Ará Samáríà Rere Lúùkù 10:25-37 25. Sì kíyèsí i, amòfin kan dìde, ó sì dán an wò, ó wí pé, “Olùkọ́, kí ni èmi yóò ṣe láti jogún ìyè àìnípẹ̀kun?” 26 Ó bi í pé, “ Kí ni a kọ sínú òfin? Báwo ni o ṣe kà á?” 27 Ó sì dáhùn pé, “Kí ìwọ fẹ́ràn Olúwa Ọlọ́run rẹ pẹ̀lú gbogbo ọkàn rẹ, àti gbogbo ọkàn rẹ, àti gbogbo agbára rẹ, àti gbogbo ọkàn rẹ; àti aládùúgbò rẹ bí ara rẹ.” 28 Ó sì wí fún un pé, “ Ìwọ ti dáhùn dáadáa: ṣe èyí, ìwọ yóò sì yè.” 29 Ṣugbọn o nfẹ lati dá ara rẹ̀ lare, o wi fun Jesu pe, Tani si li aladugbo mi? 30 Jesu si dahùn wipe, ọkunrin kan sọkalẹ lati Jerusalemu lọ si Jeriko, o si bọ si ọwọ́ awọn ọlọṣà, nwọn bọ́ aṣọ rẹ̀, nwọn si ṣá a lọgbẹ, nwọn si lọ, nwọn si fi i silẹ li aipa li apa kan. 31 Ní àìròtẹ́lẹ̀, àlùfáà kan sọ̀kalẹ̀ lọ sí ọ̀nà náà: nígbà tí ó sì rí i, ó kọjá lọ ní ìhà kejì. 32 Bákan náà ni ọmọ Léfì kan, nígbà tí ó dé ibẹ̀, ó wò ó, ó sì kọjá lọ ní apá kejì. 33 Ṣùgbọ́n ará Samáríà kan, bí ó ti ń rìnrìn àjò, ó dé ibi tí ó wà: nígbà tí ó sì rí i, àánú ṣe é. 34 Ó sì tọ̀ ọ́ lọ, ó sì di ọgbẹ́ rẹ̀, ó da òróró àti wáìnì sí i, ó sì gbé e ka orí ẹranko tirẹ̀, ó sì mú un lọ sí ilé èrò, ó sì tọ́jú rẹ̀. 35 Nígbà tí ó lọ ní ọjọ́ kejì, ó mú owó ìdáná méjì jáde, ó sì fún olùtọ́jú ilé, ó sì wí fún un pé, “Máa tọ́jú rẹ̀; ohunkóhun tí o bá sì ná sí i, nígbà tí mo bá padà dé, èmi yóò san án padà fún ọ.” 36. Nínú àwọn mẹ́ta wọ̀nyí, ta ni o rò pé ó jẹ́ aládùúgbò ẹni tí ó bọ́ sí àárín àwọn ọlọ́ṣà? 37 Ó sì wí pé, “Ẹni tí ó ṣàánú fún un.” Nígbà náà ni Jésù wí fún un pé, “ Lọ, kí o sì ṣe bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́.” Ìtàn ará Samáríà Rere (Lúùkù 10:25–37) jẹ́ ọ̀kan lára àwọn òwe tó gbajúmọ̀ jùlọ tí Jésù lò. Ó gbé àlàyé tó jinlẹ̀ kalẹ̀ nípa ìfẹ́ tòótọ́, àánú, àti ohun tó túmọ̀ sí láti jẹ́ aládùúgbò. Èyí ni àlàyé ẹsẹ̀-lẹ́sẹẹsẹ tó ṣe àkópọ̀ ìtàn náà, lẹ́yìn náà ni àwọn ẹ̀kọ́ pàtàkì àti àwọn ohun tí a lè lò.
Ìtúpalẹ̀ ẹsẹ-nípa-Ẹsẹ Lúùkù 10:25–28 — Ìdánwò Agbẹjọ́rò àti Àwọn Òfin Ńlá Ẹsẹ 25: Agbẹjọ́rò kan (ọ̀mọ̀wé nípa Òfin Mósè) dìde láti dán Jésù wò, ó ń béèrè ohun tí ó gbọ́dọ̀ ṣe láti jogún ìyè àìnípẹ̀kun. Ẹsẹ 26: Jesu dahun nipa yiyi ibeere pada si iwe mimọ, o si beere lọwọ agbẹjọro naa bi o ṣe ka Ofin.
1
Ará Samáríà Rere
Ẹsẹ 27: Agbẹjọ́rò náà dáhùn dáadáa, ó ṣàkópọ̀ Òfin sí àwọn ìlànà pàtàkì méjì: nínífẹ̀ẹ́ Ọlọ́run pẹ̀lú gbogbo ọkàn, ọkàn, agbára, àti èrò inú, àti nínífẹ̀ẹ́ aládùúgbò ẹni gẹ́gẹ́ bí ara ẹni (nípa títọ́ka sí Deuteronomi 6:5 àti Lefitiku 19:18). Ẹsẹ 28: Jesu yin idahun rẹ̀, o sọ fun un pe ṣiṣe eyi yoo mu iye wa. Lúùkù 10:29–32 — Ìṣísẹ̀ àti Àwọn Tí Kò Rí I Ẹsẹ 29: Ní wíwá láti dá ara rẹ̀ láre tàbí láti dín ààlà iṣẹ́ rẹ̀ kù, amòfin béèrè pé, “Ta ni aládùúgbò mi?” Ẹsẹ 30: Jesu bẹ̀rẹ̀ òwe náà. Ọkùnrin kan tí ó ń rìnrìn àjò lọ sí ojú ọ̀nà gíga tí ó léwu láti Jerusalẹmu sí Jeriko ṣubú sí ọwọ́ àwọn olè. Wọ́n bọ́ aṣọ rẹ̀, wọ́n lù ú gidigidi, wọ́n sì fi sílẹ̀ kí ó kú tán. Ẹsẹ 31: Àlùfáà kan sọ̀kalẹ̀ ní ojú ọ̀nà kan náà. Nígbà tí ó rí ọkùnrin tí ó farapa, ó kọjá sí apá kejì ó sì ń rìn lọ. Ẹsẹ 32: Ọmọ Lefi kan (olùrànlọ́wọ́ tẹ́ḿpìlì) dé lẹ́yìn náà. Ó wo ọkùnrin tí ó farapa náà, ṣùgbọ́n gẹ́gẹ́ bí àlùfáà, ó kọjá sí apá kejì ó sì kọjá lọ. Lúùkù 10:33–35 — Aláàánú ará Samáríà Ẹsẹ 33: Ará Samáríà kan—ọ̀kan lára àwọn Júù ìgbà yẹn tí wọ́n kórìíra gidigidi tí wọ́n sì yẹra fún—wá sí ojú ọ̀nà. Nígbà tí ó rí ọkùnrin tí ó fara pa, ó ní àánú gidigidi. Ẹsẹ 34: Ara Samaria naa lọ taara si ọkunrin naa, o di awọn ọgbẹ́ rẹ̀, o fi òróró ati wáìnì tọ́jú wọn (awọn oogun ti o wọpọ ni akoko naa), o gbe e ka ori ẹranko tirẹ, o mu u lọ si ile-iwosan kan, o si n tọju rẹ̀ ni gbogbo òru. Ẹsẹ 35: Ní ọjọ́ kejì, ará Samáríà náà fún olùtọ́jú ilé ìtura náà ní owó méjì (dínárì) láti bójútó ìtọ́jú síwájú sí i, ó sì ṣèlérí láti padà wá kí ó sì san owó afikún tí ó bá ná. Lúùkù 10:36–37 — Ìparí Ìgbésẹ̀ Tó Wúlò Ẹsẹ 36: Jesu yi ibeere akọkọ pada, o beere lọwọ agbẹjọro naa tani ninu awọn arinrin-ajo mẹta ti o ṣe bi aladugbo fun ẹni ti o farapa. Ẹsẹ 37: Nítorí pé kò lè sọ pé “ará Samáríà” ni amòfin náà dáhùn pé, “Ẹni tí ó ṣàánú fún un.” Jésù pàṣẹ fún un pé: “ Lọ, kí o sì ṣe bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́. ”
Àwọn Ẹ̀ kọ́ Pàtàkì & Àwọn Ohun Èlò Ìgbésí Ayé Ṣíṣe àtúnsọ ìtumọ̀ "Aládùúgbò": Kì í ṣe ààlà ilẹ̀ ayé, ẹ̀yà, tàbí àwùjọ ni a fi ń sọ jíjẹ́ aládùúgbò, ṣùgbọ́n nípa ìfẹ́ láti fi ìfẹ́ àti àánú hàn sí ẹnikẹ́ni tí ó bá nílò rẹ̀. Àánú Lórí Àṣà: Ìmọ̀ ẹ̀sìn tàbí ipò àwùjọ kò ní ìtumọ̀ púpọ̀ láìsí ìfẹ́ tó ń ṣiṣẹ́. Àlùfáà àti ọmọ Léfì náà pa ìwà mímọ́ tàbí ìrọ̀rùn ìsìn mọ́, wọ́n sì ń fi ìyọ́nú ènìyàn hàn. Ìfẹ́ Tí Ó Ní Ìgbésẹ̀: Ìfẹ́ tòótọ́ nílò ìgbésẹ̀ tó wúlò, tó sì ná owó púpọ̀. Ará Samáríà náà fi àkókò rẹ̀, ohun ìní rẹ̀, ààbò rẹ̀, àti ìtùnú ara rẹ̀ rú ẹbọ láti mú àlejò kan padà bọ̀ sípò. Bíborí Ẹ̀ tanú: Ìrànlọ́wọ́ àti ìwà rere sábà máa ń wá láti orísun tí a kò retí. Òwe yìí ń pè wá níjà láti wo ju ẹ̀tanú àwùjọ lọ kí a sì rí ìwà ènìyàn nínú gbogbo ènìyàn.
Ìtàn Àtilẹ̀bá Láàárín Àwọn Júù àti Àwọn ará Samáríà Ìkórìíra láàárín àwọn Júù àti àwọn ará Samáríà ní ọ̀rúndún kìíní kì í ṣe ìdíje àwùjọ díẹ̀ lásán; ó jẹ́ ìpínyà tó ti pẹ́, tó ti gbilẹ̀ láti ọ̀pọ̀ ọgọ́rùn-ún ọdún sẹ́yìn, tó sì ti fìdí múlẹ̀ nítorí ẹ̀yà, ìṣèlú, àti ìgbàgbọ́ ìsìn pàtàkì. Láti lóye ìdí tí àwọn olùgbọ́ Jésù nínú Lúùkù 10 yóò fi jẹ́ ohun ìyanu láti gbọ́ tí wọ́n fi orúkọ ará Samáríà kan hàn gẹ́gẹ́ bí akọni ìtàn náà, ó ṣe ìrànlọ́wọ́ láti lóye bí ìjà yìí ṣe bẹ̀rẹ̀.
1. Ìpínyà Ìtàn: Àwọn Ìpilẹ̀ṣẹ̀ Pínpín Ìṣẹ́gun Àwọn Ará Ásíríà (722 BCE): Nígbà tí Ilẹ̀ Ọba Ásíríà ṣẹ́gun Ìjọba Àríwá Ísírẹ́lì (Samáríà), wọ́n kó ọ̀pọ̀ àwọn ọmọ Ísírẹ́lì lọ sí ìlú mìíràn, wọ́n sì tún gbé àwọn orílẹ̀-èdè àjèjì síbẹ̀.
2
Ará Samáríà Rere
Ìran Àdàlú: Àwọn ọmọ àwọn tí wọ́n bá àwọn àlejò tí wọ́n ń gbé pọ̀ níyàwó. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ará Samáríà sọ pé àwọn ni ọmọ tòótọ́, tí kò dáwọ́ dúró ti ẹ̀yà àríwá (Éfúráímù àti Mánásè), àwọn ará Júdà kà wọ́n sí “ẹ̀yà àdàlú” tàbí ààbọ̀ ẹ̀jẹ̀ tí wọ́n ti ba ìwà mímọ́ ẹ̀yà àti ìjọsìn onífẹ̀ẹ́ jẹ́.
2. Títún Tẹ́ḿpìlì kọ́ àti Ìjà Òṣèlú Àtakò sí Esra àti Nehemiah (Ọ̀rúndún karùn-ún ṣáájú Sànmánì Kristẹni): Nígbà tí àwọn ará Juda tí wọ́n kó ní ìgbèkùn padà láti Babiloni láti tún Jerusalemu àti Tẹ́ḿpìlì Kejì kọ́, àwọn ará Samaria gbà láti dara pọ̀ mọ́ iṣẹ́ náà. Àwọn aṣáájú Júù kọ̀ láti ran wọ́n lọ́wọ́, wọ́n kà wọ́n sí ẹni tí ó ti bàjẹ́ nípa ẹ̀sìn. Ẹ̀ san: Ní ìdáhùnpadà, àwọn aṣáájú Samáríà fi taratara rọ ìjọba Páṣíà láti dá àtúnkọ́ Jerúsálẹ́mù dúró kí wọ́n sì dá a dúró. Èyí dá ìbínú ìṣèlú sílẹ̀.
3. Ìpínyà Ẹ̀ sìn: Òkè Gerisimu lòdì sí Òkè Sioni Àwọn Ibi Ìjọ́sìn Tí Ó Ń Díje: Nígbà tí Jerúsálẹ́mù kọ̀ wọ́n sílẹ̀, àwọn ará Samáríà kọ́ tẹ́ḿpìlì tiwọn sí Òkè Gerisimu nítòsí Ṣékémù, wọ́n sọ pé ibẹ̀ ni ibi mímọ́ tòótọ́ tí Mósè yàn. Ìwé Mímọ́ Tó Yíyàtọ̀ Díẹ̀: Àwọn ará Samáríà gba ìwé márùn-ún àkọ́kọ́ ti Mósè nìkan gẹ́gẹ́ bí ìwé mímọ́, wọ́n sì kọ àwọn Wòlíì Hébérù, Ìwé Mímọ́, àti àṣà Jerúsálẹ́mù sílẹ̀. Ìparun Tẹ́ḿpìlì Àwọn Ará Samáríà (110 Ṣáájú Sànmánì Kristẹni): Wàhálà dé àkókò gbígbóná janjan ní Àkókò Hasmonean nígbà tí Àlùfáà Àgbà Àwọn Júù John Hyrcanus gbógun ti Samáríà tí ó sì pa tẹ́ḿpìlì Àwọn Ará Samáríà tí ó wà ní Òkè Gerizim run. Ìparun yìí mú kí ìrandíran àwọn méjèèjì kùn sí ara wọn gidigidi.
4. Òtítọ́ Ọ̀rúndún Kìíní Nígbà Iṣẹ́-Ìránṣẹ́ Jésù
Nígbà tí Májẹ̀mú Tuntun wà, ìyàtọ̀ náà nípa lórí ìgbésí ayé ojoojúmọ́: Yẹra fún Ìjìnnà Àwùjọ: Àwọn arìnrìn-àjò Júù tí wọ́n ń rìnrìn àjò láàárín Gálílì àti Jùdíà sábà máa ń yà kúrò ní àfonífojì Odò Jọ́dánì ní pàtàkì láti yẹra fún títẹ̀sẹ̀ sí agbègbè Samáríà. Àṣìṣe Àṣà: Pípe Júù kan ní "Samaria" jẹ́ ẹ̀gàn ńlá, tó dọ́gba pẹ̀lú pípè wọ́n ní aládàámọ̀ tàbí apẹ̀yìndà (gẹ́gẹ́ bí a ti rí i nínú Jòhánù 8:48). Àwọn Ìṣẹ̀lẹ̀ Ìbàjẹ́: Gẹ́gẹ́ bí ìtàn láti ọ̀dọ̀ Flavius Josephus, ní ìgbà èwe Jesu, àwùjọ àwọn ará Samaria fọ́n egungun ènìyàn ká sínú Tẹ́ḿpìlì Jerusalẹmu nígbà Ìrékọjá láti sọ ọ́ di ẹlẹ́gbin.
Ìdí Tí Àyíká Yìí Fi Mú Òwe Náà Pọ̀ Síi
Nígbà tí agbẹjọ́rò béèrè pé “Ta ni aládùúgbò mi?” nínú Lúùkù 10:29, ó retí ààlà ààlà kan—ìjẹ́rìí sí pé “aládùúgbò” kan àwọn aráàlú Júù ẹlẹgbẹ́ wọn tí wọ́n ń tẹ̀lé òfin nìkan. Nígbà tí Jésù fi ará Samáríà náà sínú ìtàn náà: Ohun tó ń fa ìpayà fún akọni: Àwọn olùgbọ́ ń retí pé kí àwọn mẹ́ta nínú àwọn àlùfáà, ọmọ Léfì, àti àwọn ọmọ Ísírẹ́lì máa wà níbẹ̀. Fífi ará Samáríà tí wọ́n kórìíra sí ipò kẹta ba ìfojúsùn àṣà wọn jẹ́ pátápátá. Ṣíṣe Àtúnṣe Ìṣiṣẹ́: Júù tí ó farapa ní láti gbẹ́kẹ̀lé ọ̀tá rẹ̀ tí ó búra fún ẹ̀mí rẹ̀. Ṣíṣe Àtúntò Ìfẹ́ Aládùúgbò: Jésù fi hàn pé àánú kò fojú fo ìkórìíra àtijọ́, ẹ̀tanú, àti ààlà àwùjọ. A fi ìwà rere hàn nípa ṣíṣe ìyọ́nú sí ẹnikẹ́ni tí ó wà nínú àìní, láìka ipò àtilẹ̀wá sí.
3
Ará Samáríà Rere
Ìwà Àánú Àtọ̀runwá Tó Gbógun Tirẹ̀ àti Ìwà Àìdára-ẹni-láre fún Òfin Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n sábà máa ń ka Òwe Ará Samáríà Rere gẹ́gẹ́ bí ìtọ́ni nípa ìwà rere, ìjìnlẹ̀ ẹ̀kọ́ ìsìn rẹ̀ jinlẹ̀ sí i. Ọ̀kan lára àwọn ẹ̀kọ́ ìsìn tó gbajúmọ̀ jùlọ nínú ẹsẹ yìí ni Ìwà Àánú Àtọ̀runwá àti Òfin Tó Ń Dára Rẹ̀ Lójú . Eyi ni a ṣe ayẹwo koko-ọrọ yii lori awọn iwọn mẹta:
1. Ìdáláre ara-ẹni vs. Ìyípadà Ọkàn Ìjíròrò náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìjíròrò òfin àti ti ẹ̀kọ́ ìsìn:
Ète Agbẹjọ́rò: Ẹsẹ 29 sọ ní kedere pé agbẹjọ́rò náà béèrè pé “Ta ni aládùúgbò mi?” nítorí pé ó “fẹ́ láti dá ara rẹ̀ láre.” Ó ń wá ìtumọ̀ òfin pàtó kan tí yóò jẹ́ kí ó lè fa ààlà yí àwọn iṣẹ́ rẹ̀ ká—ìlà kan tí ó fi àmì sí ibi tí iṣẹ́ rẹ̀ parí àti ibi tí ó lè dẹ́kun ìfẹ́. Ìjàkadì Ìsìn: Agbẹjọ́rò wo òdodo gẹ́gẹ́ bí àkójọ ààlà òfin. Jésù tún ṣe àtúnṣe òdodo gẹ́gẹ́ bí ipò ọkàn tí ó ń fi ara rẹ̀ hàn nínú ìfẹ́ àìnídí. Ìyàtọ̀: A kò lè fi bí a ṣe ń ṣàlàyé iṣẹ́ wa tó gbòòrò tó hàn, bí kò ṣe nípa bí a ṣe ń na àánú Ọlọ́run sí i.
2. Àròjinlẹ̀ Ìwà Mímọ́ Láìsí Àánú
Ìkópa àlùfáà àti ọmọ Léfì náà fi ìkìlọ̀ pàtàkì nípa ẹ̀kọ́ ìsìn hàn nípa pàtàkì ìsìn: Àwọn Òfin Ìmọ́tótó àti Àwọn Ọ̀rọ̀ Púpọ̀ Jùlọ: Lábẹ́ òfin Májẹ̀mú Láéláé, fífọwọ́ kan òkú sọ àlùfáà di aláìmọ́ gẹ́gẹ́ bí ìlànà (Léfítíkù 21:1). Ẹni tí ó kú lójú ọ̀nà “kú díẹ̀” (Lúùkù 10:30). Tí àlùfáà tàbí ọmọ Léfì bá dúró tí wọ́n sì rí i pé ó ti kú, wọ́n lè di aláìmọ́ ní ti ìsìn, wọ́n á dá iṣẹ́ ìsìn àti ipò wọn dúró ní àwùjọ. Àkọ́kọ́ Àìtọ́: Wọ́n fi òjìji àṣà ìbílẹ̀ sí ipò àkọ́kọ́ ju ìwà rere lọ . Jésù ń kọ́ni nígbà gbogbo jákèjádò àwọn ìwé Ìhìnrere pé ìfẹ́, àánú, àti ìgbésí ayé ènìyàn ló borí ìlànà ìbílẹ̀ (fún àpẹẹrẹ, ìwòsàn ní ọjọ́ ìsinmi). Ìmọ̀ nípa Ìmọ̀-Ẹ̀ kọ́: Ẹ̀ sìn tí ó ń dáàbò bo ènìyàn kúrò lọ́wọ́ ìjìyà ènìyàn, dípò kí ó fipá mú wọn láti ṣe é, kò lè ṣàfihàn ìwà Ọlọ́run.
3. Àánú gẹ́gẹ́ bí Ìwọ̀n Olóòótọ́ ti Ìgbàgbọ́ Jesu yi gbogbo ipilẹ̀ ìbéèrè àkọ́kọ́ agbẹjọ́rò pada: Agbẹjọ́rò náà béèrè pé:
Jesu dáhùn pé:
"Ta ni aládùúgbò mi?" (Àfojúsùn: Ta ló yẹ láti gba ìfẹ́ mi?)
"Ta ni ninu awọn mẹta wọnyi ti o jẹ aladugbo rẹ?" (Àfojúsùn: Irú ènìyàn wo ni mo jẹ́?)
Oore-ọ̀fẹ́ Alágbára: Àánú ará Samáríà náà jẹ́ owó púpọ̀, ó léwu, kò sì ní ààyè kankan. Ó fi ààbò rẹ̀ wewu lójú ọ̀nà tó léwu, ó lo òróró àti wáìnì tirẹ̀, ó fi ẹrù rẹ̀ sílẹ̀, ó ná owó rẹ̀, ó sì ṣèlérí láti padà wá láti san owó púpọ̀ sí i. Ṣíṣàfihàn Ìwà Ọlọ́run: Nínú ẹ̀kọ́ ìsìn Bíbélì, àánú ( tí a fi èdè Hébérù kọ, eleos ní èdè Gíríìkì) kì í ṣe ìmọ̀lára àánú lásán; ó jẹ́ àánú májẹ̀mú, ìyọ́nú oníṣẹ́. Ará Samáríà náà di àwòrán oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run nípa fífi ojúrere tí a kò rí hàn sí ẹnìkan tí ó ṣeé ṣe kí ó kà á sí ọ̀tá.
Ìtumọ̀ Àpèjúwe Ìtàn (Ojú ìwòye Kristẹni) Jálẹ̀ ìtàn ìjọ, àwọn onímọ̀ nípa ẹ̀sìn ìṣáájú (bíi Augustine, Origen, àti Chrysostom) tún rí ẹ̀kọ́ pàtàkì kan tí ó wà nínú òwe náà:
4
Ará Samáríà Rere
Arìnrìn-àjò Tí Ó Ṣẹ́lẹ̀: Ènìyàn, tí a ti bọ́ lọ́wọ́ òdodo tí ẹ̀ṣẹ̀ sì ti pa lára, tí a fi sílẹ̀ ní ìpakúpa ní ojú ọ̀nà ayé tí ó ti ṣubú. Àlùfáà àti Léfì: Òfin àti Ètò Ìrúbọ, èyí tí ó lè kíyèsí ìṣubú ènìyàn ṣùgbọ́n tí kò ní agbára láti wòsàn tàbí láti gbà á là. Ara Samaria Rere: Jesu Kristi fúnra rẹ̀ —tí àwọn ẹlẹ́sìn kórìíra, tí wọ́n kọ̀ sílẹ̀, tí wọ́n sì wò gẹ́gẹ́ bí àjèjì, síbẹ̀ ó dé ibi tí aráyé wà tí wọ́n ń kú lọ. Òróró, Wáìnì, àti Ilé Ìtura: Oore-ọ̀fẹ́ Ọlọ́run, Ẹ̀ mí Mímọ́, àti Ìjọ gẹ́gẹ́ bí ibi ìpamọ́ fún ìwòsàn títí tí yóò fi padà dé. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé ẹ̀kọ́ ìwà rere àti májẹ̀mú ni ìtàn àkọ́kọ́ jẹ́, èrò ìgbàgbọ́ Kristẹni yìí fi hàn pé a lè fi àánú ńlá hàn sí àwọn ẹlòmíràn nítorí pé Kristi kọ́kọ́ fi àánú ńlá hàn sí wa nígbà tí a wà nínú àìní tẹ̀mí.
5