דער אויפשטייג און פאל פון עוזיהו כראא ניקעס 2 26 דעמאא לט האא ט דאא ס גאא נצע פאא לק פון יהודה גענומען עוזיהו ,וואא ס איז געווען זעכצן יאא ר אא לט ,און אים 1 זַן פאא טער אמציהו .געמאא כט פאא ר אא מלך אא נשטאא ט א ער האא ט געבויט אל לות ,און זי צוריקגעקערט צו יהודה ,נאא כדעם ווי דער מלך איז געשלאא פן מיט זיינע 2 .פאא טערס זעכצן יאא ר אא לט איז געווען עוזיהו ווען ער איז אא נגעהויבן קעניגן ,און ער האא ט געקיניגט צוויי און 3 זַן מוטערס נאא מען איז אויך געווען יכוליהו פון ירושלים .פופציק יאא ר אין ירושלים .א זַן פאא טער אמציהו 4 און ער האא ט געטאא ן וואא ס איז געווען ריכטיק אין די אויגן פון גאא ט ,לויט אא לץ וואא ס א .האא ט געטאא ן ;און ער האא ט געזוכט גאא ט אין די טעג פון זכריה ,וואא ס האא ט געהאא ט פאא רשטאא נד אין די חזונות פון גאא ט 5 .און ווי לאא נג ווי ער האא ט געזוכט גאא ט ,האא ט אים גאא ט געגעבן הצלחה און ער איז ארויסגעגאנגען און האט מלחמה געהאלטן קעגן די פלישתים ,און ער האט צעבראכן די 6 ,וואנט פון גאט ,און די וואנט פון יבנה ,און די וואנט פון אשדוד ,און ער האט געבויט שטעט ארום אשדוד .און צווישן די פלישתים ,און גאא ט האא ט אים געהאא לפן קעגן די פלשתים ,און קעגן די אא ראא בער וואא ס האא בן געוואוינט אין גורבעל 7 .און די מעהונים רַנגאא נג קיין 8 זַן נאא מען האא ט זיך פאא רשפרייט ביזן אא א און די עמונים האא בן געגעבן מתנות צו עוזיהו; און א ווַל ער האא ט זיך שטאא רק געשטאא רקט .מצרים; א אויך האט עוזיהו געבויט טורעמס אין ירושלים ביים ווינקל טויער ,און ביים טאא ל טויער ,און ביים דריי 9 .פון דער וואא נט ,און זיי פארשטארקט ער האא ט אויך געבויט טורעמס אין דער מדבר ,און אויסגעגראא בן פיל ברונעמס ,ווייל ער האא ט געהאא ט 10 פיל בהמות ,סיי אין דער נידעריקער געגנט ,און סיי אין די פלוינען; אויך אא קערן און וויינגערטנער אין די .בערג ,און אין כרמל ,ווייל ער האא ט ליב געהאא ט אא קערן
1
דער אויפשטייג און פאל פון עוזיהו
אויסערדעם האט עוזיהו געהאט א חיל פון קריגער ,וואס זענען ארויסגעגאנגען אין מלחמה אין 11 גרופעס ,לויט דער צאל פון זייער חשבון דורך דער האנט פון יעיאל דעם שרייבער און מעשיה דעם .הערשער ,אונטער דער האנט פון חנניה ,איינער פון די קעניגלעכע הויפטלייט די גאא נצע צאא ל פון די הויפטֿפאא טערס פון די העלדישע גיבורים איז געווען צוויי טויזנט און זעקס 12 .הונדערט ,און אונטער זייער האא נט איז געווען אא ן אא רמיי ,דריי הונדערט טויזנט און זיבן טויזנט און פינף הונדערט 13 .וואא ס האא בן געפירט מלחמה מיט גרויסער מאא כט ,צו העלפן דעם מלך קעגן דעם שונא און עוזיהו האא ט צוגעגרייט פאא ר זיי אין גאא נצן חיל שילדן ,און שפיזן ,און העלמען ,און פאא נצערס ,און 14 .בויגנס ,און שליידערס צו וואא רפן שטיינער און ער האט געמאכט אין ירושלים מאשינען ,אויסגעטראכט דורך קלוגע מענטשן ,צו זיין אויף די 15 זַן נאא מען האט זיך פַלן און גרויסע שטיינער מיט .און א טורעמס און אויף די בולווארקס ,צו שיסן א ווַל מען האט אים וואונדערבאר געהאא לפן ,ביז ער איז געוואא רן שטאא רק ווַט; א .פארשפרייט א אבער ווען ער איז געווארן שטארק ,האט זיך זיין הארץ אויפגעהויבן צו זיין פארניכטונג; ווייל ער 16 .האט עברה קעגן ה' זיין גאט ,און איז אריין אין היכל ה' צו ברענען קטורת אויף דעם מזבח פון קטורת .און עזריה דער כהן איז אריין נאך אים ,און מיט אים אכציק כהנים פון גאא ט ,העלדישע מענטשן 17 ,און זיי האא בן זיך געשטעלט קעגן דעם מלך עוזיהו ,און האא בן צו אים געזאא גט :עס קומט נישט צו דיר 18 עוזיהו ,צו ברענען קטורת צו גאא ט ,נאא ר צו די כהנים ,די זין פון אהרן ,וואא ס זענען געווידמעט צו ברענען דַן זַן צו א ווַל דו האא סט פאא רברענגען אא זינד; עס וועט נישט א קטורת; גיי אא רויס פון דעם הַליקטום ,א ֿ.בוד פון גאא ט דעם האא ר זַן האא נט האא ט ער געהאא ט אא קטורתֿפאא ן צו ברענען 19 דעמאא לט איז עוזיהו געוואא רן אין כעס ,און אין א זַן שטערן קטורת; און בשעת ער איז געווען אין כעס אויף די כהנים ,איז די צרעת אא רויפגעקומען אויף א .פאא ר די כהנים אין הויז פון גאא ט ,פון לעבן דעם מזבח קטורת און עזריה דער כהןֿגדול ,און אלע כהנים ,האבן אים אנגעקוקט ,און זעט ,ער איז געווען מצורע אויף 20 ,זיין שטערן ,און זיי האבן אים ארויסגעטריבן פון דארט; יא ,ער אליין האט זיך אויך געאיילט ארויסצוגיין .ווייל ה' האט אים געשלאגן זַן טויט ,און ער האא ט געוואוינט אין אא 21 און דער מלך עוזיהו איז געווען אא מצורע ביזן טאא ג פון א זַן זון יותם איז געווען ווַל ער איז געווען אא פגעשניטן פון גאא טס הויז; און א באא זונדערן הויז ,אא מצורע ,א .איבערן מלך'ס הויז ,און האא ט געמשפט דאא ס פאא לק פון לאא נד ,און די איבעריגע מעשים פון עוזיהו ,די ערשטע און די לעצטע ,האט ישעיהו הנביא ,דער זון פון אמוץ 22 .געשריבן זַנע פאא טערס אין 23 זַנע פאא טערס ,און מע האא ט אים באא גראא בן מיט א און עוזיהו האא ט זיך געלַגט מיט א זַן זון יותם איז געוואא רן מלך ווַל מע האא ט געזאא גט :ער איז אא מצורע; און א דעם קברֿפעלד פון די מלכים ,א זַן אא רט .אין א
איבערבליק פון קעניג עוזיה'ס הערשאפט קעניג עוזיהו )אויך באא קאא נט ווי עזריהו( איז ארויף אויפן טראא ן פון יהודה אין בלויז 16יאא ר אא לט און האא ט געהערשט 52יאא ר .זיין דערציילונג אין 2כראא ניקעס 26איז אא שטאא רקע שטודיע פון פריע איבערגעגעבנקייט ,אומגעזעענעם נאא ציאא נאא לן הצלחה ,און אא טראא גישן גייסטיקן אונטערגאא נג געפירט דורך .שטאא לץ
2
דער אויפשטייג און פאל פון עוזיהו
פסוק-ביי-פסוק איבערבליק פסוקים ) 5–1דער אויפשטייג און פריע פרומקייט( :די מענטשן פון יהודה מאא כן עוזיהו מלך אא נשטאא ט זיין פאטער אמציהו .ער טוט וואא ס איז רעכט אין די אויגן פון גאא ט ,זוכן גאא ט אין די לעבן פון זכריה ,וואא ס .לערנט אים אין די חזיונות פון גאא ט .ווי לאא נג ווי ער זוכט גאא ט ,מאא כט גאא ט אים מצליח פסוקים ) 15–6מיליטערישע מאכט און כידעש( :עוזיהו פירט מיט הצלחה מלחמה קעגן די פלישתים און אא ראא בער ,צעברעכט פייאנטלעכע ווענט ,און פארשטארקט ירושלים מיט כידעשדיקע פארטיידיקונג טורעמס און מלחמה מאשינען וואא ס זענען דיזיינד צו שיסן פייאלן און גרויסע שטיינער .זיין רום .פארשפרייט זיך ווייט ווייל ער ווערט וואונדערבאר געהאלפן ביז ער איז שטאא רק פסוקים ) 21–16שטאלץ און גאטלעכער משפט( :ווען עוזיהו ווערט שטארק ,ווערט זיין הארץ אויפגעהויבן צו זיין פארניכטונג .ער פארלעצט קעגן גאט דורך אריינגיין אין בית המקדש צו ברענען קטורת אויפן גאלדענעם מזבח .עזריה דער כהן און 80מוטיקע כהנים שטייען אים קעגן ,זאגנדיג אז ברענען קטורת געהערט נאר צו די זין פון אהרן .עוזיהו ווערט בייז מיט א קטורת פאן אין זיין האנט ,און .צרעת ברעכט אויס אויף זיין שטערן פסוקים ) 23–22אא ן אפגעזונדערטער סוף( :עוזיהו בלייבט אא מצורע ביזן טאא ג פון זיין טויט .ער וואוינט אין אא באא זונדער הויז ,פאא רווערט פון גאא טס הויז ,בשעת זיין זון יותם פירט דעם קעניגלעכן פאא לאא ץ און .ריכט דאא ס פאא לק
שליסל לעקציעס וווילשטאנד פרובירט כאא ראא קטער :הצלחה און עשירות שטעלן אא פט פאא ר אא גרעסערע רוחניותדיקע .פרוב ווי שוועריקייטן ,און פאא רפירט מענטשן צו פאא רלאא זן זיך אויף זיך אא ליין אא נשטאא ט אויף גאא ט די געפאא ר פון שטאא לץ :עוזיהוס אונטערגאא נג האא ט זיך אא נגעהויבן אין דעם מאא מענט וואא ס ער האא ט .פארגעסן זיין אא רט און געלאא זט שטאא לץ פארדארבן זיין האא רץ רעספעקט פאא ר הייליקע גרענעצן )טרענירונג פון קירך און שטאא ט( :איבערטרעטן גאא טלעכע — אא רדאא נאא נסן און גרענעצן — פונקט ווי עוזיהו האא ט געטאא ן דורך איבערנעמען דאא ס כהונהדיקע אא מט .ברענגט שווערע קאא נסעקווענצן די נויטווענדיקייט פון מוטיקער פאא ראא נטוואא רטלעכקייט :עזריה און די כהנים האא בן דעמאא נסטרירט .גערעכטיקייט דורך זיך שטעלן קעגן אא מעכטיקן מלך צו באא שיצן הייליקע סטאא נדאא רדן
3