דרשה אויפן בארג מתיא 5:1-48 און זעענדיק די מאסן מענטשן ,איז ער ארויף אויף א בארג; און ווען ער איז געזעסן ,זענען צו אים געקומען זיינע 1 .תלמידים זַן מויל ,און האא ט זיי געלערנט ,זאא גנדיק 2 :און ער האא ט געעפנט ײ .געבענטשט זענען די אא רעמע אין גייסט ,ווייל זייערס איז דאא ס מלכות פון הימל 3 .וואויל זענען די וואא ס טרויערן ,ווייל זיי וועלן געטרייסט ווערן 4 .געבענטשט זענען די עניוותדיקע ,ווייל זיי וועלן ירשענען די ערד 5 .געבענטשט זענען די וואא ס הונגערן און דאא רשטן נאא ך גערעכטיקייט ,ווייל זיי וועלן זאײ ט ווערן 6 .געבענטשט זענען די רחמנותדיקע ,ווייל זיי וועלן באײ קומען רחמנות 7 .געבענטשט זענען די ריינע אין הארץ ,ווייל זיי וועלן זען גאא ט 8 .געבענטשט זענען די שלום-מאכער ,ווייל זיי וועלן גערופן ווערן די קינדער פון גאא ט 9 .וואויל זענען די וואא ס ווערן גערודפט צוליב גערעכטיקייט ,ווייל זייערס איז דאא ס מלכות פון הימל 10 געבענטשט זענט איר ,ווען מענטשן וועלן אייך באשמיצן און אייך פארפאלגן און וועלן אייך זאגן אלערליי שלעכטס 11 .וועגן ליגן ,צוליב מיר ,פרייט זיך און זייט זייער צופרידן ,ווייל גרויס איז אייער באײ לוינונג אין הימל ,ווייל אײ זוי האא בן זיי פאײ רפאא לגט די נביאים 12 .וואא ס זענען געווען פאײ ר אייך זַן טעם ,מיט וואא ס זאא ל מען עס געזאײ לצן? פון 13 איר זענט דאא ס זאײ לץ פון דער ערד; אא בער אויב דאא ס זאײ לץ פאײ רלירט ײ .דעמאא לט אא ן איז עס גוט צו גאא רנישט ,נאא ר אײ רויסגעוואא רפן און צעטרעטן אונטער די פיס פון מענטשן .איר זענט דאא ס ליכט פון דער וועלט .אײ שטאא ט וואא ס שטייט אויף אײ באײ רג קען נישט פאײ רבאא רגן ווערן 14 מענטשן צינדן אויך נישט אא ן אײ ליכט און לייגן עס אונטער אײ מעסעל ,נאא ר אויף אײ ליכטער; און עס גיט ליכט צו אײ לע 15 .וואא ס זענען אין שטוב לאא זט אייער ליכט אײ זוי שיינען פאײ ר מענטשן ,כדי זיי זאא לן זען אייערע גוטע מעשים און פאײ רהערלעכן אייער פאא טער וואא ס 16 .איז אין הימל מיינט נישט אז איך בין געקומען צו צעשטערן די תורה ,אדער די נביאים; איך בין נישט געקומען צו צעשטערן ,נאר צו 17 .מקיים זיין ווייל איך זאא ג אייך באמת ,ביז הימל און ערד וועלן פאײ רגיין ,וועט קיין איין אות אא דער איין קיצור נישט פאײ רגיין פון דער 18 .תורה ,ביז אײ לץ וועט מקוים ווערן
1
דרשה אויפן בארג
ווער עס וועט דעריבער ברעכן איינע פון די קלענסטע מצוות ,און וועט לערנען מענטשן אײ זוי ,וועט גערופן ווערן דער 19 קלענסטער אין דעם מלכות פון הימל; אא בער ווער עס וועט טאא ן און לערנען זיי ,דער זעלביקער וועט גערופן ווערן גרויס אין .דעם מלכות פון הימל ,ווייל איך זאא ג אייך ,אײ ז אויב אייער גערעכטיקייט וועט נישט איבערשטייגן די גערעכטיקייט פון די סופרים און פרושים 20 .וועט איר קיינמאא ל נישט אײ רייײן אין דעם מלכות פון הימל איר האא ט געהערט אײ ז עס איז געזאא גט געוואא רן דורך די אײ לטע צייטן :דו זאא לסט נישט הרגענען; און ווער עס וועט 21 .הרגענען וועט זיין אין געפאײ ר פון דעם משפט אבער איך זאג אייך ,אז ווער עס איז בייז אויף זיין ברודער אן א סיבה וועט זיין אין געפאר פארן משפט; און ווער עס 22 וועט זאגן צו זיין ברודער ,ראקא ,וועט זיין אין געפאר פארן ראײ ט; אבער ווער עס וועט זאגן ,דו נארישער ,וועט זיין אין .געפאר פארן פייער פון גיהנום ;דעריבער ,אויב דו ברענגסט דיין מתנה צום מזבח ,און דארט געדענקסט אז דיין ברודער האט עפעס קעגן דיר 23 זיך ערשט מיט דיין ברודער ,און דערנאא ך קום און ברענג דיין öhnלאא ז דאא רט דיין מתנה פאײ רן מזבח ,און גיי; פאײ רז 24 .מתנה ווער שנעל מסכים מיט דיין שטן ,בשעת דו ביסט נאך מיט אים אויפן וועג ,כדי דער שטן זאא ל דיך נישט איבערגעבן צום 25 רַנגעוואא רפן ווערן אין תפיסה .ריכטער ,און דער ריכטער זאא ל דיך איבערגעבן צום שוטר ,און דו וועסט אײ ײ .באמת זאא ג איך דיר ,דו וועסט דאא רטן נישט אײ רויסקומען ביז דו וועסט באײ צאא לן דעם גאײ נצן פרוט 26 .איר האא ט געהערט אײ ז עס איז געזאא גט געוואא רן דורך די אײ לטע צייטן :דו זאא לסט נישט באײ גייען ניאוף 27 .אבער איך זאג אייך ,אז ווער עס קוקט אויף א פרוי צו באײ גערן איר ,האט שוין באגאנגען ניאוף מיט איר אין זיין הארץ 28 און אויב דיין רעכט אויג שטרויכלט דיך ,רייס עס ארויס און וואײ רף עס אײ וועק פון דיר; ווייל עס איז בעסער פאײ ר דיר אײ ז 29 רַנגעוואא רפן ווערן אין גיהנום .איינער פון דיינע מיטגלידער זאא ל פאײ רלוירן גיין ,און נישט אײ ז דיין גאײ נצער גוף זאא ל אײ ײ און אויב דיין רעכטע האײ נט שטערט דיך ,שנייד זי אא פ און וואײ רף זי אײ וועק פון דיר; ווייל עס איז בעסער פאײ ר דיר אײ ז 30 רַנגעוואא רפן ווערן אין גיהנום .איינער פון דיינע מיטגלידער זאא ל פאײ רלוירן גיין ,און נישט אײ ז דיין גאײ נצער גוף זאא ל אײ ײ .עס איז געזאא גט געוואא רן ,ווער עס וועט זיך שיידן פון זיין ווייב ,זאא ל ער איר געבן אײ גט־בריוו 31 אבער איך זאג אייך ,אז ווער עס וועט אוועקשיקן זיין ווייב ,אחוץ צוליב זנות ,מאכט זי באגיין ניאוף; און ווער עס וועט 32 .חתונה האבן מיט א גע'גט'ע ,באגייסט ניאוף ווידער האא ט איר געהערט אײ ז עס איז געזאא גט געוואא רן דורך די אײ לטע צייטן :דו זאא לסט זיך נישט פאײ רשווערן ,נאא ר דו 33 .זאא לסט מקיים זיין דיינע שבועות פאײ ר גאא ט .אבער איך זאג אייך ,שווערט בכלל נישט; נישט ביים הימל ,ווייל עס איז גאא טס טראא ן 34 .נישט ביי דער ערד ,ווייל זי איז זיין פוסבענקל; און נישט ביי ירושלים ,ווייל זי איז די שטאא ט פון דעם גרויסן מלך 35 ווַס אא דער שוואײ רץ 36 ווַל דו קענסט נישט מאײ כן קיין איין האא ר ײ .און זאא לסט נישט שווערן ביי דיין קאא פ ,ײ .אבער זאא ל אייער שמועס זיין ,יאא ,יאא ; ניין ,ניין; ווייל וואא ס איז מער ווי דאא ס קומט פון שלעכטס 37 .איר האא ט געהערט אײ ז עס איז געזאא גט געוואא רן :אײ ן אויג פאײ ר אײ ן אויג ,און אײ צאא ן פאײ ר אײ צאא ן 38 אבער איך זאג אייך ,אז איר זאלט זיך נישט שטעלן קעגן דעם שלעכטן; נאר ווער עס וועט דיך שלאגן אויף דיין 39 .רעכטער באק ,דריי צו אים אויך די אנדערע .און אויב איינער וויל דיך פארקלאא גן ביים געזעץ ,און אוועקנעמען דיין מאנטל ,לאא ז אים אויך האא בן דיין מאײ נטל 40 .און ווער עס וועט דיך צווינגען צו גיין א מייל ,גיי מיט אים צוויי 41 .גיב דעם וואא ס בעט דיך ,און פון דעם וואא ס וויל באא רגן פון דיר ,קער זיך נישט אא פ 42 .איר האא ט געהערט אײ ז עס איז געזאא גט געוואא רן :דו זאא לסט ליב האא בן דיין חבר ,און האײ סן דיין שונא 43 אבער איך זאג אייך ,ליבט אייערע שונאים ,בענטשט די וואס פארשאלטן אייך ,טוט גוטס צו די וואס האסן אייך ,און 44 ;דאווענט פאר די וואס נוצן אייך מיט פארשעמעניש און פארפאלגן אייך זַן זון אויפגיין אויף די שלעכטע און די 45 ווַל ער לאא זט ײ אַער פאא טער וואא ס איז אין הימל ,ײ זַן קינדער פון ײ כדי איר זאא לט ײ .גוטע ,און שיקט רעגן אויף די גערעכטע און די אומגערעכטע ?אויב איר ליבט די וואא ס ליבן אייך ,וואא סער באײ לוינונג האא ט איר? טוען נישט אפילו די מוכסים דאא ס זעלבע 46 ?און אויב איר באײ גריסט נאא ר אייערע ברידער ,וואא ס טוט איר מער ווי אײ נדערע? טוען נישט אפילו די מוכסים אײ זוי 47 .זייט דעריבער פערפעקט ,אזוי ווי אייער פאטער אין הימל איז פערפעקט 48
מתיא 6:1-34 נעמט אין אכט אז איר טוט נישט אייערע צדקות פאר מענטשן ,כדי געזען צו ווערן פון זיי; אנדערש האט איר נישט קיין 1 .באלוינונג פון אייער פאטער וואס איז אין הימל 2
דרשה אויפן בארג
דעריבער ,ווען דו טוסט דיינע צדקה ,זאא לסטו נישט בלאא זן אײ טרומייט פאײ ר דיר ,ווי די צבועים טוען אין די שולן און אין די 2 .גאײ סן ,כדי זיי זאא לן האא בן כבוד פון מענטשן .אמת ,איך זאא ג אייך ,זיי האא בן שוין זייער באײ לוינונג ;אבער ווען דו טוסט צדקה ,לאא ז נישט דיין לינקע האײ נט וויסן וואא ס דיין רעכטע האײ נט טוט 3 .כדי דיינע צדקות זאא לן זיין אין געהיים; און דיין פאא טער ,וואא ס זעט אין געהיים ,וועט דיר באײ לוינען אא פן 4 און ווען איר דאווענט ,זאא לט איר נישט זיין ווי די צבועים; ווייל זיי ליבן צו דאווענען שטייענדיק אין די שולן און אין די 5 .ווינקלען פון די גאסן ,כדי זיי זאא לן געזען ווערן פון מענטשן .אמת זאא ג איך אייך ,זיי האא בן שוין זייער באײ לוינונג אבער דו ,ווען דו דאווענסט ,גיי אריין אין דיין שלאא פצימער ,און ווען דו האסט פארמאכט דיין טיר ,דאווענ צו דיין פאטער 6 .וואס איז אין געהיים; און דיין פאטער וואס זעט אין געהיים וועט דיר באײ לוינט אפן אבער ווען איר דאווענט ,ניצט נישט קיין אומזיסטיקע ווידערהאלונגען ,ווי די גויים טוען; ווייל זיי מיינען אז מען וועט זיי 7 .הערן פאר זייער פיל רעדן .זייט דעריבער נישט ווי זיי; ווייל אייער פאטער ווייסט וואא ס איר דאײ רפט ,איידער איר בעט אים 8 .דאײ וונט דעריבער אויף דעם אופן :אונדזער פאא טער ,וואא ס ביסט אין הימל ,געהייליקט זאא ל זיין דיין נאא מען 9 .דיין מלכות זאא ל קומען .דיין רצון זאא ל געשען אויף דער ערד ,ווי אין הימל 10 .גיב אונדז היינט אונדזער טעגלעך ברויט 11 .און מוחל אונדז אונדזערע חובות ,ווי מיר מוחל זיין אונדזערע שולדיקער 12 דַנס איז די מלכות ,און די מאײ כט ,און די כבוד 13 ווַל ײ פרַ אונדז פון שלעכטס :ײ ,און פיר אונדז נישט אין נסיון ,נאא ר באײ ײ .אויף אייביק .אמן .ווייל אויב איר מוחל מענטשן זייערע עבירות ,וועט אייער הימלישער פאטער אויך אייך מוחל זיין 14 .אבער אויב איר מוחל נישט מענטשן זייערע עבירות ,וועט אייער פאטער אויך נישט מוחל זיין אייערע עבירות 15 און ווען איר פאסט ,זייט נישט ,ווי די צבועים ,מיט א טרויעריקן פנים; ווייל זיי פארדארבן זייערע פנימער ,כדי זיי זאלן 16 .קענען דערשיינען פאר מענטשן אז זיי פאסטן .אמת זאג איך אייך ,זיי האבן שוין זייער באלוינונג ;אבער דו ,ווען דו פאסטסט ,זאלב דיין קאפ ,און וואש דיין פנים 17 אז דו זאלסט נישט דערשייײנען צו מענטשן צו פאײ סטן ,נאא ר צו דיין פאטער וואא ס איז אין סוד; און דיין פאטער ,וואא ס זעט 18 .אין סוד ,וועט דיר באײ לוינט אא פן אַן און 19 זאײ מלט נישט פאײ ר זיך אוצרות אויף דער ערד ,וואו מאא ל און ראא סט פאײ רדאא רבן ,און וואו גנבים ברעכן זיך ײ ;גנבענען אַן און 20 נאא ר זאײ מלט פאײ ר זיך אוצרות אין הימל ,וואו ניט מאא ל און ניט ראא סט פאײ רדאא רבן ,און וואו גנבים ברעכן ניט ײ ;גנבענען ניט .ווייל וואו אייער אוצר איז ,דאא רט וועט אויך זיין אייער הארץ 21 .דאא ס ליכט פון דעם גוף איז דאא ס אויג; אויב דעריבער דיין אויג איז ריין ,וועט דיין גאײ נצער גוף זיין פול מיט ליכט 22 אבער אויב דיין אויג איז שלעכט ,וועט דיין גאנצער קערפער זיין פול מיט פינצטערניש .אויב דעריבער די ליכט וואס 23 !איז אין דיר איז פינצטערניש ,ווי גרויס איז די פינצטערניש קיינער קען נישט דינען צוויי הארן; ווייל אדער וועט ער דעם איינעם האסן און ליב האבן דעם צווייטן; אדער וועט ער 24 .זיך האלטן צו דעם איינעם און פארשעמען דעם צווייטן .איר קענט נישט דינען גאט און ממון דעריבער זאא ג איך אייך ,זאא רגט נישט וועגן אייער לעבן ,וואא ס איר וועט עסן ,אדער וואא ס איר וועט טרינקען; און אויך 25 ?נישט וועגן אייער גוף ,וואא ס איר וועט אא נטאא ן .איז נישט דאא ס לעבן מער ווי עסן ,און דער גוף ווי קליידער קוקט אויף די פייגל פון הימל :זיי זייען נישט ,זיי שניידן נישט ,און זיי זאײ מלען נישט אין שייערן; און אייער הימלישער 26 ?פאטער גיט זיי עסן .זענט איר נישט פיל בעסער ווי זיי ?ווער פון אייך קען דורך זאא רגן צולייגן איין אייל צו זיין הייך 27 און פארוואס זאא רגט איר זיך וועגן קליידער? באײ טראײ כט די ליליעס פון פעלד ,ווי זיי וואײ קסן; זיי אײ רבעטן נישט ,און זיי 28 .שפינען נישט .און דאא ך זאא ג איך אייך ,אײ ז אפילו שלמה אין זיין גאײ נצער כבוד איז נישט געווען אא נגעטאא ן ווי איינער פון די 29 רַנגעוואא רפן אין אויוון 30 ,אויב גאא ט אײ זוי באײ קליידט דאא ס גראא ז פונעם פעלד ,וואא ס היינט איז דאא ,און מאא רגן ווערט עס אײ ײ אַך באײ קליידן ,איר פון קליינעם גלויבן ?וועט ער נישט נאא ך מער ײ זאא רגט זיך דעריבער נישט און זאא גט :וואא ס וועלן מיר עסן ,צי וואא ס וועלן מיר טרינקען ,צי מיט וואא ס וועלן מיר זיך 31 ?אא נטאא ן ).ווייל נאא ך אײ לע די זאײ כן זוכן די גויים( ווייל אייער הימלישער פאטער ווייסט אײ ז איר דאײ רפט אײ לע די זאײ כן 32 .אבער זוכט ערשט דאס מלכות פון גאט און זיין גערעכטיקייט ,און אלע די זאכן וועלן אייך צוגעגעבן ווערן 33 ווַל מאא רגן וועט זיך זאא רגן פאײ ר די זאײ כן פון זיך אײ ליין .גענוג פאײ ר יעדן טאא ג איז 34 זאא רגט זיך דעריבער נישט פאײ ר מאא רגן ,ײ .זַן שלעכטס ײ
3
דרשה אויפן בארג
מתיא 7:1-29 .משפט נישט ,כדי איר זאא לט נישט געמשפט ווערן 1 ווייל מיט דעם משפט וואא ס איר משפטט ,וועט איר געמשפט ווערן; און מיט דעם מאא ס וואא ס איר מעסטן ,וועט אייך ווידער 2 .געמאא סטן ווערן און פארוואס זעסטו דעם שטעקל וואא ס איז אין דיין ברודער'ס אויג ,אא בער באײ מערקסטו נישט דעם באײ לקן וואא ס איז אין 3 ?דיין אייגענעם אויג אדער ווי קענסטו זאגן צו דיין ברודער ,לאז מיך ארויסציען דעם שטעקל פון דיין אויג; און זע ,א באײ לקן איז אין דיין 4 ?אייגענעם אויג דו צבוע ,וואײ רף ערשט אײ רויס דעם באײ לקן פון דיין אייגענעם אויג ,און דערנאא ך וועסטו קלאא ר זען אײ רויסצווואײ רפן דעם 5 .שפאא נדל פון דיין ברודערס אויג גיט נישט די הינט וואא ס איז הייליק ,און וואײ רפט נישט אייערע פערלן פאײ ר חזירים ,כדי זיי זאא לן זיי נישט צעטרעטן אונטער 6 .זייערע פיס און זיך אומקערן און אייך צורייסן .בעט ,און עס וועט אייך געגעבן ווערן; זוכט ,און איר וועט געפינען; קלאײ פט ,און עס וועט אייך געעפנט ווערן 7 .ווייל יעדער וואס בעט באקומט; און ווער עס זוכט געפינט; און פאר דעם וואס קלאפט וועט געעפנט ווערן 8 ?אדער וועלכער מענטש איז דא צווישן אייך ,וועמען אויב זיין זון בעט ברויט ,וועט ער אים געבן א שטיין 9 ?אדער אויב ער בעט א פיש ,וועט ער אים געבן א שלאײ נג 10 אויב איר ,וואא ס זענט שלעכט ,ווייסט ווי צו געבן גוטע מתנות צו אייערע קינדער ,וויפיל מער וועט אייער פאטער אין 11 ?הימל געבן גוטע זאכן צו די וואא ס בעטן אים .דעריבער ,אײ לץ וואא ס איר ווילט אײ ז מענטשן זאא לן אייך טאא ן ,טוט אויך צו זיי; ווייל דאא ס איז די תורה און די נביאים 12 ,גייט אריין דורך דעם ענגן טויער ,ווייל ברייט איז דער טויער ,און ברייט איז דער וועג ,וואא ס פירט צו פארדארבענקייט 13 .און פילע זענען די וואא ס גייען אריין דורך אים .ווייל שמאא ל איז דער טויער ,און שמאא ל איז דער וועג ,וואא ס פירט צום לעבן ,און ווייניק זענען די וואא ס געפינען אים 14 .היט אייך פון פאײ לשע נביאים ,וואא ס קומען צו אייך אין שעפס קליידער ,אא בער אינעווייניק זענען זיי הונגעריקע וועלף 15 ?איר וועט זיי דערקענען לויט זייערע פרוכטן .צי קלייבן מענטשן טרויבן פון דאא רנען ,אדער פייגן פון דיסטלעך 16 .אזוי ברענגט יעדער גוטער בוים גוטע פרוכט; אבער א שלעכטער בוים ברענגט שלעכטע פרוכט 17 .אײ גוטער בוים קען נישט ברענגען שלעכטע פרוכט ,און אײ שלעכטער בוים קען אויך נישט ברענגען גוטע פרוכט 18 רַנגעוואא רפן אין פייער 19 .יעדער בוים וואא ס ברענגט נישט קיין גוטע פרוכט ווערט אײ ראא פגעכאײ קט און אײ ײ .דעריבער וועט איר זיי דערקענען לויט זייערע פרוכטן 20 מַן פאא טער 21 רַן אין הימל־מלכות ,נאא ר דער וואא ס טוט דעם רצון פון ײ נישט יעדער וואא ס זאא גט צו מיר ,האײ ר ,האײ ר ,וועט אײ ײ .וואא ס איז אין הימל פילע וועלן צו מיר זאא גן אין יענעם טאא ג" :האר ,האר ,האא בן מיר נישט נביאות געזאא גט אין דיין נאא מען? און אין דיין 22 ?נאא מען אײ רויסגעטריבן שדים? און אין דיין נאא מען געטאא ן פילע וואונדער אַך קיינמאא ל נישט געקענט; גייט אײ וועק פון מיר ,איר וואא ס טוען 23 זַן :איך האא ב ײ און דעמאא לט וועל איך זיי מודה ײ .אומרעכט דעריבער ,ווער עס הערט די דאזיגע ווערטער פון מיינע און טוט זיי ,וועל איך אים פארגלייכן צו א חכם ,וואס האט 24 .געבויט זיין הויז אויף א שטיין ;און דער רעגן איז אײ ראא פגעפאײ לן ,און די מבול איז געקומען ,און די ווינטן האא בן געבלאא זן און געשלאא גן אויף יענעם הויז 25 ווַל עס איז געווען געגרינדעט אויף אײ פעלזן אַנגעפאײ לן ,ײ .און עס איז נישט ײ און יעדער וואא ס הערט די ווערטער פון מיינע ,און טוט זיי נישט ,וועט ווערן פאײ רגליכן צו אײ נאײ רישן מענטש ,וואא ס האא ט 26 .געבויט זיין הויז אויף זאײ מד ;און דער רעגן איז אײ ראא פגעפאײ לן ,און די מבול איז געקומען ,און די ווינטן האא בן געבלאא זן און געשלאא גן אויף יענעם הויז 27 זַן פאײ ל .און עס איז געפאײ לן ,און גרויס איז געווען ײ :און עס איז געשען ,ווען יאא שקע האא ט געענדיקט די ווערטער ,איז די מענטשן געוואא רן ערשטוינט פון זיין לערע 28 .ווייל ער האא ט זיי געלערנט ווי איינער וואא ס האא ט אויטאא ריטעט ,און נישט ווי די סופרים 29
4