Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára Àwọn Onídàájọ́ 6 1 Àwọn ọmọ Israẹli sì ṣe búburú ní ojú Olúwa: Olúwa sì fi wọ́n lé àwọn ará Midiani lọ́wọ́ fún ọdún méje. 2 Ọwọ́ Midiani sì borí Israẹli: nítorí Midiani, àwọn ọmọ Israẹli ṣe ihò ìsàlẹ̀ fún ara wọn ní àwọn òkè ńlá, àti ihò àpáta, àti àwọn ibi ààbò. 3 Ó sì ṣe, nígbà tí Ísírẹ́lì bá gbìn irúgbìn tán, àwọn ará Mídíánì àti àwọn ará Ámálékì àti àwọn ọmọ ìlà-oòrùn a máa gòkè wá láti bá wọn jà. 4 Wọ́n dó tì wọ́n, wọ́n sì ba èso ilẹ̀ jẹ́ títí tí ẹ fi dé Gasa, wọn kò sì fi oúnjẹ sílẹ̀ fún Israẹli, kì í ṣe àgùntàn, màlúù, tàbí kẹ́tẹ́kẹ́tẹ́. 5 Nítorí wọ́n máa ń gòkè wá pẹ̀lú ẹran ọ̀sìn wọn àti àgọ́ wọn, wọ́n sì máa ń wá bí eṣú ní ọ̀pọ̀lọpọ̀; àwọn àti àwọn ràkúnmí wọn kò ní iye; wọ́n sì wọ ilẹ̀ náà láti pa á run. 6 Àwọn ará Ísírẹ́lì sì pàdánù púpọ̀ nítorí àwọn ará Mídíánì; àwọn ọmọ Ísírẹ́lì sì ké pe Olúwa. 7. Ó sì ṣe, nígbà tí àwọn ọmọ Ísírẹ́lì ké pe Olúwa nítorí àwọn ará Mídíánì. 8. Oluwa rán woli kan si awọn ọmọ Israeli, ẹniti o wi fun wọn pe, Bayi li Oluwa Ọlọrun Israeli wi, Emi mu nyin gòke lati Egipti wá, mo si mu nyin jade kuro ni ile-ẹrú; 9 Mo sì gbà yín lọ́wọ́ àwọn ará Íjíbítì àti lọ́wọ́ gbogbo àwọn tí ó ń pọ́n yín lójú, mo sì lé wọn jáde kúrò níwájú yín, mo sì fún yín ní ilẹ̀ wọn; 10 Mo sì wí fún yín pé, Èmi ni Olúwa Ọlọ́run yín: ẹ má ṣe bẹ̀rù àwọn ọlọ́run àwọn ará Amori, ní ilẹ̀ ẹni tí ẹ̀yin ń gbé: ṣùgbọ́n ẹ̀yin kò gbọ́ ohùn mi. 11. Angẹli Oluwa kan si wá, o si joko labẹ igi oaku kan ti o wà ni Ofra, ti iṣe ti Joaṣi ara Abieseri: ọmọ rẹ̀ Gideoni si npa ọkà ni ibi ifunti lati fi i pamọ́ kuro lọdọ awọn ara Midiani. 12. Angẹli OLUWA farahàn án, ó sì wí fún un pé, “OLUWA wà pẹlu rẹ, ìwọ alágbára ọkunrin.” 13 Gideoni sì wí fún un pé, “Olúwa mi, bí Olúwa bá wà pẹ̀lú wa, kí ló dé tí gbogbo èyí fi ṣẹlẹ̀ sí wa?” Níbo sì ni gbogbo iṣẹ́ ìyanu rẹ̀ tí àwọn baba wa sọ fún wa wà, tí wọ́n wí pé, “Ṣé Olúwa kò mú wa gòkè láti Íjíbítì?” Ṣùgbọ́n nísinsìnyí Olúwa ti kọ̀ wá sílẹ̀, ó sì ti fi wá lé àwọn ará Midiani lọ́wọ́.” 14. OLUWA si wò o, o si wipe, Lọ ninu agbara rẹ yi, ki iwọ ki o si gbà Israeli là kuro lọwọ awọn ara Midiani: emi kò ha rán ọ bi?
1
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
15 Ó sì wí fún un pé, “Olúwa mi, báwo ni èmi yóò ṣe gba Ísírẹ́lì là? Wò ó, ìdílé mi jẹ́ tálákà ní Mánásè, èmi sì ni ẹni tí ó kéré jùlọ ní ilé baba mi.” 16 Olúwa sì wí fún un pé, “Dájúdájú èmi yóò wà pẹ̀lú rẹ, ìwọ yóò sì ṣẹ́gun àwọn ará Mídíánì bí ọkùnrin kan ṣoṣo.” 17 Ó sì wí fún un pé, “Bí mo bá rí ojúrere ní ojú rẹ nísinsìnyí, fi àmì kan hàn mí pé ìwọ ń bá mi sọ̀rọ̀.” 18 Má ṣe kúrò níbí, mo bẹ̀ ọ́, títí èmi yóò fi dé ọ̀dọ̀ rẹ, tí èmi yóò sì mú ẹ̀bùn mi wá, tí èmi yóò sì gbé e kalẹ̀ níwájú rẹ.” Ó sì wí pé, “Èmi yóò dúró títí ìwọ yóò fi padà wá.” 19 Gideoni sì wọlé, ó sì pèsè ọmọ ewúrẹ́ kan, àti àkàrà aláìwú tí a fi ìyẹ̀fun efa kan ṣe: ẹran náà ni ó fi sínú agbọ̀n, ó sì fi omi ọbẹ̀ náà sínú ìkòkò, ó sì gbé e jáde fún un lábẹ́ igi óákù, ó sì gbé e kalẹ̀. 20 Angẹli Ọlọ́run sì wí fún un pé, “Mú ẹran àti àkàrà aláìwú náà, kí o sì gbé wọn sí orí àpáta yìí, kí o sì da omi ọbẹ̀ náà síta.” Ó sì ṣe bẹ́ẹ̀. 21 Nígbà náà ni áńgẹ́lì Olúwa na ìkán ọ̀pá tí ó wà ní ọwọ́ rẹ̀, ó sì fi ọwọ́ kan ẹran àti àkàrà aláìwú náà; iná sì jáde láti inú àpáta náà, ó sì jó ẹran àti àkàrà aláìwú náà run. Nígbà náà ni áńgẹ́lì Olúwa kúrò ní ojú rẹ̀. 22 Nígbà tí Gideoni mọ̀ pé angẹli OLUWA ni, Gideoni dáhùn pé, “Ó ṣe, OLUWA Ọlọrun! Nítorí mo ti rí angẹli OLUWA lójúkojú.” 23 Olúwa sì wí fún un pé, “Àlàáfíà fún ọ; má bẹ̀rù: ìwọ kì yóò kú.” 24. Gideoni si kọ́ pẹpẹ kan nibẹ fun Oluwa, o si pè e ni Jehofahalomu: titi di oni yi, o si wà ni Ofra ti awọn Abiesri. 25 Ó sì ṣe ní alẹ́ ọjọ́ náà, Olúwa wí fún un pé, “Mú akọ màlúù baba rẹ, àní akọ màlúù kejì ọlọ́dún méje, kí o sì wó pẹpẹ Báálì tí baba rẹ ní lulẹ̀, kí o sì gé ère ère tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lulẹ̀.” 26 Kí o sì kọ́ pẹpẹ kan fún Olúwa Ọlọ́run rẹ lórí àpáta yìí, ní ibi tí a ṣètò, kí o sì mú akọ màlúù kejì, kí o sì fi igi ère ìgbẹ́ tí ìwọ yóò gé lulẹ̀ rú ẹbọ sísun. 27 Nígbà náà ni Gideoni mú ọkùnrin mẹ́wàá nínú àwọn ìránṣẹ́ rẹ̀, ó sì ṣe gẹ́gẹ́ bí Olúwa ti sọ fún un: ó sì ṣe bẹ́ẹ̀, nítorí ó bẹ̀rù ilé baba rẹ̀ àti àwọn ọkùnrin ìlú náà, tí kò fi lè ṣe é ní ọ̀sán, ó sì ṣe é ní òru. 28 Nígbà tí àwọn ọkùnrin ìlú náà dìde ní kùtùkùtù òwúrọ̀, wọ́n rí pẹpẹ Báálì tí wọ́n wó lulẹ̀, wọ́n sì gé igi ère tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lulẹ̀, wọ́n sì fi akọ màlúù kejì rúbọ lórí pẹpẹ tí wọ́n kọ́. 29 Wọ́n sì wí fún ara wọn pé, “Ta ló ṣe èyí?” Nígbà tí wọ́n béèrè, wọ́n sì wí pé, “Gídíónì ọmọ Jóásì ló ṣe èyí.” 30. Àwọn ọkùnrin ìlú náà sì wí fún Jóásì pé, “Mú ọmọ rẹ jáde kí ó lè kú.” Nítorí pé ó ti wó pẹpẹ Báálì lulẹ̀, ó sì ti gé ère òrìṣà tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lulẹ̀. 31 Joaṣi sì wí fún gbogbo àwọn tí ó dìde sí i pé, “Ṣé ẹ ó gbèjà Baali ni? Ṣé ẹ ó gbà á là? Ẹnikẹ́ni tí ó bá gbèjà rẹ̀, kí a pa á ní òwúrọ̀. Bí ó bá jẹ́ pé Ọlọ́run ni, kí ó gbèjà ara rẹ̀ nítorí pé ẹnìkan ti wó pẹpẹ rẹ̀ lulẹ̀.” 32 Nítorí náà ní ọjọ́ náà, ó pe orúkọ rẹ̀ ní Jerubbaali, ó ní, “Jẹ́ kí Baali bá a jà nítorí pé ó ti wó pẹpẹ rẹ̀ lulẹ̀.” 33 Nígbà náà ni gbogbo àwọn ará Midiani àti àwọn ará Amaleki àti àwọn ọmọ ìlà-oòrùn kó ara wọn jọpọ̀, wọ́n sì rékọjá, wọ́n sì pàgọ́ sí àfonífojì Jesreeli. 34 Ṣùgbọ́n Ẹ̀ mí Olúwa bà lé Gideoni, ó sì fun ìpè; Abieseri sì péjọ tẹ̀lé e. 35 Ó sì rán àwọn ìránṣẹ́ sí gbogbo Mánásè; àwọn tí wọ́n sì péjọ tẹ̀lé e pẹ̀lú: ó sì rán àwọn ìránṣẹ́ sí Áṣérì, Sébúlúnì, àti Náfítalì; wọ́n sì gòkè wá láti pàdé wọn. 36 Gideoni si wi fun Ọlọrun pe, Ti iwọ ba gbà Israeli là nipa ọwọ́ mi, gẹgẹ bi iwọ ti wi, 37 Wò ó, èmi yóò fi irun àgùntàn sí ilẹ̀ ìpakà; bí ìrì bá sì sẹ̀ sórí irun àgùntàn nìkan, tí ó sì gbẹ ní gbogbo ilẹ̀, nígbà náà ni èmi yóò mọ̀ pé ìwọ yóò gba Ísírẹ́lì là nípasẹ̀ ọwọ́ mi, gẹ́gẹ́ bí ìwọ ti wí. 38 Ó sì rí bẹ́ẹ̀: nítorí ó dìde ní kùtùkùtù òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, ó sì fọ́n irun àgùntàn náà pọ̀, ó sì fọ́n ìrì náà kúrò nínú irun àgùntàn náà, abọ́ kan kún fún omi. 39 Gideoni sì wí fún Ọlọ́run pé, “Má ṣe jẹ́ kí ìbínú rẹ gbóná sí mi, èmi yóò sì sọ̀rọ̀ lẹ́ẹ̀kan sí i. Jọ̀wọ́ jẹ́ kí n fi irun àgùntàn náà dán an wò lẹ́ẹ̀kan sí i; jẹ́ kí ó gbẹ lórí irun àgùntàn náà nìkan, kí ó sì sẹ̀ sórí gbogbo ilẹ̀.” 40 Ọlọ́run sì ṣe bẹ́ẹ̀ ní alẹ́ ọjọ́ náà: nítorí pé orí irun àgùntàn nìkan ni ó gbẹ, ìrì sì sẹ̀ sí gbogbo ilẹ̀.
2
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
Àwọn Onídàájọ́ 7 1 Nígbà náà ni Jerubbaali, tí í ṣe Gideoni, àti gbogbo àwọn ènìyàn tí ó wà pẹ̀lú rẹ̀ dìde ní kùtùkùtù òwúrọ̀, wọ́n sì pàgọ́ sí ẹ̀bá kànga Harodu: ibùdó àwọn ará Midiani sì wà ní ìhà àríwá wọn, ní òkè More, ní àfonífojì náà. 2 Olúwa sì wí fún Gídíónì pé, “Àwọn ènìyàn tí ó wà pẹ̀lú rẹ pọ̀ jù fún mi láti fi àwọn ará Mídíánì lé wọn lọ́wọ́, kí Ísírẹ́lì má baà gbéraga sí mi pé, ‘Ọwọ́ mi ni ó gbà mí là.’” 3 Nítorí náà, ẹ lọ kí ẹ sì kéde ní etí àwọn ènìyàn, pé, ‘Ẹnikẹ́ni tí ó bá bẹ̀rù tí ó sì bẹ̀rù, kí ó padà kí ó sì kúrò ní òkè Gileadi ní kùtùkùtù.’ Ẹgbẹ̀rún méjìlélógún ènìyàn sì padà láti inú àwọn ènìyàn náà; ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá sì kù. 4 Olúwa sì wí fún Gideoni pé, “Àwọn ènìyàn náà pọ̀ jù; mú wọn sọ̀kalẹ̀ lọ sí omi, èmi yóò sì dán wọn wò níbẹ̀: yóò sì jẹ́ pé, ẹni tí mo bá wí fún ọ pé, ‘Èyí ni yóò bá ọ lọ,’ òun náà ni yóò bá ọ lọ; ẹnikẹ́ni tí mo bá sì wí fún ọ pé, ‘Èyí kò ní bá ọ lọ,’ òun náà ni kò ní lọ.” 5 Bẹ́ẹ̀ ni ó mú àwọn ènìyàn náà sọ̀kalẹ̀ sí omi: Olúwa sì wí fún Gideoni pé, “Olúkúlùkù ẹni tí ó bá fi ahọ́n rẹ̀ lá omi, bí ajá ti ń lá omi, òun ni kí ìwọ fi sílẹ̀ fún ara rẹ̀; bẹ́ẹ̀ náà ni olúkúlùkù ẹni tí ó bá kúnlẹ̀ lórí eékún rẹ̀ láti mu omi.” 6 Iye awọn ti o lá omi, ti nwọn fi ọwọ́ wọn si ẹnu wọn, jẹ́ ọdunrun ọkunrin: ṣugbọn gbogbo awọn enia iyokù tẹriba lori ẽkun wọn lati mu omi. 7. OLUWA si wi fun Gideoni pe, Nipa 300 ọkunrin ti o lá omi li emi o fi gbà nyin là, emi o si fi awọn Midiani le ọ lọwọ: ki gbogbo awọn enia iyokù si lọ olukuluku si ipò rẹ̀. 8 Àwọn ènìyàn náà sì mú oúnjẹ àti fèrè lọ́wọ́ wọn, ó sì rán gbogbo àwọn ọmọ Ísírẹ́lì yòókù lọ sí àgọ́ wọn, ó sì dá àwọn ọmọ ọ̀ọ́dúnrún ọkùnrin náà dúró; àwọn ọmọ ogun Mídíánì sì wà ní ìsàlẹ̀ rẹ̀ ní àfonífojì náà. 9. Ó sì ṣe ní alẹ́ ọjọ́ náà, Olúwa wí fún un pé, “Dìde, sọ̀kalẹ̀ lọ sí ibùdó ogun náà, nítorí mo ti fi lé ọ lọ́wọ́.” 10. Ṣugbọn bi iwọ ba bẹ̀ru lati sọkalẹ lọ, lọ pẹlu Pura iranṣẹ rẹ si ibudó: 11 Ìwọ yóò sì gbọ́ ohun tí wọ́n ń sọ; lẹ́yìn náà ni ọwọ́ rẹ yóò le láti sọ̀kalẹ̀ lọ sí ibùdó ogun náà. Nígbà náà ni ó sọ̀kalẹ̀ pẹ̀lú Pura ìránṣẹ́ rẹ̀ sí ìta àwọn ọmọ-ogun tí wọ́n wà ní ibùdó ogun náà. 12 Àwọn ará Midiani àti àwọn ará Amaleki àti gbogbo àwọn ọmọ ìlà-oòrùn dùbúlẹ̀ ní àfonífojì náà bí eṣú ní ọ̀pọ̀lọpọ̀; àwọn ràkúnmí wọn kò sì ní iye, bí iyanrìn etí òkun ní ọ̀pọ̀lọpọ̀. 13 Nígbà tí Gideoni dé, ọkùnrin kan wà tí ó rọ́ àlá fún ẹlẹgbẹ́ rẹ̀, ó sì wí pé, “Wò ó, mo lá àlá kan, mo sì rí i pé àkàrà ọkà barle kan wó lulẹ̀ sínú àgọ́ Midiani, ó sì dé àgọ́ kan, ó sì lù ú, ó sì wó lulẹ̀, ó sì wó lulẹ̀, àgọ́ náà sì dùbúlẹ̀ síbẹ̀.” 14. Ẹnìkejì rẹ̀ dáhùn pé, “Èyí kì í ṣe ohun mìíràn bí kò ṣe idà Gideoni ọmọ Joaṣi, ọkùnrin kan láti Israẹli: nítorí pé Ọlọ́run ti fi àwọn ará Midiani àti gbogbo ogun náà lé e lọ́wọ́.” 15 Nígbà tí Gideoni gbọ́ ìrọ́ àlá náà àti ìtumọ̀ rẹ̀, ó foríbalẹ̀, ó sì padà sí ibùdó Israẹli, ó sì wí pé, “Ẹ dìde; nítorí Olúwa ti fi ibùdó Midiani lé yín lọ́wọ́.” 16 Ó pín àwọn ọgbọ̀n-ọgọ́rùn-ún ọkùnrin sí ẹgbẹ́ mẹ́ta, ó sì fi fèrè lé olúkúlùkù lọ́wọ́, pẹ̀lú àwọn ìkòkò òfìfo, àti fìtílà nínú àwọn ìkòkò náà. 17 Ó sì wí fún wọn pé, “Ẹ wò mí, kí ẹ sì ṣe bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́: nígbà tí mo bá dé ìta ibùdó náà, yóò sì rí bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́ bí mo ṣe ń ṣe.” 18 Nígbà tí mo bá fun fèrè, èmi àti gbogbo àwọn tí ó wà pẹ̀lú mi, nígbà náà ni kí ẹ fun fèrè ní gbogbo àyíká àgọ́ náà, kí ẹ sì wí pé, ‘Idà Olúwa àti ti Gideoni.’ 19 Gideoni àti ọgọ́rùn-ún ọkùnrin tí ó wà pẹ̀lú rẹ̀ sì dé ìta ibùdó ní ìbẹ̀rẹ̀ ìṣọ́ àárín, wọ́n sì ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣètò ìṣọ́ náà: wọ́n sì fun fèrè, wọ́n sì fọ́ àwọn ìkòkò tí ó wà ní ọwọ́ wọn. 20 Àwọn ẹgbẹ́ mẹ́ta náà fun fèrè, wọ́n sì fọ́ àwọn ìkòkò náà, wọ́n sì di fìtílà náà mú ní ọwọ́ òsì wọn, wọ́n sì fi fèrè náà sí ọwọ́ ọ̀tún wọn láti fọn: wọ́n sì kígbe pé, “Idà Olúwa àti ti Gideoni.” 21. Olukuluku wọn si duro ni ipò rẹ̀ yi ibudó na ká: gbogbo ogun na si sare, nwọn si kigbe, nwọn si sá.
3
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
22 Àwọn ọgọ́rún mẹ́ta fọn fèrè, Olúwa sì fi idà olúkúlùkù sí ẹgbẹ́ rẹ̀, àti sí gbogbo ogun náà: àwọn ọmọ ogun náà sì sá lọ sí Beti-ṣítà ní Sérérà àti sí agbègbè Abeli-méhólà, sí Tábátì. 23 Àwọn ọkùnrin Ísírẹ́lì sì kó ara wọn jọ láti Náfítalì àti Áṣérì àti láti gbogbo Mánásè, wọ́n sì lépa àwọn ará Mídíánì. 24 Gideoni sì rán àwọn ìránṣẹ́ sí gbogbo òkè Efraimu, wí pé, “Ẹ sọ̀kalẹ̀ wá pàdé àwọn Midiani, kí ẹ sì gba omi títí dé Betibara àti Jordani níwájú wọn.” Nígbà náà ni gbogbo àwọn ọkùnrin Efraimu kó ara wọn jọ, wọ́n sì gba omi títí dé Betibara àti Jordani. 25 Wọ́n mú méjì lára àwọn ọmọ-aládé Mídíánì, Órébù àti Séébù; wọ́n sì pa Órébù lórí àpáta Órébù, wọ́n sì pa Séébù níbi ìfúntí wáìnì Séébù, wọ́n sì lépa àwọn ará Mídíánì, wọ́n sì gbé orí Órébù àti Séébù wá fún Gídíónì ní òdìkejì Jọ́dánì.
Àwọn Onídàájọ́ 8 1 Àwọn ọkùnrin Éfúráímù sì wí fún un pé, “Kí ló dé tí o fi ṣe wá báyìí tí o kò fi pè wá nígbà tí o lọ bá àwọn ará Mídíánì jà?” Wọ́n sì bá a wí pẹ̀lú ìbínú. 2 Ó sì wí fún wọn pé, “Kí ni mo ṣe nísinsìnyí ní ìfiwéra pẹ̀lú yín? Èso èso àjàrà Efraimu kò ha sàn ju èso àjàrà Abieseri lọ?” 3 Ọlọ́run ti fi àwọn ọmọ aládé Mídíánì lé yín lọ́wọ́, Órébù àti Séébù: kí ni mo lè ṣe ní ìfiwéra pẹ̀lú yín? Nígbà náà ni ìbínú wọn rọ sí i, nígbà tí ó sọ bẹ́ẹ̀. 4 Gideoni sì dé Jordani, ó sì kọjá, òun àti ọ̀ọ́dúnrún ọkùnrin tí ó wà pẹ̀lú rẹ̀, wọ́n ti rẹ̀wẹ̀sì, síbẹ̀ wọ́n ń lépa wọn. 5 Ó sì wí fún àwọn ọkùnrin Sukkoti pé, “Mo bẹ̀ yín, ẹ fún àwọn ènìyàn tí ń tẹ̀lé mi ní àkàrà, nítorí wọ́n ti rẹ̀wẹ̀sì, mo sì ń lépa Seba àti Salmunna, àwọn ọba Midiani.” 6 Àwọn ọmọ-aládé Sukkoti sì wí pé, “Ṣé ọwọ́ Seba àti Salmunna wà ní ọwọ́ rẹ báyìí, tí àwa yóò fi fún àwọn ọmọ-ogun rẹ ní oúnjẹ?” 7 Gideoni si wipe, Nitorina nigbati Oluwa ba fi Seba ati Salmunna le mi lọwọ, nigbana li emi o fi ẹgún ijù ati ẹgún ya ẹran ara nyin. 8 Ó sì gòkè láti ibẹ̀ lọ sí Penueli, ó sì bá wọn sọ̀rọ̀ bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́: àwọn ọkùnrin Penueli sì dá a lóhùn gẹ́gẹ́ bí àwọn ará Sukkoti ti dá a lóhùn. 9 Ó sì tún sọ fún àwọn ọkùnrin Penueli pé, “Nígbà tí mo bá padà dé ní àlàáfíà, èmi yóò wó ilé ìṣọ́ yìí lulẹ̀.” 10 Nísinsìnyìí, Sébà àti Sálímúnà wà ní Kákórì, pẹ̀lú àwọn ọmọ ogun wọn pẹ̀lú wọn, tó nǹkan bí ẹgbẹ̀rún mẹ́ẹ̀ẹ́dógún ọkùnrin, gbogbo àwọn tí ó ṣẹ́kù nínú gbogbo ogun àwọn ọmọ ìlà-oòrùn: nítorí pé ẹgbẹ̀rún mẹ́fà ọkùnrin tí ó fa idà yọ ni ó kú. 11 Gideoni sì gòkè lọ ní ọ̀nà àwọn tí ń gbé nínú àgọ́ ní ìlà-oòrùn Noba àti Jogbeha, ó sì kọlu ogun náà: nítorí pé ogun náà wà ní ààbò. 12 Nígbà tí Seba àti Salmunna sá, ó lépa wọn, ó sì mú àwọn ọba Midiani méjèèjì, Seba àti Salmunna, ó sì kó gbogbo ogun náà ní ìpayà. 13 Gideoni ọmọ Joaṣi pada láti ogun kí oòrùn tó yọ. 14. Ó mú ọ̀dọ́mọkùnrin kan láti inú àwọn ọkùnrin Sukkoti, ó sì béèrè lọ́wọ́ rẹ̀. Ó sì ṣe àlàyé fún un àwọn ọmọ-aládé Sukkoti àti àwọn àgbàgbà rẹ̀, àádọ́rin-dínlọ́gọ́rin ọkùnrin. 15 Ó sì wá sọ́dọ̀ àwọn ọkùnrin Sukkoti, ó sì wí pé, “Wò Seba àti Salmunna, àwọn ẹni tí ẹ̀yin fi pẹ̀gàn mi pé, ‘Ṣé ọwọ́ Seba àti Salmunna wà ní ọwọ́ rẹ báyìí, tí àwa yóò fi fún àwọn ọkùnrin rẹ tí àárẹ̀ mú ní oúnjẹ?’ 16 Ó sì mú àwọn àgbàgbà ìlú náà, pẹ̀lú ẹ̀gún ijù àti ẹ̀gún ọ̀gàn, ó sì fi wọ́n kọ́ àwọn ọkùnrin Sukkoti lẹ́kọ̀ọ́. 17 Ó wó ilé ìṣọ́ Penueli lulẹ̀, ó sì pa àwọn ọkùnrin ìlú náà. 18 Nígbà náà ni ó wí fún Seba àti Salmunna pé, “Irú ọkùnrin wo ni àwọn tí ẹ pa ní Tabori?” Wọ́n dáhùn pé, “Bí ìwọ ti rí, bẹ́ẹ̀ náà ni wọ́n rí; olúkúlùkù wọn dàbí ọmọ ọba.”
4
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
19 Ó sì wí pé, “Àwọn arákùnrin mi ni wọ́n, àwọn ọmọ ìyá mi: bí Olúwa ti wà láàyè, ìbá ṣe pé ẹ̀yin ti dá wọn sí, èmi kì bá ti pa yín.” 20 Ó sì wí fún Jeteri àkọ́bí rẹ̀ pé, “Dìde, kí o sì pa wọ́n.” Ṣùgbọ́n ọ̀dọ́mọkùnrin náà kò fa idà rẹ̀ yọ nítorí ó bẹ̀rù, nítorí pé ó ṣì jẹ́ ọ̀dọ́mọdé.” 21 Nígbà náà ni Seba àti Salmunna wí pé, “Dìde, kí o sì kọlu wá: nítorí bí ọkùnrin náà ṣe rí, bẹ́ẹ̀ ni agbára rẹ̀ rí.” Gideoni sì dìde, ó sì pa Seba àti Salmunna, ó sì kó àwọn ohun ọ̀ṣọ́ tí ó wà ní ọrùn ràkúnmí wọn lọ. 22 Àwọn ọkùnrin Ísírẹ́lì sì wí fún Gídíónì pé, “Máa ṣe olórí wa, ìwọ àti ọmọ rẹ àti ọmọ ọmọ rẹ pẹ̀lú; nítorí ìwọ ti gbà wá lọ́wọ́ àwọn ará Mídíánì.” 23 Gideoni si wi fun wọn pe, Emi ki yio jọba lori nyin, bẹñ i ọmọ mi ki yio jọba lori nyin: Oluwa ni yio jọba lori nyin. 24 Gideoni sì wí fún wọn pé, “Mo fẹ́ béèrè lọ́wọ́ yín pé kí olúkúlùkù yín fún mi ní òrùka tí ó wà nínú ìkógun rẹ̀.” (Nítorí wọ́n ní òrùka wúrà, nítorí wọ́n jẹ́ ọmọ Iṣmaeli.) 25 Wọ́n dáhùn pé, “Àwa yóò fún wọn ní tinútinú.” Wọ́n sì tẹ́ aṣọ kan, olúkúlùkù sì da àwọn yẹtí ohun ìkógun rẹ̀ sínú rẹ̀. 26 Ìwọ̀n òrùka wúrà tí ó béèrè fún jẹ́ ẹgbẹ̀rún kan ó lé ọgọ́rùn-ún méje (1,700) ṣékélì wúrà, láìka àwọn ohun ọ̀ṣọ́, àti àwọn ohun ọ̀ṣọ́, àti aṣọ aláwọ̀ elése àlùkò tí ó wà lára àwọn ọba Mídíánì, àti yàtọ̀ sí àwọn ẹ̀wọ̀n tí ó wà ní ọrùn ràkúnmí wọn. 27 Gideoni sì ṣe é ní Ẹ́ fódì, ó sì gbé e sí ìlú rẹ̀, ní Ófírà: gbogbo Israẹli sì ṣe àgbèrè níbẹ̀, èyí sì di ìdẹkùn fún Gideoni àti sí ilé rẹ̀. 28 Bẹ́ẹ̀ ni a ṣe tẹrí Mídíánì ba níwájú àwọn ọmọ Ísírẹ́lì, wọn kò sì gbé orí wọn sókè mọ́. Ilẹ̀ náà sì wà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ fún ogójì ọdún ní ọjọ́ Gídíónì. 29 Jerubbaali ọmọ Joaṣi sì lọ ó sì ń gbé ní ilé rẹ̀. 30 Gideoni sì ní àádọ́rin ọmọ tí a bí láti inú ara rẹ̀: nítorí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìyàwó. 31 Àle rẹ̀ tí ó wà ní Ṣékémù náà bí ọmọkùnrin kan fún un, orúkọ rẹ̀ ni Ábímélékì. 32 Gideoni ọmọ Joaṣi kú ní ọjọ́ ogbó rẹ̀, a sì sin ín sí ibojì Joaṣi baba rẹ̀, ní Ofra ti àwọn ará Abieseri. 33 Ó sì ṣe, nígbà tí Gideoni kú tán, ni àwọn ọmọ Israẹli padà, wọ́n sì ṣe àgbèrè pẹ̀lú Baalimu, wọ́n sì fi Baaliberiti ṣe òrìṣà wọn. 34 Àwọn ọmọ Israẹli kò sì rántí Olúwa Ọlọ́run wọn, ẹni tí ó gbà wọ́n kúrò lọ́wọ́ gbogbo àwọn ọ̀tá wọn ní gbogbo àyíká wọn. 35 Bẹ́ẹ̀ ni wọn kò ṣe inú rere sí ilé Jerubbaali, ìyẹn Gideoni, gẹ́gẹ́ bí gbogbo oore tí ó ṣe fún Israẹli.
Ìtúpalẹ̀ Ẹsẹ-Nípasẹ̀-Ẹsẹ Ìtàn Gideoni nínú Àwọn Onídàájọ́ Orí 6 sí 8 jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìtàn tó gbayì jùlọ nínú Bíbélì. Ó ṣe àkọsílẹ̀ bí orílẹ̀-èdè kan ṣe ń ṣọ̀tẹ̀ àti ìnilára, ìpè àìlọ́ra àti ìbẹ̀rù ti akọni tí kò ṣeé fojú rí, ìṣẹ́gun ológun ìyanu kan tí a ṣe pẹ̀lú àwọn ọkùnrin 300 péré, àti àbájáde àṣeyọrí tó díjú.
Orí Kẹfà: Ìnilára, Ìpè, àti Ìmúrasílẹ̀ Ẹsẹ 1–6 (Ìnilára àwọn ará Midiani): Nítorí pé Israẹli ṣe ibi ní ojú Olúwa, Ọlọ́run fi wọ́n lé àwọn ará Midiani lọ́wọ́ fún ọdún méje. Àwọn ará Midiani, àwọn ará Amaleki, àti àwọn ọmọ ìlà-oòrùn ba ilẹ̀ náà jẹ́, wọ́n pa àwọn ohun ọ̀gbìn àti ẹran ọ̀sìn run, wọ́n sì fipá mú àwọn ọmọ Israẹli láti sá pamọ́ sínú ihò, ihò àpáta, àti àwọn òkè ńlá. Ẹsẹ 7–10 (Ìbáwí Àsọtẹ́lẹ̀): Nígbà tí Ísírẹ́lì ké pe Olúwa nítorí àwọn ará Mídíánì, Ọlọ́run rán wòlíì kan láti rán wọn létí oore-ọ̀fẹ́ Rẹ̀—bí Ó ṣe mú wọn jáde láti Íjíbítì, tí ó sì pàṣẹ fún wọn pé kí wọ́n má bẹ̀rù àwọn ọlọ́run àwọn ará Ámórì—síbẹ̀ wọn kò gbọ́ ohùn Rẹ̀.
5
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
Ẹsẹ 11–16 (Angẹli Oluwa Farahàn): Angẹli Oluwa wá, ó sì jókòó lábẹ́ igi oaku kan ní Ofra, èyí tí í ṣe ti Joaṣi ará Abiesri. Ọmọ rẹ̀, Gideoni , ń pa ọkà ní ẹ̀bá ìfúntí wáìnì láti fi pamọ́ kúrò lọ́wọ́ àwọn ará Midiani. Angẹli náà kéde pé, “OLUWA wà pẹ̀lú rẹ, ìwọ alágbára ọkùnrin.” Gideoni béèrè èyí, ó tọ́ka sí ipò òṣì Israẹli àti ipò ìrẹ̀sílẹ̀ rẹ̀ ní ilé baba rẹ̀. Oluwa dá a lójú, ó ní, “Dájúdájú èmi yóò wà pẹ̀lú rẹ.” Ẹsẹ 17–24 (Àmì Ìtẹ́wọ́gbà): Gideoni béèrè fún àmì kan láti fi hàn pé Ọlọ́run ló ń sọ̀rọ̀ ní tòótọ́, ó ń pèsè ẹran àti àkàrà aláìwú. Nígbà tí Angeli náà fi orí ọ̀pá rẹ̀ kan ẹbọ náà, iná jáde láti inú àpáta náà, ó sì jó o run, Angeli náà sì pòórá. Nígbà tí Gideoni mọ ẹni tí ó jẹ́, ó bẹ̀rù ẹ̀mí rẹ̀, ṣùgbọ́n Olúwa sọ fún un pé, “Àlàáfíà fún ọ; má bẹ̀rù: ìwọ kì yóò kú.” Gideoni kọ́ pẹpẹ kan níbẹ̀ tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Jehovahshalom (Oluwa ni Àlàáfíà). Ẹsẹ 25–32 (Ìparun Pẹpẹ Báálì): Ní alẹ́ ọjọ́ kan náà, Ọlọ́run sọ fún Gídíónì láti mú akọ màlúù kejì baba rẹ̀ kí ó sì wó pẹpẹ bàbá rẹ̀ fún Báálì, kí ó sì gé igi ère (Áṣérà) tí ó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ lulẹ̀. Gídíónì ṣe èyí ní òru pẹ̀lú àwọn ìránṣẹ́ mẹ́wàá nítorí ìbẹ̀rù ìdílé rẹ̀ àti àwọn ọkùnrin ìlú náà. Nígbà tí wọ́n rí i ní òwúrọ̀ ọjọ́ kejì, àwọn ará ìlú náà béèrè fún ikú rẹ̀, ṣùgbọ́n Jóásì gbèjà rẹ̀, ó ní, “Ṣé ẹ ó gbèjà Báálì?... ẹ jẹ́ kí ó gbèjà ara rẹ̀.” Nítorí èyí, wọ́n pe Gídíónì ní Jérúbáálì (“Jẹ́ kí Báálì gbèjà rẹ̀”). Ẹsẹ 33–35 (Ẹ̀ mí Ọlọ́run fún Gideoni lágbára): Àwọn ará Midiani àti Amaleki kó ara wọn jọ, wọ́n sì dó sí àfonífojì Jesreeli. “Ẹ̀ mí Olúwa bà lé Gideoni” (ó wọ aṣọ rẹ̀ ní ti gidi), ó sì fun fèrè, ó sì kó àwọn ọmọ Abieseri, Aṣeri, Sebuluni, àti Naftali jọ láti tẹ̀lé e. Ẹsẹ 36–40 (Àmì Ìyẹ̀fun): Nígbà tí Gideon ń wá ìdánilójú, ó béèrè fún àmì kan lọ́wọ́ Ọlọ́run nípa lílo irun àgùntàn. Àkọ́kọ́, ó béèrè fún ìrì lórí irun àgùntàn nìkan nígbà tí ilẹ̀ gbẹ; Ọlọ́run fún un ní àṣẹ. Lẹ́yìn náà, ó béèrè fún irun àgùntàn náà kí ó gbẹ nígbà tí ilẹ̀ náà sì sẹ̀; Ọlọ́run ṣe bẹ́ẹ̀ pẹ̀lú.
Orí 7: Ẹgbẹ́ ọmọ ogun tí ó ti dínkù àti ìṣẹ́gun lórí àwọn ará Mídíánì Ẹsẹ 1–3 (Ṣíṣe Àkójọpọ̀ Àwọn Ọmọ-ogun): Jerubbaali (Gideoni) àti àwọn ọmọ-ogun rẹ̀ dó sí ẹ̀bá kànga Harodu, nígbà tí àwọn ará Midiani wà ní àríwá. Ọlọ́run sọ fún Gideoni pé àwọn ènìyàn náà pọ̀ jù , kí Israẹli má baà gba ògo fún ara wọn lórí Ọlọ́run. Ọlọ́run pàṣẹ fún Gideoni láti kéde pé ẹnikẹ́ni tí ó bá bẹ̀rù lè lọ. Ẹgbẹ̀rún méjìlélógún ọkùnrin lọ , tí ó sì fi ẹgbẹ̀rún mẹ́wàá sílẹ̀. Ẹsẹ 4–8 (Ìdánwò Omi): Ọlọ́run sọ pé ọ̀pọ̀lọpọ̀ ṣì wà. Ó sọ fún Gídíónì láti mú wọn sọ̀kalẹ̀ sí omi, níbi tí òun yóò ti yà wọ́n sọ́tọ̀. Àwọn tí ó fi ahọ́n lá omi bí ajá (ọkùnrin 300) ni a yà sọ́tọ̀. Àwọn tí ó kúnlẹ̀ láti mu omi ni a rán padà sílé. Pẹ̀lú ọgbọ̀n ọkùnrin péré, Ọlọ́run ṣèlérí láti fi Mídíánì lé Gídíónì lọ́wọ́. Ẹsẹ 9–15 (Àlá Mídíánì): Ní alẹ́ ọjọ́ náà, Ọlọ́run sọ fún Gídíónì láti sọ̀kalẹ̀ lọ sí ibùdó àwọn ọ̀tá nítorí pé Ó ti fi lé e lọ́wọ́. Pẹ̀lú ìránṣẹ́ rẹ̀ Púrà, Gídíónì gbọ́ tí ọmọ ogun Mídíánì kan ń sọ àlá fún alábàákẹ́gbẹ́ rẹ̀ nípa àkàrà ọkà báálì kan tí ó ń wó lu àgọ́ Mídíánì, tí ó sì ń lu àgọ́ kan tí ó sì wó lulẹ̀. Ọmọ ogun kejì túmọ̀ rẹ̀ pé: “Èyí kì í ṣe ohun mìíràn bí kò ṣe idà Gídíónì... nítorí Ọlọ́run ti fi Mídíánì lé e lọ́wọ́.” Ní sísìn Ọlọ́run, Gídíónì padà sọ́dọ̀ àwọn ọkùnrin rẹ̀ pẹ̀lú ìgboyà. Ẹsẹ 16–22 (Ìlànà Fìtílà àti Àwọn Ìkòkò): Gideoni pín àwọn ọkùnrin 300 náà sí ẹgbẹ́ mẹ́ta. Ó fún olúkúlùkù wọn ní ìpè, ìkòkò òfìfo kan, àti fìtílà (fìtílà) nínú ìkòkò náà . Nígbà tí wọ́n yí ibùdó náà ká ní òru, wọ́n fun ìpè, wọ́n fọ́ àwọn ìkòkò náà, wọ́n di àwọn fìtílà náà mú ní ọwọ́ òsì wọn, wọ́n sì fi
6
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
ìpè náà sí ọwọ́ ọ̀tún wọn, wọ́n sì kígbe pé, “Idà Olúwa àti ti Gideoni.” Ẹ̀ rù ba àgọ́ àwọn ará Midiani, Olúwa sì fi idà olúkúlùkù sí ẹgbẹ́ rẹ̀ ní gbogbo ibùdó náà. Ẹsẹ 23–25 (Ìlépa): Àwọn ọkùnrin Ísírẹ́lì láti Náfítálì, Áṣérì, àti Mánásè lépa àwọn ará Mídíánì tí wọ́n sá lọ. Gídíónì rán àwọn ìránṣẹ́ kọjá òkè Éfúráímù láti gba omi tí ó wà níwájú wọn ní Bẹ́tíbárà àti Jọ́dánì, wọ́n sì mú àwọn ọmọ aládé Mídíánì méjì, Órébù àti Séébù , wọ́n sì pa wọ́n, wọ́n sì gbé orí wọn padà fún Gídíónì.
Orí 8: Ìlépa, Àríyànjiyàn, àti Àbájáde Rẹ̀ Ẹsẹ 1–3 (Ìpinnu Àjọṣepọ̀ pẹ̀lú Efraimu): Àwọn ọkùnrin Efraimu kùn gidigidi pé wọn kò pè wọ́n láti jà ní ìṣáájú. Gideoni dáhùn pẹ̀lú ìrẹ̀lẹ̀ àti ọgbọ́n: “Kí ni mo ṣe nísinsìnyí ní ìfiwéra pẹ̀lú yín? Èso èso àjàrà Efraimu kò ha sàn ju èso àjàrà Abieseri lọ?” Ìdáhùn onírẹ̀lẹ̀ rẹ̀ yí ìbínú wọn padà. Ẹsẹ 4–9 (Ìkọ̀sílẹ̀ ní Sukkoti àti Penueli): Gideoni àti àwọn ọkùnrin 300 rẹ̀ tí ó ti rẹ̀ kọjá odò Jordani láti lépa àwọn ọba Midiani tí ó kù, Seba àti Salmunna. Wọ́n béèrè lọ́wọ́ àwọn àgbà Sukkoti àti Penueli fún oúnjẹ láti fi bọ́ àwọn ọmọ ogun tí ó ti rẹ̀, ṣùgbọ́n àwọn olórí fi Gideoni ṣe ẹlẹ́yà wọ́n sì kọ̀, wọ́n ní wọn kò ì tí ì mú àwọn ọba náà. Gideoni kìlọ̀ fún wọn pé òun yóò padà wá láti fi ẹ̀gún àti ẹ̀gún jẹ wọ́n níyà. Ẹsẹ 10–17 (Ìyà àti Ìmú): Gideoni ya àwọn ọmọ ogun Midiani tó kù lẹ́nu, ó sì mú àwọn ọba Seba àti Salmunna . Nígbà tí ó padà dé, ó fi ẹ̀gún àti ẹ̀gún aṣálẹ̀ bá àwọn àgbà Sukkoti wí, ó sì wó ilé ìṣọ́ Penueli lulẹ̀, ó sì pa àwọn ọkùnrin ìlú náà. Ẹsẹ 18–21 (Ìpín Àwọn Ọba): Gideoni bi Seba àti Salmunna pé irú àwọn ọkùnrin tí wọ́n pa ní Tabori ni wọ́n, ó sì rí i pé àwọn arákùnrin òun ni wọ́n. Ó pàṣẹ fún àkọ́bí rẹ̀, Jeteri, láti pa wọ́n, ṣùgbọ́n ọmọ náà bẹ̀rù nítorí pé ó ṣì jẹ́ ọ̀dọ́mọdé. Àwọn ọba méjèèjì náà ní kí Gideoni pa wọ́n fúnra rẹ̀, Gideoni sì pa wọ́n, ó sì mú àwọn ohun ọ̀ṣọ́ oṣùpá kúrò ní ọrùn ràkúnmí wọn. Ẹsẹ 22–27 (Ẹ̀ wù Àwọ̀tẹ́lẹ̀ Wúrà àti Àkókò Ìlànà Ísírẹ́lì): Ísírẹ́lì gbìyànjú láti fi Gídíónì àti ìran rẹ̀ ṣe olórí ìdílé wọn, ṣùgbọ́n Gídíónì kọ̀ gidigidi, ó kéde pé, “Olúwa ni yóò jọba lórí yín.” Ṣùgbọ́n, Gídíónì béèrè pé kí olúkúlùkù ọkùnrin fún un ní òrùka láti inú ìkógun wọn. Ó kó 1,755 ṣékélì wúrà, ó sì ṣe é , ó sì fi sí ìlú rẹ̀ ní Ófírà. Ó bani nínú jẹ́ pé gbogbo Ísírẹ́lì ṣe àgbèrè níbẹ̀ , ó sì di ìdẹkùn fún Gídíónì àti ilé rẹ̀. Ẹsẹ 28–35 (Ikú Gideoni àti Ìgbàgbé Israẹli): Wọ́n ṣẹ́gun Midiani, ilẹ̀ náà sì sinmi fún ogójì ọdún nígbà ayé Gideoni. Gideoni kú ní ọjọ́ ogbó rẹ̀, a sì sin ín sí ibojì baba rẹ̀ Joaṣi. Lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ lẹ́yìn ikú rẹ̀, àwọn ọmọ Israẹli padà sí ìwà panṣágà nípa ẹ̀mí, wọ́n ń sin Baali-beriti, wọn kò sì ṣe rere sí ilé Jerubbaali (Gideoni) fún gbogbo ohun rere tí ó ti ṣe.
Àwọn Ẹ̀ kọ́ Pàtàkì Láti Inú Ìtàn Gideoni Ọlọ́run Lo Àwọn Tí Kò Ṣeé Ṣe àti Àwọn Aláìlera: Gídíónì bẹ̀rẹ̀ sí í fara pamọ́ pẹ̀lú ìbẹ̀rù, ó sì wo ìdílé rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn tí ó jẹ́ aláìlera jùlọ ní Mánásè. Ọlọ́run mọ̀ọ́mọ̀ dín ẹgbẹ́ ọmọ ogun rẹ̀ kù láti ẹgbẹ̀rún méjìlélọ́gbọ̀n sí ọgọ́rùn-ún mẹ́ta (32,000) láti fi hàn pé agbára Ọlọ́run ni ìṣẹ́gun ti wá, kì í ṣe agbára ènìyàn. Sùúrù Pẹ̀lú Iyèméjì Ènìyàn: Ọlọ́run fi sùúrù àti oore-ọ̀fẹ́ ńlá bá àwọn àìnígbẹ́kẹ̀lé àti ẹ̀bẹ̀ Gideoni fún àmì (iná àti irun àgùntàn) pàdé, ó sì fi pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́ kọ́ ìgbàgbọ́ rẹ̀ ní ìgbésẹ̀ díẹ̀díẹ̀.
7
Gideoni, Agbára Ọkùnrin Alágbára
Ìtọ́sọ́nà Tòótọ́ Ní Ìrẹ̀lẹ̀ Nínú: Gideoni ṣàṣeyọrí nínú ìṣàkóso ìṣèlú ẹ̀yà tí ó jẹ́ aláìlágbára (nípa fífún àwọn ará Efraimu ní àlàáfíà) ó sì kọ̀ láti gba agbára ọba, ó gbà pé Ọlọ́run nìkan ni ó yẹ kí ó ṣàkóso Israẹli. Ewu Ìbámu Nínú Àṣeyọrí: Láìka àwọn ìṣẹ́gun àrà ọ̀tọ̀ rẹ̀ sí, dídá tí Gideon ṣe fún efodu wúrà di ìdẹkùn ẹ̀mí (ìbọ̀rìṣà) fún ìdílé àti orílẹ̀-èdè rẹ̀, èyí tí ó fi hàn pé a nílò ìṣọ́ra nípa tẹ̀mí pàápàá—àti pàápàá jùlọ—lẹ́yìn ìṣẹ́gun ńlá kan.
8