Yiddish - Wisdom of Solomon

‫ַאּ פיטל‪1‬‬ ‫‪1‬האא ב ליב צדקה ‪,‬איר וואא ס זייט שופטים פון דער ערד ‪:‬טראא כטן וועגן ה 'מיט אא גוטן האא רצן ‪,‬און זוכן אים אין פשטות פון הארץ‪.‬‬ ‫ארין‪.‬‬ ‫‪2‬ווארים ער וועט מצא ווערן פון די ‪,‬וואא ס אים ִיט פרווון ;און הא אט זריך גר יזאאגי ט צו אא זויי ן ‪,‬און הא אט ראים ִר יט גר יטא ר‬ ‫‪3‬ווארים פאראויסגעטראכטע מחשבות שיידן זיך אפ פון גאט ‪,‬און זיין מאכט ‪,‬ווען עס ווערט געפרואווט ‪,‬רעפרירט די אומחכמים‪.‬‬ ‫‪4‬וואא רעם אין אא רשעת ִפש וועט קיין חכמה ִישט בוא ;און ִיט וואויִען אין דעם גוף וואא ס איז אוִטערטעִיק צו זיִד‪.‬‬ ‫‪5‬ווארים דער הייליקער גייסט פון דיסציפלין וועט אא ִטלאא פן פון שוויִדל ‪,‬און אא ִטלאא פן פון מחשבות וואא ס זעִען אא ן שכל ‪,‬און וועט‬ ‫ִיט בלייאבן ווען די אומגערעכטיקייט קומט אין‪.‬‬ ‫זִַע‬ ‫זִַע װערטער ‪,‬װאא רום גאא ט איז אא ן עדות פון א‬ ‫לַסטערער פון א‬ ‫זַן אא א‬ ‫‪6‬ווארים חכמה איז א ליבשאפט ;און ער װעט ִיט מבטל א‬ ‫זַן צוִג‪.‬‬ ‫זַן האא רצן ‪,‬און אא צוהערער פון א‬ ‫רעדל ‪,‬און אא ן אמתער צוקוקער פון א‬ ‫‪7‬ווארים דער גייסט פון גאט פילט די וועלט ‪,‬און דאס ‪,‬וואס אִטהאלט אלץ ‪,‬קען וויסן דעם קא ול‪.‬‬ ‫‪8‬דעריבער קען דער ‪,‬וואא ס רעדט אומגערעכטיקייט ‪ִ,‬יט באא האא לטן ווערן ‪,‬און דער ִקמה וועט ִיט פאא רן פאא ר אים ‪,‬ווען זי שטראא ף‪.‬‬ ‫‪9‬וואא רעם חקירה וועט ווערן אין די עצות פון די רשא עים ‪,‬און דער קול פון זייאִע דברים וועט בוא צו ה 'פאא ר דער גילוי פון זייאִע‬ ‫רשא עים‪.‬‬ ‫‪10‬וואא רעם דאא ס אויער פון קִאה הערט אא לץ ‪,‬און דער קול פון מורמלים איז ִישט חבורה‪.‬‬ ‫אַער צוִג זאא לט זיך אא פהיטן פון שולד ‪,‬װאא רום ִישטאא קַן װאא רט אא זױ‬ ‫‪11‬דעריבער היט זיך פון מורמל ‪,‬וואא ס איז ִישט רווח ;און א‬ ‫פאא רבאא רגן ‪,‬װאא ס װעט גַן אומזיסט ‪,‬און דאא ס מױל װאא ס גלויבט הרגעט די ִשמה‪.‬‬ ‫‪12‬זוכט ִיט טויט אין דער טעות פון דיין לעבן ‪,‬און ִיט ציען אויף זיך אא צעשטערוִג מיט די מעשים פון דיין העִט‪.‬‬ ‫‪13‬וואא רעם ה 'האא ט ִישט געמאא כט דעם מא וות ‪,‬און ער האא ט ִישט קיין חן אין דער חורבן פון די לעבעדיקע‪.‬‬ ‫‪14‬ווארים ער האט באשאפן אלע זאכן ‪,‬כדי זיי זאלן זיין ;און די דורות פון דער וועלט זעִען געווען געזוִט ;און עס איז ִישטא אין זיי‬ ‫קיין סם פון אומקום ‪,‬און קיין מלכות פון טויט אויף דער ערד‪.‬‬ ‫( ‪15‬ווארים גערעכטיקייט איז ימאא רטאא ל)‪:‬‬ ‫‪16‬אא בער די רשעים האא בן עס צו זיי גערופן מיט זייערע מא עשים און מיט זייערע רייד ;וואא רעם ווען זיי האא בן געטראא כט דאא ס צו האא בן‬ ‫זייערע חחבב ררים ‪,‬האא בן זיי פאא רִוצן צו גאא רִישט ‪,‬און האא בן דערמיט געשלאא סן אא בוִד ‪,‬מא חמת זיי זעִען ווערט צו אא ִטיילִעמע דערמיט‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪2‬‬ ‫‪1‬וואא רעם די רשא עים האא בן געזאא גט ‪,‬און האא בן זיך גֶוטעִהט ‪,‬אא בער ִיט ריכטיק ‪,‬אוִדזער לעבו ן איז קו צו ר און מייגע ‪,‬און אין דעם מא וות‬ ‫פון אא אא דא ם איז ִישטאא קיין סגולה ‪,‬און מע האא ט ִישט געוווסט אא ז קייִעם האא ט זיך אומגעקערט פון קו בו ר‪.‬‬ ‫‪2‬ווארים מיר זעִען געבוירן אין אא לע פאא סירוִג ‪,‬און מיר וועלן זיין ִאא ך ווי אויב מיר זעִען קייִמאא ל געווען;‬ ‫‪3‬וואא ס איז אויסגעלאא שן ‪,‬אוִדזער גוף וועט ווערן פארוואִדלען אין אא ש ‪,‬און אוִדזער גייסט וועט פאא רשוויִדן ווי די ווייך לופט‪,‬‬ ‫‪4‬און אוִדזער ִאא מען וועט פארגעסן ווערן אין צייט ‪,‬און קיין מעִטש וועט האא בן אוִדזער מעשים אין דערמאא ִוִג ‪,‬און אוִדזער לעבן‬ ‫וועט פאא רגיין ווי דער שפור פון אא וואא לקן ‪,‬און וועט זיין צעשפרייט ווי אא ִעפל וואא ס איז פארטריבן מיט די שטראא לן פון די שטראא לן ‪.‬‬ ‫זון ‪,‬און באא קומען מיט איר היץ‪.‬‬ ‫‪5‬וואא רעם אוִדזער צייט איז זייער אא צל ‪,‬וואא ס פאא רגייט ;און ִאא ך אוִדזער סוף ‪,‬עס איז קיין צוריקקומען ‪:‬פאא ר עס איז פעסט‬ ‫געחתמעט ‪,‬אא זוי אא ז קיין מעִטש קומט ווידער‪.‬‬ ‫‪6‬קום דעריבער ‪,‬לאא מיר געִיסן פון די גוטע זאכן וואא ס זעִען פאא רשטעלן ‪,‬און לאא מיר געשוויִד ִוצן די באשעפעִישן ווי ווי אין יוגִט‪.‬‬ ‫‪7‬לאא מיר זיך אא ִפילן מיט ווייאן און זאא לב טייער ‪,‬און קיין בלום פון די פריליִג זאא ל ִישט פאא רן דורך אוִדז‪.‬‬ ‫‪8‬לאא מיר זיך כתר מיט רויזן ‪,‬איידער זיי ווערן פאא רדאא רט;‬ ‫‪9‬לאא ז קייִער פון אוִדז ִישט הלך אא ן זיין חלק פון אוִדזער חפץ לב ;לאא מיר איבערלאא זן סימִים פון אוִדזער שמחה אין יעדן אא רט ;‬ ‫וואא רעם דאא ס איז אוִדזער חלק ‪,‬און דאא ס איז אוִדזער גורל‪.‬‬ ‫‪10‬לאא מיר דריק דעם עִי צדיק ‪,‬לאא מיר ִישט חוס אויף דער אלמִה ‪,‬און ִישט ירא די קדמוִים גרויע האא ר פון די זקִים‪.‬‬ ‫‪11‬זאא ל אוִדזער שטאא רקייט זיין די ֹורה פון גערעכטיקייט ‪,‬וואא רעם דאא ס ‪,‬וואא ס איז שא לוה ‪,‬איז ִישט ווערט מצא‪.‬‬ ‫;װַל ער איז ִיט פאא ר אוִדזער קער ‪,‬און ער איז רַן קעגן אוִדזערע מעשים ;ער האא ט‬ ‫‪12‬דעריבער לאא מיר שכב אויף די צדיקים א‬ ‫אוִדז אא ִגעשלאא גן מיט אוִדזער פאא רברעך פון דער ֹורה ‪,‬און ער האא ט פאא ראומרִַיקט אוִדזער שעִדוִג די פאא רברעכן פון אוִדזער‬ ‫חיִוך‪.‬‬ ‫‪13‬ער טעִהט אא ז ער ידע גאא ט ‪,‬און ער רופט זיך דער קיִד פון די האר‪.‬‬ ‫‪14‬ער איז געמאא כט געוואא רן צו פאא רטראא גן אוִדזערע מחשבות‪.‬‬ ‫‪15‬ער איז שווער צו אוִדז אפילו צו זען ‪:‬פאא ר זיין לעבן איז ִיט ווי אִדערע מעִטשן ‪,‬זייִע וועגן זעִען פון אן אִדער שטייגער‪.‬‬ ‫‪16‬מיר זייאִען גערעכִט פאא ר אים ווי זיוף ;ער היט זיך פון אוִדזערע וועגן ווי פון טמא ;ער זאגט דעם סוף פון דעם צדיק צו זיין‬ ‫ברוך ‪,‬און זיך באא רימערי אי אא ז גאא ט איז זיין פאטער‪.‬‬ ‫‪17‬לאא מיר זען אויב זייאִע רייד זייאִען אמת ‪,‬און לאא מיר פרווון וואא ס וועט פאא סירן אין דעם סוף פון אים‪.‬‬ ‫‪18‬ווארים אויב דער צדיק איז דער זון פון גאא ט ‪,‬ער וועט העלפן אים ‪,‬און מציל אים פון דער האא ִט פון זייִע שוִאים‪.‬‬ ‫‪19‬לאא מיר אים אוִטערזוכן מיט חרטה און פייאִיקוִג ‪,‬כדי מיר זאא לן וויסן זיין עִיוות ‪,‬און באא ווייזן זיין סבלִות‪.‬‬ ‫‪20‬לאא מיר אים פאא רשילטן מיט אא בושה ‪,‬וואא רעם לויט זיין אייגעִעם דבר וועט ער כבוד ווערן‪.‬‬

‫‪21‬אא זעלכע זאא כן האא בן זיי זיך פאא רשטאא ִען ‪,‬און זעִען פאא רפירט געוואא רן ‪,‬וואא רעם זייער אייגעִער רשעות האא ט זיי פאא רבלעִדט‪.‬‬ ‫‪22‬די סודות פון ה ‪',‬זיי האא בן זיי ִישט ידע ;און זיי האא בן ִישט האא בן אויף דעם שכר פון צדקה ‪,‬און ִישט ִתן שכר פאא ר ִשמות תמים‪.‬‬ ‫‪23‬ווארים גאט האט באשאפן דעם מעִטש צו זיין אומשטארביק ‪,‬און האט אים געמאכט פאר א בילד פון זיין אייגעִעם אייביקייט‪.‬‬ ‫‪24‬פוִדעסטוועגן ‪,‬דורך קִאה פון דעם שטן געקומען דער טויט אין דער וועלט ‪,‬און די וואס האא לטן פון זיין זייאט ‪,‬געפיִען עס‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪3‬‬ ‫‪1‬אא בער די ִשמות פון די צדיקים זייאִען אין דער יאד פון ה ‪',‬און קיין יסורים זאא ל זיי ִישט ִגע‪.‬‬ ‫‪2‬אין די אויגן פון די אומחכמים זיי ווי צו שטאא רבן ‪,‬און זייער אא פאא ר איז געִומען פאא ר צאא רעס‪,‬‬ ‫‪3‬און זיי גייען פון אוִדז פון אוִדז צו זיין אא חורבן גמור ‪,‬אא בער זיי זייאִען בשלום‪.‬‬ ‫‪4‬ווארים כאא טש זיי ווערן באשטראפט אין די אויגן פון מעִטשן ‪ִ,‬אא ך איז זייער האא פעִוִג פול פון ימאא רטאא ליטי‪.‬‬ ‫‪5‬און ִאכדעם ווי זיי זעִען א ביסל געטריפט געווארן ‪,‬וועלן זיי שטארק באצאלט ווערן ‪,‬ווארים גאט האט זיי פרואוון און געפוִען זיי‬ ‫ווערט פאר זיך‪.‬‬ ‫‪6‬ווי גאא לד אין אויוון האא ט ער זיי געפרוווט ‪,‬און האא ט זיי לקח פאא ר אא בראא ִדאא פפער‪.‬‬ ‫‪7‬און אין דער צייט פון זייער וויזיט ‪,‬זיי וועלן שייאִען ‪,‬און לויפן הין און צוריק ווי פוִקען צווישן די שטרוי‪.‬‬ ‫‪8‬זיי וועלן שפט די ֹויר ם ‪,‬און שליטה איבער די עם ‪,‬און זייער אחדד ִאי וועט מלך אויף עולאם‪.‬‬ ‫‪9‬די ‪,‬וואא ס שטעלן זייער צוטרוי אין אים ‪,‬וועלן פאא רשטיין דעם אמת ‪,‬און די ‪,‬וואא ס זעִען געטרי אי אין ליבע ‪,‬וועלן בלייבן מיט אים ‪:‬‬ ‫פאא ר חן און רחמִות איז צו זייִע קדושים ‪,‬און ער האט זאא רגן פאא ר זייִע אויסדערוויילטע‪.‬‬ ‫‪10‬אא בער די רשא עים וועלן עוִש ווערן לויט זייערע אייגעִע דמיון ‪,‬וואא ס האא בן פאא רזאא רגט די צדיקים ‪,‬און עזב ה‪'.‬‬ ‫‪11‬וואא רעם ווער סע פאא ראא כט חכמה און חיִוך ‪,‬ער איז אומגליק ‪,‬און זייער תקוה איז אומזיסט ‪,‬זייער אא רבעט איז ִיט פרוכטיק ‪,‬און‬ ‫זייער מעשים ִיט‪ִ-‬וץ‪.‬‬ ‫‪12‬זייערע ִ ראשים זייאִען ִאריש ‪,‬און זייערע בא ִר ים רשעים;‬ ‫‪13‬חרם איז זייער זאא מען ‪.‬דעריבער וואויל איז די עקרה וואא ס איז ִיט‪-‬טמא ‪,‬וואא ס האט ִיט וויסן די זיִדיק בעט ‪:‬זי וועט האא בן פרוכט‬ ‫אין וויזיט פון ִשמות‪.‬‬ ‫‪14‬און וואויל איז דער סריס ‪,‬וואא ס מיט זייאִע העִט האא ט ִישט געטאא ן קיין רשעות ‪,‬און ִישט געמאא כט קיין רשעות קעגן גאא ט ;וואא רעם‬ ‫צו אים וועט געגעבן ווערן די ספעציעלע מִֹה פון אמוִה ‪,‬און אא ִחלה אין דעם טעמפל פון דעם האר ‪,‬מער פאא סיק פאא ר זיין מייִוִג‪.‬‬ ‫‪15‬וואא רעם כבוד איז די פרוכט פון עמל טובה ‪,‬און דער שורש פון חכמה וועט קייִמאא ל ִישט ִפל‪.‬‬ ‫‪16‬די קיִדער פון ִואפים ‪,‬זיי וועלן ִישט קומען צו זייער שלימות ‪,‬און דער זרע פון אא ן אומגערעכט בעט וועט זיין וואא רצל‪.‬‬ ‫‪17‬ווארים כאא טש זיי לעבן לאא ִג ‪,‬אא בער זיי וועלן זיין גאא רִישט גערעכִט ‪,‬און זייער לעצטע עלטער וועט זיין אא ן כבוד‪.‬‬ ‫‪18‬אא דער אויב זיי שטאא רבן געשוויִד ‪,‬זיי האא בן קיין האא פעִוִג ‪,‬און ִיט טרייסט אין דעם טאא ג פון פראא צעס‪.‬‬ ‫‪19‬וואא רעם אור איז דער קץ פון דעם דור צדקה;‬ ‫ַאּ פיטל‪4‬‬ ‫‪1‬בעסער עס איז ִישט צו האא בן קיין קיִדער ‪,‬און צו האא בן מעלה ‪,‬פאא ר די דעִקמאא ל דערפון איז ימאא רטאא ל ‪,‬ווייאל עס איז באקאִט מיט‬ ‫גאא ט ‪,‬און מיט מעִטשן‪.‬‬ ‫‪2‬ווען עס איז פאא רשטעלן ‪,‬מעִטשן ִעמען ביישפיל אין אים ;און אא ז עס איז אא װעק ‪,‬באא גערן זַ עס ;עס טראא גט אא קרוין ‪,‬און זיגט אױף‬ ‫אַביק ‪ִ,‬אא כדעם װי ער האא ט געקריגן דעם ִצחון ‪,‬און שטרעבט ִאא ך אא ן אומװערדיקע באא לויִוִג‪.‬‬ ‫‪3‬אא בער די מערה פון די רשא עים זאא לן ִישט שמח ‪,‬און ִישט ִשא שורש פון מא מור ‪,‬און ִישט ִתן קיין יסוד‪.‬‬ ‫‪4‬ווארים כאא טש זיי בליען אין צווייגן פאא ר אא צייט ;ִאא ך שטייעִדיק ִיט לעצטע ‪,‬זיי וועלן זיין אויפגעטרייסלט דורך דעם וויִט ‪,‬און‬ ‫דורך די שטאא רקייט פון וויִטן זיי ווערן וואא רצל‪.‬‬ ‫‪5‬די ִישט‪-‬גאם‪-‬צווייג וועלן צעבראא כן ווערן ‪,‬זייערע פרוכט זאא לן ִישט רווח ווערן ‪ִ,‬ישט רייף צו עסן ‪,‬יאא ‪,‬טרעפן אומזיסט‪.‬‬ ‫‪6‬ווארים קיִדער געבוירן פון ומלעגאא ל בעדז זעִען עדות פון רשעות קעגן זייער עלטערן אין זייער פראא צעס‪.‬‬ ‫‪7‬אא בער כאא טש דער צדיק ווערט פאא רהיטן מיט מות ‪ִ,‬אא ך וועט ער זיין אין מִוחה‪.‬‬ ‫‪8‬וואא רעם ִישט דער כבוד איז דאא ס וואא ס שטייט אין דער לעִג פון צייט ‪,‬און וואא ס ווערט ִישט געמאא סטן לויט צאא ל יאא רן‪.‬‬ ‫‪9‬אא בער חכמה איז די גרויע האא ר פאא ר מעִטשן ‪,‬און אא ן או פי ֶוקו ת לעבן איז זקִה‪.‬‬ ‫‪10‬ער האא ט געִומען ה ‪',‬און איז אים געווען אהוב ;אא זוי ‪,‬אא ז ער איז פאא רטומען געוואא רן צווישן די חטאים‪.‬‬ ‫‪11‬יאא ‪,‬אין גיכן איז ער אא וועקגעִומען געוואא רן ‪,‬כדי די רשעות זאא לן ִישט עִדערן זיין שכל ‪,‬אא דער ערמה זאא ל זיין ִפש‪.‬‬ ‫‪12‬ווארים די כישוף פון שאא דן פאא רשטאא רקן זאכן וואא ס זעִען ערלעך ;און די וואא ִדעריִג פון קאא ִקופסעִסע טוט אא ִדערמיין די פשוט‬ ‫מייִוִג‪.‬‬ ‫‪13‬און ער ‪,‬וואא ס איז געווען שליימעסדיק אין אא קורץ צייט ‪,‬האא ט מקיים אא לאא ִג צייאט‪:‬‬ ‫געאַלט צוִעמען פון צווישן די רשא עים‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪14‬וואא רעם זיין ִפש האא ט שמח ה ;'דעריבער האא ט ער אים‬ ‫‪15‬דאא ס האא ט דאא ס הא ֶאם ראה ‪,‬און האא ט דאא ס ִישט פאא רשטאא ִען ‪,‬און זיי האא בן דאא ס ִישט עלה אין זייערע מחשבות ‪,‬אא ז זיין חן און‬ ‫רחמים איז מיט זייאִע קדושים ‪,‬און אא ז ער האא ט כבוד צו זייאִע אויסדערוויילטע‪.‬‬ ‫‪16‬אזוי די צדיקים וואס איז טויט וועט פאא רשילטן די רשעים וואא ס זעִען לעבעדיק ;און יוגִט וואא ס איז באא לד שליימעסדיק די פילע‬ ‫יאא רן און עלטער פון די אומרעכט‪.‬‬

‫‪17‬וואא רעם זיי וועלן ראה דעם קץ פון די חכמים ‪,‬און וועלן ִישט פאא רשטיין וואא ס אלוקים האא ט גזר אויף אים אין זיין עצה ‪,‬און צו‬ ‫וואא ס ה 'האא ט אים ִתן אין בטחון‪.‬‬ ‫‪18‬זיי וועלן אים זען ‪,‬און אים בוז ;אא בער גאא ט וועט לאא כן זיי צו שפאא ט;‬ ‫‪19‬וואא רעם ער וועט זיי קרע ‪,‬און זיי ִפל אויף קאא פ ‪,‬כדי זיי זאא לן ִישט לשון ;און ער זאא ל זַ שאא קלען פון דעם יסוד ;און זַ װעלן‬ ‫פאא רװיסט װערן ‪,‬און זַ װעלן צער ;און זַער דערמאא ִוִג װעט אומקומען‪.‬‬ ‫‪20‬און ווען זיי וואא רפן אויף די חשבון פון זייער זיִד ‪,‬זיי וועלן קומען מיט מורא ‪,‬און זייער אייגן זיִד וועט איבערצייגן זיי צו זייער‬ ‫פִים‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪5‬‬ ‫‪1‬דעמאלט וועט דער צדיק עמד מיט גרויס עזות פאא ר דעם פִים פון די וואא ס האא בן אים עִה ‪ ,‬און קיין חשבון פון זיין עמל‪.‬‬ ‫‪2‬אא ז זיי וועלן עס זען ‪,‬וועלן זיי צרר ווערן מיט פחד ‪,‬און זיי וועלן זיך ִדהם פון דער זרה פון זיין ישועה ‪,‬אא זוי ווייאט איבער אא לץ וואא ס‬ ‫זיי האא בן געזוכט‪.‬‬ ‫‪3‬און זיי האא בן תשובה און ִאִק פאא ר יסורים פון רוחא ‪,‬וועלן אמר אין זיך ‪:‬דאא ס איז געווען דער וואא ס מיר האא בן עשה אין לעג ‪,‬און אא‬ ‫משל פון חרפה;‬ ‫‪4‬מיר כסילים חשב זיין לעבן צו משוגע ‪,‬און זיין סוף איז אא ן כבוד‪:‬‬ ‫‪5‬ווי איז ער געציילט צווישן די קיִדער פון גאא ט ‪,‬און זיין גורל איז צווישן די קדושים!‬ ‫געשִַט צו אוִדז ‪,‬און די שו מו ש פון צו דו ק‬ ‫א‬ ‫‪6‬דעריבער האא בן מיר זיך טועה פון דעם דו ורך פון או מת ‪,‬און דאא ס ליכט פון צו דו ק האא ט ִישט‬ ‫איז ִישט עלה אויף אוִדז‪.‬‬ ‫‪7‬מיר האא בן זיך יגע אין דעם דו ורך פון ארֶאה און חורבן ‪,‬יאא ‪,‬מיר זייאִען עבר דורך מדבר ‪,‬ווו קיין דו ורך איז ִישט געלעגן ‪,‬אא בער דעם‬ ‫דו ורך ה 'האא בן מיר עס ִישט ידע‪.‬‬ ‫‪8‬וואא ס האא ט אוִדז גאוה רווח ?אא דער וואא ס גוטס האא ט אוִדז געבראא כט אא עשירות מיט אוִדזער גרויסקייט?‬ ‫‪9‬די אלע זאכן זעִען פארביי ווי א שאטן ‪,‬און ווי א עמוד וואס האט זיך געאַלט;‬ ‫‪10‬און ווי אא שיף וואא ס גייט איבער די כוואליעס פון דעם וואא סער ‪,‬וואא ס ווען עס איז דורכגעגאִגען ‪,‬איר קעִען ִיט געפיִען איר‬ ‫שפור ‪,‬און ִיט דער וועג פון די קיל אין די כוואליעס;‬ ‫‪11‬אא דער ווי ווען אא פויגל איז געפלויגן דורך די לופט ‪,‬עס איז קיין סימן פון איר וועג צו געפיִען ‪,‬אא בער די ליכט לופט ‪,‬וואא ס איז‬ ‫געשלאגן מיט אא קלאא פ פון איר פליגל ‪,‬און שפאא לטן מיט די גוואא לדיק ראא ש און באא וועגוִג פון זיי ‪,‬איז דורכגעגאִגען דורך ‪.‬און‬ ‫דערִאא ך קען מען ִישט געפיִען קיין סימן ווו זי איז געגאא ִגען;‬ ‫‪12‬אא דער ווי ווען אא פייאל איז שאא ס אין אא צייכן ‪,‬עס צעטיילט די לופט ‪,‬וואא ס מיד קומט צוזאא מען ווידער ‪,‬אא זוי אא ז אא מעִטש קען ִישט‬ ‫וויסן ווו עס איז דורכגעגאִגען‪.‬‬ ‫‪13‬אויך אא זוי האא בן מיר ‪,‬אא זוי גיך ‪,‬ווי מיר זעִען געבוירן געוואא רן ‪,‬אא ִגעהויבן צו ציען צו אוִדזער קא ץ ‪,‬און האא בן ִישט געהאא ט קיין‬ ‫סימן פון מעלה צו ווייזן ;אא בער זיי זעִען פאא רצערט געוואא רן אין אוִדזער אייגעִער רשעות‪.‬‬ ‫‪14‬וואא רעם די תקוה פון די רשא עים איז ווי שטאא ף וואא ס ווערט בלאא זט מיט דעם וויִט ;װי אא דין פרױ װאא ס װערט פאא רטריבן מיטן‬ ‫שטורעם ;אזוי ווי דער רויך ‪,‬וואס ווערט צעשפרייט דא און דארט מיט א שטורעם ‪,‬און גייט פארביי ווי דער אִדעִק פון א גאסט ‪,‬‬ ‫וואס האלט ִאר א טאג‪.‬‬ ‫‪15‬אבער די צדיקים לעבן אויף אייביק ;אויך זייער שכר איז ביי גאא ט ‪,‬און די זאא רג פון זיי איז ביי דעם העכסטן‪.‬‬ ‫‪16‬דעריבער וועלן זיי באא קומען אא כבוד מלכות ‪,‬און אא שייאִען כתר פון די האא ִט פון גאא ט ‪:‬פאא ר מיט זיין רעכט האא ִט וועט ער זיי דעקן ‪,‬‬ ‫און מיט זיין אא רעם וועט ער זיי באא שיצן‪.‬‬ ‫‪17‬ער וועט ִעמען צו אים זיין קִאה פאא ר אא חיל ‪,‬און מאא כן די באא שעפעִיש צו זיין ִשק פאא ר די ִקמה פון זייִע שוִאים‪.‬‬ ‫‪18‬ער וועט לבש אויף גערעכטיקייט ווי אא חושן ‪,‬און אמת משפט אא ִשטאא ט פון אא קסם‪.‬‬ ‫‪19‬ער וועט ִעמען קי דוש פאא ר אא מו גוד ימאד ד‪.‬‬ ‫‪20‬זיין גרימצארן וועט ער שאא רפן פאא ר אא שווערד ‪,‬און די וועלט וועט מלחמה מיט אים קעגן די אומחכמים‪.‬‬ ‫‪21‬דעמאלט וועלן די רעכטע דוִערן אא רויסגיין ;און פון די װאא לקן ‪,‬װי פון אא שװאא רציקן בױגן ‪,‬װעלן זַ פליר ען צום מאא רק‪.‬‬ ‫‪22‬און האא גלשטייִער פול פון גרימצארן וועט זיין וואא רפן ווי פון אא שטיין בויגן ‪,‬און די וואא סער פון דעם ים וועט שטורעם אויף זיי ‪,‬‬ ‫און די מבול וועלן זיי דערטריִקען‪.‬‬ ‫‪23‬יאא ‪,‬אא גוואא לדיק וויִט וועט קום קעגן זיי ‪,‬און ווי אא שטורעם וועט בלאא זן זיי אא וועק ‪:‬אא זוי זיִד וועט חורבן די גאִצע ערד ‪,‬און‬ ‫שלעכטע האא ִדליִג וועט יבערקערן די טראא ן פון די גוואא לדיק‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪6‬‬ ‫‪1‬הערט דעריבער ‪,‬איר מלכים ‪,‬און פאא רשטייט ;לערן ‪,‬איר וואא ס זייט ריכטער פון די עקן פון דער ערד‪.‬‬ ‫‪2‬גיט שמע ‪,‬איר וואא ס הערשט די מעִטשן ‪,‬און כבוד אין די המון פון אומות‪.‬‬ ‫‪3‬וואא רעם דיר איז געגעבן געוואא רן מאא כט פון ה ‪',‬און מלכות פון דעם אויבן ‪,‬וואא ס וועט פרווון אייאערע מא ֶ רחשים ‪,‬און חקר אייאערע‬ ‫עצות‪.‬‬

‫‪4‬ווארים ‪,‬זייעִדיג משרתים פון זיין מלכות ‪,‬האסטו ִיט געמשפט רעכט ‪,‬און ִיט געהיט די תורה ‪,‬און ִיט געגאא ִגען ִאא ך דער עצה פון‬ ‫גאא ט;‬ ‫‪5‬מיט אימה און אין גיך וועט ער בוא אויף דיר ‪,‬וואא רעם אא חרף משפט וועט זיין פאא ר די וואא ס אין בא מות‪.‬‬ ‫‪6‬ווארים רחמים וועט באלד מוחל זיין די מיאוססטע ‪,‬אבער גבורים וועלן געמוטשעט ווערן‪.‬‬ ‫‪7‬וואא רעם דער ‪,‬וואא ס איז אחדד ִאי איבער אא לע ‪,‬וועט קייִעם ִישט מורא האא בן פאא ר קיין אא דא ם ‪,‬און ער זאא ל ִישט ירא פאא ר קיין אא דא ם ארבות ‪,‬‬ ‫וואא רעם ער האא ט געמאא כט קליין און גרויס ‪,‬און דאג פאא ר אא לעמען‪.‬‬ ‫‪8‬אבער אויף די גבורים וועט קומען א שווערע ִסיון‪.‬‬ ‫‪9‬דערפאר רעד איך צו אייך ‪,‬מלכים ‪,‬כדי איר זאלט לערִען חכמה ‪,‬און ִישט אפפאלן‪.‬‬ ‫‪10‬וואא רעם די ‪,‬וואא ס היטן קדושה ‪,‬וועלן געמשפט ווערן הייליק ‪,‬און די ‪,‬וואא ס האא בן געלערִט אא זעלכע זאא כן ‪,‬וועלן געפיִען וואא ס צו‬ ‫עִטפערן‪.‬‬ ‫‪11‬דעריבער שטעל דייאן חיבה אויף מייִע רייד ;באא גערט זיי ‪,‬און איר וועט זיין געלערִט‪.‬‬ ‫‪12‬די חכמה איז כבוד ‪,‬און קייִמאא ל פאא רשוויִדן ִיט אא וועק ;יאא ‪,‬זי איז לייכט געזען פון די וואס ליבע איר ‪,‬און געפוִען פון די וואס‬ ‫זוכן איר‪.‬‬ ‫‪13‬זי פאא רהיטן די וואא ס באא גערן איר ‪,‬אין מאכן זיך ערשטער באקאִט צו זיי‪.‬‬ ‫‪14‬ווער עס זוכט איר פרי ‪,‬וועט ִישט האבן קיין עמל גדול ‪,‬ווארים ער וועט זי טרעפן ישב ביי זייִע דלתות‪.‬‬ ‫‪15‬דעריבער צו טראא כטן אויף איר איז שלימות פון חכמה ‪,‬און ווער סע וואא ך פאא ר איר וועט געשוויִד זיין אא ן זאא רג‪.‬‬ ‫‪,‬װַזט זיך אױס צו זַ מיט די װעגן ‪,‬און טרעפט זַ אין אא לע‬ ‫זִַען איר װערט א‬ ‫‪16‬װאא רום זי גַט אא רום און זוכט אא זעלכע ‪,‬װאא ס א‬ ‫מחשבות‪.‬‬ ‫‪17‬ווארים דער עצם אִהייב פון איר איז דער תאוה פון דיסציפלין ;און די זאא רג פון דיסציפלין איז ליבע;‬ ‫‪18‬און אא החבא ה איז די היטן פון אירע געזעצן ;און די אכטוִג אויף אירע געזעצן איז א פארזיכערוִג פון אומפארדארבן;‬ ‫‪19‬און אומפאא רקריבוִג מאכט אוִדז ִאא עִט צו גאא ט;‬ ‫‪20‬דעריבער ברעִגט דער תאוה פון חכמה צו א מלכות‪.‬‬ ‫‪21‬אויב אייאערע שמחה איז דעמאלט אין טראא ן און שריפטן ‪,‬איר מלכים פון דעם פאא לק ‪,‬כבוד חכמה ‪,‬כדי איר זאא לט מלך אויף אייביק‪.‬‬ ‫‪22‬וואא ס איז חכמה ‪,‬וואא ס זי איז ‪,‬און ווי זי איז עלה ‪,‬וועל איך אייך זאא גן ‪,‬און איך וועל ִיט סתיר פאא ר דיר סודות ‪ִ,‬ייערט וועל איר‬ ‫זוכן פון אא ִהייב פון איר געבורט ‪,‬און ברעִגען איר וויסן אין ליכט ‪,‬און וועט ִיט פאא רן איבער דעם אמת‪.‬‬ ‫‪23‬און איך וועל ִישט הלך מיט קִאה גדב ל ;װאא רום אא זאא מאא ן זאא ל ִיט האא בן קַן חברה מיט חכמה‪.‬‬ ‫‪24‬אא בער דער המון חכמים איז דער רווחה פון דער עולם הא ֶוה;‬ ‫‪ִ25‬עם דעריבער ֹורה דורך מייִע רייד ‪,‬און עס וועט אייך טוב טאא ן‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪7‬‬ ‫‪1‬אויך איך בין אא שטאא רביק מעִטש ‪,‬ווי אא לע ‪,‬און די זאמען פון דעם וואא ס איז געווען ערשטער געמאכט פון דער ערד‪,‬‬ ‫‪2‬און אין מיין מוטער'ס טראכט איז געווען געמאכט צו זיין פלייש אין דער צייט פון צען חדשים ‪,‬געדיכט אין בלוט ‪,‬פון דעם זאא מען‬ ‫פון מעִטש ‪,‬און די פאא רגעִיגן וואא ס געקומען מיט שלאא פן‪.‬‬ ‫‪3‬און ווען איך בין געבוירן געווארן ‪,‬האב איך צוגעכאפט דעם אלגעמייִעם לופט ‪,‬און בין געפאלן אויף דער ערד ‪,‬וואס איז פון א‬ ‫ִאטור ‪,‬און דער ערשטער קול ‪,‬וואס איך האב געזאגט ‪,‬איז געווען געשריי ‪,‬אזוי ווי אלע אִדערע‪.‬‬ ‫‪4‬איך איז געווען ִיאא ִיע אין סוואא דדליִג קליידער ‪,‬און דאא ס מיט דאגות‪.‬‬ ‫‪5‬וואא רעם קיין מלך איז ִישטאא ‪,‬וואא ס האא ט געהאא ט אא ן אא ִדער אא ִהייב פון געבורט‪.‬‬ ‫‪6‬ווארים אלע מעִטשן האבן איין ארייִגאִג אין לעבן ‪,‬און אזעלכע גייט ארויס‪.‬‬ ‫‪7‬דעריבער האא ב איך מתפלל געווען ‪,‬און פאא רשטאא ִד איז מיר געגעבן געוואא רן ‪:‬איך האא ב קרא אלוקים ‪,‬און דער רוחא פון חכמה איז צו‬ ‫מיר בוא‪.‬‬ ‫‪8‬איך האא ב זי בעלת פאא ר סו פי טא רים און כר יסאות ‪,‬און איך האא ב זי גאא רִישט געמאא כט פאא ר איר‪.‬‬ ‫‪9‬און איך האא ב ִיט פאא רגלייאכן צו איר קיין טייאער שטיין ‪,‬ווייאל אא לע גאא לד פאא ר איר איז ווי אא ביסל זאא מד ‪,‬און זילבער וועט זיין‬ ‫גערעכִט ווי ליים פאא ר איר‪.‬‬ ‫‪10‬איך האא ב זי ליב מער ווי געזוִט און שייִקייט ‪,‬און איך האא ב בחר צו האא בן איר אא ִשטאא ט פון ליכט ;וואא רעם דאא ס ליכט וואא ס קומט‬ ‫פון איר גייט ִישט אויס‪.‬‬ ‫‪11‬אא לע גוטס צוזאא מען זעִען געקומען צו מיר מיט איר ‪,‬און אין איר העִט אא ִומער פון עשירות‪.‬‬ ‫‪12‬און איך האא ב זיך געפרייט אין זיי אא לע ‪,‬ווייאל חכמה גייט פאר זיי ;און איך האא ב ִיט געוואוסט אא ז זי איז געווען די מוטער פון זיי‪.‬‬ ‫‪13‬איך האא ב זיך געלערִט קא דוש ‪,‬און איך בין איר דבר ‪,‬און איר עד שר האא ב איך ִישט סתר‪.‬‬ ‫‪14‬ווארים זי איז א אוצר פאר מעִטשן ‪,‬וואס איז קייִמאל ִיט פארפעלט ;וואס די ‪,‬וואס ִוצן ‪,‬ווערן די פרייִד פון גאט ‪,‬זייִדיג‬ ‫געלויבט פאר די מתִות ‪,‬וואס קומען פון לערִען‪.‬‬ ‫‪15‬גאט האט מיר ִתן צו רעדן אזוי ווי איך וויל ‪,‬און צו הרהערן ווי ס'איז געִוי פאר די זאכן וואס זעִען מיר געגעבען געווארן ‪,‬ווייל‬ ‫ער איז דער ‪,‬וואס פירט צו חכמה ‪,‬און מאכט די חכמים‪.‬‬ ‫‪16‬ווארים אין זיין האִט זעִען אי מיר און סיי אוִזערע רייד ;אויך אא לע חכמה ‪,‬און וויסן פון אא רבעט‪.‬‬

‫‪17‬וואא רעם ער האא ט מיר געגעבן געוויס וויסן וועגן די זאא כן ‪,‬וואא ס זעִען ‪,‬דהייִו ‪,‬צו וויסן ווי אא זוי די וועלט איז געשאא פן געוואא רן ‪,‬און‬ ‫די פוִקציע פון די יסודות;‬ ‫‪18‬דער אא ִהייב ‪,‬סאא ף ‪,‬און צווישן די צייטן ‪:‬די עִדערוִגען פון די קער פון דער זון ‪,‬און די עִדערוִגען פון צייטן;‬ ‫‪19‬די מעגלים פון יאא רן ‪,‬און די מקומות פון שטערן‪:‬‬ ‫‪20‬די ִאא טור פון לעבעדיק באשעפעִישן ‪,‬און די גרימצארן פון ווילד חיות ‪:‬די גוואא לד פון וויִטן ‪,‬און די ריזאא ִיִגז פון מעִטשן ‪:‬די‬ ‫דייווערסיטי פון געוויקסן און די מעלות פון רוץ‪:‬‬ ‫‪21‬און אא לע אא זעלכע זאא כן ‪,‬וואא ס זעִען אא דער סוד אא דער אא ִטפלעקט ‪,‬דאא ס ווייס איך‪.‬‬ ‫‪22‬ווארים חכמה ‪,‬וואס איז דער ארבעטער פון אלע זאכן ‪,‬האט מיר געלערִט ‪:‬ווארים אין איר איז א גייסט פון פארשטאִד הייליק ‪,‬‬ ‫אייִציקער ‪,‬פילפולער ‪,‬חכם ‪,‬לעבעדיקער ‪,‬קלאר ‪,‬אומבאשמט ‪,‬פשוט ‪ִ,‬יט אוִטערטעִיק צו ווייטאג ‪,‬ליב געהאט דאס גוטס ‪.‬גיך ‪,‬וואא ס‬ ‫מען קען ִישט לאא זן ‪,‬גרייט צו טאא ן גוטס‪,‬‬ ‫‪23‬גוטהאא רציקייט צו מעִטשן ‪,‬פעסט ‪,‬זיכער ‪,‬פריי פון זאא רג ‪,‬מיט אא לע מאא כט ‪,‬אא וווערסייִג אא לע זאכן ‪,‬און דורכגיין אא לע פארשטאִד ‪,‬‬ ‫ריין ‪,‬און רוב פייִלי ‪,‬גייסטער‪.‬‬ ‫‪24‬ווארים חכמה איז מער רירִדיק ווי קיין באא וועגוִג ‪:‬זי גייט דורך און גייט דורך אא לע זאכן ווייאל פון איר רייִקייאט‪.‬‬ ‫‪25‬וואא רעם זי איז דער אא טעם פון דער מאא כט פון גאא ט ‪,‬און אא ריין השפעה פלאא ויִג פון דער פראא כט פון דעם אלמעכטיקער ;דעריבער‬ ‫קען קיין טייאך זאא ך ִיט פאא לן אין איר‪.‬‬ ‫‪26‬וואא רעם זי איז די ליכטיקקייט פון דעם אור עולאם ‪,‬דער שפיגל פון דער כד חא פון ה 'ִישט‪-‬שפיצל ‪,‬און דער דמות פון זיין גוטסקייט‪.‬‬ ‫‪27‬און ווייל זי איז ִאר איין ‪,‬קען זי אלצדיִג טאן ‪,‬און פארבלייבן אין זיך אליין ‪,‬מאכט זי אלצדיִג ִייע ;און אין אלע תקופות קומען זי‬ ‫אריין אין הייליקע ִשמות ‪,‬מאכט זי זיי פרייִד פון גאט ‪,‬און ִביאים‪.‬‬ ‫‪28‬ווארים גאט האט קייִער ִיט ליב אחוץ דעם ‪,‬וואס וואויִט מיט חכמה‪.‬‬ ‫‪29‬וואא רעם זי איז שעִער פון דער שו מו ש ‪,‬און איבער אא לץ דער סדר פון כוכאבר ים ;פאא רגלייכן מיט דעם ליכט ‪,‬ווערט זי מצא פאא ר איר‪.‬‬ ‫‪30‬וואא רעם ִאא ך דער דאא זיקער קומט ִאכט ‪,‬אא בער דער ארֶאה וועט ִישט גבר אויף חכמה‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪8‬‬ ‫‪1‬די חכמה דערגרייכט פון איין עק צו אִדערן מיט שטאא רקייט ‪,‬און זיס טוט זי סדר אא לע זאכן‪.‬‬ ‫עורים ‪,‬איך האא ב זי רצה צו מאא כן צו מיר צו מיר ‪,‬און איך בין געווען אא אוהב איר‬ ‫‪2‬איך האא ב זי ליב ‪,‬און האא ב זי געזוכט פון מיין ִי ר‬ ‫יופוה‪.‬‬ ‫‪3‬אין וואא ס זי איז באא קאא ִט מיט גאא ט ‪,‬זי גראא וט איר אצילות ‪:‬יאא ‪,‬דער האר פון אא לע זאכן זיך ליב געהאט איר‪.‬‬ ‫‪4‬ווארים זי איז ביי די סודות פון די וויסן פון גאא ט ‪,‬און אא ליבהאא בער פון זייִע מעשים‪.‬‬ ‫‪5‬אויב די עשירות איז אא פאא רמעגן צו זיין געוואלט אין דעם לעבן ;וואא ס איז רייך ווי חכמה ‪,‬וואא ס טוט אא לץ?‬ ‫‪6‬און אויב חכמה אא רבעט ;ווער פון אא לע וואא ס זעִען איז אא כיטרע אא רבעטער ווי זי?‬ ‫‪7‬און אויב אא מעִטש האט ליב גערעכטיקייט ‪,‬איר אא רבעט זעִען מעלות ‪:‬פאא ר זי לערִט געמאא כטקייאט און סייכל ‪,‬גערעכטיקייט און‬ ‫פעסטקייאט ‪,‬וואא ס זעִען אא זאא זאכן ‪,‬ווי מעִטשן קעִען ִישט האא בן עפעס מער ִוצלעך אין זייער לעבן‪.‬‬ ‫‪8‬אויב אא מעִטש גלוסט פיל דערפאא רוִג ‪,‬זי ווייסט די זאכן פון אא לט ‪,‬און סאא פרייזד רעכט וואא ס וועט קומען ‪:‬זי ווייסט די כיידִאא ס פון‬ ‫רייד ‪,‬און קעִען דערקלערן פיִצטער זאצן;‬ ‫‪9‬דעריבער האא ב איך זי געזאא לט ִעמען צו מיר צו לעבן מיט מיר ‪,‬ווייל איך האא ב געוווסט ‪,‬אא ז זי וועט זיין אא יועץ פון טובות ‪,‬און אא‬ ‫ִחמה אין דא ֶאת און צער‪.‬‬ ‫‪10‬צוליב איר וועל איך האא ב הערכה צווישן דעם המון ‪,‬און כבוד מיט די זקִים ‪,‬כאא טש איך בין יוִג‪.‬‬ ‫‪11‬איך וועל מצא ווערן אין משפט פון אא שא אפט ‪,‬און איך וועל ִתפעל ווערן אין די אויגן פון גדולים‪.‬‬ ‫‪12‬ווען איך האלט מיין צוִג ‪ ,‬וועלן זיי זיך אפען מיין פִאי ‪ ,‬און ווען איך דבר ‪ ,‬וועלן זיי מיר געבן א גוטן אוזן ‪ :‬אויב איך דבר‬ ‫הרבה ‪ ,‬וועלן זיי לייגן זייערע העִט אויף זייער מויל‪.‬‬ ‫‪13‬און מיט איר וועל איך קריגן ִצחיות ‪,‬און איך וועל איבערלאא זן היִטער מיר אא ן אייביקער זכר צו די וואא ס קומען ִאא ך מיר‪.‬‬ ‫‪14‬איך וועל סדר די עם ‪,‬און די ֹויר ם וועלן זיך ִתן צו מיר‪.‬‬ ‫‪15‬חרדים וועלן פחד זיין ‪,‬ווען זיי הערן ִאא ר פון מיר ;איך װעל געפוִען װערן גוט צװישן דעם המון ‪,‬און העלדיש אין מלחמה‪.‬‬ ‫‪ִ16‬אכדעם ווי איך בין בוא אין מיין הויז ‪,‬וועל איך זיך שקט מיט איר ‪,‬וואא רעם איר שמועס האא ט ִישט קיין מרירות ;און צו לעבן מיט‬ ‫איר האט ִיט קיין צער ‪,‬אא בער פרייד און פרייד‪.‬‬ ‫‪17‬און ווען איך האא ב די דאא זיקע זאא כן באא טראא כט אין מיר אא ליין ‪,‬און האא ב זיי געטראא כט אין מיין האא רצן ‪,‬ווי אא זוי דאא ס צו זיין בוִד מיט‬ ‫חכמה איז אומשטאא רביקקייט;‬ ‫‪18‬און עס איז גרויס פאא רגעִיגן צו האא בן איר פרייִדשאא פט ;און אין די מעשים פון אירע העִט איז אא ן אומעִדיקן עשירות ;און אין‬ ‫דער געִיטוִג פון קאא ִפערעִץ מיט איר ‪,‬פרודאא ִס ;און אין רעדן מיט איר ‪,‬אא גוט באא ריכט ;איך געגאִגען וועגן זוכן ווי צו ִעמען איר‬ ‫צו מיר‪.‬‬ ‫‪19‬וואא רעם איך בין געווען אא קיִד ‪,‬און האא ב געהאא ט אא גוטן גייסט‪.‬‬ ‫‪20‬יאא ‪,‬ווי גוט ‪,‬בין איך בוא אין אא גוף אא ן טמא‪.‬‬

‫‪21‬פוִדעסטוועגן ‪ ,‬ווען איך האב באמערקט ‪ ,‬אז איך קען זי אִדערש ִישט באקומען ‪ ,‬סיידן גאט האט מיר געגעבן ; און דאא ס איז‬ ‫אויך געווען אא פוִט פון חכמה צו וויסן וועמעִס טאא לאא ִט זי איז ;איך האב מתפלל געווען צו ה ‪',‬און אים געבעטן ‪,‬און מיט מיין גאִצע‬ ‫הארץ האב איך געזאגט‪:‬‬ ‫ַאּ פיטל‪9‬‬ ‫‪1‬אלוקים פון מייִע אבות ‪,‬און ה 'פון חו סו ד ‪,‬וואא ס האא ט עשה אא לץ מיט דייאן דבר‪,‬‬ ‫אוארין דו ער אא דא ם דורך דו ער חא כי מא ה ‪,‬אא ז ער זאא ל הערשן אויף די באשעפעִישן וואא ס דו האא סט געמאא כט‪,‬‬ ‫‪2‬און הא אט גר יו ר‬ ‫‪3‬און סדר די וועלט לויט יושר און גערעכטיקייט ‪,‬און טאא ן אא משפט מיט אא ישר האא רץ;‬ ‫דִַע קיִדער‪.‬‬ ‫‪4‬גיב מיר חכמה ‪,‬וואא ס ישב בי אי דייאן כר ֵב א ;און פאא ראא כט מיך ִיט פון צװישן א‬ ‫‪5‬וואא רעם איך דייאן ֶובו ד ‪,‬און דער בן פון דייאן שפחה ‪,‬בין אא שא פאח ‪,‬און פון אא קי צא ר צייט ‪,‬און צו יוִג פאא ר דעם פאא רשטאא ִד פון משפט‬ ‫און דיִים‪.‬‬ ‫‪6‬וואא רעם כאא טש אא מעִטש איז קייִמאא ל אא זוי שלים צווישן די קיִדער פון מעִטשן ‪,‬אא בער אויב דיין חכמה איז ִישט מיט אים ‪,‬ער‬ ‫וועט זיין גאא רִישט גערעכִט‪.‬‬ ‫דִַע טעכטער;‬ ‫דִַע זין און א‬ ‫דַן פאא לק ‪,‬און אא שופט פון א‬ ‫‪7‬האא סט מיך בחר צו זיין אא מלך פון א‬ ‫‪8‬האא סט מיר צוה צו בִה אא הב יכאל אויף דייאן הר הקדוש ‪,‬און אא מזבח אין דער שטאא ט וואא ס דו וואויִסט אין דעם ‪,‬אא דמיון צום רמשכן‬ ‫הקדוש ‪,‬וואא ס דו האא סט כיין פון אא ִהייב אא ן‪.‬‬ ‫‪9‬און חכמה איז געווען מיט דיר ‪:‬וואא ס ווייסט דיין מעשים ‪,‬און איז געווען פאא רשטעלן ווען דו האא סט געמאכט די וועלט ‪,‬און געוואוסט‬ ‫וואא ס איז פאא סיק אין דיין אויגן און רעכט אין דיין געבאא ט‪.‬‬ ‫‪10‬שלח זי ארויס פון דייאִע הייליקע הימלען ‪,‬און פון דעם טראא ן פון דייאן כבוד ‪,‬כדי זי זאא ל זיך עמל מיט מיר זייאִען ִוכח ‪,‬כדי איך זאא ל‬ ‫וויסן וואא ס איז דיך ִאה‪.‬‬ ‫‪11‬וואא רעם זי ווייסט און פאא רשטייט אא לצדיִג ‪,‬און זי וועט מיך פירן מיט מייִע מעשים ‪,‬און מיך שומר אין איר כוח‪.‬‬ ‫‪12‬און מייאִע מעשים זאא לן זיין חביב ‪,‬און דעמאלט וועל איך משפטן דייאן עם מיט גערעכטיקייט ‪,‬און איך וועל זיין ווערט צו זיצן אין‬ ‫מיין פאא טערס כסא‪.‬‬ ‫‪13‬ווארים וואס איז דער מעִטש ‪,‬וואס קען וויסן די עצה פון גאט ?אא דער ווער קען טראא כטן וואא ס איז דער רצון פון גאא ט?‬ ‫‪14‬ווארים די מחשבות פון שטאא רביק מעִטשן זעִען צאא רעדיק ‪,‬און אוִדזער מחשבות זעִען אא בער ומזיכער‪.‬‬ ‫‪15‬ווארים דער פארדארבן גוף דריקט אא ראא פ די ִשמה ‪,‬און דער ערדישע משכן ווייגט אא ראא פ די מייִוִג וואא ס טראכט אויף פילע זאכן‪.‬‬ ‫‪16‬און קוים טאא ן מיר טרעפן די זאכן וואא ס זעִען אויף דער ערד ‪,‬און מיט אא רבעט טאא ן מיר געפיִען די זאכן וואא ס זעִען פאא ר אוִדז ‪,‬‬ ‫אא בער די זאכן וואא ס זעִען אין הימל ‪,‬וואס האט געזוכט?‬ ‫‪17‬און דייאן עצה ‪,‬ווער האט ידע ‪,‬סיידן דו געבסט חכמה ‪,‬און שיק דיין רוח פון אויבן?‬ ‫‪18‬ווארים אזוי זעִען די וועגן פון די וואס געלעבט אויף דער ערד געווארן רעפאא רמירט ‪,‬און מעִטשן זעִען געלערִט די זאכן וואא ס‬ ‫זעִען צוִעמען צו דיר ‪,‬און זעִען ִיצול געווארן דורך חכמה‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪10‬‬ ‫זַן‬ ‫‪1‬זי האא ט געהיט דעם ערשטן געשאא פן פאא טער פון דער וועלט ‪,‬וואא ס איז באא שאא פן געוואא רן אא ליין ‪,‬און האא ט אים אא רויסגעבראא כט פון א‬ ‫פאא ל;‬ ‫‪2‬און האט אים געגעבן מאכט צו הערשן אלץ‪.‬‬ ‫‪3‬אא בער ווען דער אומגערעכט איז געגאא ִגען פון איר אין זיין כעס ‪,‬איז ער אויך אומגעקומען אין דעם גרימצאא רן מיט וועלכער ער‬ ‫האא ט הרגעט זיין ברודער‪.‬‬ ‫‪4‬פאר וועמעס סיבה די ערד איז דערטרוִקען געווארן מיט דעם מבול ‪,‬האט די חכמה זי ווידער אפגעהיט ‪,‬און האט געפירט דעם גאא ִג‬ ‫פון די צדיקים אין אא שטיק פון האא לץ פון קליין ווערט‪.‬‬ ‫‪5‬און די ֹויר ם האא בן זיך בוש אין זייער רשא ע ‪,‬און זי האא ט מצא דעם צדיק ‪,‬און האא ט אים שומר טהור בי אי ה ‪',‬און האא ט אים חזק קעגן‬ ‫זיין רחמִות צו זיין בן‪.‬‬ ‫‪6‬ווען די רשעים זעִען אומגעקומען ‪,‬האא ט זי מציל געווען דעם צדיק ‪,‬וואא ס איז אא ִטלאא פן פון דעם פייער וואא ס איז אא ראא פגעפאא לן אויף‬ ‫די פיִף שטעט‪.‬‬ ‫‪7‬פון וועמעִס רשעות ‪,‬ביז ביזן הא ֹום ‪,‬איז אא ן עדות די שממה וואא ס רויכערט ‪,‬און פלאִצן וואא ס טראא גן פרוכט ‪,‬וואא ס קומען קייִמאל‬ ‫זַל שטייעִדיק פון זאא לץ איז אא דעִקמאא ל פון אא ן אומגלויבער ִפש‪.‬‬ ‫ִישט צו ריפקייט ;און אא א‬ ‫‪8‬וואא רעם ִיט קיין חכמה ‪,‬האא בן זיי ִישט ִאא ר דעם שאא ד ‪,‬וואא ס זיי האא בן ִישט געוואוסט וואא ס איז גוט ;אא בער אויך איבערגעלאא זט‬ ‫היִטער זיי צו דער וועלט אא דעִקמאא ל פון זייער ִאא רישקייט ‪:‬אא זוי אא ז אין די זאכן וואא ס זיי באליידיקטער זיי קען ִישט אא זוי פיל ווי זיין‬ ‫באא האא לטן‪.‬‬ ‫‪9‬אא בער חכמה האא ט מציל געווען פון כאב די ‪,‬וואא ס האא בן זיך געהיט אויף איר‪.‬‬ ‫‪10‬ווען דער צדיק איז אִטלאפן פון זיין ברודער'ס גרימצארן ‪,‬האט זי אים געפירט אין די רעכטע שטעגן ‪,‬און האט אים געוויזן די‬ ‫מלכות פון גאט ‪,‬און אים ִתן ידע פון קדשים ‪,‬אים עשיר געווארן אין זייִע ִסיעות ‪,‬און געמערט די פרוכט פון זייִע עמל‪.‬‬ ‫‪11‬אין דער תאוה פון די וואא ס האא ט אים גערודקט ‪,‬האא ט זי זיך געשטעלט ביי אים ‪,‬און האא ט אים עשיר‪.‬‬

‫‪12‬און זי האא ט אים הגִה פון זייאִע שוִאים ‪,‬און האא ט אים שומר פון די וואא ס שכב ‪,‬און אין אא שווערער מלחמה האא ט זי אים ִתן דעם‬ ‫ִצחון ;כדי ער זאא ל וויסן אא ז גוטסקייט איז שטאא רקער פון אא לע‪.‬‬ ‫‪13‬און אא ז דער צדיק איז מכר געוואא רן ‪,‬האא ט זי אים ִישט פאא רלאא זט ‪ִ,‬ייערט האא ט אים מציל געווען פון זיִד ;זי איז אא ראא פ מיט אים‬ ‫אין גרוב‪.‬‬ ‫‪14‬און האא ט אים ִיט איבערגעלאא זט אין קִעכט ‪,‬ביז זי האא ט אים געבראא כט דעם סצעפטער פון דער מלוכה ‪,‬און מאא כט קעגן די וואא ס‬ ‫האא בן אים געדריקט ‪:‬די ‪,‬וואא ס האא בן אים אא ִגעקלאא גט ‪,‬האא ט זי באא וויזן זיי צו זיין ליגִער ‪,‬און אים געגעבן שטעִדיק כבוד‪.‬‬ ‫‪15‬זי האא ט ִצל דעם צדיק און זרע תמים פון דעם ֹוי וואא ס האא ט זיי דחק‪.‬‬ ‫‪16‬זי איז בוא אין דער ִפש פון דעם ֶובו ד ה ‪',‬און האא ט זיך קעגִגעשטעלט מיט מלכים פחדים מיט ִפלאות און אות;‬ ‫‪17‬האא בן זיי ִתן צו די צדיקים אא שכר פון זייער עמל ‪,‬זיי האא בן זיי געפירט אויף אא ִס ‪,‬און איז פאא ר זיי געווען פאא ר אא כסה ביי טאא ג ‪,‬‬ ‫און פאא ר אא ליכט פון כוכבים אין דער לאיי לאה;‬ ‫‪18‬האא ט זיי געבראא כט דורך דעם ים סוף ‪,‬און זיי געפירט דורך וואא סער פיל;‬ ‫‪19‬אא בער זי האא ט דערטרוִקען זייערע שוִאים ‪,‬און האא ט זיי אא רויסגעוואא רפן פון דעם תחתית תהום‪.‬‬ ‫‪20‬דעריבער האא בן די צדיקים רוב געווען די רשא עים ‪,‬און האא בן הלל דייאן קא דוש שב ם ‪,‬ה ‪',‬און געגדלט אייִס מיט דייאן יאד וואא ס האא ט לחם‬ ‫פאא ר זיי‪.‬‬ ‫‪21‬וואא רעם חכמה האא ט פתח דאא ס פוה פון די סתומים ‪,‬און האא ט געמאא כט די לשוִות פון די וואא ס קעִען ִישט רעדן‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪11‬‬ ‫‪1‬זי האא ט מצליח געווען זייערע מעשים אין דער האא ִט פון דעם הייליקן ִביא‪.‬‬ ‫זִַען געגאא ִגען דורכן מדבר װאא ס איז ִיט געװאא רן געװאא רן ‪,‬און האא בן אױפגעשטעלט געצעלטן אין ערטער װאא ס עס איז ִיט‬ ‫‪2‬זַ א‬ ‫געלעגן קַן װעג‪.‬‬ ‫‪3‬זיי האא בן זיך עמד אויף זייערע שוִאים ‪,‬און זיי האא בן ִקמה פון זייערע שא וִאים‪.‬‬ ‫‪4‬ווען זיי זעִען געווען דאא רשטיק ‪,‬זיי גערופן צו דיר ‪,‬און וואא סער איז געגעבן זיי פון די פעלִדיק שטיין ‪,‬און זייער דאא רשט איז געווען‬ ‫אויסגעשטרעקט פון די שווער שטיין‪.‬‬ ‫‪5‬ווארים מיט וואס זייערע שוִאים זעִען געשטראפט געווארן ‪,‬דערמיט זעִען זיי אין זייער ִויט געִיסן געווארן‪.‬‬ ‫ִַר וואא ס לויפט אויף אייביק ‪,‬צער מיט בלוט בלוט‪,‬‬ ‫‪6‬וואא רעם אִשטאט אא א‬ ‫‪7‬ווארים א קלארע תוכחה פון יעִעם געבאט ‪,‬דורך וועלכן די קלייִע קיִדער זעִען דערהרגעט געווארן ‪,‬האסטו זיי געגעבן א סך‬ ‫וואסער מיט א מיטל ‪,‬וואס זיי האבן ִישט געהאפט אויף;‬ ‫פִַט‪.‬‬ ‫‪8‬דעמאלט דערצַלט איר מיט יעִעם דאא רשט ‪,‬װי דו האא סט געטראא כט זַערע א‬ ‫‪9‬וואא רעם ווען זיי זעִען געפרוווט געוואא רן ‪,‬אא בער אין רחמִות ‪,‬האא ט מען זיי געוווסט ‪,‬ווי די רשעים זעִען געמשפט געוואא רן אין‬ ‫געפִַיקט געוואא רן ‪,‬און דאא רשט אויף אא ן אא ִדער שטייגער ווי די צדיק‪.‬‬ ‫א‬ ‫גרימצארן און‬ ‫‪10‬ווארים די דאזיקע האסטו געזאגט און געזוכט ‪,‬ווי א פאטער ‪,‬אבער דעם אִדערן ‪,‬ווי א מלך חרף ‪,‬האסטו פארמשפט און געמשפט‪.‬‬ ‫‪11‬צי זיי זעִען געווען ִיטאא אא דער פאא רשטעלן ‪,‬זיי זעִען געווען יקסייטאא ד עִלעך‪.‬‬ ‫‪12‬וואא רעם אא צווייפל צער איז געווען אויף זיי ‪,‬און אא גִיחה פאא ר דער אא ִדעִק פון די פאא רגאא ִגעִהייט‪.‬‬ ‫‪13‬וואא רעם ווען זיי האא בן געהערט לויט זייערע אייגעִע עוִשים ‪,‬אא ז דער אא ִדערער זאא ל געִיסן ווערן ‪,‬האא בן זיי געהאא ט אא געפיל פון‬ ‫ה‪'.‬‬ ‫‪14‬פאא ר וועמען זיי האא בן מכבד געווען מיט בוז ‪,‬ווען ער איז שוין לאא ִג פריער אא רויסגעוואא רפן געוואא רן ביי די אא רויסוואא רפן פון די‬ ‫קלייִע קיִדער ‪,‬אים צום סוף ‪,‬ווען זיי האא בן געזען וואא ס איז געשען ‪,‬האא בן זיי זיך באא וואוִדערט‪.‬‬ ‫‪15‬אא בער פאא ר די ִאא רישע מחשבות פון זייער רשא ע ‪,‬מיט וואא ס זיי זייאִען פאא רפירט געוואא רן ‪,‬האא בן זיי זיך געבוקט לאִחא ראים אא ן שכל ‪,‬און‬ ‫בהמות ִבילות ‪,‬האא סטו אויף זיי שלח אא ימהול חא ֹות ִר קי מא ה;‬ ‫‪16‬כדי זיי זאא לן וויסן ‪,‬אא ז מיט וואא ס אא מעִטש זיִדיקט ‪,‬וועט ער אויך דערמיט געטראא פן ווערן‪.‬‬ ‫‪17‬וואא רעם דייאן אלמעכטיקער יאד ‪,‬וואא ס האא ט געמאא כט די וועלט פון עִין אא ן צורה ‪,‬האא ט ִישט געוואא לט שיקן צווישן זיי אא המון בערן‬ ‫אא דער צאא רִדיקע לַבן;‬ ‫‪18‬אא דער אומבאא קאא ִט ווילד חיות ‪,‬פול פון גרימצארן ‪ִ,‬יי באשאפן ‪,‬אא טעמען אא דער אא פייאערד פאא רע ‪,‬אא דער שמוציק רייעך פון‬ ‫צעוואא רפן רויך ‪,‬אא דער שיסיִג שרעקלעך פיִקלען אויס פון זייער אויגן‪:‬‬ ‫ִורא מא יראו ה האא ט זיי פאא רטיליקט‪.‬‬ ‫‪19‬און דערפון האא ט ִישט ִאא ר די ארֶאה זיי גלייך שלח ‪ִ,‬אא ר אויך די א‬ ‫‪20‬יאא ‪,‬און אא ן די דאא זיקע כוחות זייאִען זיי אא ראא פגעפאא לן מיט איין רעש ‪,‬גערודפט פון ִקמה ‪,‬און צעוואא רפן געוואא רן דורך דעם אא טעם‬ ‫פון דיין מאא כט ;אא בער דו האא סט באפוילן אא לץ אין מאא ס און צאא ל און וואא ג‪.‬‬ ‫‪21‬וואא רעם דו קעִסט ווייזן דייאן גרויסן כוח אין אא לע צייטן ווען דו ווילסט ;און ווער קען אא ִטקעגִשטעלן די מאא כט פון דיין אא רעם?‬ ‫‪22‬וואא רעם די גאא ִצע וועלט איז פאא ר דיר ווי אא קליין תבואה פון דער וואא ג ‪,‬יאא ‪,‬ווי אא טראא פן טוי פון מאא רגן ‪,‬וואא ס פאלט אא ראא פ אויף‬ ‫דער ערד‪.‬‬ ‫‪,‬װַל זַ זאא לן מתקן‬ ‫‪23‬אא בער דו האא סט רחמִות אויף אא לעמען ;װאא רום דו קעִסט טאא ן אא לצדיִג ‪,‬און װיִקסט צו די זיִד פון מעִטשן א‬ ‫זַן‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪24‬װאא רום דו האא סט ליב אא לצדיִג װאא ס איז ‪ ,‬און דו האא סט ִיט געגרַסט פון גאא רִישט װאא ס דו האא סט געמאא כט ‪ ,‬װאא רום קַן זאא ך‬ ‫פִַט‪.‬‬ ‫װאא לטסטו ִיט געמאא כט ‪ ,‬װען דו האא סט עס א‬

‫‪25‬און ווי אא זוי האא ט עפעס געקעִט פאא רטראא גן ‪,‬אויב דאא ס איז ִישט געווען דיין רצון ?אא דער געהיט ‪,‬אויב ִיט גערופן דורך דיר?‬ ‫‪26‬אא בער דו האא סט אא לע שוִי ‪,‬וואא רעם זיי זייאִען דייאן ‪,‬ה ‪',‬דו אוהב ִשמות‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪12‬‬ ‫‪1‬ווארים אין אלצדיִג איז דיין אומפארארבליכע גייסט‪.‬‬ ‫‪2‬דעריבער טייאך זיי ביי ביסל און ביסלעכווייאז זיי וואא ס פגע ‪,‬און וואא רִט זיי דורך זכר זיי אין וואא ס זיי האא בן פגע ‪,‬אא ז זיי זאלן פאא רלאא זן‬ ‫זייער רשעות זיי קעִען גלויבן אין דיר ‪,‬ה‪'.‬‬ ‫‪3‬וואא רעם דייאן רצון איז געווען צו פאא רטיליקן דורך די העִט פון אוִדזערע עלטערן ביידע די זקִים פון דייאן ארץ קדש;‬ ‫‪4‬וועמען דו האא סט שִא פאא ר עשה מא ֶחשב ה ארֶאה פון כישוף ‪,‬און זבחים רשעים;‬ ‫‪5‬און אויך די רחמים רוצחים פון קיִדער ‪,‬און די דיווערערז פון מעִטשן ס פלייש ‪,‬און די סעודות פון בלוט‪,‬‬ ‫‪6‬מיט זייערע כד הִים פון צווישן זייער ֶבדו ת חיל ‪,‬און די עלטערן ‪,‬וואא ס האא בן געהרגעט מיט זייערע אייגעִע העִט ִשמות ‪,‬וואא ס זעִען‬ ‫אא רעמע פון הילף‪:‬‬ ‫‪7‬כדי דאא ס או ורץ ‪,‬וואא ס דו האא סט געשאא צט איבער אא לע אא ִדערע ‪,‬זאא ל באא קומען אא ווערטע מושבה פון בא ִר ים ה‪'.‬‬ ‫‪8‬אא בער אא פילו די וואא ס דו האא סט שוד געווען ווי מעִטשן ‪,‬און האא סט שלח צרעות ‪,‬פון דייאן צא בא א ‪,‬זיי צו פאא רטיליקן מיט קליין און‬ ‫קליין‪.‬‬ ‫‪ִ9‬יט אא ז דו האא סט ִיט געקעִט ברעִגען די רשעים אוִטער דער האא ִט פון די צדיקים אין מלחמה ‪,‬אא דער זיי גלייך צו צעשטערן מיט‬ ‫אכזריותדיק בהמות ‪,‬אא דער מיט איין גראא ב וואא רט;‬ ‫‪10‬אא בער האא סטו זיי געפירט דייאִע משפטים אויף זיי ‪,‬ביסלעכווייאז און ביסלעכווייאז ‪,‬און זיי ִתן אא פלאא ץ פון תשובה ‪ִ,‬יט ווייל איר‬ ‫האא ט ִישט געוואוסט אא ז זיי זעִען געווען אא שטיפעריש דור ‪,‬און אא ז זייער רשעות איז געווען געבילדעט אין זיי ‪,‬און אא ז זייער וויסן‬ ‫וועט קייִמאא ל זיין געביטן‪.‬‬ ‫‪11‬ווארים עס איז געווען אא פאא רשאא לטן זרע פון אא ִהייב ;און דו האסט זיי ִישט מחילה פאר קיין פחד פאר דעם וואס זיי האבן‬ ‫געזיִדיקט‪.‬‬ ‫דַן משפט ?אא דער װער װעט דיך באא שולדיקן פאא ר די‬ ‫‪12‬וואא רעם ווער וועט אמר ‪:‬וואא ס האא סטו עשה ?אא דער װער װעט שטַן א‬ ‫אומגעקומעִע פעלקער ‪,‬װאא ס דו האא סט געמאא כט ?אא דער װער װעט קומען זיך באא שטַן אױף דיר ‪,‬זיך ִקמה ִעמען פאא ר די‬ ‫אומגערעכט?‬ ‫‪13‬ווארים עס איז ִישטאא קיין גאא ט אא חוץ דו וואא ס זאא רגן פאא ר אא לעמען ‪,‬וועמען דו זאלסט ווייאזן אא ז דיין משפט איז ִיט אומרעכט‪.‬‬ ‫‪14‬און קיין מלך אא דער צורר זאא ל ִישט קעִען שים זיין פִים קעגן דיר פאא ר ווער עס יז וואא ס דו האא סט געטראא כט‪.‬‬ ‫דַן כוח צו פאא רשילטן דעם ‪,‬וואא ס‬ ‫‪15‬ווייל דו ביסט אא לַן אא צדיק ‪,‬ביסטו אא לצדיִג מיט צדיק ‪,‬און מִַ​ִדיק ‪,‬אא ז עס איז ִיט שום מיט א‬ ‫האא ט ִיט פאא רדיִט צו ווערן באא שטראא פט‪.‬‬ ‫‪16‬וואא רעם דייאן כוח איז דער התחלה פון גערעכטיקייט ‪,‬און מא חמת דו ביסט ה 'פון אא לעמען ‪,‬מאא כט זי דיך חן צו אא לעמען‪.‬‬ ‫‪17‬ווארים ווען מעִטשן וועלן ִיט גלויבן אא ז דו ביסט אא פול מאא כט ‪,‬דו ווייאזסט דיין שטאא רקייט ‪,‬און צווישן די וואס וויסן עס ‪,‬דו‬ ‫אִטפלעקט זייער מוטיקייט‪.‬‬ ‫‪18‬אא בער דו ‪,‬האא סט דייאן כוח ‪,‬שפט מיט יושר ‪,‬און האא סט אוִדז מיט גרויס חן ‪,‬וואא רעם דו מעגסט ִוצן כוח ווען דו ווילסט‪.‬‬ ‫‪19‬אא בער דורך אא זעלכע מעשים האא סטו געלערִט דייאן פאלק ‪,‬אא ז דער צדיק זאא ל זיין רחמִות ‪,‬און האא סט געמאא כט דייאִע קיִדער מיט אא‬ ‫גוטער תקווה ‪,‬אא ז דו האא סט תשובה געטאא ן אויף זיִד‪.‬‬ ‫‪20‬ווארים אויב דו האסט באשטראפט די שוִאים פון דיין קיִדער ‪,‬און די פאא רמשפט צו טויט ‪,‬מיט אא זאא דיליבריישאא ן ‪,‬געבן זיי צייט‬ ‫און אא רט ‪,‬דורך וואא ס זיי זאלן זיין מציל געווען פון זייער רשעות‪:‬‬ ‫‪21‬מיט ווי גרויס שכל האא סטו שפט דייִע אייגעִע זין ‪,‬צו וועמעס אבות דו האסט געשבען ‪,‬און האא סט כרת בריתות פון הבטחות‬ ‫טובות?‬ ‫‪22‬דעריבער ‪,‬ווי דו האא סט אוִדז יסר ‪,‬האא סטו מא כאר אוִדזערע שוִאים ‪ 1000‬מאא ל מער ‪,‬כדי מיר זאא לן ‪,‬ווען מיר משפטן ‪,‬טראא כטן‬ ‫וועגן דיין גוטסקייט ‪,‬און ווען מיר אא ליין ווערן געמשפט ‪,‬זאא לן מיר זוכן רחמִות‪.‬‬ ‫‪23‬דעריבער ‪,‬ווי מעִטשן האא בן געלעבט אא פאא רדאא באא ל און אומגערעכט ‪,‬דו האא סט זיי פייאִיקט מיט זייער אייגן תועבות‪.‬‬ ‫‪24‬וואא רעם זיי זייאִען בעגלה געוואא רן זייער ווייט אין די וועגן פון טעות ‪,‬און זיי האא בן זיי געהאא לטן פאא ר געטער ‪,‬וואא ס אפילו צווישן די‬ ‫בהמות פון זייערע שוִאים זייאִען ִבזה געוואא רן ‪,‬זיי פאא רפירט ‪,‬ווי קיִדער אא ן פאא רשטאא ִד‪.‬‬ ‫‪25‬דרום האא סטו שלח צו זיי אא רמשפט צו זיי צו שפייזן‪.‬‬ ‫‪26‬אא בער די ‪,‬וואא ס וועלן ִישט רעפאא רמירט ווערן מיט דער דאא זיקער תיקון ‪,‬וואא ס ער האא ט זיך מיט זיי געמאא כט ‪,‬וועלן פילן אא משפט‬ ‫וואא ס איז ווערט צו גאא ט‪.‬‬ ‫‪27‬וואא רעם ‪,‬זע ‪,‬אויף וואא ס זיי האא בן חרד ‪,‬ווען זיי זעִען געשטראא כט געוואא רן ‪,‬דאא ס הייסט ‪,‬פאא ר די וועמען זיי האא בן געמייִט פאא ר‬ ‫אלוקים ;איצ ט זַעִדי ק באשטראפט ע אי ן זַ ‪ ,‬װע ן ז ַ האב ן דא ס דערזע ן ‪ ,‬האב ן ז ַ זי ך דערקעִט ‪ ,‬א ז ע ר אי ז דע ר‬ ‫אמתע ר גאט ‪ ,‬װעלכע ר ז ַ האב ן פריע ר געלייקִט ‪ ,‬או ן דעריבע ר אי ז אוי ף ז ַ געקומע ן א גרויםע ר באשלוס‪.‬‬

‫ַאּ פיטל‪13‬‬ ‫‪1‬ווארים אומזיסט זעִען אא לע מעִטשן פון ִאא טור ‪,‬וואא ס זעִען ומוויסִדיק פון גאא ט ‪,‬און קען ִישט וויסן פון די גוט זאכן וואא ס זעִען‬ ‫געזען דעם וואא ס איז;‬ ‫קרַז פון די שטערן ‪,‬אא דער דאא ס‬ ‫א‬ ‫‪2‬אא בער זיי האא בן גערעכִט אא דער פייער ‪,‬אא דער וויִט ‪,‬אא דער דער שִעלער לופט ‪,‬אא דער דער‬ ‫געוואלדיקע וואא סער ‪,‬אא דער די ליכט פון הימל ‪,‬פאא ר די געטער ‪,‬וואא ס פירן די וועלט‪.‬‬ ‫‪3‬מיט וועמעִס שייִקייט ‪,‬אויב זיי האא בן זיך שמח ‪,‬האא ט זיי זיי לקח צו זיין אלוקים ;לאא זן זיי וויסן ווי פיל בעסער דער האר פון זיי‬ ‫איז ‪:‬פאא ר דער ערשטער מחבר פון שייִקייט האט באשאפן זיי‪.‬‬ ‫‪4‬אא בער אויב זיי האא בן זיך געחידושט פון זייער כוח און מעלה ‪,‬זאא לן זיי פאא רשטאא ִען דורך זיי ‪,‬וויפיל שטאא רקער ער איז ‪,‬וואא ס האא ט‬ ‫זיי געמאא כט‪.‬‬ ‫‪5‬ווארים דורך דער גרויסקייט און שייִקייט פון די באשעפעִישן איז פראא פאא רשאא ִאא לי געזען דער יוצר פון זיי‪.‬‬ ‫‪6‬אבער דערפאר זעִען זיי ווייִיקער צו באא שולדיקן ‪ :‬וואא רעם זיי זעִען טאא מער טועה ‪ ,‬זוכן גאא ט ‪ ,‬און פאא רלאא ִג אים צו געפיִען‪.‬‬ ‫‪7‬ווארים זיי זעִען בקי אין זייִע מעשים ‪,‬זיי זוכן אים פלייסיק ‪,‬און גלויבן זייער ראיה ‪:‬ווייאל די זאכן זעִען שיין וואא ס זעִען געזען‪.‬‬ ‫‪8‬אא בער זיי זאא לן זיי ִישט מחילה ווערן‪.‬‬ ‫‪9‬ווארים אויב זיי וואלטן געקעִט אזויפיל וויסן ‪,‬אז זיי וואלטן געקעִט צילן אויף דער וועלט ;װי אא זױ האא בן זַ ִיט גיכער דערפון‬ ‫דערפון גאא ט?‬ ‫‪10‬אבער אומגליק זעִען זיי ‪,‬און אין טויטע זאכן איז זייער האא פעִוִג ‪,‬וואא ס רופן זיי געטער ‪,‬וואא ס זעִען די מעשים פון מעִטשן ס‬ ‫העִט ‪,‬גאא לד און זילבער ‪,‬צו ווייאזן קוִסט אין ‪,‬און געראא טִקייאט פון בהמות ‪,‬אא דער אא שטיין גוט פאא ר גאא רִישט ‪,‬די אא רבעט ‪.‬פון אא ן‬ ‫אלטע האא ִט‪.‬‬ ‫‪11‬און אא טא לר יר ‪,‬וואא ס האא ט געפאא לן געהילץ ‪ִ,‬אא כדעם ווי ער האא ט געזאא רגט אא בוים צו דעם צוועק ‪,‬און האא ט אא וועקגעִומען די גאא ִצע‬ ‫בילן רוִד אא רום ‪,‬און ער האא ט זי געשטיצט ‪,‬און געמאא כט אא כלי ‪,‬וואא ס איז פאא סיק פאא ר דעם דיִסט פון לעבן;‬ ‫‪12‬און ִאא כדעם ווי ער האא ט אויסגעגעבן דעם אא פזאא גן פון זיין אא רבעט צו לבוש זיין פלייש ‪,‬האא ט ער זיך אא ִגעפילט;‬ ‫‪13‬און ער האא ט געִומען דעם עצם אא פפאא ל צווישן די וואא ס האא בן ִיט געדיִט ‪,‬ווייל אא קרום שטיק האא לץ ‪,‬און פול מיט קִופן ‪,‬ער‬ ‫אויסגעשִיטן עס פלייאסיק ‪,‬ווען ער האט גאא רִישט אא ִדערש צו טאא ן ‪,‬און געשאפן עס דורך די כייקייט פון זיין שכל ‪,‬און געמאכט עס צו‬ ‫די בילד פון אא מעִטש;‬ ‫‪14‬אא דער ער האא ט זי געמאא כט ווי אא חיה רעה ‪,‬און האא ט זי ארויפגעלייגט מיט ווערמיליאא ן ‪,‬און זי צולירט רויט מיט פאא רב ‪,‬און צודעקן‬ ‫איטלעכער פלעק אין איר;‬ ‫אַזן;‬ ‫רִַגעשטעלט אין אא וואא ִט ‪,‬און האא ט עס געמאא כט מיט א‬ ‫‪15‬און אא ז ער האא ט פאא ר אים געמאא כט אא פאא סיקן צימער ‪,‬האא ט ער עס אא א‬ ‫‪16‬ווארים ער האט פארזארגט פאר אים ‪,‬אז עס זאל ִיט פאלן ‪,‬ווייל ער ווייסט ‪,‬אז זי איז ִישט ביכולת זיך צו העלפן ;װאא רום דאא ס‬ ‫איז אא געשטאא לט ‪,‬און דאא רף הילף;‬ ‫‪17‬דעמאלט טוט ער דאא ווִען פאא ר זיין סכוירע ‪,‬פאא ר זיין ווייב און קיִדער ‪,‬און איז ִיט פאא רשעמט צו רעדן צו דעם וואא ס האט קיין‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫‪18‬ווארים געזוִט רופט ער צו דעם וואא ס איז שוואא ך ;װאא רום הילף בעט אא ִיוועסדיק דאא ס װאא ס האא ט קלעִסטער מיטלען צו העלפן ;‬ ‫און פאא ר אא גוטן ִסיעה בעט ער פון דעם װאא ס קען ִישט פאא רן קַן פיס;‬ ‫‪19‬און צו געוויִען און באא קומען ‪,‬און פאא ר אא גוטן הצלחה פון זייִע העִט ‪,‬בעט פון אים די פיייקייאט צו טאא ן ‪,‬וואא ס איז מערסט ִיט‬ ‫ביכולת צו טאא ן עפעס‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪14‬‬ ‫‪1‬ווידער ‪,‬אייִער וואא ס גרַט זיך צו שייט ‪,‬און גַט דורכגַן דורך די שטורעם כוואליעס ‪,‬רופט אא ן אא שטיק האא לץ מער פאא רפוילט פון‬ ‫דעם כלי װאא ס טראא גט אים‪.‬‬ ‫‪2‬וואא רעם אא בער חפץ פון רווח האא ט דאא ס אויסגעטראא כט ‪,‬און דער עובב ד האא ט עס בִה לויט זיין כייפתקייט‪.‬‬ ‫‪3‬אא בער דייאן השגחה ‪,‬אא אא ב ‪,‬הערשט עס ‪,‬וואא רעם דו האא סט עשה אא דו ורך אין ים ‪,‬און אא דרך בטוח אין די כוואליעס;‬ ‫‪4‬ווייזִדיק ‪,‬אא ז דו קעִסט מציל זיין פון אא לע סכִה ‪,‬יאא ‪,‬כאא טש אא מעִטש איז געגאא ִגען אין ים אא ן קוִסט‪.‬‬ ‫‪5‬פוִדעסטוועגן ווילסטו ִישט ‪,‬אז די מעשים פון דיין חכמה זאלן זיין ליידיק ‪,‬און דעריבער געבן מעִטשן איבער זייער לעבן אויף אא‬ ‫קליין שטיק פון האא לץ ‪,‬און די דורכפאא ר פון די גראא ב ים אין אא שוואא ך כלי ווערן ִיצול‪.‬‬ ‫‪6‬וואא רעם אויך אין דער אא לטער צייט ‪,‬ווען די גוואא לדיקע עִקים זעִען אומגעקומען ‪,‬איז אא ִטלאא פן די תקווה פון דער וועלט ‪,‬וואא ס איז‬ ‫געפירט געוואא רן דורך דיין האא ִט ‪,‬אין אא שוואא כער כלי ‪,‬און האא ט איבערגעלאא זט פאא ר אא לע צייטן אא זרע פון דור‪.‬‬ ‫‪7‬וואא רעם וואויל איז דאא ס ֶבץ ‪,‬וואא ס איז בוא צדקה‪.‬‬ ‫‪8‬אא בער דאא ס וואא ס איז געמאא כט געוואא רן מיט העִט איז פאא רשאא לטן ‪,‬אא זוי ווי דער וואא ס האא ט עס געמאא כט ‪:‬ער ‪,‬מחמת ער האא ט עס‬ ‫געמאא כט ;און עס ‪,‬ווייאל זייעִדיק פאא רדאא רבן ‪,‬עס איז גערופן גאא ט‪.‬‬ ‫‪9‬ווארים די רשעים און זיין רשעות זעִען ביידע שִאה צו גאא ט‪.‬‬ ‫‪10‬וואא רעם דאא ס ‪,‬וואא ס איז געמאא כט ‪,‬וועט באא שטראא פט ווערן מיט דעם ‪,‬וואא ס האא ט עס געמאא כט‪.‬‬ ‫‪11‬דעריבער אפילו אויף די אפגעטער פון די גויים וועט זיין אא וויזיט ‪:‬ווייאל אין די באא שעפעִיש פון גאא ט זיי זעִען געווארן אא ן תועבה ‪,‬‬ ‫און סטרופס פאא ר די ִשמות פון מעִטשן ‪,‬און אא שטריק צו די פיס פון די אומחכמים‪.‬‬

‫‪12‬ווארים דאס אויסטראכטן פון אפגעטער איז געווען דער אִהייב פון גייסטיק זִוס ‪,‬און די דערפיִדוִג פון זיי די פארדארוִג פון‬ ‫לעבן‪.‬‬ ‫‪13‬ווארים זיי זעִען ִיט געווען פון די אא ִהייב ‪,‬און זיי וועלן ִיט זיין אויף אייביק‪.‬‬ ‫‪14‬ווארים מיט דעם ִישטיק כבוד פון מעִטשן זעִען זיי אריין אין דער וועלט ‪,‬און דעריבער וועלן זיי באלד קומען צום סוף‪.‬‬ ‫פִַיקט מיט טרויער אין צייט ‪,‬ווען ער האא ט באא לד אא וועקגעִומען אא בילד פון זיין קיִד ‪,‬האא ט אים‬ ‫‪15‬וואא רעם אא פאא טער ‪,‬וואא ס האא ט א‬ ‫איצט מכבד געווען ווי אא גאא ט ‪,‬וואא ס איז דעמאלט געווען אא מת ‪,‬און האא ט איבערגעעִטפערט צו די ‪,‬וואא ס זעִען געווען אוִטער אים ‪,‬‬ ‫סעראא מאא וִיז און קרבִות‪.‬‬ ‫‪16‬אזוי איז אין דער צייט פון צייט אא רשא עדיק מִהג ‪,‬וואא ס איז געווען שטאא רק ‪,‬געהיט ווי אא געזעץ ‪,‬און געשִיצטע בילדער זעִען‬ ‫געבוקט געווארן דורך די מצוות פון מלכים‪.‬‬ ‫‪17‬וועמען מעִטשן האא בן ִישט געקעִט כבוד פאא רן פִים ‪,‬ווייל זיי זייאִען ישב הרחק ‪,‬זיי האא בן לקח דעם זיוף פון זיין מראה פון ארחא ק ‪,‬‬ ‫און האא בן געמאא כט אא מא לי כאה פון אא מלך ‪,‬וועמען זיי האא בן כבוד ‪,‬ביז צום סוף ‪,‬כדי מיט דער דאא זיקער מא חחִוה זאא לן זיי אים חִפעִען ‪.‬איז‬ ‫ִיטאא ‪,‬ווי ער וואא לט געווען פאא רשטעלן‪.‬‬ ‫‪18‬אויך די אייִציקע פלייסקייט פון דעם בעל מלאכה האא ט געהאא לפן פאא רצושטעלן די אומוויסִדיקע צו מער גלייבעכץ‪.‬‬ ‫‪19‬ווארים ער ‪,‬טאא מער גרייט צו ביטע אייִער אין מאא כט ‪,‬געצוווִגען אא לע זיין כייקייט צו מאא כן די געראא טִקייאט פון די בעסטער שִיט‪.‬‬ ‫‪20‬און דער עולם האא ט אים איצט געכאא פט ‪,‬פאא רטרייסלט פון דעם חן פון דער אא רבעט ‪,‬פאא ר אא גאא ט ‪,‬וואא ס אא ביסל פריער איז אא בער‬ ‫געווען כבוד‪.‬‬ ‫‪21‬און דאא ס איז געווען אא געלעגִהייט צו ִאא רן די וועלט ‪:‬פאא ר מעִטשן ‪,‬געדיִט אא דער אא ומגליק אא דער טיראא ִי ‪,‬האא בן צושרייבן‬ ‫שטייִער און סטאא קס דעם אומגעבראא כט ִאא מען‪.‬‬ ‫‪22‬און דאא ס איז פאא ר זיי ִישט געִוג ‪,‬אא ז זיי האא בן זיך טועה אין דא ֶאת ה ;'אבער בשעת זיי געלעבט אין דער גרויס מלחמה פון‬ ‫אומוויסִדיקייט ‪,‬די אא זוי גרויס מכות גערופן זיי שלום‪.‬‬ ‫‪23‬ווארים בעת זיי האבן הרגעט זייערע קיִדער אין קרבִות ‪,‬אדער געִוצט געהיימע צערעמאִיעס ‪,‬אדער געמאכט רחמִות פון‬ ‫פרעמדע מִהגים;‬ ‫‪24‬און זיי האבן מער ִישט געהיט קיין לעבִס און ִישט קיין חתוִות ;אבער אייִער האט אייִער דעם אִדערן אומגעברעִגט‬ ‫אומגעברעִגט ‪,‬אדער אים מצער געווען מיט ִיעוף‪.‬‬ ‫‪25‬אא זוי אא ז עס האא ט געקיִיגט אין אא לע מעִטשן ‪,‬אא ן ויסִעם ‪,‬בלוט ‪,‬מאא רד ‪,‬גִיבה ‪,‬און דיסימאא ליישאא ן ‪,‬קאא רופציע ‪,‬אומגעטריע ‪,‬‬ ‫מהומות ‪,‬שאא דן‪,‬‬ ‫‪26‬צרות פון גוטע מעִטשן ‪,‬פארגעסן פון גוטס טורִס ‪,‬טמא פון ִשמות ‪,‬טשאא ִגיִג פון מין ‪,‬צעשטערוִג אין חתוִה ‪ִ,‬יעף ‪,‬און בושה‬ ‫פון אומרייִקייט‪.‬‬ ‫‪27‬ווארים די עבודה פון אפגעטער ִיט צו זיין ִאא מען איז דער אא ִהייב ‪,‬די סיבה און דער סוף פון אא לע בייז‪.‬‬ ‫‪28‬וואא רעם אא דער זיי זעִען משוגע ווען זיי זעִען פריילעך ‪,‬אא דער זאא גן ִביאות ‪,‬אא דער לעבן אומגערעכט ‪,‬אא דער אא ִדערש שווערן זיך‬ ‫לייכט‪.‬‬ ‫‪29‬ווארים ווי זייער בטחון איז אויף אפגעטער ‪,‬וואס האבן ִיט קיין לעבן ;כאא טש זיי שווערן פאא לש ‪,‬אא בער זיי קוקן ִיט צו זיין שאא טן‪.‬‬ ‫ווַל זיי האא בן ִיט געטראא כט וועגן גאא ט ‪,‬היטִדיק אויף‬ ‫‪30‬אא בער פאא ר ביידע סיבות זאא לן זיי באשטראפט ווערן מיט גערעכטיקייט ‪,‬סיי א‬ ‫די אלוקים ‪,‬און אויך זיי האא בן זיך אומגערעכט געשוואוירן אין רמאות ‪,‬פאא ראא כט צו קדושה‪.‬‬ ‫‪31‬ווארים עס איז ִיט די מאא כט פון זיי ‪,‬דורך וועמען זיי שווערן ‪,‬אא בער עס איז די רעכט ִקמה פון זיִדיקע ‪,‬וואא ס באא שטראא פט‬ ‫שטעִדיק די עבירה פון די רשעים‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪15‬‬ ‫‪1‬אא בער דו ‪,‬ה ‪',‬ביסט חן און או מת ‪,‬אא בער ‪,‬און ביסט אין חו סו ד אא לצדיִג‪,‬‬ ‫‪2‬ווארים אויב מיר זיִדיקן ‪,‬זעִען מיר דייִע ‪,‬ווייל מיר ווייסן דיין מאכט ;אבער מיר וועלן ִישט זיִדיקן ‪,‬ווייל מיר זעִען גערעכִט ווי‬ ‫דייִע‪.‬‬ ‫‪3‬ווארים צו קעִען דיך איז גערעכטיקייט גאִץ ;יאא ‪,‬צו וויסן דיין מאא כט איז דער וואא רצל פון ימאא רטאא ליטי‪.‬‬ ‫‪4‬ווארים ִיט די שטיפעריש דערפיִדוִג פון מעִטשן האט אוִדז ִיט ִאא רן ‪,‬און ִיט אא בילד ספאא טיד מיט פאא רשידעִע פארבן ‪,‬דעם‬ ‫ציער ס פרוכטיק אא רבעט;‬ ‫‪5‬דער ראיה ‪,‬וואס דערפון מאכט ִראים צו תאווה ‪,‬און אזוי באגערן זיי די געשטאא לט פון א טויטן געשטאא לט ‪,‬וואא ס האא ט ִיט קיין‬ ‫אא טעם‪.‬‬ ‫‪6‬אי די וואס מאא כן זיי ‪,‬די וואס פאא רלאא ִג זיי ‪,‬און די וואס דיִען זיי ‪,‬זעִען ליבהאבערס פון בייז זאכן ‪,‬און זעִען ווערט צו האא בן אא זאא‬ ‫זאכן צו צוטרוי‪.‬‬ ‫‪7‬וואא רעם דער טעפער ‪,‬דער ווייכער ערד ‪,‬מאא כט יעדן כלי מיט אא סך מיאוס פאא ר אוִדזער דיִסט ;יאא ‪,‬פון דעם זעלבן ליים מאא כט ער‬ ‫סיי די כלים וואא ס דיִען פאא ר ריין ִוצן ‪,‬און אא זוי אויך אא לע וואא ס דיִען דעם פאא רקערט ;די ִוצן פון יעדער סאא רט ‪,‬דער טעפער זיך איז‬ ‫דער ריכטער‪.‬‬ ‫‪8‬און ער עשה זייאִע עמל מיט זִות ‪,‬און ער מאא כט פון דעם זעלבן ליים אא הו בו ל אֹלקר ים ‪,‬אא פילו דער ‪,‬וואא ס אא ביסל פריער איז געווען‬ ‫געמאא כט פון ערד אא ליין ‪,‬און ִאא ך אא קלייִע וויילע קערט ער זיך אום צו דער זעלבן ‪,‬ווען זיין ִפש וואא ס איז אים ִתן געוואא רן וועט זיין ‪.‬‬ ‫פארלאִגט‪.‬‬

‫‪9‬אא בער זיין זאא רג איז ִישט אא ז ער וועט האא בן פיל אא רבעט ‪,‬און ִיט אא ז זיין לעבן איז קורץ ‪,‬אא בער שטרעבט צו העכערן גאא לדשמיד און‬ ‫זילבערשמיד ‪,‬און השתדלות צו טאא ן ווי די אא רבעטער אין קופער ‪,‬און רעכִט עס זיין כבוד צו מאא כן פאא לש זאכן‪.‬‬ ‫‪10‬זיין לבב איז אא ש ‪,‬זיין תקווה איז מער שוואא כער ווי ערד ‪,‬און זיין לעבן ווייִיקער ווערט ווי ליים‪.‬‬ ‫‪11‬ווייל ער האט ִיט געקעִט זיין באשעפער ‪,‬און דעם ‪,‬וואס האט אין אים אִטפלעקט א ִפש פעיל ‪,‬און האט ארויפגעכאפט א‬ ‫לעבעדיקן גייסט‪.‬‬ ‫‪12‬אא בער זיי האא בן אוִדזער לעבִס גערעכִט פאא ר אא פאא רוויילוִג ‪,‬און אוִדזער צייט דאא פאא ר אא מאא רק פאא ר געוויִס ‪,‬וואא רעם ‪,‬זאא גן זיי ‪,‬‬ ‫מיר מוזן באא קומען יעדן וועג ‪,‬כאא טש דאא ס איז מיט רשעים‪.‬‬ ‫‪13‬ווארים דער דאזיקער מעִטש ‪,‬וואס פון ערדישן עִין מאכט כלים שברירי ‪,‬און געשִיצטע בילדער ‪,‬ווייסט זיך צו באליידיקן איבער‬ ‫אלע אִדערע‪.‬‬ ‫‪14‬און אא לע שוִאים פון דייאן עם ‪,‬וואא ס זייאִען זיי תחת ‪,‬זייאִען ִאריש ‪,‬און מער אומגליק פון תיִוקות‪.‬‬ ‫‪15‬וואא רעם זיי האא בן גערעכִט כל די ֹויר ם פאא ר אלוקים ‪ :‬וואא ס זיי האא בן ִישט קיין אויגן צו זען ‪,‬און ִישט קיין ִאא ז צו צוציען אא טעם ‪,‬‬ ‫זִַען זַ פאא מעלעך צו גַן‪.‬‬ ‫אא דער אויערן צו הערן ‪,‬אא דער פיִגער פון העִט צו שעפן ;און זַערע פיס א‬ ‫‪16‬וואא רעם דער מעִטש האא ט זיי געמאא כט ‪,‬און דער ‪,‬וואא ס האא ט געלייִט זיין אייגעִעם גייסט ‪,‬האא ט זיי געמאא כט ;אא בער קיין מעִטש‬ ‫קען ִישט מאא כן אא גאא ט ווי אים‪.‬‬ ‫‪17‬ווארים ער איז שטאא רביק ‪,‬ער אא רבעט אא טויט זאא ך מיט שלעכט העִט ‪:‬פאא ר ער אא ליין איז בעסער ווי די זאכן וואא ס ער בוקן;‬ ‫‪18‬יאא ‪,‬זיי האא בן זיך געבוקט אויך די בהמות ‪,‬וואא ס זעִען די שִאהדיקסטע ;וואא רעם עטלעכע זייאִען ערגער ווי אא ִדערע‪.‬‬ ‫‪19‬אויך זיי זעִען ִישט שיין ‪,‬אא זוי פיל ווי צו זיין באא גערן וועגן בהמות ;אא בער זיי זעִען געגאִגען אא ן די לויב פון גאא ט און זיין ברכה‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪16‬‬ ‫געפִַיקט‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪1‬דעריבער האא ט מען זיי געטראא כט מיט די דאא זיקע ‪,‬און מיט דער המון בהמות האא ט מען זיי‬ ‫‪2‬אִשטאט דעם עוִש ‪,‬וואס דו הוסט חן מיט דיין אייגעִעם פאלק ‪,‬האסטו פאר זיי צוגעגרייט בשר מיט א זר טעם ‪,‬אפילו שלאכטן צו‬ ‫דערוועקן זייער תאוה‪.‬‬ ‫‪3‬צום קוף ‪,‬כדי זיי ‪,‬וואא ס האא בן חפץ מאכל ‪,‬זאא לן פאא ר דעם מיאוסן ראיה פון די בהמות ‪,‬וואא ס זעִען געשיקט געוואא רן צווישן זיי ‪,‬אויך‬ ‫ִישט רחם זיין אויף דעם וואא ס זיי דארפן באא גערן ;אבע ר ד י דאזיקע ‪ ,‬װעלכ ע לַד ן מי ט א קורצע ר פלאץ ‪ ,‬האב ן געקעִ ט װער ן‬ ‫פארטייליק ט מי ט א מאדִע ם געשמאק‪.‬‬ ‫‪4‬וואא רעם עס איז געווען ִויטיק ‪,‬אא ז אויף זיי זאא ל קומען די חרטה ‪,‬וואא ס זיי האא בן ִישט געקעִט אויסמיידן ;אא בער צו די דאא זיקע זאא ל‬ ‫געפִַיקט געוואא רן‪.‬‬ ‫א‬ ‫מען ִאא ר ווייזן ‪,‬ווי זייערע שוִאים זעִען‬ ‫‪5‬ווארים ווען די גרויםע גרימצארן פון בהמות איז געקומען אויף די דאא זיקע ‪,‬און זיי זעִען אומגעקומען מיט די שטעכן פון שלאא ִגע‬ ‫קרומע ‪,‬איז דיין גרימצארן ִיט געווען אויף אייביק;‬ ‫‪6‬אא בער זיי האא בן זיך דערשראקן פאא ר אא קלייִע צייט ‪,‬כדי זיי זאא לן געוואא רִט ווערן ‪,‬מיט אא צייכִס פון ישועה ‪,‬זיי צו זכרון צו דעם‬ ‫געבאא ט פון דייאן ֹורה‪.‬‬ ‫‪7‬וואא רעם דער ‪,‬וואא ס האא ט זיך צו אים געקערט ‪,‬איז ִישט ִיצול געוואא רן דורך דער זאא ך ‪,‬וואא ס ער האא ט געזען ‪ִ,‬ייערט דורך דיר ‪,‬וואא ס‬ ‫איז דער גואל פון אא לע‪.‬‬ ‫‪8‬און דו האא סט דערויף געמאכט מודה דייאִע שוִאים ‪,‬אא ז דו ביסט דאא ס וואא ס מציל פון כל ארֶאה;‬ ‫‪9‬פאא ר זיי די ביסן פון גריגאא לז און פליען געהרגעט ‪,‬און קיין סגולע פאא ר זייער לעבן איז ִיט געפוִען געוואא רן;‬ ‫‪10‬אא בער דייאִע בא ִר ים האא בן ִישט ִצח די ציין פון ארבר ים ‪,‬וואא רעם דייאן חו סו ד איז געווען איבער זיי ‪,‬און האא ט זיי רפא‪.‬‬ ‫‪11‬וואא רעם זיי זעִען געווען דק ‪,‬כדי זיי זאא לן זכר דייאִע דברים ;און זיי זעִען גיך געראטעוועט געווארן ‪,‬כדי זיי ִישט ארייִפאלן אין‬ ‫טיפע פארגעסן ‪,‬זאלן זיי תמיד דערקעִען דיין גוטסקייט‪.‬‬ ‫‪12‬ווארים ִישט קיין קרייאטעכץ ‪ ,‬און ִיט מעדאא קיישאא ן ‪ ,‬וואא ס האא ט זיי געזוִט געזוִט ‪ִ :‬ייערט דיין וואא רט ‪ ,‬ה ‪' ,‬וואא ס היילט אא לץ‪.‬‬ ‫‪13‬ווארים דו האסט א כוח פון לעבן און טויט ‪:‬דו פירסט צו די טויערן פון גיהִום ‪,‬און ברעִגסט ווידער אויפ‪.‬‬ ‫‪14‬טאא קע אא מעִטש הרגעט דורך זיין רשעות ‪,‬און דער גייסט ‪,‬ווען ער איז אא רויס ‪,‬קערט זיך ִיט צוריק ;און די ִשמה ‪,‬וואא ס איז‬ ‫אויפגעִומען געוואא רן ‪,‬קומט ווידער ִיט‪.‬‬ ‫‪15‬אבער עס איז ִיט מעגלעך צו אא ִטלויפן דיין האא ִט‪.‬‬ ‫‪16‬וואא רעם די רשא עים ‪,‬וואא ס האא בן געלייקִט דיך צו קעִען ‪,‬זייאִען ִגע געוואא רן פון דער שטאא רקייט פון דייאן אא רעם ;מיט זרעים גשם ‪,‬‬ ‫ברגל ‪,‬און רעגן ‪,‬זייאִען זיי גערודפט געוואא רן ‪,‬וואא ס זיי האא בן ִישט געקאִט אויסמיידן ‪,‬און פון פייאער זייאִען זיי אכל געוואא רן‪.‬‬ ‫‪17‬ווארים ‪,‬וואס איז מערסט צו וואוִדערן ‪,‬דאס פייער האט געהאט מער קראפט אין וואסער ‪,‬וואס כאפט אלעס ‪,‬ווארים די וועלט‬ ‫קעמפט פאר די צדיקים‪.‬‬ ‫‪18‬ווארים אמאל איז די פלאם געוואר געווארן ‪,‬כדי זי זאל ִיט פארברעִען די בהמות ‪,‬וואס זעִען געשיקט געווארן קעגן די רשעים ;‬ ‫אבער אליין זאלן זען און זען אז זיי זעִען גערודפט געווארן מיט דעם משפט פון גאט‪.‬‬ ‫צַט ברעִט עס אא פילו אין מיטן וואא סער איבער דער מאא כט פון פייער ‪,‬כדי זי זאא ל פאא רטיליקן די פירות פון אא ן‬ ‫‪19‬און אין אא ן אא ִדער א‬ ‫אומגערעכטן לאא ִד‪.‬‬ ‫‪20‬אִשטאט דערויף האסטו געפיטערט דיין אייגעִעם פאלק מיט מאכלים פון מלאכים ‪,‬און האסט זיי געשיקט פון הימל צוגעגרַט‬ ‫ברױט אן זַער ארבעט ‪,‬ביכולת צו באפרידיקן יעדן מאן׳ס הִאה ‪,‬און שטימען מיט יעדן טעם‪.‬‬ ‫‪21‬וואא רעם דייאן פרִסה האא ט אמר דייאן מתיקות צו דייאִע בא ִר ים ‪,‬און עבד צום תאוה פון דעם אכל ‪,‬האא ט זיך געמאא כט לויט איטלעכס לבב‪.‬‬

‫‪22‬אא בער שִיי און אייז האא בן פאא רטראא גן דאא ס פייער ‪,‬און זעִען ִישט צעלאא זן ‪,‬כדי זיי זאא לן וויסן ‪,‬אא ז פייער וואא ס ברעִט אין האא גל ‪,‬‬ ‫און פיִקלעִדיק אין רעגן ‪,‬האא ט פאא רטיליקט די פירות פון די שוִאים‪.‬‬ ‫‪23‬אא בער דאא ס האא ט ווידער פאא רגעסן זיין אייגעִעם כוח ‪,‬כדי די צדיקים זאא לן דערִערט ווערן‪.‬‬ ‫זַן שטאא רקַט קעגן די אומגערעכט ‪,‬פון װעגן זַער‬ ‫‪24‬װאא רום די באא שעפעִיש װאא ס דיך דיך ‪,‬װאא ס איז דער בעל‪-‬הכרה ‪,‬פאא רמערט א‬ ‫זַן שטאא רקַט פאא ר די װאא ס בטחן זיך אין דיר‪.‬‬ ‫שטראא ף ‪,‬און פאא רמאא כט א‬ ‫‪25‬דעריבער איז עס אויך דעמאלט פארעִדערט געווארן אין אלע אופִות ‪,‬און איז געווען געהארכזאם צו דיין חן ‪,‬וואס שפייזט‬ ‫אלצדיִג ‪,‬לויט דער רצון פון די וואס האבן ִויט‪.‬‬ ‫דִַע בא ִר ים ‪,‬ה ‪',‬וועמען דו האא סט ליב ‪,‬זאא לן וויסן ‪,‬אא ז דאא ס איז ִיט דער צמח פון פירות וואא ס שפייזט דעם מעִטש ‪ִ,‬ייערט דאא ס‬ ‫‪26‬כדי א‬ ‫איז דייאן וואא רט וואא ס היט די וואא ס בטח זיך אויף דיר‪.‬‬ ‫‪27‬וואא רעם דאא ס ‪,‬וואא ס איז ִישט חרוב געוואא רן פון דעם פייער ‪,‬האא ט זיך געוואא רעמט מיט אא קלייִעם זוִעִשטראא ל ‪,‬און האא ט זיך באלד‬ ‫אא פגעלאא זן;‬ ‫‪28‬כדי עס זאל זיין באקאִט ‪,‬אא ז מיר מוזן פאא רהיטן די זון צו דאא ִקען דיר ‪,‬און אין דעם טאא ג‪-‬פרייעִדיק דאא ווִען צו דיר‪.‬‬ ‫‪29‬וואא רעם די תקוה פון די אומדִיקע וועט זיך ִמס ווי דער פראא סט פון וויִטער ‪,‬און ווי מא יר ם ֹא רשים וועט אא ִטלאא פן‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪17‬‬ ‫‪1‬וואא רעם דייאִע משפטים זייאִען גרויס ‪ ,‬און קעִען ִישט בייאם מא יראב ה ווערן ;דעריבער האא בן זיך טועה ִפשות ִפש‪.‬‬ ‫‪2‬וואא רעם ווען רשעים האא בן געדאא כט צו דריקן דאא ס הייליקע פאא לק ;ז ַ זִַע ן פארשלאס ן אי ן זַער ע הַזער ‪ ,‬ד י געפאִגעִע ם‬ ‫פו ן פיִסטערִיש ‪ ,‬או ן פארבוִד ן מי ט ד י בוִד ן פו ן א לאִגע ר ִאכט ‪ ,‬זִַע ן דאר ט געלעגן ‪ ,‬פאר ־ פארטַ ט פו ן דע ר‬ ‫אַביקע ר השגחה‪.‬‬ ‫‪3‬ווארים בשעת זיי האבן געמייִט צו ליגן פארבארגן אין זייערע באהאלטעִע זיִד ‪,‬זעִען זיי צעשפרייט געווארן אוִטער א פיִצטערן‬ ‫פארהאִג פון פארגעסן ‪,‬שוידערליך פארוואוִדערט ‪,‬און געציטערט מיט פרעמדע פארשוין‪.‬‬ ‫‪4‬וואא רעם אויך דער וויִקל וואא ס האא ט זיי האלטן ‪,‬האא ט זיי ִישט געקאא ִט אא פהיטן פון פחד ‪,‬אא בער קולות ווי פון מא יר ם ִפל האא ט‬ ‫געקלוִגען אא רום זיי ‪,‬און טרויעריקע זעאוִגען האא בן זיך באא וויזן צו זיי מיט שווערע פִימער‪.‬‬ ‫‪5‬קיין כוח פון פייאער האא ט זיי ִישט געקאא ִט ליכטיקן ;און די ליכטיקע פלאא מען פון די שטערן האא בן ִיט געקעִט פאא רטראא גן פאא ר‬ ‫ליכטיקן יעִע שרעקלעכע ִאא כט‪.‬‬ ‫‪ִ6‬אא ר דאא רטן האא ט זיך באא וויזן צו זיי אא פייער וואא ס האא ט זיך אא ִגעצוִדן פון זיך אא ליין ‪,‬זייער א שרעק ‪,‬ווארים זיי זעִען זייער‬ ‫דערשראא קן ‪,‬און זיי האא בן געמייִט ‪,‬אא ז די זאא כן ‪,‬וואא ס זיי האא בן געזען ‪,‬זעִען ערגער ווי די ראיה ‪,‬וואא ס זיי האא בן ִיט געזען‪.‬‬ ‫‪7‬און די אילוזיעס פון קוִצן‪-‬כישוף ‪,‬זיי זעִען ירד געוואא רן ‪,‬און זייער התִשאות אין חכמה איז געראטעוועט געווארן מיט חרפה‪.‬‬ ‫‪8‬ווארים זיי ‪,‬וואס האבן צוגעזאגט צו פארטריבן אימה און צרות פון א קראִקער ִפש ‪,‬זעִען אליין געווען קראִק פון פחד ‪,‬וואס איז‬ ‫ווערט צו לאכן‪.‬‬ ‫‪9‬וואא רעם כאא טש קיין ִורא האא ט ִישט מורא געהאא ט פאא ר זיי ;ִאא ך זיין דערשראא קן מיט בהמות וואא ס דורכגעגאִגען דורך ‪,‬און כיסיִג‬ ‫פון שלאא ִג‪,‬‬ ‫‪10‬זיי זעִען געשטאא רבן פון מורא ‪,‬און געלייקִט אא ז זיי געזען די לופט ‪,‬וואא ס קען פון קיין זייאט זיין אא וווידאא ד‪.‬‬ ‫‪11‬ווארים די רשעות ‪,‬פארמשפט דורך איר אייגעִעם עדות ‪,‬איז זייער טרויעריג ‪,‬און ווייל געדריקט מיט געוויסן ‪,‬פאראויסזאגט ער‬ ‫תמימד שווערע זאכן‪.‬‬ ‫‪12‬ווארים מורא איז גאא רִישט אא ִדערש ווי אא פאא רראא ט פון די סאא קערז וואא ס די שכל אא פפערס‪.‬‬ ‫‪13‬און די דערוואא רטוִג פון איִעווייִיק ‪,‬ווייל ווייִיקער ‪,‬רעכִט די אומוויסִדיקייט מער ווי די סיבה וואא ס ברעִגט די יסורים‪.‬‬ ‫‪14‬אא בער זיי שלאא פן יעִע ִאא כט דעם זעלבן שלאף ‪,‬וואא ס איז טאא קע געווען אומשולדיק ‪,‬און וואא ס איז אויף זיי געקומען פון די שטן פון‬ ‫אא באא שערט גיהִום‪,‬‬ ‫‪15‬זייִען געווען טייל צער מיט פאא רשייִוִגען ‪,‬און טייל זייִען פאא רשוועבט ‪,‬און זייער האא רץ האא ט זיי פאא רפעלט ;וואא רעם אא פחד ‪,‬און‬ ‫ִישט געזוכט ‪,‬איז בוא אויף זיי‪.‬‬ ‫‪16‬דעמאלט ווער עס יז עס געפאלן אא ראא פ ‪,‬איז געווען שטרעִג געהיט ‪,‬פארשלאסן אין אא טורמע אא ן ברזל באא רס‪,‬‬ ‫‪17‬ווארים צי ער איז געווען אא בעל ‪,‬אא דער פאא סטעך ‪,‬אא דער אא אא רבעטער אין דעם פעלד ‪,‬ער איז געווען דורכגעקאא כט ‪,‬און ער איז‬ ‫געווען דורכגעקאא כט די ִויט ‪,‬וואא ס קען ִיט זיין ויסמיידן ‪:‬פאא ר זיי זעִען אא לע געווען געבוִדן מיט איין קייט פון פיִצטערִיש‪.‬‬ ‫‪18‬צי עס איז געווען אא וויִט ווי אא פייאפן ‪,‬אא דער אא שמעקן פון פויגל צווישן די צעשפרייטע צווייגן ‪,‬אא דער אא ִפילה ִאה פון וואא סער‬ ‫וואא ס לויפן אין אא גוואא לד‪,‬‬ ‫‪19‬אא דער אא געראא טן קא ול פון אא ראא פגעוואא רפן שטייִער ‪,‬אא דער אא לויפן וואא ס האא ט זיך ִיט געקעִט זען פון בהמות ‪,‬אא דער אא ברום‪-‬קול‬ ‫פון רוב ווילדע חיות ‪,‬אא דער אא ווידערקאא ל פון די הוילע בערג ;די דאא זיקע זאא כן האא בן זַ געמאא כט פון מורא‪.‬‬ ‫געשִַט מיט קלאא ר ליכט ‪,‬און קייִער איז ִישט געשטערט געוואא רן אין זייער מי‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪20‬וואא רעם די גאא ִצע וועלט האא ט‬ ‫‪ִ21‬אא ר איבער זיי איז געווען פאא רשפרייט אא שווער ִאא כט ‪,‬אא בילד פון דער פיִצטערִיש ‪,‬וואא ס זאא ל דערִאא ך באא קומען זיי ;אא בער זיי‬ ‫זעִען געווען מער שווער צו זיך ווי די פיִצטערִיש‪.‬‬

‫ַאּ פיטל‪18‬‬ ‫‪1‬אא בער דייִע צדיקים האא בן געהאא ט אא זייער גרויס ליכט ‪,‬וועמעס קול זיי האא בן געהערט ‪,‬און זיי האא בן ִישט ראה זייער געשטאא לט ‪,‬‬ ‫מחמת זיי האא בן אויך ִישט געליטן די זעלבע זאא כן ‪,‬האא בן זיי זיי גערעכִט שמחה‪.‬‬ ‫‪2‬אא בער דערפאר האא בן זיי זיי איצט ‪,‬וואא ס זיי האא בן פריער געמאא כט ‪ִ,‬ישט געשעדיגט ‪,‬זיי האא בן זיי תודה ‪,‬און האא בן זיי געבעטן מחילה‬ ‫פאא ר דעם וואא ס זיי זעִען געווען שוִאים‪.‬‬ ‫‪3‬אִשטאט דערויף האסטו זיי ִתן א ברעִען עמוד אש ‪,‬סיי צו זיין א פירער פון דעם אומבאקאִטן ִסיעה ‪,‬און סיי פאר א זון אן‬ ‫אומשולדיק ‪,‬זיי צו פארדרייען מיט כבוד‪.‬‬ ‫‪4‬ווארים זיי זעִען געווען ווערט צו זיין פארשלאסן פון ליכט און טורמע אין דער פיִצטערִיש ‪,‬וואא ס האא בן פארשלאסן דיין זין ‪,‬דורך‬ ‫וועמען די ומקערן ליכט פון דער תורה איז געווען געגעבן צו דער וועלט‪.‬‬ ‫‪5‬און ווען זיי האבן באשלאסן צו טייטן די קיִדער פון די קדושים ‪,‬איין קיִד איז אא רויסגעוואא רפן און ִיצול ‪,‬זיי צו תוכחה ‪,‬דו האסט‬ ‫אוועקגעִומען די המון פון זייערע קיִדער ‪,‬און זיי פאא רִיכטן גאא ר אין אא שטאא רק וואא סער‪.‬‬ ‫‪6‬פון יעִע לאיי לאה זייאִען אוִדזערע אבות באא שטערט געוואא רן פריער ‪,‬אא ז זיי ווייסן פאא רזיכערט צו וואא ס שבועות זיי האא בן געגעבן‬ ‫בטחון ‪,‬און זיי זאא לן דערִאא ך זיין פריי‪.‬‬ ‫‪7‬און פון דייאן ֶאם איז לקח געוואא רן סיי די ישועה פון די צדיקים ‪,‬און סיי די חורבן פון די שוִאים‪.‬‬ ‫‪8‬וואא רעם מיט וואא ס דו האא סט געטראא פן אוִדזערע שוִאים ‪,‬דערמיט האא סטו אוִדז פאא רהערלעכט ‪,‬וועמען דו האא סט גערופן‪.‬‬ ‫‪9‬ווארים די צדיקים קיִדער פון גוט מעִטשן האא בן קרבן אין געהיים ‪,‬און מיט איין צושטימען געמאכט אא הייליק געזעץ ‪,‬אא ז די‬ ‫הייליקע זאא ל זיין ווי טיילז פון די זעלבע גוט און שלעכטס ‪,‬די אבות איצט זיִגען אויס די געזאא ִג פון הלל‪.‬‬ ‫‪10‬אא בער אויף דער אא ִדערער זייט האא ט זיך געלאא זט אא רעה ‪,‬לויט די געשריי פון די שוִאים ‪,‬און אא טרויעריק רעש איז געטראא גן‬ ‫געוואא רן אין או ורץ פאא ר קיִדער ‪,‬וואא ס זייִען געבראא כט געוואא רן‪.‬‬ ‫‪11‬דער האר און דער קִעכט זעִען באשטראפט געווארן לויט איין אופן ;און אזוי ווי דער מלך האט געליטן דער פשוטער מעִטש‪.‬‬ ‫זִַען ִיט געווען געִוג זיי צו‬ ‫‪12‬און זיי אא לע צוזאא מען האא בן געהאט אא ִומער פון מתים מיט איין מין פון טויט ;און די לעבעדיקע א‬ ‫‪,‬ווַל אין איין מאא מעִט איז דער איידעלער זאא מען פון זיי פאא רטיליקט געוואא רן‪.‬‬ ‫באא גראא בן א‬ ‫‪13‬ווארים ווייל זיי האבן ִישט געגלייבט קיין זאך צוליב די כישוף ;ִאא כן פאא רטיליקן פון דעם בכאור ‪,‬האא בן זַ מודה געװען דאא ס‬ ‫דאא זיקע פאא לק פאא ר זין פון גאא ט‪.‬‬ ‫‪14‬ווארים בשעת אא לץ איז געווען אין שטיל שטילקייאט ‪,‬און יעִע ִאא כט איז געווען אין די צווישן פון איר שִעל גאא ִג‪,‬‬ ‫‪15‬דייאן אלמעכטיקער וואא רט איז אא ראא פ פון הימל פון דיין מלוכה טראא ן ‪,‬ווי אא האא רציק מעִטש פון מלחמה אין די צווישן פון אא לאא ִד‬ ‫פון חורבן‪.‬‬ ‫‪16‬און איר האא ט געבראא כט דייאן אומגעמאא כט געבאא ט ווי אא שאא רף שווערד ‪,‬און שטייעִדיק אא ִגעפילט אא לץ מיט טויט ;און עס האא ט‬ ‫אא ִגערירט דעם הימל ‪,‬אא בער עס איז געשטאא ִען אויף דער ערד‪.‬‬ ‫‪17‬דעמאלט האט זיי פלוצליִג זעאוִגען פון חלומות ִורא ‪,‬און מורא זעִען געקומען אויף זיי אא ן געקוקט‪.‬‬ ‫‪18‬און אייִער איז אהער געווארפען ‪,‬און אן אִדערער אהין ‪,‬האלב טויט ‪,‬האט ארויסגעוויזן די אורזאך פון זיין טויט‪.‬‬ ‫‪19‬וואא רעם די חלומות וואא ס האא בן זיי צרה ‪,‬האא בן דאא ס פאא ראויסגעזען ‪,‬כדי זיי זאא לן ִישט אומקומען ‪,‬און ִישט וויסן פאא רוואא ס זיי‬ ‫זעִען געפלאא ִטערט געוואא רן‪.‬‬ ‫‪20‬יאא ‪,‬דער טעם פון טויט האא ט אויך גערירט די צדיקים ‪,‬און עס איז געווען אא חורבן פון דעם המון אין דער מדבר ‪,‬אא בער דער‬ ‫גרימצארן האט ִישט געדויערט לאא ִג‪.‬‬ ‫זַן‬ ‫געאַלט ‪,‬און האא ט זיך געשטעלט זיי צו באא שיצן ;און ער האא ט געבראא כט דעם שילד פון א‬ ‫א‬ ‫‪21‬וואא רעם דעמאלט האא ט דער תמים זיך‬ ‫װַרױך ‪,‬און זיך אא װעקגעשטעלט קעגן דעם גרימצאא רן ‪,‬און אא זױ האא ט געבראא כט די‬ ‫געהעריקן דיִסט ‪,‬דאא ווִען ‪,‬און דער גִבה פון א‬ ‫דַן קִעכט‪.‬‬ ‫אומגליק ‪,‬און דערקלערט ‪,‬אא ז ער איז א‬ ‫‪22‬און ער האא ט ִצח דעם משחית ‪ִ,‬ישט מיט שטאא רקייט פון גוף ‪,‬און ִישט מיט חיל פון זרועות ‪ִ,‬ייערט מיט אא דא בא ר האא ט ער‬ ‫אוִטערגעכאא פט דעם וואא ס האא ט גֶושטראא פט ‪,‬טעִהִדיק די שבועות און בוִדים וואא ס זיי האא בן כרת מיט די אבות‪.‬‬ ‫‪23‬ווארים ווען די מתים זעִען אציִד אראפגעפאלן פון הויפִס אייִער אויפן אִדערן ‪,‬און זיי זעִען געשטאִען צווישן זיך ‪,‬האט ער‬ ‫אפגעשטעלט דעם גרימצארן ‪,‬און האט זיך צעשיידט דעם וועג צו די לעבעדיקע‪.‬‬ ‫‪24‬ווארים אין די לאא ִג לבוש איז געווען די גאִצע וועלט ‪,‬און אין די פיר שורות פון די שטייִער איז געווען די פראא כט פון די אבות‬ ‫אויסגעקריצט ‪,‬און דיין מאא דזשעסטי אויף זיין קאא פ‪.‬‬ ‫‪25‬צו די דאא זיקע האא ט דער מחריב מא קום געגעבן ‪,‬און האא ט מורא געהאא ט פאא ר זיי ‪,‬וואא רעם עס איז געִוג געווען ‪,‬אא ז זיי האא בן ִאא ר טעם‬ ‫פון דעם גרימצארן‪.‬‬ ‫ַאּ פיטל‪19‬‬ ‫‪1‬און די רשעים איז בוא אויף זיי אא ן רחמִות ביזן סוף ‪,‬וואא רעם ער האא ט געוואוסט פריער וואא ס זיי וועלן טאא ן;‬ ‫געאַלט אא וועק ‪,‬האא בן זיי תשובה געטאא ן און זיי ִאא כיאא גן‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪2‬ווי אא זוי אא ז זיי האא בן זיי ִתן רשות צו עזב ‪,‬און זיי האא בן זיי‬ ‫מורה ‪,‬און זיי האא בן זיי‬ ‫‪3‬וואא רעם בעת זיי האא בן ִאא ך טרויערט און געקלאא גט ביי די קברים פון די מתים ‪,‬האא בן זיי צוגעלייגט אא ן אא ִדער ו‬ ‫ִאא כגעיאא גט ווי אא ִטלאא פן ‪,‬וועמען זיי האא בן געבעטן פון זיי זאא לן אא וועקגיין‪.‬‬

‫‪4‬ווארים דער גורל ‪,‬וואס זיי זעִען געווען ווערט דערויף ‪,‬האט זיי צוגעצויגן צו דעם עק ‪,‬און האט זיי פארגעסן די זאכן ‪,‬וואס זעִען‬ ‫שוין געשען ‪,‬כדי זיי זאלן מקיים זיין די שטראף ‪,‬וואס האט געפעלט צו זייערע יסורים‪.‬‬ ‫‪5‬און כדי דייאן ֶאם זאא ל עבר אא דו ורך ִפלא ‪,‬אא בער זיי זאא לן מצא אא מות זר‪.‬‬ ‫‪6‬ווארים די גאִצע באשעפעִיש אין זיין געהעריק מין איז געווען פאא רמירט ווידער ווידער ‪,‬געדיִט די ייִציק געבאא ט וואא ס זעִען‬ ‫געגעבן צו זיי ‪,‬אא ז דיין קיִדער זאלן זיין געהאלטן אא ן שאא טן‪.‬‬ ‫‪7‬דאא ס הייסט ‪,‬אא וואא לקן וואא ס שאא ט דעם לאא גער ;און װו װאא סער איז געשטאא ִען פריר ער ‪,‬האא ט זיך באא װיזן אא טרוקן לאא ִד ;און אא רויס‬ ‫פון ים סוף אא וועג אא ן שטערוִג ;און פון דעם געוואלדיקן שטראא ם אא גרין פעלד‪:‬‬ ‫‪8‬וואוהין איז הלך דאא ס כל הא ֶאם וואא ס זייאִען הגִה געוואא רן מיט דייאן יאד ‪,‬ראה דייאִע ִפלאות משוִה‪.‬‬ ‫זִַען געשפריִגען װי שעפסן ‪,‬און דיך הלל ‪,‬גאא ט ‪,‬װאא ס האא ט זַ מציל געװען‪.‬‬ ‫זִַען געגאא ִגען אין גאא ִצן װי פערד ‪,‬און א‬ ‫‪9‬װאא רום זַ א‬ ‫‪10‬וואא רעם זיי האא בן זיך ִאא ך דערמאא ִט די זאא כן ‪,‬וואא ס זעִען געטאא ן געוואא רן ‪,‬בעת זיי האא בן זיך געוואויִט אין או ורץ ז אארה ‪,‬ווי די ערד‬ ‫טַך האא ט אא רויסגעוואא רפן אא המון צפרדע אא ִשטאא ט פון פיש‪.‬‬ ‫האא ט אא רויסגעבראא כט פליגן אא ִשטאא ט בהמות ‪,‬און ווי דער א‬ ‫‪11‬אא בער ִאא כדעם האא בן זיי ראה אא ִייעם דור פון עוף ‪,‬ווען זיי האא בן געפירט מיט זייער אא פעטיט ‪,‬און זיי האא בן בֶופי שו ה צא ֶאר פ ראִים‪.‬‬ ‫‪12‬וואא רעם פון ים זייאִען עלה צו זיי פון ים פאא ר זייער ִחת‪.‬‬ ‫‪13‬און שטראא ף זעִען געקומען אויף די זיִדיקע ‪ִ,‬יט אא ן ערשטע צייכִס דורך די שטאא רקייט פון דוִערן ‪:‬פאא ר זיי האא בן געליטן רעכט‬ ‫לויט זייער אייגן רשעות ‪,‬אא זוי ווי זיי האא בן געווייִט אא מער שווער און כייאא ס ִאא טור צו פרעמדע‪.‬‬ ‫‪14‬וואא רעם די סדומים האא בן ִישט אויפגעִומען די ‪,‬וועמען זיי האא בן ִישט געקעִט ‪,‬ווען זיי זעִען געקומען ;אא בער די דאא זיקע האא בן‬ ‫געבראא כט פרייִט אין קִעכטשאפט ‪,‬וואא ס האא בן זיי פאא רדיִט‪.‬‬ ‫‪15‬און ִיט ִאא ר אא זוי ‪ִ,‬אא ר טאא מער וועט זיין אא ביסל כבוד צו יעִע ‪,‬ווייאל זיי געווייִט פרעמדע ִיט פרייִדלעך;‬ ‫‪16‬אא בער די דאא זיקע האא בן זיי זייער שווער געפלאא ִטערט ‪,‬וועמען זיי האא בן באא קומען מיט סעודות ‪,‬און זיי זעִען שוין געמאא כט‬ ‫געוואא רן מיט זיי אין די זעלבע ֹורה‪.‬‬ ‫‪17‬דעריבער ‪,‬אא פילו מיט ֶר ִי יאת האא ט מען די דאא זיקע געשלאא גן ‪,‬אא זוי ווי די טירן פון דעם צדיק;‬ ‫‪18‬ווארים די עלעמעִטן זעִען פארעִדערט געווארן אין זיך אליין דורך א מין הארמאִיע ‪,‬אזוי ווי אין א ִיגון ‪,‬טוישן די ִאמען פון‬ ‫דעם ִיגון ‪,‬און דאך זעִען זיי תמיד קלאִגן ;וואא ס קען געזוִט זיין באמערקט דורך די אויגן פון די זאכן וואא ס זעִען געטאן‪.‬‬ ‫‪19‬ווארים די ערדישע זאכן זעִען פארוואִדלט געווארן אין וואסער ‪,‬און די זאכן ‪,‬וואס זעִען פריער געשוועמען אין וואסער ‪,‬זעִען‬ ‫איצט געגאִגען אויף דער ערד‪.‬‬ ‫‪20‬דאא ס אב ש האא ט געהאא ט כוח אין מא יר ם ‪,‬און האא ט שכח זיין אייגעִע מעלה ‪,‬און דאא ס וואא סער האא ט פארגעסן זיין אייגעִע טבע‪.‬‬ ‫‪21‬אויף דער אא ִדערער זייט ‪,‬די פלאא מען האא בן ִיט צעוואא רפן די פלייש פון די פאא רדאא רבן לעבעדיק זאכן ‪,‬כאא טש זיי געגאִגען אין‬ ‫איר ;אויך ִיט צעלאא זן זיי די ייאזיק מין פון הימלישע פלייש וואא ס איז געווען פון ִאא טור פיייק צו צעלאא זן‪.‬‬ ‫‪22‬וואא רעם אין אא לץ האא סטו ‪,‬ה ‪',‬האא סט געגדלט דייאן עם ‪,‬און זיי געהערלעכט ‪,‬און דו האא סט זיי ִישט געהיט ‪ִ,‬ייערט האא סט זיי עזר אין‬ ‫יעדן צייט און אא רט‪.‬‬