zijn 79 woningen in bewoonde staat gerenoveerd. De 24 woningen in de Irenestraat en Prinses Margrietstraat zijn ingrijpender gerenoveerd. Hiervoor verhuisden de bewoners tijdelijk naar logeerwoningen’, vertelt Fennema. Willem Abma, projectleider bij Jorritsma Bouw, benadrukt de complexiteit: ‘Bij die 79 woningen bleven de bewoners gewoon wonen in hun woning tijdens de werkzaamheden. Je moet je voorstellen dat je drie
tot vier weken op een werkplaats woont. Als wij weggaan in de middag, maken we de boel weer netjes. De keuken wordt teruggeplaatst, het toilet wordt weer bruikbaar gemaakt, maar overal liggen stuclopers en er staat gereedschap. Het is voor de bewoners heel intensief.’
Goed luisteren
Bij de renovatie kwam meer kijken dan alleen technische vaardigheden. Abma: ‘Onze mensen zijn gewend om bij mensen thuis aan de
‘Het
seriematige karakter geeft rust in planning en uitvoering’
- Johan van Linde
‘Het
is voor de bewoners heel intensief’
- Willem Abma
slag te gaan. Ze nemen de tijd als bewoners vragen of frustraties hebben. Onze vakmannen, voormannen en uitvoerders zijn rustig en kunnen goed luisteren.’ Om de communicatie nog verder te verbeteren, werd een bewonersconsulent ingezet. ‘Inmiddels zijn bewonersconsulenten vast onderdeel van ons uitvoeringsteam. Zij zijn het vaste aanspreekpunt voor de bewoners’, aldus Abma.
Technische verbeteringen
De woningen zijn compleet verduurzaamd. ‘De schil van de woning is nu goed geïsoleerd met dakisolatie, vloerisolatie en spouwmuurisolatie’, legt Fennema uit. ‘Er zijn kunststof kozijnen geplaatst en zonnepanelen geïnstalleerd. Waar nodig zijn badkamers, toiletten
en keukens vervangen.’ Johan van Linde, directeur van Van Linde Installatietechniek, vult aan: ‘We hebben nieuwe ketels geplaatst die “hybride ready” zijn, zodat er in de toekomst eventueel een warmtepomp op aangesloten kan worden. Door deze voorbereiding nu al te treffen, kunnen we later upgrades doorvoeren zonder ingrijpende aanpassingen.’
Rust
Van Linde benadrukt de efficiëntie van seriematige renovatie: ‘Hoe groter zulke klussen worden, hoe makkelijker ze eigenlijk worden. Dit komt door het seriematige karakter. Wanneer de teamleden elkaar goed kennen en op elkaar zijn ingespeeld, geeft dit een bepaalde rust in de planning en uitvoering.’
Inhaalslag
Bij de 24 woningen in de Irenestraat en Prinses Margrietstraat was de renovatie nog ingrijpender. ‘Deze woningen hadden nog geen mechanische ventilatie, dat hebben ze nu gekregen. Daarnaast zijn er nieuwe systeemrenovatievloeren geplaatst en is er nieuwe vloerafwerking aangebracht. We hebben een flinke inhaalslag gemaakt’, vertelt Fennema.
Bijzonder in dit project was dat het om oudere woningen ging met een karakteristieke status van de gemeente. ‘We hebben de buitenzijde zoveel mogelijk laten aansluiten op de oude situatie, maar wel met betere, onderhoudsvriendelijke en duurzame materialen’, zegt Fennema. ‘We hebben zonnepanelen op het platte dak gelegd. Op de uitbouwen met keukens zijn sedumdaken gemaakt, dit draagt bij aan onze doelstelling om klimaatadapatieve maatregelen toe te passen in projecten. De indeling van de nieuwe kozijnen sluit aan op de oorspronkelijke indeling, en ook karakteristieke kleuren zijn behouden. ‘De woningen zien er weer goed uit en zijn klaar voor de komende 25 tot 30 jaar’, aldus een tevreden Fennema.
Beter energielabel
De woningen zijn van energielabel E, F of G verbeterd naar label A. ‘Dat levert de bewoners veel wooncomfort op’, constateert Fennema. ‘We willen dat onze huurders fijn kunnen wonen. Sommige mensen wonen er al vele jaren. Nu de woningen zijn opgeknapt, krijgen sommigen weer zin om een nieuw kleurtje op de binnenmuren aan te brengen. Het geeft echt een boost, zo'n renovatie.’
Soepele samenwerking
Alle partijen zijn tevreden over de samenwerking. ‘We werken vaker samen met Jorritsma Bouw’, zegt Fennema. ‘Ook bij dit project waren de lijntjes kort en werd er goed meegedacht. Door goede gesprekken hebben we zaken snel kunnen oplossen. Dat kwam ook doordat we van tevoren warme opnames hebben laten doen, waardoor het heel inzichtelijk was wat er precies moest gebeuren.’ Ook Van Linde kijkt positief terug op het project: ‘Het was een leuke klus omdat het een bepaalde rust in je bedrijf geeft. Je weet precies waar je medewerkers zijn en wat ze doen. Voor een periode van enkele maanden heb je een vast team van vier tot vijf monteurs op locatie.’
‘Zorg leveren, meedenken en de bewoner centraal stellen is een vak apart’ - Lisette Fennema
Communicatie als sleutel
Bij de aanbesteding heeft Wierden en Borgen met name het sociale aspect benadrukt. ‘Elk goed bouwbedrijf kan zo'n verbouwing doen, maar zorg leveren, meedenken en de bewoner centraal stellen, is een vak apart’, zegt Fennema. Voor de communicatie met bewoners werden alle mogelijke vormen ingezet. ‘Van brief tot telefoon en van chat tot app: we vinden het belangrijk zo laagdrempelig mogelijk te zijn. Sinds vorig jaar hebben we de app “Volgjewoning” waarin bewoners het hele proces van de renovatie van hun woning kunnen volgen. Deze app heeft ook een chatfunctie die bij dit project veel is gebruikt.’
Met het succesvol afronden van dit project eind 2024 is Wierden en Borgen weer een stap dichter bij haar doel om in 2030 geen woningen meer te hebben met energielabel E, F of G. Fennema besluit: ‘We zijn in heel Hoogkerk aan de slag. Er is al veel gebeurd en dat was ook nodig.’
Verduurzaming 103 huurwoningen te Hoogkerk
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Wierden en Borgen
Aannemer : Jorritsma Bouw
Installateur : Van Linde Installatietechniek
Onderaannemers & toeleveranciers
Stukadoorswerk : Afbouw Perdok B.V.
Afvalverwerking : NNRD
Afvalverwerking : Visser Afvalverwerking, Transport en Recycling BV
Fotografie: Wierden en Borgen, Henri
Hendriks
SLOOP EN NIEUWBOUW 19 HUURWONINGEN DROGEHAM
Duurzaam, comfortabel en toekomstbestendig wonen
Drogeham is sinds 5 december vorig jaar negentien woningen rijker. Het gaat om veertien levensloopbestendige twee-onder-een-kapwoningen aan de Boskloane en een rijtje van vijf gezinswoningen aan de Slotstrjitte. De nieuwbouw maakt deel uit van een bredere vernieuwing binnen de woningvoorraad van Stichting Woningbouw Achtkarspelen (SWA), met als doel: duurzaam, comfortabel en toekomstbestendig wonen. Eerder zijn soortgelijke huurhuizen al in Dokkum gerealiseerd. De aanpak is gebaseerd op een efficiënt en herhaalbaar bouwconcept, waarbij betaalbaarheid en duurzaamheid vooropstaan.
De huizen zijn gebouwd door aannemersbedrijf Jellema in opdracht van SWA. Jellema verkreeg de opdracht via een aanbesteding met de gunningscriteria prijs, kwaliteit en ontwerp van het bouwplan. Jellema heeft het project samen met Bijlstra Installaties en Adema Architecten gerealiseerd.
Traditioneel, maar duurzaam
Architect Johannes de Haan van Adema Architecten omschrijft het concept als ‘traditioneel, maar duurzaam’. Volgens hem is het juist de combinatie van een beproefde bouwstijl en moderne technieken die het tot een sterk geheel maakt. Arnold Jellema, directeur van het gelijknamige aannemersbedrijf, onderschrijft dit: ‘We bouwen traditioneel, maar door dat op een slimme manier te doen, kunnen we een heel sterke prijs aanbieden én een kwalitatief hoogwaardig eindproduct leveren.’
De huizen zijn gebouwd volgens een vast installatieconcept: ‘Het is een eenvoudige, goed uitgewerkte formule die we nog elke dag willen en kunnen verbeteren en waar gewoon veel toekomst in zit als we het op deze manier aanpakken’, vertelt Herre de Witte, directeur van Bijlstra Installaties. ‘Het moet natuurlijk betaalbaar blijven, daardoor dwingt het ons ook een beetje om creativiteit en een eenvoudig installatieconcept neer te zetten.’
Ontwerp en wensen van de klant
Hoewel de woningen volgens een vaste formule zijn gebouwd, was er voldoende ruimte voor maatwerk op basis van de wensen van SWA. Op verzoek van de woningcorporatie zijn de levensloopbestendige woningen aangepast: ze kregen een ruimere indeling en een extra badkamer op de benedenverdieping. Zo sluiten de woningen beter aan op de wensen van toekomstige bewoners en blijft het comfort ook op lange termijn gewaarborgd.
Niet alleen het interieur, maar ook het exterieur is met zorg ontworpen. Het uiterlijk van de voormalige bebouwing en de bestaande bouw in de buurt dienden als uitgangspunt voor het ontwerp van de buitenkant. ‘Bij nieuwbouw kijken we altijd naar de oorspronkelijke bebouwing én de directe omgeving’, aldus De Haan. ‘Het is voor ons vanzelfsprekend dat nieuwbouw naadloos in het straatbeeld moet passen. Daarom is gekozen voor vertrouwde materialen en kleuren: oranje-roodachtige bakstenen en donkere dakbedekking, zoals die ook bij de oorspronkelijke huizen te zien waren.’
Duurzaamheid en toekomstbestendigheid
Naast comfort en uitstraling speelt duurzaamheid een hoofdrol in het ontwerp. ‘Duurzaamheid speelt altijd een rol bij nieuwbouw’, zegt Arnold Jan Ruisch, manager vastgoed en techniek bij SWA. Daarom zijn de huizen volledig gasloos, voorzien van zonnepanelen, een warmtepomp en gebouwd met herbruikbare materialen. Ook ecologie werd niet vergeten: ‘We hebben bewust ruimte gelaten voor vleermuizen en broedplaatsen voor vogels’, vertelt Jellema. Daarnaast is er gekeken naar duurzaamheid op de lange termijn. De wo -
‘Beproefde bouwstijl en moderne technieken maken het tot een sterk geheel’ -
Johannes de Haan
ningen zijn zo ontworpen dat ze zowel onderhoudsarm als gebruiksvriendelijk zijn. ‘Omdat we te maken hebben met huurders, willen we de installaties zo eenvoudig mogelijk houden’, legt De Witte uit. ‘Zo is er een automatisch ventilatiesysteem en een warmtepomp met beperkte instelmogelijkheden. Als het eenmaal werkt, hoeven bewoners er niet meer naar om te kijken.’
Samenwerking: korte lijntjes
De kracht van het concept ligt deels in de samenwerking tussen de betrokken partijen: de aannemer, installateur, architect en woningcorporatie. De samenwerking met SWA is weliswaar nieuw, maar veel van de partijen werken al jarenlang samen aan vergelijkbare projecten. ‘Het zijn hele korte lijntjes’, zegt De Haan. ‘Wij werken bijvoorbeeld al meer dan tien jaar samen met Jellema en Bijlstra. De communicatie is goed, dat zorgt voor een heel soepel en plezierig bouwproces.’ Ook Jellema onderschrijft het belang van vaste
‘Betaalbaarheid dwingt tot creativiteit’
-
Herre de Witte
partners: ‘We hebben een vaste keten van leveranciers en onderaannemers. Die kennen het product, weten wat er nodig is en leveren precies op tijd. De toelevering naar het project gebeurt dan ook vanuit het just-in-time principe. Dus op het moment dat het nodig is, laten we iets aanleveren.’
RETAIL INDUSTRIE
PARTICULIER ERFGOED WONEN
ADEMA ARCHITECTEN
Groningen - Dokkum - Zwolle
SINDS 1972
HORECA & RECREATIE
Klaar voor de toekomst met een warmtepomp.
Sneller en efficiënter
De bouw van de woningen is erg soepel verlopen, maar kende een lang voortraject. De planvorming, het vergunningentraject, de maatregelen voor de flora en fauna, het verhuizen van de zittende huurders naar een nieuwe geschikte plek, de sloop van de woningen. Alles kost veel tijd. Ruisch: ‘Dan is het wel fijn, ook voor de omwonenden, dat de realisatie van de woningen zo spoedig verloopt. Voordeel was ook dat er gebruik kon worden gemaakt van de weg, voor het inrichten van de bouwplaats. Hierdoor was er ook meer ruimte om zorgvuldig om te gaan
‘We bouwen traditioneel, maar op een slimme manier’
- Arnold Jellema
‘Duurzaamheid speelt altijd een rol bij nieuwbouw’
- Arnold Jan Ruisch
met de grote eikenbomen die vlakbij de woningen staan.’ Volgens Jellema heeft de snelle bouwtijd te maken met de vaste werkwijze van het bouwteam. ‘We bouwen veel met dezelfde partners en details, dus we kennen het product door en door, én weten waar de valkuilen zitten. Daarnaast werken we rechtstreeks samen met toonaangevende landelijke partners zoals VBI en Calduran, waardoor we korte lijnen houden en actief kunnen meedenken in innovaties die het traditionele bouwsysteem verder verbeteren. Dat maakt het proces sneller en goedkoper.’ Ook bij de installatie is ingezet op efficiëntie. De Witte koos ervoor om zo veel mogelijk prefab onderdelen te gebruiken. ‘Denk aan voorgemonteerde delen voor riolering, ventilatie, de warmtepomp en vloerverwarming. Dat versnelt het werk én vermindert de kans op fouten’, aldus De Witte.
Met de oplevering van dit project in Drogeham is opnieuw een stap gezet richting een duurzame en toekomstbestendige woningvoorraad. Het laat zien hoe slimme samenwerking, standaardisatie en kwaliteit kunnen leiden tot betaalbare en comfortabele woonruimte voor jong en oud.
SloopNieuwbouw 19 huurwoningen Boskloane & Slotstrjitte te Drogeham
Bouwteamleden
Opdrachtgever : Thús Wonen
Architect : Adema Architecten
Advieswerkzaamheden bouwfysica : Noorman Bouw- en milieu-advies
Aannemer : Aannemingsmaatschappij Jellema B.V.
Installateur E en W : Bijlstra Installaties
Onderaannemers & toeleveranciers
Hang- en sluitwerk, Liquid Rubbers : IJzerhandel Raadsma
Uitbloeiingsarme
Doorstrijkmortel : Remix Droge Mortel BV
Tekst: Dorien Poelman
Fotografie: Isa van der Belt
21 sociale huurwoningen in Uithuizen-Noord
Ruimtelijke kwaliteit op één
In Uithuizen-Noord zijn 23 sociale huurwoningen van woonstichting Goud Wonen in verband met het bevingsbestendig maken van de woningvoorraad gesloopt en 21 woningen nieuw gebouwd. Het is onderdeel van een groter project: er volgen nog 44 nieuwe huizen. De vervangende nieuwbouw onderscheidt zich van andere projecten: ‘Er is eerst op kwaliteit gestuurd en pas daarna op prijs’, aldus architect Marnix van der Scheer.
In een groot deel van de provincie Groningen zijn en worden hele woonwijken gesloopt om plaats te maken voor nieuwe woningen. Bij de afweging of huizen vanwege de aardbevingsproblematiek versterkt of vervangen moeten worden, valt de keuze soms op het laatste, waarbij dan meteen een slag geslagen kan worden qua energiezuinigheid, comfort en levensloopbestendigheid. Welke keuze wordt gemaakt, is mede afhankelijk van de benodigde versterkingsmaatregelen en het beschikbare budget.
Uitgezogen waterijsjes
‘Er is in de sloop/nieuwbouw-opgave te vaak puur op de kosten gestuurd en te weinig op kwaliteit’, vindt Van der Scheer, eigenaar van MX13 in Groningen. Design and build kreeg de overhand. ‘Men zette een project in de markt bij combinaties van aannemers en ontwerpers en wie voor het vastgestelde budget ‘het mooiste huis’ kon leveren kreeg het werk. Dat levert helaas vaak een laf eindproduct op: technisch gezien een prima huis, maar qua ontwerp niet of nauwelijks verkleefd met de omgeving. Omdat het om substantiële hoeveelheden huizen gaat, bederf je op termijn het karakter van de toch al kwetsbare dorpskernen. Het worden ‘uitgezogen waterijsjes’, kraak noch smaak.’
‘Wij nemen ook graag andere corporaties graag mee in deze benadering’’
-
Sven van Beek
Aandachtsvolle benadering
De architect is blij dat corporaties en de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) dat onderkennen en bij de laatste uitvragen de ruimtelijke kwaliteit meer waarde toekennen. En dat woningstichting Goud Wonen haar nek uitstak door kwaliteit in Uithuizen-Noord echt op één te zetten. ‘De investering is wel iets hoger, maar dat kun je terugzien in de echt aandachtvolle benadering en daarmee een mooier, toekomstbestendiger eindresultaat.’
Van der Scheer krijgt bijval van Sven van Beek van Rizoem, dat voor Goud Wonen de projectcoördinatie verzorgt in dit project, waarbij eerst 23 woningen aan de Ommelandenweg en Hunsingoweg vervangen zijn door 21 nieuwe. In 2025 en 2026 volgen nog 44 nieuwe huizen. ‘Wij kunnen het werken met een ontwerpteam – architect, constructeur, installatie- en bouwfysisch adviseur - van harte aanbevelen. We nemen ook graag andere corporaties mee in die benadering.’
‘Aandachtvolle benadering’
- Marnix van der Scheer
Splitsing
In nauwe samenspraak met de gemeente Het Hogeland is de nieuwe wijk iets anders opgezet.
‘Uithuizen wordt in feite in tweeën gedeeld door de N363 en de spoorlijn naar Roodeschool. Die splitsing werd nog versterkt doordat langs de Ommelandenweg één lange wand bebouwing stond, met de rug naar de weg. In de nieuwe opzet is die wand doorbroken’, legt Van Beek uit. ‘Je kijkt vanaf de N363 de wijk in, want tussen beide plangebieden is een grote groenstrook gekomen. Zo komt meer verbinding tot stand tussen het dorp en Uithuizen-Noord. Daar is de buurt blij mee.’
Zoals in veel dorpen is ook in Uithuizen sprake van vergrijzing. ‘Daarom is een aantal gezinshuizen vervangen door levensloopbestendige woningen, in dit geval dertien van de 21. Op deze manier biedt Goud Wonen een diverser aanbod aan woningen voor jong en oud’, aldus Van Beek.
Berend Jager
‘Je kunt kritiek hebben op anderen, maar als je dan zelf de kans krijgt het anders te doen moet je het wel waarmaken’, zegt Van der Scheer over zijn ontwerpopdracht. ‘Dus de vraag die wij onszelf stelden was: hoe ontwerpen we binnen de randvoorwaarden van corporatie en stedenbouw een plan dat aansluit
‘De huizen zijn binnen de vooraf vastgestelde planning opgeleverd’
- Wietske Dijkstra
bij het DNA van het dorp? En wat is dan dat DNA?’ De architect stelde vast dat Uithuizen vol staat met zorgvuldig ontworpen gebouwen uit verschillende stijlperioden. Bij een rondgang door het dorp viel het oog op de architectuur uit de Amsterdamse Schoolperiode. Opvallend veel werd ontworpen door architect Berend Jager (1884-1945). ‘Ik zag een tentoonstelling over zijn werk en sindsdien is hij mijn “Groningse Amsterdamse School-held”. Jager gaf een eigen interpretatie aan die baksteenarchitectuur; hij combineerde moderne kubistische volumes met traditionele (kap) vormen, gebruikte veel overhoekse elementen en plastische in plaats van platte voorgevels. Daar hebben wij ons door laten inspireren. Ons ontwerp is niet historiserend, maar je ziet wel sculpturale aspecten van Jagers stijl terug.’
Van der Scheer wijst onder meer op de ‘torentjes’ op de hoek van ieder huizenblokje, de voorgevel die doorloopt in de zijgevel - ‘met overhoekse ramen, dat zie je bijna niet meer’ - en een ‘entreenisje’ met een gemetseld plafond en een bankje. De baksteen is ‘vanzelfsprekend een rode Groninger van Strating’ en de kleuraccenten zijn ‘pauwgroen, voor een eigentijds gezicht en als referentie aan de kleurrijkheid van de Amsterdamse School.’
Ontwerpproces
Sven van Beek: ‘De bewonerscommissie had een actieve rol in de architectenselectie. De invalshoek van Marnix viel bij hen in goede aarde.’ Er was Rizoem dan ook veel aan gelegen het plan in het verdere proces overeind te houden. ‘We hadden tijdens het ontwerpproces ook een kostendeskundige aan boord, want je wilt niet met een enorm wensenpakket bij een aannemer aankloppen, om er dan achter te komen dat je de aantrekkelijkste elementen
eruit moet bezuinigen. Dat is killing voor het draagvlak. Gelukkig is dat met de geselecteerde bouwpartner niet nodig gebleken.’
Ambachtelijk metselwerk
Die bouwpartner is Heijmans, met Wietske Dijkstra als projectleider, zij is werkzaam bij de noordelijke vestiging van het bouwbedrijf. Heijmans trok de huizen op met breedplaatvloeren, extra wapening, in het werk gestorte wanden en de voor- en achtergevel van houtskeletbouw elementen. Dijkstra: ‘Hierdoor heb je een aardbevingsbestendige constructie.’ Daaromheen kwam ambachtelijk metselwerk met, voor hedendaagse begrippen, vrij veel speciale verbanden. Ook de houten goten en de mooi weggewerkte regenpijpen geven het geheel een luxe uitstraling. ‘Tijdens de bouw hebben we veelvuldig overleg gehad met MX13, zodat de huizen ook echt voldoen aan het ontwerp. Ondanks dat er veel meerwerk was, zijn de huizen opgeleverd conform de vooraf gestelde planning. Dit is redelijk uniek in dit soort processen, maar door een goede samenwerking binnen het projectteam hebben
we dit kunnen waarborgen.’ Door veilige en energiezuinige woningen te bouwen, kunnen bewoners volop leven en genieten van meer wooncomfort en lagere maandlasten. De groene openbare ruimte rondom de woningen biedt een fijne ontmoetingsplaats en draagt bij aan een gezonde leefomgeving voor mens, dier en natuur.
Witte blokjes
Speciaal detail is een verwijzing naar de oude bebouwing in de zijgevels. Van der Scheer: ‘De gesloopte woningen hoorden bij het zogenoemde duizend-woningenplan voor Groningen. Al die huizen hadden als herkenningstekens drie witte blokjes boven de voordeur. Als knipoog daarnaar en ter herinnering daaraan hebben we vierkante blokken uit het oude metselwerk gezaagd en daarvan steeds drie naast elkaar in de nieuwe zijgevels laten plaatsen.’ Dijkstra: ‘Daar zaten we wel even mee, want hoe doe je zoiets netjes en veilig?
Uiteindelijk is het gelukt en hebben we die blokjes van 60 x 60 centimeter in het nieuwe metselwerk geplaatst.’
Bodemwarmtepompen
‘Prefab en verpakkingsloos’
- Tim Jongs
Dijkstra vertelt dat in een laat stadium nog werd besloten tot het gebruik van bodemwarmtepompen. ‘Het ideale is om de bronnen voor de grondwerkzaamheden aan te brengen, maar nu liep dat dwars door het bouwproces heen. Zodra de steigers weg waren, zijn we begonnen met bronnen boren.’
Verpakkingsloos
Mooj Techniek leverde alle installatiematerialen prefab aan op de bouw, verpakkingsloos. ‘Van de buizen die ingestort werden tot de warmtepomp en de mv-box. Maar bijvoorbeeld ook wc-potten met de bril er al op en wasbakken met kraan en sifon voorgemonteerd. Het was een kwestie van aansluiten’, vertelt Tim Jongs van Mooj Techniek. In de meeste gevallen bleef de verpakking nu nog achter bij de groothandel. ‘Wij willen er eigenlijk naartoe dat onze leveranciers überhaupt geen doos meer om hun product doen. Dat vinden ze nog spannend, maar ik denk dat het wel de toekomst heeft. Nog los van de milieubelasting: al dat uitpakken en weggooien kost veel tijd en dus geld. Als leverancier kun je je onderscheiden door je klanten dat te besparen.’
De goede samenwerking en afstemming bij dit project maakt dat alle partijen met trots kunnen kijken naar het resultaat dat hier in Uithuizen gerealiseerd is.
SloopNieuwbouw 21 woningen te Uithuizen
Bouwteamleden
Gemeente : Gemeente Het Hogeland
Architect : MX13
Installatie-adviseur : Bouwen + Energie
Adviseur bouwfysica : Noorman Bouw- en milieu-advies
