Issuu

‫די רחמנות פון גאא ט און מענטש‬

‫גאא ט איז באא רעמדיק און גוטהאא רציק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו צאא רן און גרויס אין רחמנות‪ .‬תהילים קג‪:‬ח‬ ‫זייט דעריבער רחמנותדיק‪ ,‬ווי אייער פאטער איז אויך רחמנותדיק‪ .‬לוקאס ‪6:36‬‬

‫פענטאא טעוך‬ ‫זַנע‬ ‫װַב‪ ,‬און די האא נט פון א‬ ‫זַן א‬ ‫און ווי ער האא ט זיך געוואא קלט‪ ,‬האא בן די מענטשן אים אא נגעַאא פט די האא נט‪ ,‬און די האא נט פון א‬ ‫װַל גאא ט האא ט אים דערבאא רימט; און זַ האא בן אים אא רויסגעפירט און אים אא ױסערגעלאא זט פון שטאא ט‬ ‫‪.‬צװַ טעַטער‪ ,‬א‬ ‫בראשית ‪19:16‬‬ ‫דַן גנאא ד‪ ,‬וואא ס דו האא סט מיר געטאא ן צו‬ ‫דַנע אויגן‪ ,‬און דו האא סט געגרעסערט א‬ ‫דַן קנעַט האא ט געפונען חן אין א‬ ‫זע נאא ר‪ ,‬א‬ ‫מַן לעבן; און איך קען נישט אא נטלויפן צום באא רג‪ ,‬כדי עפעס שלעַטס זאא ל מיך נישט איבערנעמען און איך וועל‬ ‫ראא טעווען א‬ ‫שטאא רבן‪ .‬בראשית ‪19:19‬‬ ‫מַן האא ר פון‬ ‫מַן האא ר אא ברהם‪ ,‬וואא ס האא ט נישט אויסגעלאא זט א‬ ‫זַן גאא ט דער גאא ט פון א‬ ‫און ער האא ט געזאא גט‪ :‬געבענטשט זאא ל א‬ ‫מַן האא ר‬ ‫זַן אמת; איך בין געווען אויפן וועג‪ ,‬און גאא ט האא ט מיך געפירט צום הויז פון די ברידער פון א‬ ‫‪.‬זַן גנאא ד און א‬ ‫א‬ ‫בראשית ‪24:27‬‬ ‫איך בין נישט ווערט די מינדסטע פון אלע רחמנות‪ ,‬און פון אלע אמת‪ ,‬וואס דו האסט געוויזן דיין קנעַט; ווייל מיט מיין‬ ‫שטעקן בין איך אריבער דעם ירדן; און יעצט בין איך געווארן צוויי גרופעס‪ .‬בראשית ‪32:10‬‬ ‫אבער גאא ט איז געווען מיט יוסף‪ ,‬און ער האא ט אים געוויזן רחמנות‪ ,‬און אים געגעבן חן אין די אויגן פון דעם וועַטער פון‬ ‫תפיסה‪ .‬בראשית ‪39:21‬‬ ‫‪.‬און גאא ט דער אא למעַטיקער זאא ל אייך געבן רחמנות פאא ר דעם מאא ן‪ ,‬אא ז ער זאא ל אא וועקשיקן אייער אא נדערן ברודער און בנימין‬ ‫מַנע קינדער‪ ,‬בין איך אא פגערוקט‪ .‬בראשית ‪43:14‬‬ ‫אויב איך בין אא פגערוקט פון א‬ ‫דו האסט אין דיין רחמנות ארויסגעפירט דאס פאלק וואס דו האסט אויסגעלייזט; דו האסט זיי געפירט אין דיין שטארקייט צו‬ ‫דיין הייליקער וואוינונג‪ .‬שמות ‪15:13‬‬ ‫מַנע מצוות‪ .‬שמות ַ‪:‬ו‬ ‫און איך טו גנאא ד צו טויזנטער פון די וואא ס ליבן מיך און היטן א‬ ‫זַן לענג‪ ,‬און אא ן אייל און אא האא לב‬ ‫זַן א‬ ‫און דו זאא לסט מאא ַן אא רחמנות־דעק פון ריינעם גאא לד; צוויי איילן און אא האא לב זאא ל א‬ ‫זַן ברייט‪ .‬און דו זאא לסט מאא ַן צוויי כרובים פון גאא לד‪ ,‬פון געשלאא גענער אא רבעט זאא לסטו זיי מאא ַן‪ ,‬אויף די צוויי עקן פון‬ ‫א‬ ‫דעם דעק‪ .‬און מאא ך איין כרוב אויף איין עק‪ ,‬און דעם אא נדערן כרוב אויף דעם אא נדערן עק; פון דעם דעק זאא לט איר מאא ַן די‬ ‫כרובים אויף די צוויי עקן פון אים‪ .‬און די כרובים זאא לן אויסשטרעקן זייערע פליגלען אויף דער הויַן‪ ,‬באא דעקנדיק דעם דעק‬ ‫‪.‬מיט זייערע פליגלען‪ ,‬און זייערע פנימער זאא לן קוקן איינער צום אא נדערן; צו דעם דעק זאא לן די פנימער פון די כרובים זיין‬ ‫רַנלייגן די עדות וואא ס איך וועל דיר געבן‬ ‫‪.‬און דו זאא לסט לייגן דעם דעק אויבן אויף דעם ארון; און אין דעם ארון זאא לסטו אא א‬ ‫און דאא רטן וועל איך זיך טרעפן מיט דיר‪ ,‬און איך וועל רעדן מיט דיר פון איבערן דעק‪ ,‬פון צווישן די צוויי כרובים וואא ס‬ ‫זענען אויף דעם אא רון פון עדות‪ ,‬וועגן אא לץ וואא ס איך וועל דיר באא פעלן די קינדער פון ישראל‪ .‬שמות ַ״ה‪:‬י״ז‪ַ -‬״ב‬ ‫און דו זאא לסט לייגן דעם דעק אויף דעם אא רון פון עדות אין דעם הייליקסטן אא רט‪ .‬שמות ‪26:34‬‬ ‫‪,‬און דו זאא לסט עס שטעלן פאא ר דעם פאא רהאא נג וואא ס איז לעבן דעם אא רון פון עדות‪ ,‬פאא ר דעם דעק וואא ס איז איבערן עדות‬ ‫דאא רטן וועל איך זיך טרעפן מיט דיר‪ .‬שמות ל‪:‬ו‬ ‫דאא ס משַן פון עולם‪ ,‬און דאא ס אא רון פון עדות‪ ,‬און דאא ס דעק וואא ס איז אויף איר‪ ,‬און אא לע די כלים פון משַן‪ ,‬שמות לא‪:‬ז‬

‫די רחמנות פון גאא ט און מענטש‬ ‫גאא ט איז דערבאא רימדיק און גוטהאא רציק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו צאא רן און רייך אין גנאא ד‪ .‬תהילים קג‪:‬ח‬ ‫זייט דעריבער רחמנותדיק‪ ,‬ווי אייער פאטער איז אויך רחמנותדיק‪ .‬לוקאס ‪6:36‬‬

‫מַן גוטסקייט פאא ר דיר‪ ,‬און איך וועל אויסרופן דעם נאא מען פון גאא ט‬ ‫רבַגיין אא לע א‬ ‫און ער האא ט געזאא גט‪ :‬איך וועל מאא ַן פאא א‬ ‫זַן גוטהאא רציק‪ ,‬און איך וועל זיך דערבאא רימען וועמען איך וועל‬ ‫זַן גוטהאא רציק וועמען איך וועל א‬ ‫פאא ר דיר; און איך וועל א‬ ‫זיך דערבאא רימען‪ .‬שמות לג‪:‬יט‬ ‫רבַגעגאא נגען פאא ר אים‪ ,‬און האא ט גערופן‪ :‬גאא ט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬דערבאא רימדיק און גוטהאא רציק‪ ,‬לאא נגדויערנדיק‪ ,‬און‬ ‫און גאא ט איז פאא א‬ ‫רַך אין גוטסקייט און אמת‪ ,‬ער האא לט גנאא ד פאא ר טויזנטער‪ ,‬ער פאא רגעבט זינד און פאא רברעַן און זינד‪ ,‬און ער וועט‬ ‫א‬ ‫‪,‬קיינמאא ל נישט באא שעפטיקן דעם שולדיקן; ער באא טראא ַט די זינד פון די פאא טערס אויף די קינדער און אויף די קינדס‪-‬קינדער‬ ‫‪: 6-7‬ביזן דריטן און ביזן פערטן דור‪ .‬שמות ‪34‬‬ ‫דאא ס אא רון‪ ,‬און אירע שטאא נגען‪ ,‬מיטן דעק‪ ,‬און דעם פאא רהאא נג פון דעק‪ ,‬שמות ‪35:12‬‬ ‫זַן לענג‪ ,‬און איין אייל און אא האא לב‬ ‫און ער האא ט געמאא ַט דעם דעק פון ריינעם גאא לד‪ :‬צוויי איילן און אא האא לב איז געווען א‬ ‫זַן ברייט‪ .‬און ער האא ט געמאא ַט צוויי כרובים פון גאא לד‪ ,‬אויסגעשלאא גן פון איין שטיק האא ט ער זיי געמאא ַט‪ ,‬אויף די צוויי‬ ‫א‬ ‫זַט; פון‬ ‫זַט‪ ,‬און אא ן אא נדער כרוב אויף דעם אא נדערן עק אויף יענער א‬ ‫עקן פון דעם דעק; איין כרוב אויף דעם עק אויף דער א‬ ‫דעם דעק האא ט ער געמאא ַט די כרובים אויף די צוויי עקן פון אים‪ .‬און די כרובים האא בן אויסגעשפרייט זייערע פליגלען אויף‬ ‫דער הייך‪ ,‬און באא דעקט מיט זייערע פליגלען דעם דעק‪ ,‬מיט זייערע פנימער איינער צום אא נדערן; אפילו צום דעק זענען‬ ‫געווען די פנימער פון די כרובים‪ .‬שמות לז‪:‬ו ‪-‬ט‬ ‫זַנע שטאא נגען‪ ,‬און דער דעק‪ ,‬שמות לט‪:‬לה‬ ‫דאא ס אא רון פון עדות‪ ,‬און א‬ ‫רַנגעלייגט די עדות אין דעם ארון‪ ,‬און געשטעלט די שטאא נגען אויפן ארון‪ ,‬און געלייגט דעם דעק‬ ‫און ער האא ט גענומען און אא א‬ ‫אויבן אויפן ארון‪ .‬שמות מ‪ַ:‬‬ ‫צַטן אין הַליקן אא רט‬ ‫רַנקומען אין אא לע א‬ ‫דַן ברודער‪ ,‬אא ז ער זאא ל נישט אא א‬ ‫און גאא ט האא ט געזאא גט צו משהן‪ :‬רעד צו אהרן א‬ ‫דערשַנען אין‬ ‫א‬ ‫ווַל איך וועל זיך‬ ‫אינעווייניק פון פאא רהאא נג פאא רן דעק‪ ,‬וואא ס איז אויפן אא רון‪ ,‬כדי ער זאא ל נישט שטאא רבן; א‬ ‫וואא לקן אויפן דעק‪ .‬ויקרא טז‪:‬ב‬ ‫און ער זאא ל לייגן דאא ס קטורת אויפן פייער פאא ר גאא ט‪ ,‬כדי דער וואא לקן פון קטורת זאא ל באא דעקן דעם דעק וואא ס איז אויפן‬ ‫זַן פינגער אויף‬ ‫עדות‪ ,‬כדי ער זאא ל נישט שטאא רבן‪ .‬און ער זאא ל נעמען פון דעם בלוט פון דעם אא קס‪ ,‬און עס שפריצן מיט א‬ ‫זַן פינגער זיבן מאא ל‪ .‬דעמאלט זאא ל ער שחט'ן‬ ‫דעם דעק צו מזרח; און פאא ר דעם דעק זאא ל ער שפריצן פון דעם בלוט מיט א‬ ‫רַן אין פאא רהאא נג‪ ,‬און טאא ן מיט דעם בלוט אא זוי ווי‬ ‫זַן בלוט אא א‬ ‫דעם ציג פון זינדאא פפער‪ ,‬וואא ס איז פאא רן פאא לק‪ ,‬און ברענגען א‬ ‫‪: 13-15‬ער האא ט געטאא ן מיטן בלוט פון דעם אא קס‪ ,‬און עס שפריצן אויף דעם דעק און פאא ר דעם דעק‪ .‬ויקרא ‪16‬‬ ‫און ווען משה איז אריין אין אוהל מועד צו רעדן מיט אים‪ ,‬האט ער געהערט א קול פון איינעם וואס רעדט צו אים פון דעם‬ ‫דעק וואס איז געווען אויפן ארון העדות‪ ,‬פון צווישן די צוויי ַרובים; און ער האט צו אים גערעדט‪ .‬נומערן ‪7:89‬‬ ‫גאא ט איז לאא נגגעדולדיק און פון גרויס רחמנות‪ ,‬ער פאא רגעבט זינד און עבירה‪ ,‬און רייניקט קיינמאא ל נישט קיין שולדיקע‪ ,‬ער‬ ‫באא טראא ַט די זינד פון די פאא טערס אויף די קינדער ביזן דריטן און פערטן דור‪ .‬פאא רגעב‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬די זינד פון דעם פאא לק‬ ‫דַן רחמנות‪ ,‬און ווי דו האא סט פאא רגעבן דעם פאא לק פון מצרים ביז איצט‪ .‬נומערן ‪14‬‬ ‫‪: 18-19‬לויט דער גרויסקייט פון א‬ ‫(וואא רום גאא ט‪ ,‬דיין גאא ט‪ ,‬איז אא רחמנותדיקער גאא ט;) ער וועט דיך נישט פאא רלאא זן און דיך נישט צעשטערן‪ ,‬און ער וועט נישט‬ ‫פאא רגעסן דעם בונד פון דיינע פאא טערס‪ ,‬וואא ס ער האא ט זיי געשוואוירן‪ .‬דברים ד'‪:‬ל"א‬ ‫מַנע מצוות‪ .‬דברים ‪5:10‬‬ ‫ווַז רחמנות צו טויזנטער פון די וואא ס ליבן מיך און היטן א‬ ‫און איך א‬ ‫און ווען יהוה דיין גאא ט וועט זיי איבערגעבן פאר דיר‪ ,‬זאא לסטו זיי שלאא גן און זיי גאא ר פאא רניַטן; דו זאא לסט נישט מאא ַן קיין‬ ‫דַן גאא ט‪ ,‬ער איז גאא ט‪ ,‬דער געטרייער גאא ט‪ ,‬וואא ס האא לט בונד‬ ‫בונד מיט זיי‪ ,‬און זיי נישט גענאא ד טאא ן‪ .‬זאא לסט וויסן‪ ,‬אא ז יהוה א‬ ‫און גנאא ד מיט די וואא ס ליבן אים און היטן זיינע מצוות ביז טויזנט דורות; דעריבער וועט עס זיין‪ ,‬אויב איר וועט אויסהערן די‬

‫‪2‬‬

‫משפטים‪ ,‬און זיי היטן און טאא ן‪ ,‬וועט גאא ט אייער גאא ט אייך היטן דעם בונד און די גנאא ד וואא ס ער האא ט געשוואוירן אייערע‬ ‫‪ , 9,12‬עלטערן‪ .‬דברים ‪7:2‬‬ ‫זַן כעס‪ ,‬און דיר טאא ן‬ ‫דַן האא נט‪ ,‬כדי גאא ט זאא ל זיך אומקערן פון א‬ ‫און גאא רנישט פון דעם פאא רשאא לטענעם זאא ל זיך אא נקלעבן צו א‬ ‫דַנע פאא טערס; דברים ‪13:17‬‬ ‫רחמנות‪ ,‬און זיך דערבאא רימען אויף דיר‪ ,‬און דיך פאא רמערן‪ ,‬אא זױ װי ער האא ט געשוואוירן א‬ ‫דַן פאא לק ישראל‪ ,‬וועמען דו האא סט אויסגעלייזט‪ ,‬און זאא לסט נישט פאא רברענגען אומשולדיק‬ ‫זַ דערבאא רעמענדיק‪ ,‬גאא ט‪ ,‬צו א‬ ‫א‬ ‫זַן‪ .‬דברים ‪21:8‬‬ ‫דַן פאא לק ישראל‪ ,‬און דאא ס בלוט וועט זיי מוחל א‬ ‫בלוט אויף א‬ ‫פרייט זיך‪ ,‬איר פעלקער‪ ,‬מיט זיין פאלק‪ ,‬ווייל ער וועט נעמען נקמה פארן בלוט פון זיינע קנעַט‪ ,‬און וועט נעמען נקמה פאר‬ ‫זיינע שונאים‪ ,‬און וועט זיין רחמנותדיק צו זיין לאא נד און צו זיין פאלק‪ .‬דברים לב‪:‬מג‬

‫געשיכטע‬ ‫און די מרגלים האא בן געזען אא מאא ן אא רויסקומען פון שטאא ט‪ ,‬און זיי האא בן צו אים געזאא גט‪ :‬ווייז אונדז‪ ,‬מיר בעטן דיך‪ ,‬דעם‬ ‫רַנגאא נג אין שטאא ט‪ ,‬און מיר וועלן דיר טאא ן רחמנות‪ .‬ריַטער ‪1:24‬‬ ‫אא א‬ ‫אבער מיין רחמנות וועט זיך נישט אא פטאא ן פון אים‪ ,‬אא זוי ווי איך האא ב עס אא פגענומען פון שאולן‪ ,‬וועמען איך האא ב‬ ‫אא פגעוואא רפן פון פאא ר דיר‪ .‬שמואל ב׳ ‪7:15‬‬ ‫הַנט לאא זן גיין מיט אונדז אא הין און צוריק? איך גיי וואוהין איך וועל‪ ,‬קער זיך‬ ‫אויב דו ביסט געקומען נעַטן‪ ,‬זאא ל איך דיך א‬ ‫זַן מיט דיר‪ .‬שמואל ב׳ ט״ו‪ַ:‬׳‬ ‫צוריק און ברענג צוריק דיינע ברידער‪ .‬זאא ל חסד און אמת א‬ ‫ווַזן ערלעך‪ .‬שמואל ב׳ ַ״ב‪ַ:‬״ו‬ ‫ווַזן רחמנותדיק‪ ,‬און מיט דעם ערלעַן מאא ן וועסטו זיך א‬ ‫מיט דעם רחמנותדיקן וועסטו זיך א‬ ‫זַן זאא מען אויף אייביק‬ ‫זַן געזאא לבטן‪ ,‬צו דודן און צו א‬ ‫זַן מלך‪ ,‬און ער טוט גנאא ד צו א‬ ‫‪.‬ער איז דער טורעם פון ישועה פאא ר א‬ ‫שמואל ב׳ ַ״ב‪:‬נ״א‬ ‫זַנע רחמנות‬ ‫ווַל א‬ ‫און דוד האא ט געזאא גט צו גאא ד‪ :‬איך בין אין אא גרויסער נויט; לאא מיר איצט פאא לן אין דער האא נט פון גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זענען גרויס‪ ,‬און לאא מיך נישט פאא לן אין דער האא נט פון מענטשן‪ .‬שמואל ב׳ ַ״ד‪:‬י״ד‬ ‫און שלמה האא ט געזאא גט‪ :‬דו האא סט געטאא ן דיין קנעַט דודן מיין פאא טער גרויס גנאא ד‪ ,‬אא זוי ווי ער איז געגאא נגען פאא ר דיר אין‬ ‫אמת‪ ,‬און אין גערעַטיקייט‪ ,‬און אין ערלעַקייט פון האא רצן מיט דיר; און דו האא סט אים געהיט די גרויסע גנאא ד‪ ,‬אא ז דו האא סט‬ ‫הַנט‪ .‬מלַים א' ג'‪:‬ו‬ ‫'אים געגעבן אא זון צו זיצן אויף זיין טראא ן‪ ,‬ווי עס איז א‬ ‫און ער האא ט געזאא גט‪ :‬גאא ט פון ישראל‪ ,‬עס איז נישטאא קיין גאא ט ווי דו‪ ,‬אין הימל אויבן‪ ,‬צי אויף דער ערד אונטן‪ ,‬וואא ס האא לט‬ ‫דעם בונד און די גנאא ד מיט דיינע קנעַט‪ ,‬וואא ס גייען פאא ר דיר מיט זייער גאא נצן האא רצן‪ .‬מלַים א' ‪8:23‬‬ ‫און זיינע קנעַט האא בן צו אים געזאא גט‪ :‬זעט נאא ר‪ ,‬מיר האא בן געהערט אא ז די מלַים פון דעם הויז פון ישראל זענען‬ ‫רחמנותדיקע מלַים; לאא מיר‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬אא נטאא ן זאא ק־טוך אויף אונדזערע לענדן און שטריק אויף אונדזערע קעפ און‬ ‫אא רויסגיין צום מלך פון ישראל; אפשר וועט ער דיר ראא טעווען דאא ס לעבן‪ .‬מלַים א' ‪20:31‬‬ ‫גיט א דאנק דעם האר‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק‪ַ 1 .‬ראא ניקעס ‪16:34‬‬ ‫און מיט זיי העמאא ן און ידותון‪ ,‬און די איבעריקע וואא ס זענען אויסגעקליבן געוואא רן‪ ,‬וואא ס זענען אויסגערופן געוואא רן מיטן‬ ‫נאא מען‪ ,‬צו דאא נקען גאא ט‪ ,‬ווייל זיין גנאא ד איז אויף אייביק; ‪ַ 1‬ראא ניקעס ‪16:41‬‬ ‫מַן רחמנות פון אים‪ ,‬אא זױ װי איך‬ ‫זַן אא זון; און איך וועל נישט אא פנעמען א‬ ‫זַן אא פאא טער‪ ,‬און ער וועט מיר א‬ ‫איך וועל אים א‬ ‫האא ב זי אא פגענומען פון דעם װאא ס איז געװען פאא ר דיר‪ַ 1 .‬ראא ניקעס ‪17:13‬‬

‫‪3‬‬

‫זַנע רחמנות‬ ‫ווַל א‬ ‫און דוד האא ט געזאא גט צו גאא ד‪ :‬איך בין אין אא גרויסער נויט; לאא מיך נאא ר פאא לן אין דער האא נט פון גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זענען זייער גרויס‪ ,‬אא בער לאא מיך נישט פאא לן אין דער האא נט פון מענטשן‪ַ 1 .‬ראא ניקעס ‪21:13‬‬ ‫זַן זון שלמה דעם מוסטער פון דער פאא רטש‪ ,‬און פון אירע הייזער‪ ,‬און פון אירע אוצרות‪ ,‬און פון‬ ‫דעמאא לט האא ט דוד געגעבן א‬ ‫אירע אויבערשטע צימערן‪ ,‬און פון אירע אינעווייניקסטע זאא לן‪ ,‬און פון דעם אא רט פון דער רחמנות־דעק‪ַ 1 ,‬ראא ניקעס‬ ‫‪28:11‬‬ ‫זַן‬ ‫מַן פאא טער דודן‪ ,‬און דו האא סט מיך געמאא ַט קעניג אין א‬ ‫און שלמה האא ט געזאא גט צו גאא ט‪ :‬דו האא סט געטאא ן גרויס חסד מיט א‬ ‫אא רט‪ַ 2 .‬ראא ניקעס ‪1:8‬‬ ‫זַנען געווען ווי איינער‪ ,‬צו מאא ַן איין קלאא נג צו ווערן געהערט אין לויב‬ ‫עס איז געשען‪ ,‬אא ז די טרומייט־שפילער און זינגער א‬ ‫און דאא נקען גאא ט; און ווען זיי האא בן געהויבן זייער קול מיט די טרומייטן און צימבלען און מוזיק־אינסטרומענטן‪ ,‬און געלויבט‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק"‪ ,‬דעמאא לט איז דאא ס הויז אא נגעפילט געוואא רן מיט אא וואא לקן‬ ‫ווַל א‬ ‫"ווַל ער איז גוט‪ ,‬א‬ ‫א‬ ‫‪,‬גאא ט‪ ,‬זאא גנדיק‪:‬‬ ‫דאא ס הויז פון גאא ט; ‪ַ 2‬ראא ניקעס ‪5:13‬‬ ‫און געזאא גט‪ :‬גאא ט‪ ,‬גאא ט פון ישראל‪ ,‬עס איז נישטאא קיין גאא ט ווי דו אין הימל און נישט אויף דער ערד‪ ,‬וואא ס האא לט דעם בונד‬ ‫דַן‬ ‫און טוסט גנאא ד צו דיינע קנעַט‪ ,‬וואא ס גייען פאא ר דיר מיט זייער גאא נצן האא רצן‪ .‬יהוה גאא ט‪ ,‬דריי נישט אא פ דאא ס פנים פון א‬ ‫דַן קנעַט דודן‪ַ 2 .‬ראא ניקעס ‪6‬‬ ‫‪ :14,42‬געזאא לבטן; געדענק די רחמנות פון א‬ ‫פַער איז אא ראא פגעקומען‪ ,‬און די כבוד פון גאא ט אויף דעם הויז‪ ,‬האא בן‬ ‫און ווען אא לע קינדער פון ישראל האא בן געזען ווי דאא ס א‬ ‫ווַל ער‬ ‫זיי זיך געבוקט מיט זייערע פנימער צו דער ערד אויף דער טראא טואא ר‪ ,‬און זיך געבוקט און געלויבט גאא ט‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק‪ .‬און די ַהנים האא בן געוואא רט אויף זייערע אא מטן‪ :‬די לוו יטן אויך מיט די‬ ‫ווַל א‬ ‫איז גוט‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק‪ ,‬ווען דוד‬ ‫ווַל א‬ ‫מוזיק־אינסטרומענטן פון גאא ט‪ ,‬וואא ס דוד דער מלך האא ט געמאא ַט צו לויבן גאא ט‪ ,‬א‬ ‫האא ט געלויבט מיט זייער דינסט; און די ַהנים האא בן געבלאא זן טרומפעטן פאא ר זיי‪ ,‬און גאא נץ ישראל איז געשטאא נען‪2 .‬‬ ‫‪ַ: 3,6‬ראא ניקעס ‪7‬‬ ‫און ווען ער האא ט זיך באא ראא טן מיטן פאא לק‪ ,‬האא ט ער באא שטימט זינגער צו גאא ט‪ ,‬און וואא ס זאא לן לויבן די שיינקייט פון‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק‪ַ 2 .‬ראא ניקעס ‪20:21‬‬ ‫הייליקייט‪ ,‬ווען זיי גייען אא רויס פאא ר דער מחנה‪ ,‬און זאא גן‪ :‬לויבט גאא ט‪ ,‬ווייל א‬ ‫ווייל אויב איר וועט זיך אומקערן צו גאא ט‪ ,‬וועלן אייערע ברידער און אייערע קינדער געפינען רחמנות פאא ר די וואא ס פירן זיי‬ ‫געפאא נגען‪ ,‬אא זוי אא ז זיי וועלן זיך אומקערן אין דעם לאא נד; ווייל גאא ט אייער גאא ט איז גוטהאא רציק און באא רמהאא רציק‪ ,‬און וועט‬ ‫נישט אא פקערן זיין פנים פון אייך‪ ,‬אויב איר וועט זיך אומקערן צו אים‪ַ 2 .‬ראא ניקעס ‪30:9‬‬ ‫‪.‬און זיי האא בן געזונגען צוזאא מען אין לויב און דאא נק גאא ט‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין רחמנות איז אויף אייביק אויף ישראל‬ ‫און דאא ס גאא נצע פאא לק האא ט געשריגן מיט אא גרויסן געשריי‪ ,‬ווען זיי האא בן געלויבט גאא ט‪ ,‬ווייל דער יסוד פון גאא טס הויז איז‬ ‫געלייגט געוואא רן‪ .‬עזרא ‪3:11‬‬ ‫‪.‬און ער האא ט מיר אויסגעשטרעקט גנאא ד פאא ר דעם מלך און זיינע ראא טגעבער און פאא ר אא לע די מעַטיקע פירשטן פונעם מלך‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬איז געווען אויף מיר‪ ,‬און איך האא ב פאא רזאא מלט פון ישראל‬ ‫און איך בין געשטאא רקט געוואא רן ווי די האא נט פון גאא ט‪ ,‬א‬ ‫די פירער צו גיין מיט מיר‪ .‬עזרא ‪7:28‬‬ ‫ווייל מיר זענען געווען קנעַט; אא בער אונדזער גאא ט האא ט אונדז נישט פאא רלאא זט אין אונדזער קנעַטשאא פט‪ ,‬נאא ר ער האא ט‬ ‫אונדז אויסגעשטרעקט רחמנות פאא ר די מלַים פון פערסיע‪ ,‬צו געבן אונדז אא דערפרישונג‪ ,‬צו אויפשטעלן דאא ס הויז פון‬ ‫זַנע חורבות‪ ,‬און צו געבן אונדז אא וואא נט אין יהודה און אין ירושלים‪ .‬עזרא ‪9:9‬‬ ‫אונדזער גאא ט‪ ,‬און צו פאא רריַטן א‬ ‫און ער האא ט געזאא גט‪ :‬איך בעט דיך‪ ,‬גאא ט פון הימל‪ ,‬דער גרויסער און שרעקלעַער גאא ט‪ ,‬וואא ס האא לט דעם בונד און די גנאא ד‬ ‫זַן אויפמערקזאא ם אויף דער‬ ‫דַן אויער א‬ ‫פאא ר די וואא ס ליבן אים און האא לטן זיינע געבאא טן‪ .‬גאא ט‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬זאא ל איצט א‬ ‫דַן קנעַט‬ ‫דַן נאא מען; און זאא ל א‬ ‫דַנע קנעַט‪ ,‬וואא ס ווילן מורא האא בן פאא ר א‬ ‫דַן קנעַט‪ ,‬און אויף דער ֿפילה פון א‬ ‫ֿפילה פון א‬ ‫ווַל איך בין געווען דער קעניג'ס‬ ‫זַן‪ ,‬איך בעט דיך‪ ,‬און אים געבן רחמנות פאא ר די אויגן פון דעם מאא ן‪ ,‬א‬ ‫הַנט מצליח א‬ ‫א‬ ‫‪: 5,11‬בעַער‪ .‬נחמיה ‪1‬‬

‫‪4‬‬

‫און האא בן זיך נישט געוואא לט פאא לגן‪ ,‬און נישט געדענקט דיינע וואונדער וואא ס דו האא סט געטאא ן צווישן זיי; נאא ר דו האא סט‬ ‫פאא רהאא רטעט זייערע נעקנס‪ ,‬און אין זייער רעוואא לט באא שטימט אא קאא פיטאא ן זיך אומצוקערן צו זייער קנעַטשאא פט; אא בער דו‬ ‫ביסט אא גאא ט גרייט צו פאא רגעבן‪ ,‬גוטהאא רציק און באא רמהאא רציק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו כעסן און מיט גרויס גוטסקייט‪ ,‬און דו האא סט זיי‬ ‫וואלקן‪-‬זַל האט זיך‬ ‫א‬ ‫נישט פאא רלאא זט‪ .‬אבער דו האסט זיי נישט פארלאזט אין דער מדבר אין דיינע גרויסע רחמנות; דער‬ ‫פייער‪-‬זַל בייט נאַט‪ ,‬זיי צו ווייזן ליַט‪ ,‬און‬ ‫א‬ ‫נישט אפגערוקט פון זיי בייטאג‪ ,‬זיי צו פירן אויפן וועג; און אויך נישט דער‬ ‫;דעם וועג וואו זיי זאלן גיין‪ .‬דעריבער האסטו זיי איבערגעגעבן אין דער האא נט פון זייערע שונאים‪ ,‬וואא ס האא בן זיי געפלאא גט‬ ‫און אין דער צייט פון זייער נויט‪ ,‬ווען זיי האא בן געשריגן צו דיר‪ ,‬האסטו זיי געהערט פון הימל; און לויט דיין פילצאא ליקן‬ ‫רחמנות האסטו זיי געגעבן ראא טעווען‪ ,‬וואא ס האא בן זיי געהאא לפן פון דער האא נט פון זייערע שונאים‪ .‬אבער נאַדעם וואס זיי‬ ‫האבן געהאט רו‪ ,‬האבן זיי ווידער געטאן שלעַטס פאר דיר; דעריבער האסטו זיי איבערגעלאזט אין דער האנט פון זייערע‬ ‫שונאים‪ ,‬אזוי אז זיי זאלן האבן די הערשאפט איבער זיי; אבער ווען זיי האבן זיך אומגעקערט און געשריגן צו דיר‪ ,‬האסטו‬ ‫דַן גרויסן רחמנות‪ ,‬האא סטו זיי‬ ‫זיי געהערט פון הימל; און פיל מאל האסטו זיי מציל געווען לויט דיין רחמנות; דאא ך‪ ,‬צוליב א‬ ‫ווַל דו ביסט אא גוטער און באא רמהאא רציקער גאא ט‪ .‬איצט‪ ,‬אונדזער גאא ט‬ ‫‪,‬נישט אינגאא נצן פאא רלענדט און זיי נישט פאא רלאא זט‪ ,‬א‬ ‫דער גרויסער‪ ,‬דער מעַטיקער און דער שרעקלעַער גאא ט‪ ,‬וואא ס האא לט דיין בונד און גנאא ד‪ ,‬לאא ז נישט אא לע צרות אויסזען‬ ‫‪,‬קליין פאא ר דיר‪ ,‬וואא ס זענען געקומען אויף אונדז‪ ,‬אויף אונדזערע מלַים‪ ,‬אויף אונדזערע פרינצן‪ ,‬און אויף אונדזערע ַהנים‬ ‫און אויף אונדזערע נביאים‪ ,‬און אויף אונדזערע עלטערן‪ ,‬און אויף דיין גאא נצן פאא לק‪ ,‬פון די צייטן פון די מלַים פון אא שור‬ ‫הַנטיקן טאא ג‪ .‬נחמיה ‪9:17‬‬ ‫‪ , 19,27-28,31-32‬ביזן א‬ ‫‪.‬און איך האא ב באא פױלן די לוו יטן אא ז זיי זאא לן זיך רייניקן‪ ,‬און אא ז זיי זאא לן קומען און היטן די טויערן‪ ,‬צו הייליקן דעם שבת‬ ‫דַן רחמנות‪ .‬נחמיה ‪13:22‬‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬אויך וועגן דעם‪ ,‬און שפאא ר מיך לויט דער גרויסקייט פון א‬ ‫געדענק מיך‪ ,‬א‬

‫פאא עזיע‬ ‫זַן לאא נד‪ ,‬צי פאא ר רחמנות‪ .‬איוב ‪37:13‬‬ ‫ער לאא זט עס קומען‪ ,‬צי פאא ר אא ֿיקון‪ ,‬צי פאא ר א‬ ‫(צום הויפט‪-‬מוזיקאנט אויף נגינות‪ ,‬א תהילים פון דוד‪ ).‬הער מיך ווען איך רוף‪ ,‬גאא ט פון מיין גערעַטיקייט; דו האסט מיך‬ ‫פארברייטערט ווען איך בין געווען אין נויט; האב מיר דערבאא רימט‪ ,‬און הער מיין תפילה‪ .‬תהילים ד‪:‬א‬ ‫דַן הַליקן טעמפל‬ ‫דַן מורא וועל איך זיך בוקן צו א‬ ‫דַן גרויסער גנאא ד‪ ,‬און אין א‬ ‫דַן הויז אין א‬ ‫רַנקומען אין א‬ ‫‪.‬נאא ר איך וועל אא א‬ ‫תהילים ‪5:7‬‬ ‫זַנען צעבראא ַן‪ .‬קער זיך צוריק‪ ,‬גאא ט‬ ‫מַנע ביינער א‬ ‫ווַל א‬ ‫ווַל איך בין שוואא ך; גאא ט‪ ,‬הַל מיך‪ ,‬א‬ ‫‪,‬האא ב מיך דערבאא רימט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫דַנע רחמנות‪ .‬תהילים ‪6‬‬ ‫מַן נשמה; ראא טעווע מיך פאא ר א‬ ‫‪: 2,4‬ראא טעווע א‬ ‫פַנט‪ ,‬דו‪ ,‬וואא ס הַבסט מיך אויף פון די טויערן‬ ‫מַנע א‬ ‫לַד פון א‬ ‫מַן צרה‪ ,‬וואא ס איך א‬ ‫האא ב מיך דערבאא רימט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬פאא רשטיי א‬ ‫פון טויט‪ .‬תהילים ‪9:13‬‬ ‫אבער איך האב געטרויט אויף דיין רחמנות; מיין הארץ וועט זיך פרייען מיט דיין ישועה‪ .‬תהילים יג‪:‬ה‬ ‫ווַזן ערלעך; ער גיט אא גרויסע ישועה‬ ‫ווַזן רחמנותדיק; מיט אא ן ערלעַן מאא ן וועסטו זיך א‬ ‫מיט דעם רחמנותדיקן וועסטו זיך א‬ ‫זַן זאא מען אויף אייביק‪ .‬תהילים ‪18‬‬ ‫זַן געזאא לבטן‪ ,‬דודן און א‬ ‫‪:‬זַן מלך‪ ,‬און ער טוט גנאא ד א‬ ‫‪ 25,30‬א‬ ‫ווייל דער מלך טרויערט אויף גאא ט‪ ,‬און דורך דער רחמנות פון דעם העַסטן וועט ער נישט ווערן געוואא קלט‪ .‬תהילים ַא‪:‬ז‬ ‫‪.‬גוטסקייט און רחמנות וועלן מיר נאַפאלגן אלע טעג פון מיין לעבן‪ ,‬און איך וועל וואוינען אין הויז פון גאט אויף אייביק‬ ‫תהילים ַג‪:‬ו‬ ‫זַנען פון אַביק אא ן‪ .‬געדענק נישט די זינד פון מיין יוגנט‪ ,‬און נישט‬ ‫ווַל זיי א‬ ‫דַנע ליבע‪ ,‬א‬ ‫דַנע רחמנות און א‬ ‫געדענק‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זַנען גנאא ד און אמת‬ ‫דַן גוטסקייטס וועגן‪ ,‬גאא ט‪ .‬אא לע וועגן פון גאא ט א‬ ‫דַן רחמנות געדענק מיך‪ ,‬פאא ר א‬ ‫מַנע עבירות; לויט א‬ ‫א‬

‫‪5‬‬

‫ווַל איך בין פאא רלאא זט און‬ ‫זַנע עדות‪ .‬ווענד זיך צו מיר און האא ב מיר דערבאא רימט‪ ,‬א‬ ‫זַן בונד און א‬ ‫פאא ר די וואא ס היטן א‬ ‫געפלאא גט‪ .‬תהילים ַ״ה‪:‬ו־ז‪ ,‬י ‪ ,‬ט״ז‬ ‫אבער איך וועל גיין אין מיין ערלעַקייט; לעז מיך אויס‪ ,‬און זייט מיר דערבאא רימט‪ .‬תהילים ‪26:11‬‬ ‫מַן קול; האא ב אויך רחמנות אויף מיר‪ ,‬און ענטפער מיר‪ .‬תהילים ַ״ז‪:‬ז‬ ‫הער‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ווען איך רוף מיט א‬ ‫מַן העלפער‪ .‬תהילים ל‪:‬י‬ ‫זַ א‬ ‫הער‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און האא ב רחמנות אויף מיר; גאא ט‪ ,‬א‬ ‫;איך וועל זיך פרייען און פרייען אין דיין גנאא ד‪ ,‬ווייל דו האסט באא טראא ַט מיין צרה‪ ,‬דו האסט געקענט מיין נשמה אין צרות‬ ‫מַן בויך‪ .‬מאא ך‬ ‫מַן נשמה און א‬ ‫מַן אויג איז פאא רצערט פון טרויער‪ ,‬א‬ ‫ווַל איך בין אין צרות; א‬ ‫האא ב מיך דערבאא רימט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫דַנע רחמנות‪ .‬תהילים ‪31:7‬‬ ‫דַן קנעַט; ראא טעווע מיך פאא ר א‬ ‫שַנען אויף א‬ ‫דַן פנים א‬ ‫‪ , 9,16‬א‬ ‫זַן פאא רן רשע‪ ,‬אא בער ווער עס יז וואא ס פאא רלאא זט זיך אויף גאא ט‪ ,‬וועט אים אא רומנעמען מיט גנאא ד‪ .‬תהילים‬ ‫פיל יסורים וועלן א‬ ‫לב‪:‬י‬ ‫זַן‬ ‫דַן רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד; זאא ל א‬ ‫זע‪ ,‬דאא ס אויג פון גאא ט איז אויף די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים‪ ,‬אויף די וואא ס האא פן אויף א‬ ‫‪: 18,22‬אויף אונדז‪ ,‬אא זױ װי מיר האא פן אויף דיר‪ .‬תהילים ‪33‬‬ ‫טרַשאא פט דערגרייַט ביז די וואא לקנס‪ .‬תהילים ‪36:5‬‬ ‫דַן א‬ ‫דַן גנאא ד‪ ,‬גאא ט‪ ,‬איז אין הימל‪ ,‬און א‬ ‫א‬ ‫ווַזט רחמנות און גיט‪ .‬ער איז שטענדיק דערבאא רימדיק און גיט אא‬ ‫דער רשע באא רגט און צאא לט נישט צוריק‪ ,‬אא בער דער צדיק א‬ ‫זַן זאא מען איז געבענטשט‪ .‬תהילים לז‪ַ:‬א ‪ַ,‬ו‬ ‫לַה; און א‬ ‫א‬ ‫דַן אמת מיך שטענדיק באא היטן‪ .‬תהילים מ‪:‬יא‬ ‫דַן ליבע און א‬ ‫דַנע רחמנות פון מיר‪ ,‬גאא ט; זאא ל א‬ ‫האא לט נישט צוריק א‬ ‫ווַל איך האא ב געזינדיקט קעגן דיר‪ .‬אבער דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬זאא לסט‬ ‫מַן נשמה‪ ,‬א‬ ‫הַל א‬ ‫זַ מיר דערבאא רימט; א‬ ‫איך האא ב געזאא גט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫מיר דערבאא רימען‪ ,‬און מיך אויפהייבן‪ ,‬כדי איך זאא ל זיי קענען פאא רגעלטן‪ .‬תהילים מא‪:‬ד ‪ ,‬י‬ ‫דַנע רחמנות‪ .‬תהילים ‪44:26‬‬ ‫לַז אונדז אויס פאא ר א‬ ‫שטיי אויף צו אונדזער הילף‪ ,‬און א‬ ‫צום הויפט־מוזיקאנט‪ ,‬א תהילים פון דודן‪ ,‬ווען נתן דער נביא איז צו אים געקומען‪ ,‬נאַדעם וואס ער איז אריין צו(‬ ‫מַנע עבירות‬ ‫‪.‬בת־שבע‪ ).‬האב מיר דערבאא רימט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬לויט דיין גוטסקייט; לויט די פילע פון דיינע רחמנות‪ ,‬פארמעק א‬ ‫תהילים ‪51:1‬‬ ‫אבער איך בין ווי אא גרינער אא ליווען בוים אין גאא טס הויז‪ :‬איך טרוי אויף גאא טס רחמנות אויף אייביק און אייביק‪ .‬תהילים‬ ‫‪52:8‬‬ ‫זַ מיר דערבאא רימט‬ ‫‪(,‬צום הויפט‪-‬מוזיקאנט אויף יונתן‪-‬ללחא ַאם‪ ,‬מיַה פון דודן‪ ,‬ווען די פלישתים האא בן אים געַאפט אין גאת‪ ).‬א‬ ‫ווַל אא מענטש וויל מיך פאא רשלינגען; ער דריקט מיך טעגלעך אין קאא מף‪ .‬תהילים ‪56:1‬‬ ‫גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זַ מיר דערבאא רעמענדיק‬ ‫‪(,‬צום הויפט־מוזיקאנט‪ ,‬אלתאש‪ ,‬מיַה פון דודן‪ ,‬ווען ער איז אנטלאפן פון שאול אין דער הייל‪ ).‬א‬ ‫דַנע פליגלען וועל איך זיך‬ ‫מַן נשמה פאא רלאא זט זיך אויף דיר‪ ,‬יאא ‪ ,‬אין שאא טן פון א‬ ‫ווַל א‬ ‫זַ מיר דערבאא רעמענדיק‪ ,‬א‬ ‫גאא ט‪ ,‬א‬ ‫רבַגיין‪ .‬ער וועט שיקן פון הימל‪ ,‬און מיך ראא טעווען פון דער חרפה פון דעם‬ ‫באא שיצן‪ ,‬ביז די דאא זיקע אומגליקן וועלן פאא א‬ ‫זַן אמת‪ .‬ווייל דיין גנאא ד איז גרויס ביז די הימלען‪ ,‬און דיין‬ ‫זַן גנאא ד און א‬ ‫וואא ס וויל מיך פאא רשלינגען‪ .‬סלה‪ .‬גאא ט וועט שיקן א‬ ‫‪ , 3,10‬אמת ביז די וואא לקנס‪ .‬תהילים ‪57:1‬‬ ‫זַ נישט דערבאא רימדיק צו קיין‬ ‫דו דעריבער‪ ,‬גאא ט פון די צבאות‪ ,‬גאא ט פון ישראל‪ ,‬וועק אויף צו באא זוַן אא לע פעלקער; א‬ ‫מַנע‬ ‫מַן באא גער אויף א‬ ‫מַן רחמנות וועט מיך פאא רהיטן; גאא ט וועט מיך לאא זן זען א‬ ‫שלעַטן פאא רברעַער‪ .‬סלה‪ .‬דער גאא ט פון א‬ ‫פַנט‪ .‬אבער איך וועל זינגען פון דיין מאא ַט; יאא ‪ ,‬איך וועל זינגען הויך פון דיין גנאא ד אין דער פרי‪ ,‬ווייל דו ביסט געווען מיין‬ ‫א‬

‫‪6‬‬

‫מַן באא שיצונג‪ ,‬און‬ ‫ווַל גאא ט איז א‬ ‫מַן שטאא רקַט‪ ,‬וועל איך זינגען‪ ,‬א‬ ‫שוץ און אא באא שיצונג אין טאא ג פון מיין צרה‪ .‬צו דיר‪ ,‬א‬ ‫מַן רחמנות‪ .‬תהילים נט‪:‬ה‪ ,‬י ‪ ,‬טז‪-‬יז‬ ‫דער גאא ט פון א‬ ‫ער וועט שטענדיק בלייבן פאר גאא ט‪ :‬מאא ך גרייט גנאא ד און אמת‪ ,‬וואא ס זאא לן אים באא היטן‪ .‬תהילים ס״א‪:‬ז‬ ‫זַן אא רבעט‪ .‬תהילים סב‪:‬יב‬ ‫ווַל דו צאא לסט יעדן מענטשן לויט א‬ ‫אויך צו דיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬געהערט גנאא ד‪ ,‬א‬ ‫זַן רחמנות פון מיר נישט‪ .‬תהילים ס"ו‪ַ:‬‬ ‫מַן ֿפילה‪ ,‬און א‬ ‫זַן גאא ט‪ ,‬וואא ס האא ט נישט אא פגעוואא רפן א‬ ‫געבענטשט זאא ל א‬ ‫זַן‬ ‫(צום הויפט‪-‬מוזיקאנט אויף נעגינות‪ ,‬א תהילים אדער געזאנג‪ ).‬גאט זאל אונדז דערבאא רימען און אונדז בענטשן; און לאא ז א‬ ‫שַנען; סלה‪ .‬תהילים סז‪:‬א‬ ‫פנים אויף אונדז א‬ ‫דַן גרויסער גנאא ד הער מיך צו‪ ,‬אין דער‬ ‫צַט פון רצון‪ :‬גאא ט‪ ,‬אין א‬ ‫מַן ֿפילה איז צו דיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬אין אא א‬ ‫אבער וואא ס שייך מיר‪ ,‬א‬ ‫דַן גרויסער רחמנות‪ .‬תהילים‬ ‫דַן חסד איז גוט; ווענד זיך צו מיר לויט א‬ ‫ווַל א‬ ‫דַן ישועה‪ .‬הער מיך צו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫אמת פון א‬ ‫ס"ט‪:‬יג ‪,‬טז‬ ‫זַן צוזאא ג אויף אייביק? האט גאא ט פארגעסן צו זיין גוטהאא רציק‬ ‫זַן רחמנות פאא רשוואונדן אויף אייביק? צי פאא רפעלט א‬ ‫?איז א‬ ‫‪: 8-9‬האט ער אין כעס פארשלאסן זיינע רחמנות? סלה‪ .‬תהילים ‪77‬‬ ‫זַנען זייער‬ ‫ווַל מיר א‬ ‫דַנע רחמנות אונדז שנעל אא נטקעגן קומען‪ ,‬א‬ ‫געדענק נישט קעגן אונדז די פריערדיקע זינד; זאא ל א‬ ‫נידעריק געבראא ַט געוואא רן‪ .‬תהילים ‪79:8‬‬ ‫ווייז אונדז דיין רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און געב אונדז דיין ישועה‪ .‬גנאא ד און אמת טרעפן זיך; גערעַטיקייט און שלום האא בן זיך‬ ‫‪: 7,10‬געקושט‪ .‬תהילים ‪85‬‬ ‫ווַל איך רוף צו דיר יעדן טאא ג‪ .‬ווייל דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ביסט גוט און גרייט צו מוחל זיין; און גרויס‬ ‫זַ מיר דערבאא רעמענדיק‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫א‬ ‫אין רחמנות צו אא לע וואא ס רופן דיך‪ .‬ווייל גרויס איז דיין רחמנות צו מיר‪ ,‬און דו האסט מציל געווען מיין נשמה פון דער‬ ‫אונטערשטער גיהנום‪ .‬אבער דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ביסט אא גאא ט פול מיט רחמנות און גוטהאא רציקייט‪ ,‬לאא נגגעדולדיק‪ ,‬און גרויס אין גנאא ד‬ ‫דַן‬ ‫דַן קנעַט‪ ,‬און ראא טעווע דעם זון פון א‬ ‫דַן שטאא רקייט צו א‬ ‫און אמת‪ .‬ווענד זיך צו מיר און האא ב מיר דערבאא רימט; גיב א‬ ‫‪: 3,5,13,15-16‬דינסט‪ .‬תהילים ‪86‬‬ ‫(משַיל פון אתאן דעם עזרחי‪ ).‬איך וועל זינגען פון די רחמנות פון גאא ט אויף אייביק; מיט מיין מויל וועל איך באא קאא נט מאא ַן‬ ‫דיין געטריישאא פט צו אא לע דורות‪ .‬ווייל איך האא ב געזאא גט‪ ,‬גנאא ד וועט אויף אייביק אויפגעבויט ווערן; דיין געטריישאא פט‬ ‫דַן טראא ן; גנאא ד און אמת וועלן גיין פאא ר‬ ‫זַנען די וואוינונג פון א‬ ‫וועסטו באא שטעטיקן אין די הימלען‪ .‬גערעַטיקייט און משפט א‬ ‫‪.‬דַן פנים‪ .‬אבער מיין טרייאשאא פט און מיין רחמנות וועלן זיין מיט אים‪ ,‬און אין מיין נאא מען וועט זיין האא רן דערהויבן ווערן‬ ‫א‬ ‫מַן בונד וועט מיט אים שטיין פעסט‪ .‬תהילים ‪89‬‬ ‫‪:‬מַן גנאא ד וועל איך אים האא לטן אויף אייביק‪ ,‬און א‬ ‫‪ 1-2,14,24,28‬א‬ ‫זַן אא לע אונדזערע טעג‪ .‬תהילים ‪90:14‬‬ ‫זעטיק אונדז פרי מיט דיין רחמנות; כדי מיר זאא לן זיך פרייען און צופרידן א‬ ‫דַן גנאא ד‪ ,‬גאא ט‪ ,‬אונטערגעהאא לטן‪ .‬תהילים ‪94:18‬‬ ‫מַן פוס גליטשט‪ ,‬האא ט מיך א‬ ‫ווען איך זאא ג‪ ,‬א‬ ‫זַן אמת צו דעם הויז פון ישראל; אא לע עקן פון דער ערד האא בן געזען די ישועה פון‬ ‫זַן רחמנות און א‬ ‫ער האא ט געדענקט א‬ ‫אונדזער גאא ט‪ .‬תהילים ‪98:3‬‬ ‫זַן אמת איז אויף אא לע דורות‪ .‬תהילים ‪100:5‬‬ ‫זַן רחמנות איז אויף אייביק‪ ,‬און א‬ ‫ווייל גאא ט איז גוט‪ ,‬א‬ ‫(אא תהילים פון דודן‪ ).‬איך וועל זינגען פון גנאא ד און משפט; צו דיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬וועל איך זינגען‪ .‬תהילים ‪101:1‬‬ ‫‪.‬דו וועסט אויפשטיין און זיך דערבאא רימען אויף ציון‪ ,‬ווייל די צייט צו באא גניגן איר‪ ,‬יאא ‪ ,‬די באא שטימטע צייט‪ ,‬איז געקומען‬ ‫תהילים ‪102:13‬‬

‫‪7‬‬

‫וואא ס לייזט אויס דיין לעבן פון פאא רניַטונג; וואא ס קרוינט דיך מיט גוטסקייט און רייאַע רחמנות; גאא ט איז דערבאא רימדיק און‬ ‫גנעדיק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו צאא רן‪ ,‬און גרויס אין גנאא ד‪ .‬ווייל ווי דער הימל איז הויך איבער דער ערד‪ ,‬אא זוי גרויס איז זיין רחמנות צו‬ ‫די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים‪ .‬נאא ר די רחמנות פון גאא ט איז פון אייביק ביז אייביק אויף די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים‪ ,‬און‬ ‫זַן גערעַטיקייט צו קינדס־קינדער; תהילים ‪103:4‬‬ ‫‪ , 8,11,17‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אַביק‪ .‬אונדזערע עלטערן האא בן נישט פאא רשטאא נען דיינע‬ ‫ווַל א‬ ‫ווַל ער איז גוט‪ ,‬א‬ ‫לױבט גאא ט‪ ,‬דאא נקט גאא ט‪ ,‬א‬ ‫בַם‬ ‫בַם ים‪ ,‬א‬ ‫וואונדער אין מצרים; זיי האא בן נישט געדענקט די פילקייט פון דיינע רחמנות; נאא ר האא בן אים אויפגערעגט א‬ ‫זַנע גרויסע רחמנות‪ .‬תהילים ‪106:1‬‬ ‫זַן בונד‪ ,‬און האא ט תשובה געטאא ן לויט א‬ ‫‪ ,‬ים־סוף‪ .‬און ער האא ט זיך דערמאא נט פאא ר זיי א‬ ‫‪7,45‬‬ ‫גיט א דאנק דעם האר‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק‪ .‬תהילים ‪107:1‬‬ ‫ווייל דיין גנאא ד איז גרויס איבער די הימלען‪ ,‬און דיין אמת דערגרייַט ביז די וואא לקנס‪ .‬תהילים ‪108:4‬‬ ‫קַנער וואא ס זאא ל אים נישט באא גינען‪ .‬ווייל ער‬ ‫זַן א‬ ‫קַנער וואא ס זאא ל אים נישט דערבאא רימען‪ ,‬און זאא ל נישט א‬ ‫זַן א‬ ‫זאא ל נישט א‬ ‫ווַזן רחמנות‪ ,‬נאא ר ער האא ט פאא רפאא לגט דעם אא רעמען און נויטבאא דערפטיקן‪ ,‬כדי צו קענען הרגענען‬ ‫האא ט נישט געדענקט צו א‬ ‫דַן גנאא ד איז גוט‬ ‫ווַל א‬ ‫דַן נאא מעןס וועגן‪ ,‬א‬ ‫‪,‬דעם וואא ס איז צעבראא ַן אין האא רצן‪ .‬נאא ר טו דו פאא ר מיר‪ ,‬גאא ט דער האא ר‪ ,‬פאא ר א‬ ‫דַן גנאא ד‪ .‬תהילים ‪109:12‬‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬ראא טעווע מיך לויט א‬ ‫‪ , 16, 21, 26‬ראא טעווע מיך‪ .‬העלף מיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫נישט צו אונדז‪ ,‬גאא ט‪ ,‬נישט צו אונדז‪ ,‬נאא ר צו דיין נאא מען גיב ַבוד‪ ,‬פאא ר דיין גנאא ד און פאא ר דיין אמת‪ .‬תהילים קי״ה‪:‬א‬ ‫גוטהאא רציק איז גאא ט און גערעַט; יאא ‪ ,‬אונדזער גאא ט איז רחמנותדיק‪ .‬תהילים קי״ו‪:‬ה‬ ‫ווייל זיין גוטסקייט איז גרויס צו אונדז‪ ,‬און די אמת פון גאא ט איז אויף אייביק‪ .‬לויבט גאא ט‪ .‬תהילים קי״ז‪:‬ב‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף‬ ‫גיט א דאנק דעם האר‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק‪ .‬זאא ל ישראל איצט זאא גן‪ ,‬אא ז א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק‪ .‬זאא לן איצט זאא גן די וואא ס מורא האא בן פאא ר גאא ט‪ ,‬אא ז‬ ‫אייביק‪ .‬זאא ל דאא ס הויז פון אהרן איצט זאא גן‪ ,‬אא ז א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק‪ .‬גיט א דאנק דעם האר‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק‪ .‬תהילים קי״ח‪:‬א׳‬‫א‬ ‫ד׳ ‪ַ,‬״ט‬ ‫דַן וואא רט‪ .‬איך האא ב געבעטן דיין טובה מיט מיין גאא נצן‬ ‫דַן ישועה‪ ,‬לויט א‬ ‫דַנע רחמנות קומען צו מיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זאא לן אויך א‬ ‫דַנע געזעצן‪ .‬זאא ל‪ ,‬איך בעט‬ ‫דַן גנאא ד; לערן מיך א‬ ‫האא רצן; זיי מיר דערבאא רימט לויט דיין וואא רט‪ .‬די ערד‪ ,‬גאא ט‪ ,‬איז פול מיט א‬ ‫דַנע רחמנות קומען צו מיר‪ ,‬כדי איך‬ ‫דַן קנעַט‪ .‬זאא לן א‬ ‫דַן וואא רט צו א‬ ‫מַן טרייסט‪ ,‬לויט א‬ ‫זַן צו א‬ ‫דַן גוטהאא רציקייט א‬ ‫דיך‪ ,‬א‬ ‫מַן פרייד‪ .‬טו מיט דיין קנעַט לויט דיין רחמנות‪ ,‬און לערן מיך דיינע געזעצן‪ .‬קוק אויף מיר‬ ‫דַן ֿורה איז א‬ ‫ווַל א‬ ‫‪,‬זאא ל לעבן‪ ,‬א‬ ‫דַן נאא מען‪ .‬גרויס זענען דיינע רחמנות‪ ,‬גאא ט; מאא ך מיך‬ ‫זַ מיר דערבאא רימט‪ ,‬ווי דו פלעגסט טאא ן צו די וואא ס ליב האא בן א‬ ‫און א‬ ‫‪ , 58, 64, 76-77, 124, 132, 156‬לעבעדיק לויט דיינע משפטים‪ .‬תהילים קי"ט‪41:‬‬ ‫זעט‪ ,‬ווי די אויגן פון קנעַט קוקן אויף דער האא נט פון זייערע האא רן‪ ,‬און ווי די אויגן פון אא דינסטמויד אויף דער האא נט פון‬ ‫איר באא לעבאא סטע‪ ,‬אא זוי וואא רטן אונדזערע אויגן אויף גאא ט אונדזער גאא ט‪ ,‬ביז ער וועט אונדז דערבאא רימען‪ .‬האא ב אונדז‬ ‫זַנען זייער פול מיט פאא ראא ַט‪ .‬תהילים ‪123‬‬ ‫ווַל מיר א‬ ‫‪: 2-3‬דערבאא רימט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬האא ב אונדז דערבאא רימט‪ ,‬א‬ ‫בַ אים איז אא גרויסע אויסלייזונג‪ .‬תהילים קל״ל‪:‬ז‬ ‫בַ גאא ט איז רחמנות‪ ,‬און א‬ ‫ווַל א‬ ‫זאא ל ישראל האא פן אויף גאא ט‪ ,‬א‬ ‫תהילים קל״ו‬ ‫‪.‬גיט א דאנק דעם האר‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק ‪1‬‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪2‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬גיט א דאנק דעם גאא ט פון די געטער‪ ,‬א‬ ‫‪.‬גיט א דאנק דעם האר פון הארן‪ ,‬ווייל זיין גנאא ד איז אויף אייביק ‪3‬‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס אא ליין טוט גרויסע וואונדער‪ ,‬ווייל זיין גנאא ד איז אויף אייביק ‪4‬‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪5‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט מיט חַמה געמאא ַט די הימלען‪ ,‬א‬

‫‪8‬‬

‫‪.‬צו דעם וואא ס האא ט אויסגעשפרייט די ערד איבער די וואא סערן‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק ‪6‬‬ ‫זַן רחמנות איז אויף אייביק ‪7‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט געמאא ַט גרויסע ליַטער‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪8‬‬ ‫ווַל א‬ ‫בַ טאא ג‪ ,‬א‬ ‫‪.‬די זון צו הערשן א‬ ‫‪.‬דעם לבנה און די שטערן צו הערשן ביינאַט‪ ,‬ווייל זיין חסד איז אויף אייביק ‪9‬‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט געשלאא גן מצרים אין זייער ערשטגעבוירענע‪ ,‬ווייל זיין רחמנות איז אויף אייביק ‪10‬‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪11‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬און ער האא ט אא רויסגעפירט ישראל פון צווישן זיי‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪12‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬מיט אא שטאא רקער האא נט‪ ,‬און מיט אא ן אויסגעשטרעקטע אא רעם‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪13‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט צעטיילט דעם ים־סוף אין טיילן‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪14‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬און האא ט דורַגעלאא זט ישראל דורַגיין דורך איר‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪15‬‬ ‫ווַל א‬ ‫זַן חיל אין ים־סוף‪ ,‬א‬ ‫‪.‬נאא ר ער האא ט איבערגעקערט פרעה און א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪16‬‬ ‫ווַל א‬ ‫זַן פאא לק דורך דער מדבר‪ ,‬א‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט געפירט א‬ ‫‪.‬צו אים וואא ס האא ט געשלאא גן גרויסע מלַים‪ ,‬ווייל זיין גנאא ד איז אויף אייביק ‪17‬‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪18‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬יאא ר און האא ט געהרגעט באא רימטע מלַים‪ ,‬א‬ ‫זַן חסד איז אויף אייביק ‪19‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬סיחון דער מלך פון די אמורים‪ ,‬א‬ ‫זַן חסד איז אויף אייביק ‪20‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬און עוג דער מלך פון בשן‪ ,‬א‬ ‫זַן חסד איז אויף אייביק ‪21‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬און געגעבן זייער לאא נד פאא ר אא ן ירושה‪ ,‬א‬ ‫זַן חסד איז אויף אייביק ‪22‬‬ ‫ווַל א‬ ‫זַן קנעַט‪ ,‬א‬ ‫‪.‬אא ירושה פאא ר ישראל א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪23‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬וואא ס האא ט אונדז דערמאא נט אין אונדזער נידעריקייט‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪24‬‬ ‫ווַל א‬ ‫פַנט‪ ,‬א‬ ‫‪.‬און ער האא ט אונדז אויסגעלייזט פון אונדזערע א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪25‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬וואא ס גיט עסן צו אא לע פלייש‪ ,‬א‬ ‫זַן גנאא ד איז אויף אייביק ‪26‬‬ ‫ווַל א‬ ‫‪.‬גיט א דאנק דעם גאא ט פון הימל‪ ,‬א‬ ‫דַנע אייגענע‬ ‫דַן גנאא ד‪ ,‬גאא ט‪ ,‬איז אויף אייביק; פאא רלאא ז נישט די מעשים פון א‬ ‫גאא ט וועט פאא רענדיקן וואא ס מיר באא טראא פט; א‬ ‫הענט‪ .‬תהילים קל״ח‪:‬ח‬ ‫דַן קנעַט‪ .‬תהילים‬ ‫ווַל איך בין א‬ ‫מַן נשמה‪ ,‬א‬ ‫פַניקן א‬ ‫מַנע שונאים‪ ,‬און פאא רניַט אא לע וואא ס א‬ ‫און לויט דיין גנאא ד שנייד אא פ א‬ ‫‪143:12‬‬ ‫זַן‬ ‫גאא ט איז גוטהאא רציק און פול מיט רחמנות; לאא נגזאא ם צו צאא רן און מיט גרויס רחמנות‪ .‬גאא ט איז גוט צו אא לעמען‪ ,‬און א‬ ‫זַנע ווערק‪ .‬תהילים ‪145‬‬ ‫‪: 8-9‬רחמנות איז איבער אא לע א‬ ‫זַן גנאא ד‪ .‬תהילים ‪147:11‬‬ ‫גאא ט האא ט חן אין די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים‪ ,‬אין די וואא ס האא פן אויף א‬ ‫שרַב זיי אויף דער טיש פון דיין האא רצן‪ .‬משלי ‪3:3‬‬ ‫א‬ ‫לאא ז נישט גנאא ד און אמת דיך פאא רלאא זן; בינד זיי אא רום דיין האא לדז;‬ ‫זַן אייגענעם פלייש‬ ‫זַן אייגענער נשמה‪ ,‬אא בער דער וואא ס איז גרויזאא ם צעשטערט א‬ ‫‪.‬דער רחמנותדיקער מענטש טוט גוטס צו א‬ ‫משלי ‪11:17‬‬ ‫זַן בהמה‪ ,‬אא בער די רחמנות פון די רשעים איז גרויזאא ם‪ .‬משלי ‪12:10‬‬ ‫אא צדיק קוקט אויף דעם לעבן פון א‬ ‫זַן חבר זינדיקט‪ ,‬אא בער ווער עס האא ט רחמנות אויף די אא רעמע‪ ,‬גליקלעך איז ער‪ .‬טוען נישט די וואא ס‬ ‫ווער עס פאא ראא ַט א‬ ‫‪,‬טראא ַטן אויס שלעַטס? נאא ר גנאא ד און אמת וועלן זיין פאא ר די וואא ס טראא ַטן אויס גוטס‪ .‬ווער עס דריקט דעם אא רעמען‬ ‫זַן באא שעפער‪ ,‬אא בער ווער עס גיט אים כבוד‪ ,‬האא ט רחמנות אויף די אא רעמע‪ .‬משלי יד‪ַ:‬״א ‪ַ-‬״ב ‪,‬ל״א‬ ‫פאא רשעמט א‬ ‫ווַטערט מען זיך פון שלעַטס‪ .‬משלי טז‪:‬ו‬ ‫דורך גנאא ד און אמת ווערט אויסגערייניקט אומרעַט‪ ,‬און דורך מורא פאא ר גאא ט א‬ ‫זַן טראא ן ווערט געשטיצט דורך גנאא ד‪ .‬משלי ‪20:28‬‬ ‫גנאא ד און אמת באא היטן דעם מלך‪ ,‬און א‬ ‫ווער עס גייט נאך גערעַטיקייט און רחמנות געפינט לעבן‪ ,‬גערעַטיקייט און ַבוד‪ .‬משלי ‪21:21‬‬

‫‪9‬‬

‫ווער עס באא דעקט זיינע זינד וועט נישט מצליח זיין‪ ,‬אא בער ווער עס מודה זיי און פאא רלאא זט זיי וועט האא בן רחמנות‪ .‬משלי‬ ‫ַ״ח‪:‬י״ג‬

‫נבואה‬ ‫דעריבער וועט גאא ט נישט האא בן קיין פרייד אין זיינע יונגעלייט‪ ,‬און ער וועט נישט האא בן קיין רחמנות אויף זיינע יתומים און‬ ‫אא למנות‪ ,‬ווייל יעדער איינער איז אא צבוע און אא שלעַטער‪ ,‬און יעדער מויל רעדט נאא רישקייט‪ .‬פאא ר אא לעם דעם איז זיין כעס‬ ‫נישט אא פגעקערט‪ ,‬נאא ר זיין האא נט איז נאא ך אא לץ אויסגעשטרעקט‪ .‬ישעיה ‪9:17‬‬ ‫אויסקלַבן ישראל‪ ,‬און זיי שטעלן אין זייער לאא נד; און די‬ ‫א‬ ‫ווייל גאא ט וועט זיך דערבאא רימען אויף יעקב‪ ,‬און וועט נאא ך‬ ‫'פרעמדע וועלן זיך צו זיי פאא רבינדן‪ ,‬און זיי וועלן זיך אא נקלעבן צום הויז פון יעקב‪ .‬ישעיה י"ד‪:‬א‬ ‫‪,‬און אין רחמנות וועט דער טראא ן אויפגעשטעלט ווערן‪ ,‬און ער וועט זיצן אויף אים מיט אמת אין דעם משַן פון דוד‪ ,‬ריַטן‬ ‫‪.‬און זוַן משפט‪ ,‬און שנעלער מאא ַן גערעַטיקייט‪ .‬ישעיה טז‪:‬ה‬ ‫ווען אירע צווייגן וועלן פארוועלקט ווערן‪ ,‬וועלן זיי אפגעבראא ַן ווערן; די פרויען קומען און וועלן זיי אא נצינדן‪ ,‬ווייל דאא ס‬ ‫איז אא פאא לק אא ן פאא רשטאא נד; דעריבער וועט דער וואא ס האא ט זיי באא שאא פן זיי נישט רחמנות האא בן‪ ,‬און דער וואא ס האא ט זיי‬ ‫געפאא רעמט וועט זיי נישט טאא ן קיין טובה‪ .‬ישעיה ַ"ז‪:‬יא‬ ‫זַן‪ ,‬און דעריבער וועט ער דערהויבן ווערן‪ ,‬כדי ער זאא ל‬ ‫און דעריבער וועט גאא ט וואא רטן‪ ,‬כדי ער זאא ל אייך גוטהאא רציקע א‬ ‫ווַל גאא ט איז אא גאא ט פון משפט; געבענטשט זענען אא לע וואא ס וואא רטן אויף אים‪ .‬ישעיה ל‪:‬יח‬ ‫אייך דערבאא רימען‪ ,‬א‬ ‫איך בין געווען בייז אויף מיין פאלק‪ ,‬איך האב פארשווארצט מיין נחלה‪ ,‬און זיי געגעבן אין דיין האנט; דו האסט זיי נישט‬ ‫געוויזן קיין רחמנות; אויף די אלטע האסטו זייער שווער געלייגט דיין יאך‪ .‬ישעיה מ"ז‪:‬ו‬ ‫זיי וועלן נישט הונגערן און נישט דורשטן; און נישט די היץ און נישט די זון וועלן זיי שלאא גן‪ :‬ווייל דער וואא ס האא ט רחמנות‬ ‫אויף זיי וועט זיי פירן‪ ,‬אפילו צו די וואא סער‪-‬קוואא לן וועט ער זיי פירן‪ .‬זינגט‪ ,‬איר הימלען; און זייט פריילעך‪ ,‬איר ערד; און‬ ‫‪.‬ברעַט אויס אין געזאא נג‪ ,‬איר בערג! ווייל גאא ט האא ט געטרייסט זיין פאא לק‪ ,‬און וועט זיך דערבאא רימען אויף זיינע געפלאא גטע‬ ‫ישעיה ‪49:10,13‬‬ ‫פאא ר אא קליין מאא מענט האא ב איך דיך פאא רלאא זט‪ ,‬אא בער מיט גרויס רחמנות וועל איך דיך זאא מלען‪ .‬אין אא קליינעם צאא רן האא ב‬ ‫מַן פנים פון דיר פאא ר אא מאא מענט‪ ,‬אא בער מיט אייביקער גוטסקייט וועל איך זיך דערבאא רימען אויף דיר‬ ‫‪,‬איך פאא רבאא רגן א‬ ‫מַן גוטסקייט וועט זיך‬ ‫ווַל די בערג וועלן זיך אא פטאא ן‪ ,‬און די בערג וועלן זיך אא פטאא ן‪ ,‬אא בער א‬ ‫דַן אויסלייזער‪ .‬א‬ ‫זאא גט גאא ט‪ ,‬א‬ ‫מַן שלום‪-‬בונד וועט זיך נישט אא פטאא ן‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ ,‬וואא ס האא ט רחמנות אויף דיר‪ .‬ישעיה נד‪:‬ז‪-‬ח‪,‬י‬ ‫נישט אא פטאא ן פון דיר‪ ,‬און א‬ ‫אַך‪ ,‬די‬ ‫אַער נשמה וועט לעבן; און איך וועל מאא ַן אא ן אייביקן בונד מיט א‬ ‫אַער אויער און קומט צו מיר; הערט‪ ,‬און א‬ ‫נַגט א‬ ‫א‬ ‫זַנע געדאא נקען; און זאא ל ער זיך‬ ‫זַן וועג‪ ,‬און דער אומרעַטער מענטש א‬ ‫זיַערע רחמנות פון דודן‪ .‬זאא ל דער רשע פאא רלאא זן א‬ ‫ווַל ער וועט פאא רגעבן אין גרויסן‪ .‬ישעיה ‪55:3,7‬‬ ‫אומקערן צו גאא ט‪ ,‬און ער וועט אים רחמנות האא בן; און צו אונדזער גאא ט‪ ,‬א‬ ‫דער צדיק גייט אונטער‪ ,‬און קיינער לייגט עס נישט אויפן האא רצן; און רחמנותדיקע מענטשן ווערן אוועקגענומען‪ ,‬קיינער‬ ‫טראא ַט נישט אא ז דער צדיק ווערט אוועקגענומען פון דעם שלעַטס וואא ס וועט קומען‪ .‬ישעיה נז‪:‬א‬ ‫מַן צאא רן האא ב איך דיך‬ ‫ווַל אין א‬ ‫דַנע ווענט‪ ,‬און זייערע מלַים וועלן דיר באא דינען; א‬ ‫און די זין פון פרעמדע וועלן אויפבויען א‬ ‫מַן גוטסקייט האא ב איך זיך אויף דיר דערבאא רימט‪ .‬ישעיה ס‪:‬י‬ ‫געשלאא גן‪ ,‬אא בער אין א‬ ‫איך וועל דערמאא נען די ליבע פון גאא ט‪ ,‬און די לויב פון גאא ט‪ ,‬לויט אא לץ וואא ס גאא ט האא ט אונדז געגעבן‪ ,‬און די גרויסע גוטסקייט‬ ‫צו דעם הויז פון ישראל‪ ,‬וואא ס ער האא ט זיי געגעבן לויט זיין רחמנות‪ ,‬און לויט די פילקייט פון זיינע ליבע‪ .‬קוק אא ראא פ פון‬ ‫הימל‪ ,‬און קוק פון דער וואוינונג פון דיין הייליקייט און פון דיין ַבוד‪ :‬וואו איז דיין ברען און דיין שטאא רקייט‪ ,‬די קלאא נג פון‬ ‫דיינע אינעווייניק און פון דיין רחמנות צו מיר? זענען זיי צוריקגעהאא לטן? ישעיה ‪63:7,15‬‬

‫‪10‬‬

‫גיי און רוף אויס די ווערטער קעגן צפון‪ ,‬און זאא ג‪ :‬קער זיך צוריק‪ ,‬דו אא פגעקערטע ישראל‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ ,‬און איך וועל נישט‬ ‫‪.‬לאא זן מיין צאא רן פאא לן אויף דיר‪ ,‬ווייל איך בין דערבאא רימדיק‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ ,‬און איך וועל נישט האא לטן מיין צאא רן אויף אייביק‬ ‫ירמיהו ג‪:‬יב‬ ‫;זיי וועלן זיך אא נהאא לטן אויף בויגן און שפיז; זיי זענען גרויזאא ם‪ ,‬און האא בן נישט קיין רחמנות; זייער קול ברומט ווי דער ים‬ ‫און זיי רייטן אויף פערד‪ ,‬אויסגעשטעלט ווי מענטשן פאא ר מלחמה קעגן דיר‪ ,‬דו טאא ַטער פון ציון‪ .‬ירמיהו ‪6:23‬‬ ‫און איך וועל זיי צעשטערן איינער קעגן דעם אנדערן‪ ,‬אפילו די פאטערס און די זין צוזאמען‪ ,‬זאגט גאט; איך וועל נישט‬ ‫דערבאא רימען‪ ,‬און נישט שפאא רן‪ ,‬און נישט רחמנות האא בן‪ ,‬נאא ר זיי פאא רניַטן‪ .‬ירמיהו ‪13:14‬‬ ‫רַן אין הויז פון טרויער‪ ,‬גיי נישט קלאא גן און קלאא ג נישט אויף זיי‪ ,‬ווייל איך האא ב‬ ‫ווייל אא זוי זאא גט גאא ט‪ ,‬גיי נישט אא א‬ ‫מַן שלום פון דעם פאא לק‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ ,‬ליבע און רחמנות‪ .‬ירמיהו טז‪:‬ה‬ ‫אא וועקגענומען א‬ ‫און דערנאא ך‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ ,‬וועל איך געבן צדקיהו מלך יהודה‪ ,‬און זיינע קנעַט‪ ,‬און דאא ס פאא לק‪ ,‬און די וואא ס זענען געבליבן אין‬ ‫דער שטאא ט פון דער מגפה‪ ,‬פון שווערד און פון הונגער‪ ,‬אין דער האא נט פון נבוַדראצאא ר מלך בבל‪ ,‬און אין דער האא נט פון‬ ‫זייערע שונאים‪ ,‬און אין דער האא נט פון די וואא ס זוַן זייער לעבן; און ער וועט זיי שלאא גן מיטן שאא רף פון שווערד; ער וועט‬ ‫זיי נישט שאא נן‪ ,‬און נישט האא בן רחמנות‪ ,‬און נישט האא בן רחמנות‪ .‬ירמיהו ַא‪:‬ז‬ ‫אא זוי זאא גט גאא ט‪ :‬זע‪ ,‬איך וועל צוריקברענגען די געפאנגענשאא פט פון יעקבס צעלטן‪ ,‬און איך וועל זיך דערבאא רימען אויף זיינע‬ ‫וואוינונגען; און די שטאא ט וועט אויפגעבויט ווערן אויף איר אייגענעם הויפן‪ ,‬און דער פאא לאא ץ וועט בלייבן לויט זיין‬ ‫שטייגער‪ .‬ירמיהו ל‪:‬יח‬ ‫ווַל זינט איך האא ב גערעדט וועגן אים‪ ,‬געדענק איך אים נאא ך אא לץ שטאא רק‬ ‫מַן ליבער זון? איז ער אא ליב קינד? א‬ ‫;איז אפרים א‬ ‫מַנע געדערעם זיך באא זאא רגט וועגן אים; איך וועל אים זיַער דערבאא רימען‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ .‬ירמיהו לא‪ַ:‬‬ ‫דעריבער טוען א‬ ‫‪:‬דער קול פון פרייד‪ ,‬און דער קול פון פרייד‪ ,‬דער קול פון חתן‪ ,‬און דער קול פון ַלה‪ ,‬דער קול פון די וואא ס וועלן זאא גן‬ ‫לויבט גאא ט פון צבאות‪ ,‬ווייל גאא ט איז גוט‪ ,‬ווייל זיין גנאא ד איז אויף אייביק‪ ,‬און פון די וואא ס וועלן ברענגען דעם קרבן פון‬ ‫לויב אין הויז פון גאא ט‪ .‬ווייל איך וועל צוריקברענגען די געפאנגענשאא פט פון לאא נד‪ ,‬ווי אין אא נהייב‪ ,‬זאא גט גאא ט‪ .‬דעמאא לט וועל‬ ‫איך אא פוואא רפן דעם זאא מען פון יעקב און דודן‪ ,‬מיין קנעַט‪ ,‬אא זוי אא ז איך וועל נישט נעמען קיין איינעם פון זיין זאא מען צו זיין‬ ‫הערשער איבער דעם זאא מען פון אא ברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ ,‬ווייל איך וועל צוריקברענגען זייער געפאנגענשאא פט און זיך‬ ‫דערבאא רימען אויף זיי‪ .‬ירמיהו לג‪:‬יא‪ַ,‬ו‬ ‫און איך וועל אייך ווייזן רחמנות‪ַ ,‬די ער זאא ל אייך דערבאא רימען‪ ,‬און אייך צוריקברענגען צו אייער אייגענעם לאא נד‪ .‬ירמיהו‬ ‫מב‪:‬יב‬ ‫זיי וועלן האא לטן דעם בויגן און די לאא נצן‪ :‬זיי זענען גרויזאא ם‪ ,‬און וועלן נישט ווייאזן רחמנות; זייער קול וועט ברומען ווי דער‬ ‫‪.‬ים‪ ,‬און זיי וועלן רייטן אויף פערד‪ ,‬יעדער איינער אויסגעשטעלט ווי אא מאא ן צו דער מלחמה‪ ,‬קעגן דיר‪ ,‬דו טאא ַטער פון בבל‬ ‫ירמיהו ‪50:42‬‬ ‫זַנע רחמנות פאא רשווינדן נישט‪ .‬אא בער ַאא טש ער מאא ַט‬ ‫ווַל א‬ ‫עס איז פון גאא טס רחמנות אא ז מיר ווערן נישט פאא רלענדט‪ ,‬א‬ ‫זַנע פילע רחמנות‪ .‬קלאא גן ג‪ַ:‬ב‪,‬לב‬ ‫יסורים‪ ,‬וועט ער דאא ך רחמנות האא בן לויט א‬ ‫דעריבער זאא גט גאא ט דער האא ר‪ :‬איצט וועל איך צוריקברענגען די געפאנגענשאא פט פון יעקב‪ ,‬און איך וועל זיך דערבאא רימען‬ ‫מַן הייליקן נאא מען; יחזקאל ‪39:25‬‬ ‫זַן מקנא פאא ר א‬ ‫אויף דעם גאא נצן הויז פון ישראל‪ ,‬און איך וועל א‬ ‫אז זיי זאלן בעטן רחמים פון גאא ט פון הימל וועגן דעם סוד; אז דניאל און זיינע חברים זאלן נישט אומקומען מיט די‬ ‫איבעריגע חַמים פון בבל‪ .‬דניאל ב‪:‬י"ח‬ ‫דַנע פאא רברעַנס‬ ‫דַנע זינד דורך גערעַטיקייט‪ ,‬און א‬ ‫זַן אא נגענומען פאא ר דיר‪ ,‬און לאא ז אא פ א‬ ‫מַן עצה א‬ ‫דעריבער‪ ,‬מלך‪ ,‬זאא ל א‬ ‫דַן רו‪ .‬דניאל ‪4:27‬‬ ‫זַן אא פאא רלענגערונג פון א‬ ‫ווַזן רחמנות צו די אא רעמע; אויב עס זאא ל א‬ ‫דורך א‬

‫‪11‬‬

‫מַן מודה‪ ,‬און געזאא גט‪ :‬גאא ט‪ ,‬דער גרויסער און שרעקלעַער גאא ט‪ ,‬וואא ס‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬און געמאא ַט א‬ ‫און איך האא ב געבעטן צו גאא ט א‬ ‫זַנע געבאא טן; צו גאא ט אונדזער גאא ט געהערן‬ ‫האא לט דעם בונד און דער גנאא ד צו די וואא ס ליבן אים‪ ,‬און צו די וואא ס האא לטן א‬ ‫דַנע אויגן און‬ ‫דַן אויער און הער; עפן א‬ ‫נַג א‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬א‬ ‫גנאא ד און פאא רגעבונגען‪ַ ,‬אא טש מיר האא בן זיך אא פגערופן קעגן אים; א‬ ‫ווַל מיר שטעלן נישט פאא ר אונדזערע‬ ‫דַן נאא מען; א‬ ‫זע אונדזערע פאא רוויסטונגען און די שטאא ט וואא ס ווערט גערופן מיט א‬ ‫דַנע גרויסע גנאא ד‪ .‬דניאל ‪9:4,9,18‬‬ ‫בקשות פאא ר דיר פאא ר אונדזערע גערעַטיקייטן‪ ,‬נאא ר פאא ר א‬ ‫‪,‬און זי איז ווידער טראא געדיק געוואא רן‪ ,‬און האא ט געבוירן אא טאא ַטער‪ .‬און גאא ט האא ט צו אים געזאא גט‪ :‬רוף איר נאא מען לרוחמה‬ ‫ווייל איך וועל מער נישט רחמנות האא בן אויף דעם הויז פון ישראל‪ ,‬נאא ר איך וועל זיי גאא ר אא וועקנעמען‪ .‬נאא ר איך וועל‬ ‫רחמנות האא בן אויף דעם הויז פון יהודה‪ ,‬און וועל זיי ראא טעווען דורך גאא ט זייער גאא ט‪ ,‬און איך וועל זיי נישט ראא טעווען מיט‬ ‫בויגן‪ ,‬אדער מיט שווערד‪ ,‬אדער מיט מלחמה‪ ,‬מיט פערד‪ ,‬אדער מיט רייטער‪ .‬הושע ‪1:6-7‬‬ ‫ווַל זיי זענען די קינדער פון זנות‪ .‬הושע ‪2:4‬‬ ‫און איך וועל נישט רחמנות האא בן אויף אירע קינדער‪ ,‬א‬ ‫און איך וועל דיך פאא רקנאפטן צו מיר אויף אייביק; יאא ‪ ,‬איך וועל דיך פאא רקנאפטן צו מיר אין גערעַטיקייט‪ ,‬און אין משפט‪ ,‬און‬ ‫אין ליבע‪ ,‬און אין רחמנות‪ .‬און איך וועל זי מיר זאא ען אין דער ערד; און איך וועל זיך דערבאא רימען אויף איר וואא ס האא ט נישט‬ ‫באא קומען רחמנות; און איך וועל זאא גן צו די וואא ס זענען נישט געווען מיין פאא לק‪ ,‬דו ביסט מיין פאא לק; און זיי וועלן זאא גן‪ ,‬דו‬ ‫ביסט מיין גאא ט‪ .‬הושע ‪2:19,23‬‬ ‫ווַל עס איז‬ ‫ווַל גאא ט האא ט אא קריגעריי מיט די איינוואוינער פון לאא נד‪ ,‬א‬ ‫הערט דאא ס וואא רט פון גאא ט‪ ,‬איר קינדער פון ישראל‪ ,‬א‬ ‫נישטאא קיין אמת‪ ,‬און נישט קיין רחמנות‪ ,‬און נישט קיין וויסן פון גאא ט אין לאא נד‪ .‬הושע ד‪:‬א‬ ‫ווייל איך האא ב געוואא לט רחמנות און נישט קרבנות; און די דערקענונג פון גאא ט מער ווי ברענט‪ .‬הושע ‪6:6‬‬ ‫‪,‬זייט פאא ר זיך מיט גערעַטיקייט‪ ,‬שניידט מיט רחמנות; ברעַט אויס אייער ברעקערד ערד; ווייל עס איז צייט צו זוַן גאא ט‬ ‫ביז ער קומט און רעגנט אויף אייך גערעַטיקייט‪ .‬הושע ‪10:12‬‬ ‫דעריבער ווענד זיך צו דיין גאא ט; היט גנאא ד און משפט‪ ,‬און וואא רט אויף דיין גאא ט שטענדיק‪ .‬הושע יב‪:‬ו‬ ‫אשור וועט אונדז נישט ראא טעווען; מיר וועלן נישט רייטן אויף פערד; און מיר וועלן מער נישט זאא גן צו די מעשים פון‬ ‫אונדזערע הענט‪ :‬איר זענט אונדזערע געטער; ווייל אין דיר געפינט דער יתום רחמנות‪ .‬הושע יד‪:‬ג‬ ‫און צערייסט אייער הארץ‪ ,‬און נישט אייערע קליידער‪ ,‬און קערט זיך אום צו גאא ט אייער גאא ט‪ ,‬ווייל ער איז גוטהאא רציק און‬ ‫באא רמהאא רציק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו כעס און מיט גרויס גוטסקייט‪ ,‬און ער האא ט חרטה אויף דעם שלעַטס‪ .‬יואל ב׳‪:‬יג׳‬ ‫'די וואא ס האא לטן זיך צו ליגנדיקע נישטיקייטן פאא רלאא זן זייער אייגענע רחמנות‪ .‬יונה ב'‪:‬ח‬ ‫מַן וואא רט‪ ,‬ווען איך בין נאא ך געווען אין‬ ‫און ער האא ט געבעטן צו גאא ט‪ ,‬און געזאא גט‪ :‬איך בעט דיך‪ ,‬גאא ט‪ ,‬איז דאא ס נישט געווען א‬ ‫ווַל איך האא ב געוווסט‪ ,‬אא ז דו ביסט אא גוטער גאא ט און‬ ‫מַן לאא נד? דעריבער בין איך אא נטלאא פן פון פריו ער קיין ֿא רשיש‪ ,‬א‬ ‫א‬ ‫רחמנותדיק‪ ,‬לאא נגזאא ם צו צאא רן און מיט גרויס גוטסקייט‪ ,‬און דו האא סט חרטה אויף דעם שלעַטס‪ .‬יונה ד‪:‬ב‬ ‫ער האא ט דיר געוויזן‪ ,‬מענטש‪ ,‬וואא ס איז גוט; און וואא ס פאא דערט גאא ט פון דיר‪ ,‬נאא ר צו טאא ן גערעַטיקייט‪ ,‬און צו ליב האא בן‬ ‫גנאא ד‪ ,‬און צו גיין באא שיידן מיט דיין גאא ט? מיַה ‪6:8‬‬ ‫זַן ירושה? ער‬ ‫רבַגייט די פאא רברעַן פון די איבערבלייבענישן פון א‬ ‫ווער איז אא גאא ט ווי דו‪ ,‬וואא ס פאא רגעבט זינד‪ ,‬און פאא א‬ ‫ווַל ער האא ט חשק אין גנאא ד‪ .‬דו וועסט טאא ן די אמת צו יעקב‪ ,‬און די גנאא ד צו אא ברהם‬ ‫זַן כעס אויף אייביק‪ ,‬א‬ ‫‪,‬האא לט נישט א‬ ‫וואא ס דו האא סט געשוואא רן צו אונדזערע פאא טערס פון די טעג פון אא לט‪ .‬מיַה ‪7:18,20‬‬ ‫דַן אא רבעט אין מיטן פון די יאא רן‪ ,‬אין מיטן‬ ‫דַנע ווערטער און איך האא ב מורא געהאא ט‪ :‬גאא ט‪ ,‬באא לעב א‬ ‫גאא ט‪ ,‬איך האא ב געהערט א‬ ‫פון די יאא רן מאא ך באא קאא נט; אין צאא רן געדענק די רחמנות‪ .‬חבקוק ‪3:2‬‬

‫‪12‬‬

‫האא ט דער מלאך פון גאא ט געענטפערט און געזאא גט‪ :‬גאא ט פון צבאות‪ ,‬ווי לאא נג וועסטו זיך נישט דערבאא רימען אויף ירושלים‬ ‫און אויף די שטעט פון יהודה‪ ,‬קעגן וועלַע דו האא סט געהאא ט צאא רן שוין זיבעציק יאא ר? דעריבער זאא גט גאא ט אא זוי‪ :‬איך בין‬ ‫מַן הויז וועט דאא רטן געבויט ווערן‪ ,‬זאא גט גאא ט פון צבאות‪ ,‬און אא שנור וועט‬ ‫צוריקגעקומען קיין ירושלים מיט רחמנות; א‬ ‫אויסגעצויגן ווערן אויף ירושלים‪ .‬זַריה ‪1:12,16‬‬ ‫זַן ברודער‪ .‬זַריה‬ ‫אא זוי זאא גט גאא ט פון צבאות‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬טוט אמתדיקן משפט‪ ,‬און טוט גנאא ד און רחמנות יעדער איינער צו א‬ ‫‪7:9‬‬ ‫און איך וועל שטאא רקן דאא ס הויז פון יהודה‪ ,‬און איך וועל ראא טעווען דאא ס הויז פון יוסף‪ ,‬און איך וועל זיי צוריקברענגען צו‬ ‫זיי שטעלן; ווייל איך האא ב רחמנות אויף זיי; און זיי וועלן זיין ווי איך וואא לט זיי נישט פאא רוואא רפן; ווייל איך בין גאא ט‪ ,‬זייער‬ ‫גאא ט‪ ,‬און איך וועל זיי הערן‪ .‬זַריה י‪:‬ו‬

‫בשורות און אקטן‬ ‫געבענטשט זענען די רחמנותדיקע‪ ,‬ווייל זיי וועלן באא קומען רחמנות‪ .‬מתי ‪5:7‬‬ ‫אבער גייט און לערנט וואס דאס מיינט‪ ,‬איך וויל האבן רחמנות‪ ,‬און נישט קרבן; ווייל איך בין נישט געקומען רופן די‬ ‫צדיקים‪ ,‬נאר זינדיקע צו תשובה‪ .‬און ווען יאא שקע איז פון דאא רטן אא וועקגעגאא נגען‪ ,‬זענען אים צוויי בלינדע מענטשן‬ ‫שרַענדיק און זאא גנדיק‪ :‬דו זון פון דוד‪ ,‬האב רחמנות אויף אונדז‪ .‬מתי ‪9:13,27‬‬ ‫א‬ ‫נאַגעגאנגען‪,‬‬ ‫אבער אויב איר וואא לט געוואוסט וואא ס דאא ס מיינט‪ ,‬איך וויל רחמנות האא בן און נישט קרבן‪ ,‬וואא לט איר נישט פאא רדאא מט די‬ ‫אומשולדיקע‪ .‬מתי ‪12:7‬‬ ‫‪,‬און זע‪ ,‬אא פרוי פון כנען איז געקומען פון די זעלבע געגנטן‪ ,‬און האא ט צו אים געשריגן‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬האא ב רחמנות אויף מיר‬ ‫מַן טאא ַטער איז שטאא רק געפלאא גט פון אא שלעַטן גייסט‪ .‬מתי ‪15:22‬‬ ‫גאא ט‪ ,‬דו זון פון דוד; א‬ ‫פַער און אא פט אין‬ ‫ווַל אא פט פאא לט ער אין א‬ ‫ווַל ער איז משוגע און שטאא רק געפלאא גט‪ ,‬א‬ ‫מַן זון‪ ,‬א‬ ‫גאא ט‪ ,‬האא ב רחמנות אויף א‬ ‫וואא סער‪ .‬מתי ‪17:15‬‬ ‫און זעט‪ ,‬צוויי בלינדע מענטשן זיצן ביים וועג‪ ,‬ווען זיי האבן געהערט אז יאא שקע איז פארבייגעגאנגען‪ ,‬האבן זיי געשריגן און‬ ‫געזאגט‪" :‬האר‪ ,‬דו זון פון דוד!" און די מאסע האט זיי אנגעשריגן‪ ,‬ווייל זיי ווילן שטיל זיין‪ ,‬אבער זיי האבן נאך מער‬ ‫'געשריגן און געזאגט‪" :‬האר‪ ,‬דו זון פון דוד‪ ".‬מתי ַ'‪:‬ל'‪-‬לא‬ ‫וויי אייך‪ ,‬סופרים און פרושים‪ ,‬צבועים! ווייל איר צאא לט מעשר פון מינץ און אניס און קימל‪ ,‬און האא ט אויסגעלאא זט די‬ ‫וויַטיקערע זאא ַן פון דער תורה‪ ,‬משפט‪ ,‬רחמנות און אמונה‪ .‬די דאא זיקע האא ט איר געדאא רפט טאא ן‪ ,‬און נישט לאא זן דאא ס‬ ‫אא נדערע אומגעטאא ן‪ .‬מתי ַג‪ַ:‬ג‬ ‫שרַען און זאא גן‪ :‬יאא שקע‪ ,‬דו זון פון דוד‬ ‫א‬ ‫‪,‬און ווען ער האא ט געהערט אא ז דאא ס איז יאא שקע פון נצרת‪ ,‬האא ט ער אא נגעהויבן צו‬ ‫זַן שטיל‪ ,‬אא בער ער האא ט נאא ך שטאא רקער געשריגן‪ :‬דו זון פון דוד‬ ‫‪,‬האא ב רחמנות אויף מיר‪ .‬און פילע האא בן אים באא פוילן צו א‬ ‫האא ב רחמנות אויף מיר‪ .‬מרקוס י‪47-48:‬‬ ‫און זיין רחמנות איז אויף די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים פון דור צו דור‪ .‬ער האא ט געהאא לפן זיין קנעַט ישראל‪ ,‬אין זכרון פון‬ ‫זיין רחמנות; און אירע שַנים און אירע קוזינס האא בן געהערט ווי גאא ט האא ט געוויזן גרויס רחמנות אויף איר; און זיי האא בן‬ ‫זיך געפרייט מיט איר‪ .‬צו טאא ן די רחמנות וואא ס איז צוגעזאא גט געוואא רן צו אונדזערע פאא טערס‪ ,‬און צו געדענקען זיין הייליקן‬ ‫בונד; דורך דער ווייַער רחמנות פון אונדזער גאא ט; מיט וואא ס דער טאא ג פון אויבן האא ט אונדז באא זוַט‪ ,‬לוקאא ס‬ ‫‪1:50,54,58,72,78‬‬ ‫זייט דעריבער רחמנותדיק‪ ,‬ווי אייער פאטער איז אויך רחמנותדיק‪ .‬לוקאס ‪6:36‬‬

‫‪13‬‬

‫אבער א געוויסער שומרוני‪ ,‬בשעת ער איז געפארן‪ ,‬איז אנגעקומען וואו ער איז געווען; און ווען ער האט אים געזען‪ ,‬האט‬ ‫ער זיך מיט אים דערבאא רימט‪ ,‬און איז צו אים געגאנגען‪ ,‬און האט פארבונדן זיינע וואונדן‪ ,‬אריינגעגאסן אויל און וויין‪ ,‬און‬ ‫אים ארויפגעשטעלט אויף זיין אייגענעם בהמה‪ ,‬און אים געבראא ַט אין א גאסטהויז‪ ,‬און זיך פאר אים געזאא רגט‪ .‬און אויף‬ ‫דער מאא רגן‪ ,‬ווען ער איז אוועקגעגאנגען‪ ,‬האט ער ארויסגענומען צוויי פעניס‪ ,‬און זיי געגעבן דעם גאסטגעבער‪ ,‬און צו אים‬ ‫‪,‬געזאגט‪ :‬זארגט פאר אים; און וואס דו וועסט אויסגעבן מער‪ ,‬ווען איך קום צוריק‪ ,‬וועל איך דיר באצאלן‪ .‬ווער פון די דריי‬ ‫מיינסטו‪ ,‬איז געווען א חבר פון דעם וואס איז געפאלן צווישן די גנבים? און ער האט געזאגט‪ :‬דער וואס האט זיך אויף אים‬ ‫דערבאא רימט‪ .‬האט יאא שקע צו אים געזאגט‪ :‬גיי‪ ,‬און טו אויך‪ .‬לוקאס ‪10:37‬‬ ‫אַנטונקען די‬ ‫און ער האא ט געשריגן און געזאא גט‪" :‬פאא טער אא ברהם‪ ,‬האא ב רחמנות אויף מיר‪ ,‬און שיק לעזערן‪ ,‬כדי ער זאא ל א‬ ‫געפַניקט אין דעם פלאא ם‪ ".‬לוקאא ס ‪16:24‬‬ ‫א‬ ‫ווַל איך בין‬ ‫מַן צונג‪ ,‬א‬ ‫זַן פינגער אין וואא סער און אא פקילן א‬ ‫שפיץ פון א‬ ‫און זיי האא בן אויפגעהויבן זייערע שטימען און געזאא גט‪ :‬יאא שקע‪ ,‬רבי‪ ,‬האא ב רחמנות אויף אונדז‪ .‬לוקאס ‪17:13‬‬ ‫און דער מוַס־שטייער‪ ,‬שטייענדיק פון ווייטן‪ ,‬האט נישט געוואא לט אויפהייבן אפילו זיינע אויגן צום הימל‪ ,‬נאא ר ער האט זיך‬ ‫זַן‪ ,‬אא זינדיקער! און ער האט געשריגן‪ :‬יאא שקע‪ ,‬דו זון‬ ‫געשלאא גן אויף דער ברוסט און געזאא גט‪ :‬גאא ט‪ ,‬זאא ל מיר דערבאא רמט א‬ ‫זַן‬ ‫;פון דוד‪ ,‬האא ב דערבאא רמאא ַט אויף מיר! און די וואא ס זענען געגאא נגען פאא רויס האא בן אים אא נגעשטראא פן‪ ,‬אא ז ער זאא ל שטיל א‬ ‫אא בער ער האט געשריגן נאא ך מער‪ :‬דו זון פון דוד‪ ,‬האא ב דערבאא רמאא ַט אויף מיר! לוקאס ‪18:13,38-39‬‬ ‫און וואא ס שייך דעם וואא ס ער האא ט אים אויפגעוועקט פון די טויטע‪ ,‬און ער זאא ל מער נישט צוריקקומען צו פאא רדאא רבן‪ ,‬האא ט‬ ‫ער אא זוי געזאא גט‪ :‬איך וועל אייך געבן די זיַערע רחמנות פון דודן‪ .‬אא פאא סטלענע ‪13:34‬‬

‫בריוו‬ ‫ווייל ער זאגט צו משהן‪ :‬איך וועל זיך דערבאא רימען אויף וועמען איך וועל זיך דערבאא רימען‪ ,‬און איך וועל זיך דערבאא רימען‬ ‫אויף וועמען איך וועל זיך דערבאא רימען‪ .‬אא זוי איז עס נישט פון דעם וואא ס וויל‪ ,‬און אויך נישט פון דעם וואא ס לויפט‪ ,‬נאא ר פון‬ ‫גאא ט וואא ס טוט זיך דערבאא רימען‪ .‬דעריבער האא ט ער זיך דערבאא רימען אויף וועמען ער וויל זיך דערבאא רימען‪ ,‬און וועמען ער‬ ‫וויל מאא ַט ער האא רט‪ .‬און כדי ער זאא ל באא קאא נט מאא ַן די רייַטום פון זיין ַבוד אויף די ַלים פון רחמנות‪ ,‬וואא ס ער האא ט‬ ‫פריער צוגעגרייט צו ַבוד‪ .‬רוימער ‪9:15-16,18,23‬‬ ‫‪,‬ווייל ווי איר האא ט אין פאא רגאא נגענהייט נישט געגלייבט גאא ט‪ ,‬אא בער איצט האא ט איר באא קומען רחמנות דורך זייער אומגלויבן‬ ‫אא זוי האא בן די אויך איצט נישט געגלייבט‪ ,‬כדי דורך אייער רחמנות זאא לן זיי אויך באא קומען רחמנות‪ .‬ווייל גאא ט האא ט זיי אא לע‬ ‫איינגעשלאא סן אין אומגלויבן‪ ,‬כדי ער זאא ל קענען האא בן רחמנות אויף אא לעמען‪ .‬רוימער ‪11:30-32‬‬ ‫‪,‬איך בעט אייך דעריבער‪ ,‬ברידער‪ ,‬דורך די רחמנות פון גאא ט‪ ,‬אא ז איר זאא לט ברענגען אייערע קערפערס אא לעבעדיק קרבן‬ ‫הייליק‪ ,‬וואא ס איז אא נגענומען פאא ר גאא ט‪ ,‬וואא ס איז אייער פאא רשטענדלעַע דינסט‪ .‬אדער ווער עס יז וואא ס דערמוטיקט‪ ,‬מיט‬ ‫ווַזט רחמנות‬ ‫‪,‬דערמוטיקונג; ווער עס גיט‪ ,‬זאא ל עס טאא ן מיט פשוטקייט; ווער עס הערשט‪ ,‬מיט פלייסיקייט; ווער עס יז וואא ס א‬ ‫מיט פרַלעַקייט‪ .‬רוימער ‪12:1,8‬‬ ‫זַן צווישן די‬ ‫זַן רחמנות; ווי עס שטייט געשריבן‪ :‬דערפאא ר וועל איך דיך מודה א‬ ‫און כדי די גויים זאא לן כבודן גאא ט פאא ר א‬ ‫דַן נאא מען‪ .‬רוימער ‪15:9‬‬ ‫גויים‪ ,‬און זינגען צו א‬ ‫איצט וועגן יונגפרויען האב איך נישט קיין געבאא ט פון גאא ט; אא בער איך גיב מיין משפט‪ ,‬ווי איינער וואא ס האט באא קומען‬ ‫רחמנות פון גאא ט צו זיין געטרייא‪ 1 .‬קאא רינטער ‪7:25‬‬ ‫זַן גאא ט‪ ,‬דער פאא טער פון אונדזער האא ר יאא שקע המשיח‪ ,‬דער פאא טער פון רחמנות און דער גאא ט פון אא לע‬ ‫געבענטשט זאא ל א‬ ‫טרייסט; ‪ 2‬קאא רינטער ‪1:3‬‬ ‫דעריבער‪ ,‬ווייל מיר האא בן דעם דינסט‪ ,‬ווי מיר האא בן באא קומען רחמנות‪ ,‬ווערן מיר נישט מיד; ‪ 2‬קאא רינטער ‪4:1‬‬ ‫און וויפיל מען גייט לויט דעם ַלל‪ ,‬זאא ל אויף זיי שלום און רחמנות זיין‪ ,‬און אויף גאא טס ישראל‪ .‬גאא לאא טער ‪6:16‬‬ ‫‪14‬‬

‫אבער גאא ט‪ ,‬וואא ס איז רייך אין רחמנות‪ ,‬פאא ר זיין גרויסער ליבע מיט וואא ס ער האא ט אונדז ליב געהאא ט‪ ,‬עפעזער ‪2:4‬‬ ‫אויב עס איז דאך דא עפעס טרייסט אין משיחן‪ ,‬אויב עס איז דא עפעס טרייסט פון ליבע‪ ,‬אויב עס איז דא עפעס‬ ‫חברותאשאפט פון גייסט‪ ,‬אויב עס איז דא עפעס אינדערהיים און רחמנות‪ ,‬פיליפער ‪2:1‬‬ ‫ווייל ער איז טאא קע געווען קראא נק כמעט צום טויט‪ ,‬אא בער גאא ט האא ט זיך מיט אים דערבאא רימט‪ ,‬און נישט נאא ר מיט אים‪ ,‬נאא ר‬ ‫אויך מיט מיר‪ ,‬כדי איך זאא ל נישט האא בן צער אויף צער‪ .‬פיליפער ‪2:27‬‬ ‫‪,‬טוט אא ן‪ ,‬ווי די אויסדערוויילטע פון גאא ט‪ ,‬הייליקע און באא ליבטע‪ ,‬אינעווייניקסטע רחמנות‪ ,‬גוטהאא רציקייט‪ ,‬עניוות פון גייסט‬ ‫ענווה‪ ,‬געדולד; קאא לאא סער ‪3:12‬‬ ‫צו טימאטעאוס‪ ,‬מיין אייגענעם זון אין גלויבן‪ :‬חן‪ ,‬רחמנות און שלום‪ ,‬פון גאא ט אונדזער פאטער און יאא שקע המשיח אונדזער‬ ‫האר‪ 1 .‬טימאטעאוס ‪1:2‬‬ ‫ווַל איך האא ב‬ ‫וואא ס איז געווען פריער אא לעסטערער‪ ,‬אא פאא רפאא לגער‪ ,‬און אא פאא רפעלער; אא בער איך האא ב באא קומען רחמנות‪ ,‬א‬ ‫עס געטאא ן אומוויסנדיק אין אומגלויבן‪ .‬און די חן פון אונדזער האא ר איז געווען זייער איבערפלוסיק מיט גלויבן און ליבע‬ ‫וואא ס איז אין משיחן יאא שקע‪ .‬דאא ס איז אא געטרי אי וואא רט‪ ,‬און ווערט פון אא לע אא ננעמען‪ ,‬אא ז משיחן יאא שקע איז געקומען אין דער‬ ‫וועלט צו ראא טעווען זינדיקע; פון וועמען איך בין דער ערשטער‪ .‬אא בער צוליב דעם האא ב איך באא קומען רחמנות‪ ,‬כדי אין מיר‬ ‫ווַזן אא לע געדולד‪ ,‬פאא ר אא מוסטער פאא ר די וואא ס וועלן שפעטער גלויבן אין אים צו אייביקן‬ ‫ערשט זאא ל יאא שקען משיחן א‬ ‫לעבן‪ 1 .‬טימאטעאוס ‪1:13-16‬‬ ‫צו טימאטעאוס‪ ,‬מיין טייערער זון‪ :‬גנאדע‪ ,‬רחמנות און שלום‪ ,‬פון גאט דעם פאטער און משיחן יאא שקע‪ ,‬אונדזער האר‪ .‬זאא ל‬ ‫גאא ט געבן רחמנות צום הויז פון אנעסיפאא רוס; ווייל ער האא ט מיך אא פט דערפרישט‪ ,‬און האא ט זיך נישט געשעמט מיט מיין‬ ‫קייט‪ .‬זאא ל גאא ט אים געבן אא ז ער זאא ל געפינען רחמנות פון גאא ט אין יענעם טאא ג‪ .‬און וויפיל זאא ַן ער האא ט מיר געדינט אין‬ ‫עפעסוס‪ ,‬ווייסטו זייער גוט‪ 2 .‬טימאטעאוס ‪1:2,16,18‬‬ ‫צו טיטוס‪ ,‬מיין אייגענעם זון לויטן אלגעמיינעם גלויבן‪ :‬גנאדע‪ ,‬רחמנות און שלום‪ ,‬פון גאא ט דעם פאטער און דעם האר‬ ‫יאא שקע המשיח‪ ,‬אונדזער גואל‪ .‬טיטוס ‪1:4‬‬ ‫נישט דורך מעשים פון גערעַטיקייט וואא ס מיר האא בן געטאא ן‪ ,‬נאא ר לויט זיין רחמנות האא ט ער אונדז געהאלפן‪ ,‬דורך דער‬ ‫וואא שונג פון דער ווידערגעבורט און דער באא נייאונג פון דעם רוח הקודש; טיטוס ‪3:5‬‬ ‫דעריבער אין אא לע זאא ַן איז אים געווען נויטיק צו ווערן ענלעך צו זיינע ברידער‪ ,‬כדי ער זאא ל זיין אא באא רעמענדיקער און‬ ‫געטרייער ַהן גדול אין זאא ַן וואא ס האא בן צו טאא ן מיט גאא ט‪ ,‬צו מאא ַן פאא רזיַונג פאא ר די זינד פון פאא לק‪ .‬העברעער ‪2:17‬‬ ‫לאא מיר דעריבער קומען מיט פרייהייט צום טראא ן פון חן‪ ,‬כדי מיר זאא לן באא קומען רחמנות און געפינען חן צו העלפן אין צייט‬ ‫פון נויט‪ .‬העברעער ‪4:16‬‬ ‫ווייל איך וועל זיין רחמנותדיק צו זייערע אומרעַטיקייטן‪ ,‬און זייערע זינד און זייערע עוונות וועל איך מער נישט‬ ‫געדענקען‪ .‬העברעער ‪8:12‬‬ ‫‪.‬און איבער אים די כרובים פון ַבוד‪ ,‬וואא ס האא בן באא האא לטן דעם כבוד; וועגן וועלַע מיר קענען איצט נישט רעדן באא זונדער‬ ‫העברעער ‪9:5‬‬ ‫ווער עס האט פארשעמט משה'ס געזעץ איז געשטארבן אן רחמנות אונטער צוויי אדער דריי עדות‪ :‬עברים ‪10:28‬‬ ‫ווייל דער וואא ס האא ט נישט געוויזן קיין רחמנות וועט האא בן משפט אא ן רחמנות‪ ,‬און רחמנות פרייט זיך קעגן משפט‪ .‬יעקב‬ ‫‪2:13‬‬

‫‪15‬‬

‫אבער די חַמה וואס איז פון אויבן איז ערשט ריין‪ ,‬דערנאך פרידלעך‪ ,‬מילד‪ ,‬און גרינג צו בעטן‪ ,‬פול מיט רחמנות און גוטע‬ ‫פירות‪ ,‬אא ן פארטייאישקייט‪ ,‬און אא ן צביעות‪ .‬יעקב ‪3:17‬‬ ‫זעט‪ ,‬מיר רעַענען זיי גליקלעך וואא ס האא לטן אויס‪ .‬איר האא ט געהערט וועגן דער געדולד פון איוב‪ ,‬און האא ט געזען דעם סוף‬ ‫פון גאא ט; אא ז גאא ט איז זייער רחמנותדיק און פון רייאַער רחמנות‪ .‬יעקב ‪5:11‬‬ ‫זַן גרויסער רחמנות האא ט אונדז‬ ‫זַן דער גאא ט און פאא טער פון אונדזער האא ר יאא שקע המשיח‪ ,‬וואא ס לויט א‬ ‫געבענטשט זאא ל א‬ ‫ווידער געבוירן צו אא לעבעדיקער האא פענונג דורך דער ֿחית המתים פון יאא שקע המשיח פון די טויטע‪ 1 ,‬פעטרוס ‪1:3‬‬ ‫וואא ס זענען אא מאא ל נישט געווען קיין פאא לק‪ ,‬אא בער איצט זענען זיי גאא טס פאא לק; וואא ס האא בן נישט באא קומען רחמנות‪ ,‬אא בער‬ ‫איצט האא בן זיי באא קומען רחמנות‪ 1 .‬פעטרוס ‪2:10‬‬ ‫אַך‪ ,‬רחמנות און שלום‪ ,‬פון גאא ט דעם פאא טער און פון דעם האא ר יאא שקע משיח‪ ,‬דעם זון פון פאא טער‪ ,‬אין‬ ‫זַן מיט א‬ ‫גנאדע זאא ל א‬ ‫אמת און ליבע‪ 2 .‬יוחנן ‪1:3‬‬ ‫רחמנות צו אייך‪ ,‬און שלום‪ ,‬און ליבע‪ ,‬זאא לן זיך פאא רמערן‪ .‬יהודה ‪1:2‬‬ ‫האא לט זיך אין דער ליבע פון גאא ט‪ ,‬און וואא רט אויף דער רחמנות פון אונדזער האא ר יאא שקע המשיח צו אייביק לעבן‪ .‬יהודה‬ ‫‪1:21‬‬

‫אא פאא קריפע‬ ‫זַן רחמנות און ַבוד איז אויף אייביק אין גאא נץ‬ ‫ווַל א‬ ‫און זיי האא בן געזונגען מיט הויַע קולות לידער צום לויב פון גאא ט‪ ,‬א‬ ‫ישראל‪ 1 .‬עזרא ‪5:61‬‬ ‫און איצט‪ ,‬אין א געוויסן מאס‪ ,‬איז אונדז געוויזן געוואא רן רחמנות פון דיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬אא ז עס זאא ל אונדז בלייבן אא וואא רצל און אא‬ ‫נאא מען אין דעם אא רט פון דיין מקדש; ‪ 1‬עזרא ‪8:78‬‬ ‫זַן‬ ‫‪,‬זעענדיק אא ז איר האא ט מיך פאא רלאא זט‪ ,‬וועל איך אייך אויך פאא רלאא זן; ווען איר וועט וועלן אא ז איך זאא ל אייך גוטהאא רציק א‬ ‫וועל איך אייך נישט רחמנות האא בן‪ 2 .‬עזרא ‪1:25‬‬ ‫אבער וואא ס זאא ל איך איצט טאא ן צו אייך? איך בין אא ן אא למנה און פאא רלאא זט‪ :‬גייט אייער וועג‪ ,‬מיינע קינדער‪ ,‬און בעט רחמנות‬ ‫פון גאא ט‪ 2 .‬עזרא ‪2:4‬‬ ‫ווַזן‬ ‫געדענק דיינע קינדער וואא ס שלאא פן‪ ,‬ווייל איך וועל זיי אא רויסברענגען פון די עקן פון דער ערד‪ ,‬און איך וועל זיי א‬ ‫ווַז זיי‬ ‫רחמנות‪ :‬ווייל איך בין רחמנותדיק‪ ,‬זאא גט גאא ט דער אלמעַטיקער‪ .‬נעמט דיינע קינדער אא רום ביז איך קום און א‬ ‫מַן חן וועט נישט אויסגיין‪ 2 .‬עזרא ‪2:31-32‬‬ ‫מַנע קוואלן פליסן איבער‪ ,‬און א‬ ‫רחמנות‪ :‬ווייל א‬ ‫און מיר גייען אוועק פון דער וועלט ווי גראא זשעפערס‪ ,‬און אונדזער לעבן איז וואונדער און מורא‪ ,‬און מיר זענען נישט ווערט‬ ‫צו באא קומען רחמנות‪ 2 .‬עזרא ‪4:24‬‬ ‫ווַל ער האא ט‬ ‫איך האא ב דעמאא לט געענטפערט און געזאא גט‪ ,‬איך ווייס‪ ,‬גאא ט‪ ,‬אא ז דער העַסטער ווערט גערופן באא רמהאא רציק‪ ,‬א‬ ‫ווַל ער פאא רמערט מער‬ ‫רחמנות אויף די וואא ס זענען נאא ך נישט געקומען אין דער וועלט‪ ,‬און אא ז ער איז פון גרויס רחמנות‪ ,‬א‬ ‫ווַל אויב ער‬ ‫און מער רחמנות צו די וואא ס זענען איצט‪ ,‬און די וואא ס זענען פאא רגאא נגען‪ ,‬און אויך צו די וואא ס וועלן קומען‪ .‬א‬ ‫ווַטער געבליבן מיט די וואא ס ירשענען איר‪ 2 .‬עזרא ‪7:62,66‬‬ ‫זַנע רחמנות‪ ,‬וואא לט די וועלט נישט א‬ ‫וואא לט נישט פאא רמערט א‬‫‪67‬‬ ‫אז די זאך וואס איז געשאפן זאל ווערן גענערירט פאר א צייט‪ ,‬ביז דו וועסט עס צושטעלן צו דיין רחמנות‪ .‬ווייל מיר און‬ ‫אונדזערע אבות שוואא ַן פון אזעלַע קראנקהייטן‪ :‬אבער צוליב אונז זינדיקע וועסטו גערופן ווערן רחמנותדיק‪ .‬ווייל אויב דו‬ ‫האסט א חשק צו האבן רחמנות אויף אונז‪ ,‬וועסטו גערופן ווערן רחמנותדיק‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬צו אונז‪ ,‬וואס האבן נישט קיין‬ ‫‪16‬‬

‫מעשים פון גערעַטיקייט‪ .‬ווייל אין דעם‪ ,‬גאא ט‪ ,‬וועט דיין גערעַטיקייט און דיין גוטסקייט דערקלערט ווערן‪ ,‬אויב דו וועסט‬ ‫זיין רחמנותדיק צו די וואס האבן נישט דעם בטחון אין גוטע מעשים‪ .‬זייט נישט ברוגז אויף אונז נאר שפאר דיין פאלק‪ ,‬און‬ ‫האב רחמנות אויף דיין אייגענעם ירושה‪ :‬ווייל דו ביסט רחמנותדיק צו דיין באשעפעניש‪ 2 .‬עזרא ‪8:11,31-32,36,45‬‬ ‫און דעריבער שאא קל אא פ דיין גרויסע שוועריקייט‪ ,‬און לאא ז אא וועק די פילקייט פון יסורים‪ ,‬כדי דער מעַטיקער זאא ל ווידער‬ ‫זיין רחמנותדיק צו דיר‪ ,‬און דער העַסטער זאא ל דיר געבן רו און גרינגקייט פון דיין אא רבעט‪ 2 .‬עזרא ‪10:24‬‬ ‫אז די גאנצע ערד זאל ווערן אויפגעפרישט‪ ,‬און זאל זיך אומקערן‪ ,‬באפרייט פון דיין גוואא לד‪ ,‬און אז זי זאל האפן אויף דעם‬ ‫משפט און רחמנות פון דעם וואס האט זי באשאפן‪ 2 .‬עזרא יא‪46:‬‬ ‫ווייל די רעשט פון מיין פאלק וועט ער מיט רחמנות באפרייען‪ ,‬די וואס זענען געדריקט געווארן אויף מיינע גרענעצן‪ ,‬און ער‬ ‫וועט זיי מאַן פרייליך ביזן קומען פון דעם טאג פון משפט‪ ,‬וועגן וועלַן איך האב צו דיר גערעדט פון אנפאנג‪ .‬וואס מיר‬ ‫אנבאלאנגט‪ ,‬איך האב דיר נישט פארלאזט‪ ,‬און איך בין אויך נישט אפגעטראטן פון דיר; נאר איך בין געקומען אין דעם‬ ‫ארט‪ ,‬צו דאווענען פאר דער פארניַטונג פון ציון‪ ,‬און אז איך זאל זוַן רחמנות פאר דער נידעריגער שטאנד פון דיין‬ ‫הייליגער ארט‪ 2 .‬עזרא ‪12:34,48‬‬ ‫דעריבער‪ ,‬אויב איר וועט אונטערדריקן אייער אייגענעם פארשטאנד און פאררעַטן אייערע הערצער‪ ,‬וועט איר בלייבן‬ ‫לעבן און נאך טויט וועט איר באקומען רחמנות‪ 2 .‬עזרא ‪14:34‬‬ ‫גאא ט‪ ,‬דו ביסט גערעַט‪ ,‬און אא לע דיינע מעשים און אא לע דיינע וועגן זענען רחמנות און אמת‪ ,‬און דו משפטסט אמת און‬ ‫גערעַט אויף אייביק‪ .‬טוביה ג‪:‬ב‬ ‫און דער שטן וועט עס שמעקן‪ ,‬און אנטלויפן‪ ,‬און קיינמאא ל מער נישט קומען‪ :‬אא בער ווען דו וועסט קומען צו איר‪ ,‬שטיי אויף‬ ‫‪,‬ביידע‪ ,‬און בעט צו גאא ט וואא ס איז רחמנותדיק‪ ,‬וואא ס וועט זיך מיט דיר דערבאא רימען‪ ,‬און דיר ראא טעווען‪ :‬שרעק זיך נישט‬ ‫ווייל זי איז באא שטימט פאא ר דיר פון אא נהייב; און דו וועסט זי באא היטן‪ ,‬און זי וועט גיין מיט דיר‪ .‬דערצו טראא ַט איך אא ז זי‬ ‫וועט דיר געבן קינדער‪ .‬איצט ווען טוביה האא ט געהערט די זאא ַן‪ ,‬האא ט ער זי ליב געהאא ט‪ ,‬און זיין האא רץ איז געוואא רן שטאא רק‬ ‫פאא רבונדן צו איר‪ .‬טוביה ו‪:‬יז‬ ‫רעגועל האט געזאגט‪ ,‬נעמט זי פון יעצט אן לויטן שטייגער‪ ,‬ווייל דו ביסט איר קוזינע‪ ,‬און זי איז דיינע‪ ,‬און דער גאט‬ ‫דערבארמער זאל דיר געבן גוטן ערפאלג אין אלעם‪ .‬טוביה ‪7:12‬‬ ‫דו ביסט געלויבט‪ ,‬ווייל דו האסט מיך געמאַט פרייליך; און דאס איז מיר נישט געשען וואס איך האב פארדעַטיגט; נאר דו‬ ‫האסט מיט אונז געהאנדלט לויט דיין גרויסן רחמנות‪ .‬דו ביסט געלויבט ווייל דו האסט געהאט רחמנות אויף צוויי וואס זענען‬ ‫געווען די איינציגגעבוירענע קינדער פון זייערע פאטערס‪ :‬געב זיי רחמנות‪ ,‬גאט‪ ,‬און ענדיגט זייער לעבן אין געזונט מיט‬ ‫פרייד און רחמנות‪ .‬טוביה ח‪:‬טז‪-‬יז‬ ‫אבער טוביה האט געגעבן א דאנק פאר זיי‪ ,‬ווייל גאט האט זיך אויף אים דערבאא רימט‪ .‬און ווען ער איז געקומען צו שרה זיין‬ ‫שנור‪ ,‬האט ער זי געבענטשט‪ ,‬זאגנדיג‪" :‬דו ביסט באא גריסן‪ ,‬טאא ַטער; געבענטשט זאא ל גאא ט זיין‪ ,‬וואא ס האט דיך געבראא ַט צו‬ ‫אונדז‪ ,‬און געבענטשט זאא ל זיין דיין פאא טער און דיין מוטער!" און עס איז געווען א פרייד צווישן אא לע זיינע ברידער וואא ס‬ ‫זענען געווען אין נינוה‪ .‬טוביה יא‪:‬יז‬ ‫ווייל ער פלאא גט און האא ט רחמנות; ער פירט אא ראא פ אין גיהנום און ברענגט צוריק אא רויף; און קיינער קען נישט אא נטלויפן פון‬ ‫זַן האא נט‪ .‬און ער וועט אונדז פלאא גן פאא ר אונדזערע זינד און וועט זיך ווידער רחמנות האא בן און וועט אונדז זאא מלען פון אא לע‬ ‫א‬ ‫אַער גאא נצן האא רצן און מיט‬ ‫פעלקער‪ ,‬צווישן וועלַע ער האא ט אונדז פאא רשפרייט‪ .‬אויב איר וועט זיך אומקערן צו אים מיט א‬ ‫זַן‬ ‫אַך און וועט נישט פאא רבאא רגן א‬ ‫אַער גאא נצן געדאא נק און וועט זיך פירן גערעַט פאא ר אים‪ ,‬וועט ער זיך אומקערן צו א‬ ‫א‬ ‫אַער גאא נצן מויל און לויבט דעם גאא ט פון דער‬ ‫זַן מיט א‬ ‫אַך און מודה א‬ ‫אַך‪ .‬דעריבער זעט וואא ס ער וועט טאא ן מיט א‬ ‫פנים פון א‬ ‫זַן מאא ַט און‬ ‫מַן געפאא נגענשאא פט לויב איך אים און דערקלער א‬ ‫מאא ַט און דערהויבט דעם אייביקן מלך‪ .‬אין לאא נד פון א‬ ‫אַך‬ ‫מאא יעסטעט צו אא זינדיקן פאא לק‪ .‬זינדיקע‪ ,‬קערט זיך אום און טוט גערעַטיקייט פאא ר אים; ווער קען זאא גן צי ער וועט א‬ ‫אַך רחמנות האא בן? ירושלים‪ ,‬די הייליקע שטאא ט‪ ,‬ער וועט דיך פלאא גן פאא ר דיינע קינדערס מעשים און‬ ‫אא ננעמען און זיך מיט א‬ ‫‪'.‬וועט זיך ווידער רחמנות האא בן אויף די זין פון די גערעַטע‪ .‬טוביה י"ג‪:‬ב'‪,‬ה'‪-‬ו'‪,‬ט‬

‫‪17‬‬

‫און אז נאַאמאל וועט גאט זיך אויף זיי דערבאא רימען‪ ,‬און זיי צוריקברענגען אין לאא נד‪ ,‬וואו זיי וועלן בויען אא טעמפל‪ ,‬אא בער‬ ‫נישט ווי דער ערשטער‪ ,‬ביז די צייט פון יענער וועלט וועט מקוים ווערן; און דערנאא ך וועלן זיי זיך אומקערן פון אא לע ערטער‬ ‫פון זייער געפאנגענשאא פט‪ ,‬און אויפבויען ירושלים מיט ַבוד‪ ,‬און דאא ס הויז פון גאט וועט דאא רט געבויט ווערן אויף אייביק‬ ‫מיט אא ַבוד'דיקן בנין‪ ,‬ווי די נביאים האא בן דערפון גערעדט‪ .‬אא זוי וועלן אא לע פעלקער לויבן גאט‪ ,‬און זיין פאא לק וועט מודה‬ ‫‪,‬זיין צו גאט‪ ,‬און גאט וועט דערהויבן זיין פאא לק; און אא לע וואא ס ליבן גאט אין אמת און גערעַטיקייט וועלן זיך פרייען‬ ‫ווייזנדיק רחמנות צו אונדזערע ברידער‪ .‬אא בער דו היטסט די תורה און די מצוות‪ ,‬און ווייז זיך רחמנות'דיק און גערעַט‪ ,‬כדי‬ ‫עס זאא ל גוט גיין מיט דיר‪ .‬טוביה יד‪:‬ה‪,‬ז‪,‬ט‬ ‫האט אא זיאא ה צו זיי געזאא גט‪ :‬ברידער‪ ,‬זייט מוטיק‪ ,‬לאא מיר נאא ך אויסהאא לטן פינף טעג‪ ,‬אין וועלַער דער האר אונדזער גאא ט‬ ‫וועט זיך ווענדן צו אונדז מיט זיין רחמנות; ווייל ער וועט אונדז נישט גאא ר פאא רלאא זן‪ .‬יודיטה ‪7:30‬‬ ‫ווַל ער האא ט נישט אא וועקגענומען‬ ‫האא ט זי צו זיי געזאא גט מיט אא הויַער שטימע‪" :‬לויבט‪ ,‬לויבט גאא ט‪ ,‬לויבט גאא ט‪ ,‬זאא ג איך‪ ,‬א‬ ‫הַנט נאא ַט‬ ‫מַנע הענט א‬ ‫פַנט דורך א‬ ‫"‪.‬זַן רחמנות פון דעם הויז פון ישראל‪ ,‬נאא ר ער האא ט פאא רניַטעט אונדזערע א‬ ‫א‬ ‫ווייל די בערג וועלן זיך באא וועגן פון זייערע יסודות מיט די וואא סערן‪ ,‬די פעלזן וועלן זיך צעשמעלצן ווי וואא קס פאא ר דיין‬ ‫פנים; אא בער דו ביסט רחמנותדיק צו די וואא ס מורא האא בן פאא ר דיר‪ .‬יודיטה ‪16:15‬‬ ‫אַך אא נגעגעבן אין שריפט דורך אא מאן‪ ,‬וואא ס איז באא שטימט איבער די‬ ‫דעריבער האא בן מיר באא פױלן‪ ,‬אא ז אא לע וואא ס זענען א‬ ‫ווַבער און קינדער‪ ,‬גאא ר פאא רניַטעט ווערן דורך דעם‬ ‫ענינים‪ ,‬און איז דער נענטסטער צו אונדז‪ ,‬זאא לן אא לע‪ ,‬מיט זייערע א‬ ‫פַנט‪ ,‬אא ן קיין רחמנות און רחמנות‪ ,‬דעם פערצנטן טאא ג פון צוועלפטן חודש אדר פון דעם איצטיקן יאא ר‬ ‫‪:‬שווערד פון זייערע א‬ ‫צוגעבן צו אסתר יג‪:‬ו‬ ‫דַן נחלה; פאא רוואא נדל אונדזער צער אין פרייד‪ ,‬כדי מיר זאא לן לעבן‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און לויבן‬ ‫זַ רחמנותדיק צו א‬ ‫הער מיין ֿפילה‪ ,‬און א‬ ‫דַן נאא מען; און פאא רניַט נישט די מיילער פון די וואא ס לויבן דיך‪ ,‬גאא ט‪ .‬צוגעבן צו אסתר ‪13:17‬‬ ‫א‬ ‫דעריבער יעדע שטאא ט און לאא נד וואא ס וועט נישט טאא ן לויט די זאא ַן‪ ,‬וועט חרוב ווערן אא ן רחמנות מיט פייער און שווערד‪ ,‬און‬ ‫‪.‬וועט נישט נאא ר ווערן אומבאא וועגלעך פאא ר מענטשן‪ ,‬נאא ר אויך זייער האא סלעך פאא ר ווילדע חיות און פייגל אויף אייביק‬ ‫צוגעבן צו אסתר ‪16:24‬‬ ‫‪:‬די וואא ס שטעלן זייער צוטרוי אין אים וועלן פאא רשטיין די אמת‪ :‬און די וואא ס זענען געטרי אי אין ליבע וועלן בלייבן מיט אים‬ ‫ווייל חן און רחמנות איז צו זיינע הייליקע‪ ,‬און ער זאא רגט זיך פאא ר זיינע אויסדערוויילטע‪ .‬חַמה פון שלמה ‪3:9‬‬ ‫זַן‬ ‫רַנגעלייגט אין זייערע געדאא נקען‪ ,‬אא ז א‬ ‫דאא ס האא ט דאא ס פאא לק געזען און נישט פאא רשטאא נען‪ ,‬און זיי האא בן דאא ס נישט אא א‬ ‫זַנע אויסדערוויילטע‪ .‬חַמה פון שלמה ‪4:15‬‬ ‫זַנע הייליקע‪ ,‬און אא ז ער האא ט אא ַטונג צו א‬ ‫גוטסקייט און רחמנות איז מיט א‬ ‫געפַניקט ווערן‪ .‬חַמה פון‬ ‫א‬ ‫ווייל רחמנות וועט באא לד מוחל זיין די שלעַטסטע‪ ,‬אא בער שטאא רקע מענטשן וועלן שטאא רק‬ ‫שלמה ‪6:6‬‬ ‫דַן וואא רט‪ ,‬חַמה פון שלמה ‪9:1‬‬ ‫מַנע פאא טערס‪ ,‬און גאא ט פון רחמנות‪ ,‬וואא ס האא סט אא לץ געמאא ַט מיט א‬ ‫גאא ט פון א‬ ‫ווייל ווען זיי זענען געפרואווט געוואא רן‪ַ ,‬אא טש מיט רחמנות‪ ,‬באא שטראא פט‪ ,‬האא בן זיי געוואוסט ווי די רשעים ווערן געמשפט‬ ‫אין צאא רן און געפייניגט‪ ,‬דאא רשטיק אויף אא ן אא נדערן אופן ווי די גערעַטע‪ .‬חַמה פון שלמה ‪11:9‬‬ ‫אבער דו האסט רחמנות אויף אלעמען; ווייל דו קענסט טאא ן אא לץ‪ ,‬און דו קוקסט אא ן די זינד פון מענטשן‪ ,‬ווייל זיי זאא לן זיך‬ ‫פאא רבעסערן‪ .‬חַמה פון שלמה ‪11:23‬‬ ‫אבער דורך אזעלַע מעשים האסטו געלערנט דיין פאלק אז דער גערעַטער מענטש זאל זיין רחמנותדיק‪ ,‬און האסט געמאַט‬ ‫דיינע קינדער האבן א גוטע האפענונג אז דו געבסט תשובה פאר זינד‪ .‬דעריבער‪ַ ,‬אטש דו שטראפסט אונז‪ ,‬פלעגסטו‬

‫‪18‬‬

‫אונזערע שונאים טויזנט מאל מער‪ַ ,‬די‪ ,‬ווען מיר משפטן‪ ,‬זאלן מיר קערפול טראַטן וועגן דיין גוטסקייט‪ ,‬און ווען מיר‬ ‫אליין ווערן געמשפט‪ ,‬זאלן מיר זוַן רחמנות‪ .‬חַמה פון שלמה יב‪:‬יט‪ַ,‬ב‬ ‫אבער דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ביסט גוטהאא רציק און אמת‪ ,‬לאא נגדויערנדיק‪ ,‬און אין רחמנות‪ ,‬וואא ס באא שטעלט אא לץ‪ ,‬חַמה פון שלמה ‪15:1‬‬ ‫‪,‬אבער דיינע זין האבן נישט איבערגעקומען די ציין פון גיפטיגע דראקאנען‪ ,‬ווייל דיין רחמנות איז שטענדיק געווען מיט זיי‬ ‫און האט זיי געהיילט‪ .‬חַמה פון שלמה ‪16:10‬‬ ‫וואא ס שייך די רשעים‪ ,‬איז אויף זיי געקומען צאא רן אא ן רחמנות ביזן סוף‪ ,‬ווייל ער האא ט געוואוסט פון פריער וואא ס זיי וועלן‬ ‫טאא ן; חַמה פון שלמה ‪19:1‬‬ ‫זַן רחמנות; און גייט נישט אא פ‪ ,‬כדי איר זאא לט נישט פאא לן‪ .‬איר וואא ס האא ט מורא‬ ‫איר וואא ס האא ט מורא פאא ר גאא ט‪ ,‬וואא רט אויף א‬ ‫ווַל גאא ט איז פול מיט רחמנות און רחמנות‬ ‫‪,‬פאא ר גאא ט‪ ,‬האא פט אויף גוטס‪ ,‬און אויף אייביקער פרייד און רחמנות‪ .‬א‬ ‫צַט פון צרה‪ .‬קהלת ב‪:‬ז‪,‬ט‪,‬יא‬ ‫לאא נגדויערנדיק און זייער דערבאא רימענדיק‪ ,‬און ער פאא רגעבט זינד און ראא טעוועט אין א‬ ‫זאא גנדיק‪ ,‬מיר וועלן פאא לן אין די הענט פון גאא ט‪ ,‬און נישט אין די הענט פון מענטשן; ווייל ווי זיין מאא יעסטעט איז‪ ,‬אא זוי איז‬ ‫זיין רחמנות‪ .‬קהלת ב‪:‬יח‬ ‫ווַל רחמנות און צאא רן‬ ‫מַנע זינד; א‬ ‫זַן רחמנות איז גרויס; ער וועט באא רויו קט ווערן פאא ר דער פילקייט פון א‬ ‫און זאא ג נישט א‬ ‫זַן כעס רוט אויף זינדיקע‪ .‬קהלת ה‪:‬ו‬ ‫קומען פון אים‪ ,‬און א‬ ‫און אויב עס איז דא איינער מיט א הארטנעקיקן פוס צווישן די מענטשן‪ ,‬איז עס א וואונדער אויב ער אנטלויפט‬ ‫אומגעשטראפט‪ :‬ווייל רחמנות און צאא רן זענען מיט אים; ער איז מעַטיק צו פארגעבן און אויסצוגיסן אומצופרידנקייט‪ .‬אזוי‬ ‫ווי זיין רחמנות איז גרויס‪ ,‬אזוי איז אויך זיין תירוץ‪ :‬ער משפט'ט א מענטש לויט זיינע מעשים‪ .‬מאַט א וועג פאר יעדן‬ ‫;ווערק פון רחמנות‪ :‬ווייל יעדער מענטש וועט געפינען לויט זיינע מעשים‪ .‬זיין רחמנות איז קלאר פאר יעדער באשעפעניש‬ ‫און ער האט אפגעטיילט זיין ליַט פון דער פינצטערניש מיט אן אדאמאנט‪ .‬קהלת טז‪:‬יא‪-‬יב‪,‬יד‪,‬טז‬ ‫ווער וועט ציילן די שטאא רקייט פון זיין מאא יעסטעט? און ווער וועט אויך דערציילן זיינע רחמנות? דעריבער איז גאא ט‬ ‫געדולדיק מיט זיי‪ ,‬און גיסט אויס זיין רחמנות אויף זיי‪ .‬די רחמנות פון מענטש איז צו זיין חבר; אא בער די רחמנות פון גאא ט‬ ‫איז אויף אא לע פלייש; ער גיט אא תוַחה‪ ,‬און ער דערנערט‪ ,‬און ער לערנט און ברענגט צוריק‪ ,‬ווי אא פאא סטוך זיין עדר‪ .‬ער‬ ‫האט רחמנות אויף די וואא ס באא קומען מוסר‪ ,‬און די וואא ס זוַן מיט פלייס זיינע משפטים‪ .‬איידער משפט זאא לסטו זיך‬ ‫דורַקוקן‪ ,‬און אין טאא ג פון באא זוַט וועסטו געפינען רחמנות‪ .‬קהלת ‪18:5,11,13-14,20‬‬ ‫מַן פאא רניַטונג‪ ,‬און איך‬ ‫מַנע זינד זאא לן זיך נישט פאא רמערן צו א‬ ‫מַנע אומוויסנדיקייט זאא לן זיך נישט פאא רמערן‪ ,‬און א‬ ‫כדי א‬ ‫דַן‬ ‫ווַט פון א‬ ‫פַנט זאא ל זיך נישט פרייען איבער מיר‪ ,‬וועמענס האא פענונג איז א‬ ‫מַן א‬ ‫מַנע קעגנער‪ ,‬און א‬ ‫זאא ל נישט פאא לן פאא ר א‬ ‫רחמנות‪ .‬קהלת ַג‪:‬ג‬ ‫ער ווייזט נישט קיין רחמנות צו אא מענטש‪ ,‬וואא ס איז ווי ער אא ליין; און בעט ער מחילה פאא ר זיינע אייגענע זינד? קהלת ‪28:4‬‬ ‫זַן האא נט היט די מצוות‪ .‬אא בער האא ב געדולד מיט אא‬ ‫זַן חבר; און ווער עס שטאא רקט א‬ ‫לַען א‬ ‫ווער עס איז רחמנותדיק וועט א‬ ‫ווַזן אים רחמנות‪ .‬קהלת ַט‪:‬א‪,‬ח‬ ‫מענטש אין אא רעם צושטאא נד‪ ,‬און פאא רהאא לט נישט צו א‬ ‫ביז ער וועט צוריקגעבן יעדן מענטש לויט זיינע מעשים‪ ,‬און די מעשים פון מענטשן לויט זייערע געדאנקען; ביז ער וועט‬ ‫ריַטן די זאך פון זיין פאלק‪ ,‬און זיי מאַן פרייען אין זיין רחמנות‪ .‬רחמנות איז צייטיק אין צייט פון צרות‪ ,‬ווי וואלקנס פון‬ ‫רעגן אין צייט פון טריקעניש‪ .‬קהלת ‪35:19-20‬‬ ‫האא ב רחמנות אויף אונדז‪ ,‬גאא ט פון אא לע‪ ,‬און קוק אויף אונדז‪ :‬גאא ט‪ ,‬האא ב רחמנות אויף דעם פאא לק וואא ס ווערט גערופן מיט‬ ‫דיין נאא מען‪ ,‬און אויף ישראל‪ ,‬וועמען דו האא סט געגעבן דעם נאא מען דיין ערשטגעבוירענע‪ .‬האא ב רחמנות אויף ירושלים‪ ,‬דיין‬ ‫הייליקער שטאא ט‪ ,‬דעם אא רט פון דיין רו‪ .‬קהלת ‪36:1,12-13‬‬

‫‪19‬‬

‫אבער די זענען געווען רחמנותדיקע מענטשן‪ ,‬וועמענס גערעַטיקייט איז נישט פארגעסן געווארן‪ .‬קהלת ‪44:10‬‬ ‫‪,‬און ער האא ט פון אים אא רויסגעבראא ַט אא רחמנותדיקן מענטש‪ ,‬וואא ס האא ט געפונען חן אין די אויגן פון אא לע פלייש‪ ,‬משה רבינו‬ ‫בַ גאא ט און מענטשן‪ ,‬וועמענס אא נדענק איז געבענטשט‪ .‬קהלת מה‪:‬א‬ ‫באא ליבט א‬ ‫אויך אין די צייטן פון משהן האט ער געטאן א מעשה פון רחמנות‪ ,‬ער און אכללב דער זון פון יפונה‪ ,‬אז זיי האבן זיך געשטעלט‬ ‫קעגן דער קהילה‪ ,‬און צוריקגעהאלטן דאס פאלק פון זינד‪ ,‬און בארואיקט די שלעַטע וואס האבן געמורמלט‪ .‬קהלת מו‪:‬ז‬ ‫זַנע מעשים וועט נישט פאא רגיין‪ ,‬און ער וועט נישט‬ ‫זַן רחמנות‪ ,‬און קיין איינע פון א‬ ‫אבער גאא ט וועט קיינמאא ל נישט אא פלאא זן א‬ ‫זַנע אויסדערוויילטע‪ ,‬און דעם זוימען פון דעם וואא ס ליבט אים וועט ער נישט אא וועקנעמען‬ ‫;אא פשאא פן די קינדער פון א‬ ‫דעריבער האא ט ער געגעבן אא רעשטל צו יעקב‪ ,‬און פון אים אא וואא רצל צו דודן‪ .‬קהלת ‪47:22‬‬ ‫אבער זיי האבן גערופן צום האר‪ ,‬וואס איז דערבארמענדיק‪ ,‬און אויסגעשטרעקט זייערע הענט צו אים‪ :‬און גלייך האט דער‬ ‫הייליגער זיי געהערט פון הימל‪ ,‬און זיי געראא טעוועט דורך דער עבודה פון ישעיה‪ .‬קהלת ‪48:20‬‬ ‫פַערלעַקייט פון גאא ט‬ ‫און דאא ס פאא לק האא ט געבעטן גאא ט‪ ,‬דעם העַסטן‪ ,‬מיט ֿפילה פאא ר אים וואא ס איז רחמנותדיק‪ ,‬ביז די א‬ ‫זַן דינסט‪ .‬איצט זאא לט איר בענטשן דעם גאא ט פון אא לעמען‪ ,‬וואא ס נאא ר טוט‬ ‫איז געענדיקט געוואא רן‪ ,‬און זיי האא בן פאא רענדיקט א‬ ‫זַן רחמנות‪ .‬אא ז‬ ‫וואונדערלעַע זאא ַן אומעטום‪ ,‬וואא ס דערהויבט אונדזערע טעג פון מוטערשוואא ך‪ ,‬און טוט מיט אונדז לויט א‬ ‫צַט! קהלת ‪50:19,22,24‬‬ ‫זַן א‬ ‫זַן רחמנות מיט אונדז‪ ,‬און אונדז אויסלייזן אין א‬ ‫ער זאא ל באא שטעטיקן א‬ ‫און דו האסט מיך געראא טעוועט‪ ,‬לויט די פילקייט פון דיינע רחמנות און די גרויסקייט פון דיין נאא מען‪ ,‬פון די ציין פון די וואא ס‬ ‫זענען געווען גרייט מיך צו פאא רשלינגען‪ ,‬און פון די הענט פון די וואא ס האא בן געזוַט מיין לעבן‪ ,‬און פון די פילצאא ליקע צרות‬ ‫וואא ס איך האא ב געהאא ט; האא ב איך דעמאא לט געטראא ַט וועגן דיין רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און וועגן דיינע מעשים פון אא מאא ל‪ ,‬ווי דו‬ ‫ראא טוועס די וואא ס וואא רטן אויף דיר‪ ,‬און ראא טעוועס זיי פון די הענט פון די שונאים‪ .‬זאא ל דיין נשמה זיך פרייען אין זיין‬ ‫רחמנות‪ ,‬און זאא לסט זיך נישט שעמען מיט זיין לויב‪ .‬קהלת ‪51:3,8,29‬‬ ‫גאא ט‪ ,‬דו האא סט מיט אונדז געטאא ן לויט דיין גוטסקייט און לויט דיין גרויסער רחמנות‪ ,‬ברוך ב׳‪ַ:‬״ז‬ ‫ווַל מיר האא בן געזינדיקט פאא ר דיר‬ ‫ווַל דו ביסט רחמנותדיק‪ ,‬און האא ב רחמנות אויף אונדז‪ ,‬א‬ ‫‪.‬הער‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און האא ב רחמנות‪ ,‬א‬ ‫ברוך ג‪:‬ב‬ ‫‪,‬ווייל מיין האפענונג איז אין דעם אייביקן‪ ,‬אז ער וועט אייך ראטעווען; און פרייד איז געקומען צו מיר פון דעם הייליקן‬ ‫צוליב דער רחמנות וואא ס וועט באא לד קומען צו אייך פון דעם אייביקן אונדזער גואל‪ .‬ברוך ד‪ַ:‬ב‬ ‫ווייל גאא ט וועט פירן ישראל מיט פרייד אין ליַט פון זיין ַבוד מיט דער רחמנות און גערעַטיקייט וואא ס קומט פון אים‪ .‬ברוך‬ ‫ה‪:‬ט‬ ‫זיי קענען נישט ווייזן קיין רחמנות צו דער אלמנה‪ ,‬און נישט טאא ן גוטס צו דעם יתום‪ .‬ירמיהו'ס בריוו ‪1:38‬‬ ‫און לאא ז נישט אא פ דיין רחמנות פון אונדז‪ ,‬צוליב דיין באא ליבטן אא ברהם‪ ,‬צוליב דיין קנעַט יצחק‪ ,‬און צוליב דיין הייליקן‬ ‫ישראל; און עס איז נישטאא אין דער צייט קיין פרינץ‪ ,‬אדער נביא‪ ,‬אדער פירער‪ ,‬אדער בראא נדאא פפער‪ ,‬אדער קרבן‪ ,‬אדער‬ ‫אא פפער‪ ,‬אדער קטורת‪ ,‬אדער אא רט צו קרבן פאא ר דיר‪ ,‬און צו געפינען רחמנות‪ .‬לאא ז אונדז נישט שעמען‪ ,‬נאא ר טו מיט אונדז‬ ‫‪.‬לויט דיין רחמנות‪ ,‬און לויט די פילקייט פון דיינע רחמנות‪ .‬דאא נק גאא ט‪ ,‬ווייל ער איז גוט‪ ,‬ווייל זיין רחמנות איז אויף אייביק‬ ‫‪.‬אא לע איר וואא ס דינען גאא ט‪ ,‬בענטשט דעם גאא ט פון די געטער‪ ,‬לויבט אים‪ ,‬און דאא נקט אים‪ ,‬ווייל זיין רחמנות איז אויף אייביק‬ ‫ֿפילה פון עזריה ‪1:12,15,19,67-68‬‬ ‫מנשה'ס תפילה ‪1:1‬‬ ‫גאא ט‪ ,‬דער אא למעַטיקער גאא ט פון אונדזערע פאא טערס‪ ,‬אא ברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ ,‬און פון זייער גערעַטן זוימען; וואא ס האא סט‬ ‫געמאא ַט הימל און ערד‪ ,‬מיט אא לע זייערע צירונג; וואא ס האא סט געבונדן דעם ים מיטן וואא רט פון דיין געבאא ט; וואא ס האא סט‬ ‫פאא רמאא ַט די טיפעניש‪ ,‬און זי פאא רזיגלט מיט דיין שרעקלעַן און גלענצנדיקן נאא מען; פאא ר וועמען אא לע מענטשן שרעקן זיך‬

‫‪20‬‬

‫און ציטערן פאא ר דיין מאא ַט; ווייל די מאא יעסטעט פון דיין ַבוד קען נישט דערטראא גן ווערן‪ ,‬און דיין צאא רנדיקע דראא אונג‬ ‫קעגן זינדיקע איז וויַטיק‪ :‬אא בער דיין רחמנותדיקער צוזאא ג איז אוממעסטלעך און אומפאא רשלעך; ווייל דו ביסט דער‬ ‫‪.‬העַסטער גאא ט‪ ,‬פון גרויס רחמנות‪ ,‬לאא נגדויערנדיק‪ ,‬זייער רחמנותדיק‪ ,‬און דו האא סט תשובה אויף די שלעַטס פון מענטשן‬ ‫דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬לויט דיין גרויסער גוטסקייט האא סטו צוגעזאא גט תשובה און מחילה צו די וואא ס האא בן געזינדיקט קעגן דיר‪ :‬און פון‬ ‫דיין אומענדלעַן רחמנות האא סטו באא שטימט תשובה צו זינדיקע‪ ,‬כדי זיי זאא לן געהאלפן ווערן‪ .‬דו דעריבער‪ ,‬גאא ט‪ ,‬וואא ס ביסט‬ ‫דער גאא ט פון די גערעַטע‪ ,‬האא סטו נישט באא שטימט תשובה צו די גערעַטע‪ ,‬ווי צו אא ברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ ,‬וואא ס האא בן נישט‬ ‫געזינדיקט קעגן דיר; אבער דו האסט מיר‪ ,‬וואס בין א זינדיקער‪ ,‬באשטימט תשובה‪ :‬ווייל איך האב געזינדיקט מער ווי די‬ ‫זאמדן פון ים‪ .‬מיינע פארברעַנס‪ ,‬גאא ט‪ ,‬זענען פארמערט‪ :‬מיינע פארברעַנס זענען פארמערט‪ ,‬און איך בין נישט ווערט צו‬ ‫קוקן און זען די הויך פון הימל צוליב די פילקייט פון מיינע זינד‪ .‬איך בין געבויגן מיט פילע אייזערנע קייטן‪ ,‬אז איך קען‬ ‫נישט אויפהייבן מיין קאפ‪ ,‬און איך האב נישט קיין באפרייאונג‪ :‬ווייל איך האב אויפגעוועקט דיין צאא רן‪ ,‬און געטאן שלעַטס‬ ‫פאר דיר‪ :‬איך האב נישט געטאן דיין ווילן‪ ,‬און איך האב נישט געהאלטן דיינע געבאטן‪ :‬איך האב אויפגעשטעלט‬ ‫אומגליקלעַקייטן‪ ,‬און איך האב פארמערט זינד‪ .‬איצט בייג איך דאס קני פון מיין הארץ‪ ,‬בעטנדיק דיך פאר גנאא ד‪ .‬איך האב‬ ‫‪,‬געזינדיקט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬איך האב געזינדיקט‪ ,‬און איך מודה מיינע זינד‪ :‬דעריבער‪ ,‬בעט איך דיך מיט עניוות‪ ,‬פארגעב מיר‪ ,‬גאא ט‬ ‫פארגעב מיר‪ ,‬און פארניַט מיך נישט מיט מיינע זינד‪ .‬זייט נישט בייז אויף מיר אויף אייביק‪ ,‬דורך אפהיטן שלעַטס פאר‬ ‫מיר; און פארדאמט מיך נישט צו די נידעריגערע טיילן פון דער ערד‪ .‬ווייל דו ביסט דער גאא ט‪ ,‬דער גאא ט פון די וואא ס טוען‬ ‫תשובה; און אין מיר וועסטו ווייזן אל דיין גוטסקייט‪ :‬ווייל דו וועסט מיך ראא טעווען‪ ,‬וואא ס בין נישט ווערט‪ ,‬לויט דיין‬ ‫גרויסער רחמנות‪ .‬דעריבער וועל איך דיך לויבן אויף אייביק אא לע טעג פון מיין לעבן‪ :‬ווייל אא לע ַוחות פון די הימלען לויבן‬ ‫‪.‬דיך‪ ,‬און דיינס איז דער ַבוד אויף אייביק און אייביק‪ .‬אמן‬ ‫דוד‪ ,‬צוליב זיין רחמנות‪ ,‬האט באא זעסן דעם טראא ן פון אא ן אייביקן קעניגרייך‪ 1 .‬מקבים ‪2:57‬‬ ‫דעמאא לט איז די קהילה צוזאא מענגעזאא מלט געוואא רן‪ ,‬כדי זיי זאא לן זיין גרייט צום קאא מף‪ ,‬און כדי זיי זאא לן דאא וונען און בעטן‬ ‫רחמנות און רחמנות‪ 1 .‬מקבים ‪3:44‬‬ ‫איצט לאא מיר דעריבער רופן צום הימל‪ ,‬אויב אפשר וועט גאא ט זיך מיט אונדז דערבאא רימען‪ ,‬און געדענקען דעם בונד פון‬ ‫אונדזערע פאא טערס‪ ,‬און צעשטערן דעם חיל פאא ר אונדזער פנים היינט‪ :‬נאא ַדעם זענען זיי אא היים געגאא נגען‪ ,‬און געזונגען אא‬ ‫דאא נק‪-‬ליד‪ ,‬און געלויבט גאא ט אין הימל‪ :‬ווייל עס איז גוט‪ ,‬ווייל זיין רחמנות איז אויף אייביק‪ 1 .‬מקבים ‪4:10,24‬‬ ‫און זיי האא בן געזאא גט‪ ,‬טו נישט מיט אונדז לויט אונדזער שלעַטיקייט‪ ,‬נאא ר לויט דיין רחמנות‪ 1 .‬מקבים ‪13:46‬‬ ‫‪,‬אבער איצט בין איך אלט‪ ,‬און איר‪ ,‬מיט גאא ט'ס רחמנות‪ ,‬זענט שוין גענוג עלטער‪ :‬זייט איר אנשטאט מיר און מיין ברודער‬ ‫און גייט און קעמפט פאר אונדזער פאלק‪ ,‬און די הילף פון הימל זאל זיין מיט אייך‪ 1 .‬מקבים ‪16:3‬‬ ‫און די תפילה איז געווען אויף דעם אופן‪ :‬גאא ט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬באא שעפער פון אא לע זאא ַן‪ ,‬וואא ס ביסט פאא רַטיק און שטאא רק‪ ,‬און‬ ‫גערעַט‪ ,‬און רחמנותדיק‪ ,‬און דער איינציקער און גוטהאא רציקער מלך‪ 2 ,‬מקבים ‪1:24‬‬ ‫ווען דזשעראא מי האא ט דאא ס באא מערקט‪ ,‬האא ט ער זיי באא שולדיקט‪ ,‬זאא גנדיק‪" :‬וואא ס שייך יענעם אא רט‪ ,‬וועט עס זיין אומבאא קאא נט‬ ‫ביז דער צייט ווען גאא ט וועט ווידער זאא מלען זיין פאא לק צוזאא מען‪ ,‬און זיי אא ננעמען צו רחמנות‪ .‬ווי ער האא ט צוגעזאא גט אין דער‬ ‫תורה‪ ,‬וועט ער באא לד האא בן רחמנות אויף אונדז‪ ,‬און אונדז זאא מלען פון יעדן לאא נד אונטערן הימל אין דעם הייליקן אא רט‪ :‬ווייל‬ ‫ער האא ט אונדז געראא טעוועט פון גרויסע צרות‪ ,‬און האא ט דעם אא רט גערַניקט‪ 2 ".‬מקבים ‪2:7,18‬‬ ‫אבער יאסאא ן האט אומגעבראא ַט זיינע אייגענע בירגער אא ן רחמנות‪ ,‬נישט טראא ַטנדיק אא ז צו באא קומען דעם איבערגאא נג פון‬ ‫זיי פון זיין אייגענעם פאא לק וואא לט זיין אא זייער אומגליקלעַער טאא ג פאא ר אים; נאא ר טראא ַטנדיק אא ז זיי זענען געווען זיינע‬ ‫שונאים‪ ,‬און נישט זיינע לאא נדסלייט‪ ,‬וועמען ער האט באא זיגט‪ 2 .‬מקבים ‪5:6‬‬ ‫און דעריבער נעמט ער קיינמאא ל נישט צוריק זיין רחמנות פון אונדז‪ :‬און ַאא טש ער שטראא פט מיט שוועריקייטן‪ ,‬פאא רלאא זט‬ ‫ער דאא ך קיינמאא ל נישט זיין פאא לק‪ .‬אא בער זיַער וועט דער באא שעפער פון דער וועלט‪ ,‬וואא ס האא ט געשאא פן דעם דור פון‬ ‫מענטש‪ ,‬און געפונען דעם אא נהייב פון אא לע זאא ַן‪ ,‬אויך פון זיין אייגענעם רחמנות געבן אייך ווידער אא טעם און לעבן‪ ,‬ווי איר‬ ‫‪,‬איצט באא טראא ַט זיך נישט אא ליין צוליב זיינע געזעצן‪ .‬מורא נישט פאא ר דעם יסורים‪ ,‬נאא ר‪ ,‬זייענדיק ווערט דיינע ברידער‬ ‫נעמט דיין טויט‪ ,‬כדי איך זאא ל דיך ווידער אא ננעמען אין רחמנות מיט דיינע ברידער‪ .‬אא בער איך‪ ,‬ווי מיינע ברידער‪ ,‬אא פער מיין‬

‫‪21‬‬

‫;גוף און לעבן פאא ר די געזעצן פון אונדזערע פאא טערס‪ ,‬בעטנדיק גאא ט‪ ,‬אא ז ער זאא ל שנעל זיין רחמנותדיק צו אונדזער פאא לק‬ ‫און אא ז איר זאא לט דורך יסורים און מגפות מודה זיין‪ ,‬אא ז ער אא ליין איז גאא ט; ‪ 2‬מקבים ‪6:16,23,29,37‬‬ ‫איצט ווען מַבי האט געהאט זיין חבורה ארום זיך‪ ,‬האט ער נישט געקענט שטיין קעגן די גויים‪ :‬ווייל דער צאא רן פון גאא ט‬ ‫‪,‬האט זיך פארוואנדלט אין רחמנות‪ .‬אזוי ווען זיי האבן צוזאמענגעזאמלט זייערע וואפן‪ ,‬און אויסגערויבט זייערע שונאים‬ ‫האבן זיי זיך פארנומען ארום שבת‪ ,‬געבענדיג גרויס לויב און דאנק דעם גאא ט‪ ,‬וואס האט זיי באווארנט ביז יענעם טאג‪ ,‬וואס‬ ‫איז געווען דער אנפאנג פון רחמנות וואס האט זיך אויף זיי באגאסן‪ .‬ווען דאס איז געטאן געווארן‪ ,‬און זיי האבן געמאַט א‬ ‫מיט זיינע קנעַט אויף אייביק‪ 2 .‬מַבי ‪öhnt‬געמיינזאמע בקשה‪ ,‬האבן זיי געבעטן דעם רחמנות'דיגן גאא ט צו ווערן פארז‬ ‫ח‪5,27,29:‬‬ ‫און ווען ער אליין האט נישט געקענט אויסהאלטן זיין אייגענעם שמעק‪ ,‬האט ער געזאגט די ווערטער‪ ,‬עס איז ריַטיג צו זיין‬ ‫אונטערטעניק צו גאט‪ ,‬און אז א מענטש וואס איז שטערבליך זאל נישט שטאלץ טראַטן פון זיך אליין אויב ער וואלט געווען‬ ‫גאט‪ .‬דער שלעַטער מענטש האט אויך געשוואוירן צו גאט‪ ,‬וואס וועט אים מער נישט דערבאא רימען‪ ,‬זאגנדיג אזוי‪ ,‬אז די‬ ‫אַלעניש צו לייגן עס גלייך מיט דער ערד‪ ,‬און צו מאא ַן עס אא פראא סטן‬ ‫הייליגע שטאא ט (צו וועלַער ער איז געגאנגען אין א‬ ‫פרַען‪ 2 :‬מקבים ‪9:12-14‬‬ ‫קבר‪ ),‬וועט ער באא א‬ ‫רַנפאא לן אין אא זעלַע‬ ‫ווען דאא ס איז געטאא ן געוואא רן‪ ,‬זענען זיי געפאא לן גלייך אא ראא פ‪ ,‬און געבעטן גאא ט אא ז זיי זאא לן מער נישט אא א‬ ‫צרות; אא בער אויב זיי זינדיקן נאא ך מער קעגן אים‪ ,‬זאא ל ער אא ליין זיי באא שטראא פן מיט רחמנות‪ ,‬און אא ז זיי זאא לן נישט‬ ‫בַם פוס פון מזבח‪ ,‬און‬ ‫גַסטלעַע און באא רבאא רישע פעלקער‪ .‬און זיי זענען געפאא לן אא ראא פ א‬ ‫איבערגעגעבן ווערן צו די א‬ ‫זַן אא שונא צו זייערע שונאים‪ ,‬און אא קעגנער צו זייערע קעגנער‪ ,‬ווי די תורה‬ ‫זַן רחמנותדיק צו זיי‪ ,‬און צו א‬ ‫געבעטן אים צו א‬ ‫‪.‬דערקלערט‪ 2 .‬מקבים ‪10:4,26‬‬ ‫דעמאא לט האא בן זיי אא לע צוזאא מען געלויבט דעם באא רמהאא רציקן גאא ט‪ ,‬און האא בן זיך אא זוי שטאא רק געמוטיקט‪ ,‬אא ז זיי זענען‬ ‫‪.‬געווען גרייט נישט נאא ר צו קעמפן מיט מענטשן‪ ,‬נאא ר מיט די מערסט גרויזאא מע חיות‪ ,‬און צו דורַשטעַן ווענט פון אייזערנע‬ ‫האא בנדיק אא העלפער פון הימל‪ :‬ווייל גאא ט איז געווען באא רמהאא רציק צו ‪üstung,‬אא זוי זענען זיי פאא רויסגעגאא נגען אין זייער רו‬ ‫זיי‪ 2 .‬מקבים ‪11:9-10‬‬ ‫אא לזאא ‪ ,‬ווען זיי האא בן אא לע דאא ס געטאא ן צוזאא מען‪ ,‬און געבעטן דעם באא רמהאא רציקן גאא ט מיט געוויין און פאא סטן‪ ,‬און ליגנדיק‬ ‫גלייך אויף דער ערד דריי טעג לאא נג‪ ,‬האא ט יהודה‪ ,‬נאא ַדעם וואא ס ער האא ט זיי געטרויעט‪ ,‬באא פוילן אא ז זיי זאא לן זיין גרייט‪2 .‬‬ ‫מקבים ‪13:12‬‬

‫חנוך‬ ‫אבער מיט די צדיקים וועט ער מאא ַן שלום‪ .‬און וועט באא שיצן די אויסדערוויילטע‪ ,‬און רחמנות וועט זיין אויף זיי‪ .‬און זיי‬ ‫וועלן אא לע געהערן צו גאא ט‪ ,‬און זיי וועלן זיין מצליח‪ ,‬און זיי וועלן אא לע זיין געבענטשט‪ .‬און ער וועט זיי אא לע העלפן‪ ,‬און‬ ‫ליַט וועט דערשייאנען צו זיי‪ ,‬און ער וועט מאא ַן שלום מיט זיי‪ .‬חנוך ‪1:18‬‬ ‫אבער איר זענט נישט געווען פעסט‪ ,‬און נישט געטאא ן די געבאא טן פון גאא ט‪ ,‬נאא ר איר האא ט זיך אא פגעקערט און גערעדט‬ ‫שטאא לצע און שווערע ווערטער מיט אייערע אומריינע מיילער קעגן זיין גרויסקייט‪ .‬אא ‪ ,‬איר האא רט‪-‬האא רציקע‪ ,‬איר וועט נישט‬ ‫געפינען קיין שלום‪ .‬דעריבער וועט איר פאא רשאא לטן אייערע טעג‪ ,‬און די יאא רן פון אייער לעבן וועלן פאא רגיין‪ ,‬און די יאא רן‬ ‫פון אייער פאא רניַטונג וועלן זיך פאא רמערן אין אייביקער פאא רשאא לטונג‪ ,‬און איר וועט נישט געפינען קיין רחמנות‪ .‬אין יענע‬ ‫טעג וועט איר מאא ַן אייערע נעמען אא ן אייביקע פאא רשאא לטונג פאא ר אא לע גערעַטע‪ ,‬און דורך אייך וועלן אא לע וואא ס‬ ‫פאא רשאא לטן‪ ,‬פאא רשאא לטן‪ ,‬און אא לע זינדיקע און גאא טלאא זע וועלן דורך אייך פאא רשאא לטן‪ ,‬און פאא ר אייך די גאא טלאא זע וועט זיין אא‬ ‫קללה‪ .‬און אא לע די‪ ...‬וועלן זיך פרייען‪ ,‬און עס וועט זיין פאא רגעבונג פון זינד‪ ,‬און יעדע רחמנות און שלום און געדולד‪ :‬עס‬ ‫וועט זיין ישועה פאא ר זיי‪ ,‬אא שיין ליַט‪ .‬און פאא ר אא לע פון אייך זינדיקע וועט נישט זיין קיין ישועה‪ ,‬אא בער אויף אייך אא לע‬ ‫וועט רוען אא קללה‪ .‬חנוך ‪5:4-6‬‬ ‫דעם מאא רד פון זייערע באא ליבטע וועלן זיי זען‪ ,‬און איבער דעם חורבן פון זייערע קינדער וועלן זיי קלאא גן‪ ,‬און וועלן בעטן‬ ‫אויף אייביק‪ ,‬אא בער רחמנות און שלום וועט איר נישט דערגרייַן‪ .‬חנוך ‪12:6‬‬

‫‪22‬‬

‫אין די לעצטע טעג וועט אויף זיי זיין דער ספעקטאא קל פון גערעַטן משפט אין דער אנוועזנהייט פון די גערעַטע אויף‬ ‫‪,‬אייביק‪ :‬דאא וועלן די רחמנותדיקע בענטשן דעם האר פון ַבוד‪ ,‬דעם אייביקן מלך‪ .‬אין די טעג פון משפט איבער די ערשטע‬ ‫וועלן זיי אים בענטשן פאר דער רחמנות לויט וועלַער ער האט זיי צוגעטיילט זייער גורל‪ .‬חנוך ַ"ז‪:‬ג‪-‬ד‬ ‫רבַ אא ן ענדע‬ ‫ווַל זייער לעבן איז פאא א‬ ‫‪.‬און פון דעמאא לט אא ן וועט קיינער נישט זוַן פאא ר זיך רחמנות פון גאא ט פון גייסטער‪ ,‬א‬ ‫חנוך ‪38:6‬‬ ‫און אין יענע טעג האא ט חנוך באא קומען ביַער פון ברען און צאא רן‪ ,‬און ביַער פון אומרו און פאא רטרייבונג‪ .‬און מען וועט זיי‬ ‫נישט געבן קיין רחמנות‪ ,‬זאא גט דער גאא ט פון די גייסטער‪ .‬חנוך ‪39:2‬‬ ‫מַנע אויגן געזען זייערע וואוינונגען מיט זיינע גערעַטע מלאַים‪ ,‬און זייערע רו‪-‬פלעצער מיט די הייליקע‪ .‬און זיי‬ ‫דאא האא בן א‬ ‫האא בן געבעטן און געבעטן און געבעטן פאא ר די מענטשן‪-‬קינדער‪ ,‬און גערעַטיקייט איז געפלוסן פאא ר זיי ווי וואא סער‪ ,‬און‬ ‫רחמנות ווי טוי אויף דער ערד‪ :‬אא זוי איז עס צווישן זיי אויף אייביק און אייביק‪ .‬חנוך ‪39:5‬‬ ‫און ער האא ט צו מיר געזאא גט‪' :‬דער ערשטער איז מיַאל‪ ,‬דער רחמנותדיקער און לאא נג‪-‬ליידנדיקער‪ :‬און דער צווייטער‪ ,‬וואא ס‬ ‫איז געשטעלט איבער אא לע קראא נקייטן און אא לע וואונדן פון די מענטשן‪-‬קינדער‪ ,‬איז ראא פאא על‪ :‬און דער דריטער‪ ,‬וואא ס איז‬ ‫געשטעלט איבער אא לע ַוחות‪ ,‬איז גבריאל‪ :‬און דער פערטער‪ ,‬וואא ס איז געשטעלט איבער דער תשובה צו האא פענונג פון די‬ ‫וואא ס ירשענען אייביק לעבן‪ ,‬הייסט פאא נועל‪ '.‬און דאא ס זענען די פיר מלאַים פון גאא ט פון גייסטער און די פיר קולות וואא ס‬ ‫איך האא ב געהערט אין יענע טעג‪ .‬חנוך מ‪:‬ט‬ ‫‪:‬און ער איז גערעַט אויך אין זיין משפט‪ ,‬און אין דער אנוועזנהייט פון זיין ַבוד וועט אומרעַט אויך נישט אויפהאלטן זיך‬ ‫ביי זיין משפט וועלן די וואא ס טוען נישט תשובה פארגיין פאר אים‪ .‬און פון איצט אן וועל איך נישט האבן קיין רחמנות אויף‬ ‫זיי‪ ,‬זאגט דער האר פון גייסטער‪ .‬חנוך ‪50:4-5‬‬ ‫און מיַאל האט געשיקט נאך א מלאך פון צווישן די הייליגע און ער האט מיך אויפגעהויבן‪ ,‬און ווען ער האט מיך‬ ‫אויפגעהויבן איז מיין גייסט צוריקגעקומען; ווייל איך בין נישט געווען ביַולת צו אויסהאלטן דעם בליק פון דעם גרופע‪ ,‬און‬ ‫?דעם גערויש און דעם ציטערניש פון הימל‪ .‬און מיַאל האט צו מיר געזאגט‪' :‬פארוואס ביסטו אויפגערעגט מיט אזא זעאונג‬ ‫ביז דעם טאג האט געדויערט דער טאג פון זיין רחמנות; און ער איז געווען רחמנותדיק און לאנג‪-‬געדולדיג צו די וואס‬ ‫וואוינען אויף דער ערד‪ .‬און ווען דער טאג‪ ,‬און די מאַט‪ ,‬און די שטראף‪ ,‬און דער משפט וועט קומען‪ ,‬וואס דער האר פון‬ ‫גייסטער האט צוגעגרייט פאר די וואס דינען נישט דעם גערעַטן געזעץ‪ ,‬און פאר די וואס פארלייקענען דעם גערעַטן‬ ‫משפט‪ ,‬און פאר די וואס נעמען זיין נאמען אין פאל ‪ --‬יענער טאג איז צוגעגרייט‪ ,‬פאר די אויסדערוויילטע א בונד‪ ,‬אבער‬ ‫פאר זינדיקע אן אויספארשונג‪ .‬ווען די שטראף פון דעם האר פון גייסטער וועט רוען אויף זיי‪ ,‬וועט זי רוען ַדי די שטראף‬ ‫פון דעם האר פון גייסטער זאל נישט קומען‪ ,‬אין פאל‪ ,‬און עס וועט הרגענען די קינדער מיט זייערע מוטערס און די קינדער‬ ‫מיט זייערע פאטערס‪ .‬דערנאך וועט דער משפט פארקומען לויט זיין רחמנות און זיין געדולד‪ .‬חנוך ‪60:4-6‬‬ ‫אין יענעם טאא ג וועט מען אויפהייבן איין קול‪ ,‬און בענטשן און פארהערלעַן און דערהויבן אין גייסט פון גלויבן‪ ,‬און אין‬ ‫גייסט פון חַמה‪ ,‬און אין גייסט פון געדולד‪ ,‬און אין גייסט פון רחמנות‪ ,‬און אין גייסט פון משפט און שלום‪ ,‬און אין גייסט‬ ‫פון גוטסקייט‪ ,‬און וועלן אא לע זאא גן מיט איין קול‪" :‬געבענטשט איז ער‪ ,‬און זאא ל דער נאא מען פון גאא ט פון גייסטער געבענטשט‬ ‫זיין אויף אייביק און אייביק‪ ".‬אא לע וואא ס שלאא פן נישט אויבן אין הימל וועלן אים בענטשן‪ :‬אא לע די הייליקע וואא ס זענען אין‬ ‫הימל וועלן אים בענטשן‪ ,‬און אא לע די אויסדערוויילטע וואא ס וואוינען אין גאא רטן פון לעבן‪ :‬און יעדער גייסט פון ליַט וואא ס‬ ‫איז ביַולת צו בענטשן‪ ,‬און פארהערלעַן‪ ,‬און דערהויבן‪ ,‬און הייליקן דיין געבענטשטן נאא מען‪ ,‬און אא לע פלייש וועט איבער‬ ‫מאא ס פארהערלעַן און בענטשן דיין נאא מען אויף אייביק און אייביק‪ .‬ווייל גרויס איז די רחמנות פון גאא ט פון גייסטער‪ ,‬און‬ ‫ער איז לאא נג‪-‬געדולדיק‪ ,‬און אא לע זיינע מעשים און אא לץ וואא ס ער האט באשאפן האט ער אא נטפלעקט צו די גערעַטע און‬ ‫אויסדערוויילטע‪ ,‬אין נאא מען פון גאא ט פון גייסטער‪ .‬חנוך ‪61:11-13‬‬ ‫און אא לע מלַים און די מעַטיקע און די דערהויבענע און די וואא ס הערשן איבער דער ערד‪ ,‬וועלן זיך אא ראא פפאא לן פאא ר אים‬ ‫אויף זייערע פנימער‪ ,‬און זיך אא נבעטן און שטעלן זייער האא פענונג אויף יענעם מענטשנזין‪ ,‬און אים בעטן און בעטן רחמנות‬ ‫פון זיינע הענט‪ .‬חנוך ‪62:9‬‬

‫‪23‬‬

‫וויי אייך וואא ס ליבט די מעשים פון אומרעַט‪ :‬פארוואס האא פט איר אויף גוט גליק צו זיך? ווייסט אא ז איר וועט איבערגעגעבן‬ ‫ווערן אין די הענט פון די צדיקים‪ ,‬און זיי וועלן אא פשניידן אייערע האא לדזן און אייך הרגענען‪ ,‬און וועלן נישט האא בן קיין‬ ‫רחמנות אויף אייך‪ .‬חנוך ‪98:12‬‬

‫דזשאא שער‬ ‫‪,‬און מיר זענען געקומען צו דעם לאא נד צו פאא רמייאדן דעם הונגער‪ ,‬און דאא ס שלעַטע אומגליק האא ט מיך געטראא פן; איצט‪ ,‬גאא ט‬ ‫ראא טעווע אונדז און ראא טעווע אונדז פון דער האא נט פון דעם אונטערדריקער‪ ,‬און טו גוטס מיט מיר צוליב דיין רחמנות‪ .‬ישר‬ ‫‪15:18‬‬ ‫‪,‬אין יענער צייט זענען די מלאַים פון רחמנות געקומען פאר גאא ט און האא בן צו אים גערעדט וועגן יצחק‪ ,‬זאא גנדיק‪ 67 ,‬גאא ט‬ ‫דו ביסט אא רחמנותדיקער און מיטגעפילנדיקער מלך איבער אא לץ וואא ס דו האא סט באא שאא פן אין הימל און אויף דער ערד‪ ,‬און‬ ‫דו שטיצסט זיי אא לע; גיב דעריבער אויסלייזונג און גאולה אא נשטאא ט דיין קנעַט יצחק‪ ,‬און האא ב רחמנות און האא ב רחמנות‬ ‫דַנע באא פעלן‪ .‬ישר ‪23:66-67‬‬ ‫זַן א‬ ‫הַנט מקיים א‬ ‫אויף אא ברהם און יצחק זיין זון‪ ,‬וואא ס א‬ ‫און רבקה האט געזאגט צו יצחק‪ ,‬אמת איך האב געהערט‪ ,‬מיין האר‪ ,‬אז דיין מוטער שרה איז געווען אן עקרה אין אירע טעג‬ ‫ביז מיין האר אברהם‪ ,‬דיין פאטער‪ ,‬האט געבעטן פאר איר און זי איז שוואנגער געווארן פון אים‪ .‬איצט שטיי אויף‪ ,‬בעט‬ ‫אויך דו צו גאט און ער וועט הערן דיין תפילה און געדענקען אונז דורך זיין רחמנות‪ .‬און יצחק האט געזאגט‪ ,‬דו האר גאט פון‬ ‫הימל און ערד‪ ,‬וועמענס גוטסקייט און רחמנות פילט די ערד‪ ,‬דו וואס האסט גענומען מיין פאטער פון זיין פאטער'ס הויז און‬ ‫פון זיין געבורטסארט‪ ,‬און האסט אים געבראַט צו דעם לאנד‪ ,‬און האסט צו אים געזאגט‪ ,‬צו דיין זאמען וועל איך געבן דאס‬ ‫לאנד‪ ,‬און דו האסט אים צוגעזאגט און אים דערקלערט‪ ,‬איך וועל פארמערן דיין זאמען ווי די שטערן פון הימל און ווי דער‬ ‫זאמד פון ים‪ ,‬איצט זאלן דיינע ווערטער באשטעטיגט ווערן וואס דו האסט גערעדט צו מיין פאטער‪ .‬ישר ‪26:2-3,6‬‬ ‫און איך האא ב דערנאא ך‪ ,‬דורך גאא טס גרויסער רחמנות און גוטהאא רציקייט‪ ,‬באא קומען אא קסן און אייזל און בהמות‪ ,‬און מענערשע‬ ‫קנעַט און דינסטן‪ .‬ישר לב‪:‬ה‬ ‫ווייל איך ווייס אז דורך גוטסקייט און רחמנות האב איך באקומען דעם רייַטום; יעצט בעט איך דיך צו מיר אויסלייזן היינט‬ ‫מיט דיין גוטסקייט און מיר ענטפערן‪ .‬יאשער לב‪ַ:‬ג‬ ‫דו ביסט דער וואא ס הייצט אויף מלחמות און מאא ַט זיי אויפהערן‪ ,‬אין דיין האא נט איז מאא ַט און שטאא רקייט צו דערהייבן און‬ ‫צו אא ראא פברענגען; זאא ל מיין תפילה זיין אא נגענומען פאא ר דיר‪ ,‬אא ז דו זאא לסט זיך ווענדן צו מיר מיט דיין רחמנות‪ ,‬צו‬ ‫‪,‬באא איינדרוקן די הערצער פון די מלַים און זייער פאא לק מיטן שרעק פון מיינע זין‪ ,‬און זיי און זייערע לאא גערן דערשרעקן‬ ‫און מיט דיין גרויסער גוטהאא רציקייט באא פרייען אא לע וואא ס פאא רלאא זן זיך אויף דיר‪ ,‬ווייל דו ביסט דער וואא ס קענסט ברענגען‬ ‫פעלקער אונטער אונדז און פאא רמינערן פעלקער אונטער אונדזער מאא ַט‪ .‬ישר ‪34:70‬‬ ‫און יעקב האט געבעטן צו גאא ט פאא ר זיינע זין‪ ,‬און ער האט אויסגעשטרעקט זיינע הענט צו גאא ט‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬דו‬ ‫ביסט אא ן אא למעַטיקער גאא ט‪ ,‬דו ביסט אונדזער פאא טער‪ ,‬דו האסט אונדז געשאא פן און מיר זענען די ווערק פון דיינע הענט; איך‬ ‫הַנט צו קעמפן‬ ‫דַן רחמנות פון דער האא נט פון זייערע שונאים‪ ,‬וואא ס קומען א‬ ‫מַנע זין דורך א‬ ‫בעט דיך‪ ,‬זאא לסט מיר ראא טעווען א‬ ‫דַן האא נט איז מאא ַט און שטאא רקייט‪ ,‬צו ראא טעווען די ווייניקע פון די‬ ‫ווַל אין א‬ ‫מיט זיי און זיי ראא טעווען פון זייער האא נט‪ ,‬א‬ ‫דַנע קנעַט‪ ,‬שטאא רקייט פון האא רצן און כוח צו קעמפן מיט זייערע שונאים‪ ,‬זיי צו אונטערדריקן‬ ‫מַנע זין‪ ,‬א‬ ‫פילע‪ .‬און גיב א‬ ‫מַנע זין און זייערע קנעַט שטאא רבן דורך די הענט פון די קינדער פון‬ ‫און זייערע שונאים פאא ר זיי צו פאא לן‪ ,‬און לאא ז נישט א‬ ‫דַן‬ ‫מַנע זין און זייערע קנעַט‪ ,‬נעם זיי אין א‬ ‫דַנע אויגן צו נעמען אא וועק די לעבנס פון א‬ ‫כנען‪ .‬אא בער אויב עס שיינט גוט אין א‬ ‫הַנט דורך די הענט פון די מלַים פון די‬ ‫דַנע דינער‪ ,‬כדי זיי זאא לן נישט אונטערגיין א‬ ‫גרויסער רחמנות דורך די הענט פון א‬ ‫אמורים‪ .‬ישר לז‪:‬יד‪-‬טז‬ ‫און יעקב האט געזאגט צו זיינע זין‪ :‬איך טרוי אויף גאא ט דעם האר‪ ,‬אז ער וועט אייך ראטעווען און אייך געבן חן אין די אויגן‬ ‫פון דעם מלך פון מצרים‪ ,‬און אין די אויגן פון אלע זיינע מענטשן‪ .‬איצט שטיי אויף און גיי צו דעם מאן‪ ,‬און נעמט פאר אים‬ ‫אין אייערע הענט א מתנה פון וואס מען קען באקומען אין לאנד און ברענגט עס פאר אים‪ ,‬און זאל דער אלמעַטיקער גאא ט‬ ‫אייך געבן רחמנות פאר זיך‪ ,‬אז ער זאל שיקן בנימין און שמעון אייערע ברידער מיט אייך‪ .‬און אלע מענטשן זענען‬ ‫אויפגעשטאנען‪ ,‬און זיי האבן גענומען זייער ברודער בנימין‪ ,‬און זיי האבן גענומען אין זייערע הענט א גרויסע מתנה פון די‬ ‫‪24‬‬

‫בעסטע פון לאנד‪ ,‬און זיי האבן אויך גענומען א דאפעלטע חלק זילבער‪ .‬און יעקב האט שטרענג באפוילן זיינע זין וועגן‬ ‫בנימין‪ ,‬זאגנדיג‪ :‬היט אייך פון אים אין דעם וועג וואס איר גייט‪ ,‬און שיידט זיך נישט אפ פון אים אין וועג‪ ,‬און אויך נישט‬ ‫אין מצרים‪ .‬און יעקב איז אויפגעשטאנען פון זיינע זין און האט אויסגעשפרייט זיינע הענט און ער האט געבעטן צו גאא ט‬ ‫צוליב זיינע זין‪ ,‬זאגנדיג‪ :‬גאא ט פון הימל און ערד‪ ,‬געדענק דיין בונד מיט אונזער פאטער אברהם‪ ,‬געדענק עס מיט מיין‬ ‫‪,‬פאטער יצחק און טו גוטס מיט מיינע זין און גיב זיי נישט איבער אין די הענט פון מלך פון מצרים; טו עס‪ ,‬איך בעט דיך‬ ‫מַנע קינדער און ראא טעווע זיי פון מצרישן ַוח‪ ,‬און שיק זיי זייערע צוויי‬ ‫גאא ט‪ ,‬לטובת דיינע רחמנות‪ ,‬און לייז אויס אא לע א‬ ‫ברידער‪ .‬ישר ‪52:22-26‬‬

‫יוביליעס‬ ‫גַסט‬ ‫גַסט‪ ,‬און זאא ל נישט דער א‬ ‫דַן פאא לק‪ ,‬און באא שאא פן אין זיי אא ן ערלעַן א‬ ‫זַן אויפגעהויבן אויף א‬ ‫דַן רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זאא ל א‬ ‫פון בעליאא ר הערשן איבער זיי צו באא שולדיקן זיי פאא ר דיר‪ ,‬און צו פאא רפאא נגען זיי פון אא לע וועגן פון גערעַטיקייט‪ ,‬כדי זיי‬ ‫דַן פנים‪ .‬יובלים ‪1:19‬‬ ‫זאא לן פאא רגיין פון פאא ר א‬ ‫עס איז געשריבן און באא שטימט אא ז ער וועט ווייאזן רחמנות צו אא לע וואא ס קערן זיך אא פ פון אא לע זייערע שולד איין מאא ל יעדעס‬ ‫יאא ר‪ .‬יובלים ‪5:18‬‬ ‫גַסטער פון אא לע פלייש‪ ,‬וואא ס האא סט מיר געוויזן רחמנות‬ ‫זַן גאא ט‪ ,‬און געזאא גט‪ :‬גאא ט פון די א‬ ‫‪.‬און ער האא ט געבעטן פאא ר גאא ט א‬ ‫מַנע זין געראא טעוועט פון די וואא סערן פון מבול‪ ,‬און האא סט מיך נישט געלאא זט אונטערגיין ווי דו האא סט‬ ‫און האא סט מיך און א‬ ‫מַן נשמה; זאא ל‬ ‫דַן רחמנות צו א‬ ‫דַן חסד איז געווען גרויס צו מיר‪ ,‬און גרויס איז געווען א‬ ‫ווַל א‬ ‫געטאא ן די זין פון פאא רדאא רבן; א‬ ‫גַסטער הערשן איבער זיי‪ ,‬כדי זיי זאא לן זיי נישט פאא רניַטן‬ ‫מַנע זין‪ ,‬און לאא ז נישט שלעַטע א‬ ‫זַן דערהויבן אויף א‬ ‫דַן חסד א‬ ‫א‬ ‫פון דער ערד‪ .‬יובלים י‪:‬ג‬ ‫זַן‬ ‫דַן וועג גלייך‪ .‬און זאא ל גאא ט א‬ ‫זַן פאא טער תרח האא ט צו אים געזאא גט‪ :‬גיי אין שלום‪ .‬זאא ל דער אייביקער גאא ט מאא ַן א‬ ‫און א‬ ‫מיט דיר‪ ,‬און דיך באא שיצן פון אא לעם שלעַטן‪ ,‬און דיר געבן חן‪ ,‬רחמנות און טובה פאא ר די וואא ס זען דיך‪ ,‬און זאא ל קיינער פון‬ ‫די מענטשן־קינדער נישט האא בן קיין מאא ַט איבער דיר צו שאא טן דיר; גיי אין שלום‪ .‬יובלים ‪12:29‬‬ ‫‪,‬דינט זיי נישט‪ ,‬און דינט זיי נישט‪ ,‬נאא ר דינט דעם העַסטן גאא ט‪ ,‬און דינט אים שטענדיק‪ :‬און האא פט שטענדיק אויף זיין פנים‬ ‫און טוט ערלעַע און גערעַטיקייט פאא ר אים‪ ,‬כדי ער זאא ל האא בן אא וואוילגעפעלן אין אייך און געבן אייך זיין רחמנות‪ ,‬און‬ ‫שיקן רעגן אויף אייך מאא רגן און אא וונט‪ ,‬און בענטשן אא לע אייערע מעשים וואא ס איר האא ט געטאא ן אויף דער ערד‪ ,‬און בענטשן‬ ‫דיין ברויט און דיין וואא סער‪ ,‬און בענטשן די פרוַט פון דיין בויך און די פרוַט פון דיין לאא נד‪ ,‬און די רינדער פון דיינע‬ ‫‪.‬בהמות‪ ,‬און די שעפס פון דיינע שעפס‪ .‬יובלים ַ‪ :‬ט‬ ‫זַן פאא ר דיר‬ ‫זַנע זין‪ ,‬כדי זַ זאא לן א‬ ‫דַן קנעַט און אויף די קינדער פון א‬ ‫זַן אויף א‬ ‫דַן שלום א‬ ‫דַן רחמנות און א‬ ‫מַן גאא ט‪ ,‬זאא ל א‬ ‫א‬ ‫אא ן אויסדערוויילט פאא לק און אא ן ירושה פון צווישן אא לע פעלקער פון דער ערד פון איצט אא ן ביז אא לע טעג פון די דורות פון‬ ‫דער ערד‪ ,‬ביז אא לע דורות‪ .‬יובלים ַב‪:‬ט‬ ‫מַן ליבשאא פט‬ ‫מַן גאא נצן האא רצן און א‬ ‫מַן זון‪ ,‬איבער וועמען איך פריי זיך מיט א‬ ‫‪,‬און ער האא ט געבענטשט יעקבן און געזאא גט‪ :‬א‬ ‫זַן זוימען שטענדיק‪ .‬יובלים ַב‪ַ:‬״ח‬ ‫דַן רחמנות זיך אויפהייבן אויף אים און אויף א‬ ‫דַן גוטסקייט און א‬ ‫זאא ל א‬ ‫און ער וועט אויפוועקן קעגן זיי די זינדיקע פון די גויים‪ ,‬וואא ס האא בן נישט קיין רחמנות און נישט קיין חמלה‪ ,‬און וואא ס וועלן‬ ‫נישט רעספעקטירן דעם פנים פון קיינעם‪ ,‬נישט אא לט און נישט יונג‪ ,‬און נישט קיין איינעם‪ ,‬ווייל זיי זענען מער שלעַט און‬ ‫שטאא רק צו טאא ן שלעַטס ווי אא לע מענטשן‪-‬קינדער‪ .‬און זיי וועלן נוצן גוואא לד קעגן ישראל און עבירה קעגן יעקב‪ ,‬און פיל‬ ‫בלוט וועט פארגאסן ווערן אויף דער ערד‪ ,‬און עס וועט נישט זיין קיינער צו זאא מלען און קיינער צו באא גראא בן‪ .‬יובלים ַג‪ַ:‬ג‬ ‫און זייערע ביינער וועלן רוען אין דער ערד‪ ,‬און זייערע נשמות וועלן האא בן גרויס פרייד‪ ,‬און זיי וועלן וויסן אא ז עס איז גאא ט‬ ‫וואא ס טוט משפט‪ ,‬און ווייזט רחמנות צו הונדערטער און טויזנטער און צו אא לע וואא ס ליבן אים‪ .‬יובלים ‪23:31‬‬

‫‪25‬‬

‫בַ דער נאא ַט‪ ,‬ווי גאא ט האא ט אים געוויזן גרויס רחמנות‪ ,‬און ווי ער האא ט אים‬ ‫זַן פאא טער אא לץ א‬ ‫און יעקב האא ט דערציילט א‬ ‫זַן פאא טער‬ ‫זַנע וועגן‪ ,‬און אים באא שיצט פון אא לעם שלעַטס‪ .‬און יצחק האא ט געבענטשט דעם גאא ט פון א‬ ‫באא גליקט אין אא לע א‬ ‫זַן קנעַט יצחק‪ .‬יובלים ‪31:24-25‬‬ ‫זַן גערעַטיקייט פון די זין פון א‬ ‫זַן רחמנות און א‬ ‫אא ברהם‪ ,‬וואא ס האא ט נישט אא פגעצויגן א‬ ‫זַן‬ ‫זאא ג מיר‪ ,‬מאא מע‪ ,‬וואא ס פאא ר אא פאא רדאא רבןקייט האא סטו אין מיר געזען און איך וועל זיך אא פקערן דערפון‪ ,‬און רחמנות וועט א‬ ‫אויף מיר‪ .‬יובלים ‪35:5‬‬ ‫‪,‬און זי האא ט צו אים געזאא גט‪ :‬איך בעט דיך אא ז דעם טאא ג וואא ס איך שטאא רב‪ ,‬זאא לסטו מיך נעמען און מיך באא גראא בן לעבן שרה‬ ‫דיין טאא טנס מוטער‪ ,‬און אא ז דו און יעקב זאא לן ליב האא בן איינער דעם אא נדערן און אא ז קיינער זאא ל נישט וועלן שלעַטס קעגן‬ ‫דעם אא נדערן‪ ,‬נאא ר בלויז קעגנצייאטיקע ליבע‪ ,‬און אא זוי וועט איר מצליח זיין‪ ,‬מיינע זין‪ ,‬און ווערן געשעצט אין מיטן לאא נד‪ ,‬און‬ ‫קיין שונא וועט זיך נישט פרייען איבער אייך‪ ,‬און איר וועט זיין אא ברַה און אא רחמנות אין די אויגן פון אא לע וואא ס ליב האא בן‬ ‫אייך‪ .‬יובלים ‪35:20‬‬ ‫‪,‬און די מענטשן פון חברון האבן צו אים געשיקט און געזאגט‪ :‬זע‪ ,‬דיין ברודער איז געקומען קעגן דיר‪ ,‬צו קעמפן קעגן דיר‬ ‫מיט פיר טויזנט באגאנגען מיטן שווערד‪ ,‬און זיי טראגן שילדן און וואפן; ווייל זיי האבן ליב געהאט יעקב מער ווי עשו‪ .‬אזוי‬ ‫האבן זיי אים דערציילט; ווייל יעקב איז געווען א מער פרייליַער און רחמנותדיקער מענטש ווי עשו‪ .‬יובלים לז‪:‬טו‬ ‫און גאא ט האא ט געגעבן יוסף חן און רחמנות אין די אויגן פון פרעה‪ ,‬און פרעה האא ט געזאא גט צו זיינע קנעַט‪ :‬מיר וועלן נישט‬ ‫גַסט פון גאא ט איז מיט אים‪ .‬און דאא ס לאא נד מצרים איז‬ ‫ווַל דער א‬ ‫געפינען אא זאא קלוגן און פאא רשטאא נדיקן מאא ן ווי דעם מאא ן‪ ,‬א‬ ‫ווַל גאא ט איז געווען מיט אים‪ ,‬און האא ט אים געגעבן חן און רחמנות פאא ר אא לע זיינע‬ ‫געווען אין שלום פאא ר פרעה צוליב יוסף‪ ,‬א‬ ‫דורות פאא ר אא לע וואא ס האא בן אים געקענט און וואא ס האא בן געהערט וועגן אים‪ ,‬און פרעהס קעניגרייך איז געווען גוט‬ ‫אא רגאא ניזירט‪ ,‬און עס איז נישט געווען קיין שטן און קיין שלעַטער מענטש אין אים‪ .‬יובלים מ‪:‬ה‪,‬ט‬ ‫און ישראל האט געזאגט צו יוסף‪ :‬איצט לאא מיך שטאא רבן זינט איך האא ב דיך געזען‪ ,‬און איצט זאא ל דער גאא ט פון ישראל‬ ‫זַן גוטסקייט‬ ‫זַן רחמנות און א‬ ‫זַן‪ ,‬דער גאא ט פון אא ברהם און דער גאא ט פון יצחק‪ ,‬וואא ס האא ט נישט צוריקגעהאא לטן א‬ ‫געבענטשט א‬ ‫זַן קנעַט יעקב‪ .‬יובלים מה‪:‬ג‬ ‫פון א‬

‫פארלוירענע ביכער פון דער ביבל‬ ‫און ווען זיי זענען אלע געווען פארנומען מיט תפילה‪ ,‬איז דער ַהן גדול‪ ,‬לויטן געוויינטלעַן וועג‪ ,‬געגאנגען פרעגן גאט‪ .‬און‬ ‫גלייך איז געווען א קול פון דער ארון און פון דער רחמנות‪-‬דעק‪ ,‬וואס אלע אנוועזנדע האבן געהערט‪ ,‬אז מען מוז פרעגן‬ ‫אדער זוַן דורך א נבואה פון ישעיהו צו וועמען די יונגפרוי זאל געגעבן און פארלאבט ווערן; ווייל ישעיהו זאגט‪ ,‬עס וועט‬ ‫ארויסקומען א שטעקן פון ישי'ס שטאא ם‪ ,‬און א בלום וועט ארויסשפרינגען פון זיין ווארצל‪ ,‬און דער גייסט פון גאט וועט‬ ‫רוען אויף אים‪ ,‬דער גייסט פון חַמה און פארשטאנד‪ ,‬דער גייסט פון עצה און שטארקייט‪ ,‬דער גייסט פון וויסן און‬ ‫פרומקייט‪ ,‬און דער גייסט פון מורא פאר גאט וועט אים אנפילן‪ .‬בשורה פון דער געבורט פון מרים ‪5:12-15‬‬ ‫‪,‬אין דער געשיַטע פון די צוועלף שבטים פון ישראל לייענען מיר אז עס איז געווען א געוויסער מענטש מיטן נאמען יאאַים‬ ‫וועלַער איז געווען זייער רייך‪ ,‬האט געגעבן טאא פלטע קרבנות צום האר גאא ט‪ ,‬און האט געמאַט דעם באא שלוס‪ :‬מיין‬ ‫‪.‬פארמעגן וועט זיין לטובת דעם גאנצן פאא לק‪ ,‬און אז איך זאל געפינען רחמנות פון האר גאא ט פאר דער מחילה פון מיינע זינד‬ ‫פראא טעוואא נגעליאא ן ‪1:1‬‬ ‫דעמאא לט איז שמעון געגאא נגען נענטער צו דער הייליקער מרים‪ ,‬און אויסגעשטרעקט זיינע הענט צו איר‪ ,‬און געזאא גט צום‬ ‫‪,‬האר משיח‪ :‬איצט‪ ,‬מיין האר‪ ,‬וועט דיין קנעַט גיין אין שלום‪ ,‬לויט דיין וואא רט; ווייל מיינע אויגן האא בן געזען דיין רחמנות‬ ‫‪.‬וואא ס דו האא סט צוגעגרייט פאא ר דער ישועה פון אא לע פעלקער; אא ליַט פאא ר אא לע פעלקער‪ ,‬און די ַבוד פון דיין פאא לק ישראל‬ ‫בשורה פון דער קינדהייט ‪1 2:8-9‬‬ ‫;דעמאא לט האא ט זי געזאא גט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬דו ביסט גוטהאא רציק‪ ,‬און רחמנותדיק‪ ,‬און גוטהאא רציק; דו האא סט מיר געגעבן צוויי זין‬ ‫איינעם פון זיי האא סטו גענומען צו זיך‪ ,‬אא ‪ ,‬שפאא ר מיר דעם אא נדערן‪ 1 .‬בשורה פון דער קינדהייט ‪11:4‬‬

‫‪26‬‬

‫אַך; און זי האא ט זיי געגעבן אא ביסל‬ ‫דעמאא לט האא ט די הייליקע מרים געזאא גט‪ ,‬די רחמנות פון גאא ט יאא שקע המשיח רוט אויף א‬ ‫פון דעם וואא סער מיט וועלַן זי האא ט געוואא שן דעם גוף פון יאא שקע המשיח‪ ,‬און האא ט זיי געהייסן וואא שן דעם קראא נקן מענטש‬ ‫‪,‬דערמיט; און ווען זיי האא בן דאא ס געטאא ן‪ ,‬איז זי באא לד געהיילט געוואא רן; אא זוי האא בן זיי‪ ,‬און אא לע וואא ס זענען געווען דאא רט‬ ‫פרַד‪ ,‬זענען זיי צוריקגעגאא נגען צו זייער אייגענער שטאא ט‪ ,‬און האא בן געלויבט גאא ט‬ ‫א‬ ‫זַענדיק פול מיט‬ ‫געלויבט גאא ט; און א‬ ‫דערפאא ר‪ 1 .‬בשורה פון דער קינדהייט ‪12:19-21‬‬ ‫‪,‬דעמאא לט האא בן זיי זיך גלייך אא נגעבאא טן דעם האר יאא שקען און אים געבעטן‪ ,‬זאא גנדיק‪" :‬אונדזער האר יאא שקע‪ ,‬זון פון מרים‬ ‫דו ביסט באמת דער גוטער פאא סטוך פון ישראל! האא ב רחמנות אויף דיינע דינסטן‪ ,‬וואא ס שטייען פאא ר דיר‪ ,‬וואא ס צווייפלען‬ ‫נישט‪ ,‬אא ז דו‪ ,‬האר‪ ,‬ביסט געקומען צו ראא טעווען און נישט צו פאא רניַטן‪ ".‬דערנאא ך‪ ,‬ווען האר יאא שקע האא ט געזאא גט‪ ,‬די קינדער‬ ‫פון ישראל זענען ווי עטיאא פער צווישן די פאא לק‪ ,‬האא בן די פרויען געזאא גט‪" :‬דו‪ ,‬האר‪ ,‬ווייסט אא לץ‪ ,‬און גאא רנישט איז‬ ‫פאא רהוילן פון דיר; אא בער איצט בעטן מיר דיך און בעטן דיין רחמנות‪ ,‬אא ז דו זאא לסט צוריקברענגען די ייו נגלעך צו זייער‬ ‫פריו ערדיקן צושטאא נד‪ 1 ".‬בשורה פון דער קינדהייט ‪17:8-9‬‬ ‫ווַל ער האא ט אונדז געגעבן אונדזער לעבן און עקזיסטענץ‪ ,‬און אונדז‬ ‫דאא ס איז ער וועמען מיר דינען מיט אא לע כבוד‪ ,‬א‬ ‫אא רויסגענומען פון אונדזער מוטערס בויך‪ .‬וואא ס‪ ,‬פאא ר אונדזער זַות‪ ,‬האא ט גענומען אא מענטשלעַן קערפער‪ ,‬און אונדז‬ ‫פרַע‪ ,‬גרויסע‪ ,‬שעפערישע חן‬ ‫זַן א‬ ‫ווַזן א‬ ‫אויסגעלייזט‪ ,‬כדי ער זאא ל אונדז אא זוי אא רומנעמען מיט אייביקער רחמנות‪ ,‬און אונדז א‬ ‫זַן ַבוד און לויב‪ ,‬און מאא ַט‪ ,‬און הערשאא פט‪ ,‬פון איצט אא ן און אויף אייביק‪ ,‬אמן‪ 1 .‬בשורה פון‬ ‫און גוטסקייט‪ .‬צו אים זאא ל א‬ ‫דער קינדהייט ‪22:5-7‬‬ ‫דעמאא לט איז אא רויסגעקומען נאא ך אא ייו ד און געזאא גט‪ :‬איך בין בלינד‪ ,‬איך הער קולות‪ ,‬אא בער איך זע קיינעם נישט; און ווי‬ ‫רבַגיין‪ ,‬און איך האא ב געפרעגט וואא ס איז דאא רט געווען? זיי‬ ‫יאא שקע איז געגאא נגען‪ ,‬האא ב איך געהערט די מאא סע מענטשן פאא א‬ ‫האא בן מיר דערציילט אא ז יאא שקע גייט פאא רביי‪ :‬דעמאא לט האא ב איך געשריגן‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬יאא שקע‪ ,‬זון פון דוד‪ ,‬האא ב רחמנות אויף‬ ‫מיר‪ .‬און ער איז געשטאא נען און האא ט באא פױלן אא ז מע זאא ל מיך ברענגען צו אים‪ ,‬און האא ט צו מיר געזאא גט‪ :‬וואא ס ווילסטו? איך‬ ‫מַן זע‬ ‫ראא פט‪ .‬ער האא ט צו מיר געזאא גט‪ :‬באא קום דיין זעאונג; און באא לד האא ב איך‪hk‬האא ב געזאא גט‪ :‬האא ר‪ ,‬אא ז איך זאא ל באא קומען א‬ ‫געזען‪ ,‬און בין אים נאא ַגעגאא נגען‪ ,‬מיט פרייד און דאא נק‪ .‬בשורה פון ניקאא דעס ‪5:20-23‬‬ ‫בשורה פון ניקאדעמוס ‪14‬‬ ‫‪,‬אבער ווען דער ערשטער מענטש‪ ,‬אונדזער פאטער אדם‪ ,‬האט געהערט די זאַן‪ ,‬אז יאא שקע איז געטויפט געוואא רן אין ירדן ‪1‬‬ ‫‪,‬האט ער גערופן צו זיין זון‪ ,‬סעט‪ ,‬און געזאגט‬ ‫דערצייל דיינע זין‪ ,‬די אבות און נביאים‪ ,‬אלץ וואס דו האסט געהערט פון מיַאל דעם ארַאנגעל‪ ,‬ווען איך האב דיך ‪2‬‬ ‫‪.‬געשיקט צו די טויערן פון גן עדן‪ ,‬צו בעטן גאט אז ער זאל זאא לבן מיין קאפ ווען איך בין קראנק‬ ‫דעמאא לט איז סעט‪ ,‬צוגעגאא נגען צו די פאא טריאא רַן און נביאים‪ ,‬געזאא גט‪ :‬איך‪ ,‬סעט‪ ,‬ווען איך האא ב געבעטן צו גאא ט ביי די ‪3‬‬ ‫טויערן פון גן עדן‪ ,‬האא ב איך געזען דעם מלאך פון גאא ט‪ ,‬מיַאל‪ ,‬זיך צו מיר דערשינען זאא גנדיק‪ :‬איך בין געשיקט צו דיר פון‬ ‫‪.‬גאא ט; איך בין באא שטימט צו פרעזידירן איבער מענטשלעַע קערפערס‬ ‫איך זאא ג דיר סעט‪ ,‬דאא וונען נישט צו גאא ט מיט טרערן‪ ,‬און בעט נישט פון אים דאא ס אויל פון דעם בוים פון רחמנות‪ ,‬מיט ‪4‬‬ ‫;וועלַן ער זאא ל זאא לבן דיין פאא טער אדם פאא ר זיין קאא פווייטיק‬ ‫ווייל דו קענסט עס נישט באא קומען ביזן לעצטן טאא ג און די לעצטע צייטן‪ ,‬דאא ס הייסט‪ ,‬ביז פינף טויזנט און פינף הונדערט ‪5‬‬ ‫‪.‬יאא ר וועלן פאא רבייגיין‬ ‫דעמאא לט וועט משיח‪ ,‬דער רחמנותדיקסטער זון פון גאא ט‪ ,‬קומען אויף דער ערד אויפצוהייבן דעם מענטשלעַן קערפער פון ‪6‬‬ ‫אא דם‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט אויפצוהייבן די קערפערס פון די טויטע‪ ,‬און ווען ער וועט קומען וועט ער געטויפט ווערן‬ ‫‪:‬אין ירדן‬ ‫דעמאא לט וועט ער מיטן אויל פון זיין רחמנות זאא לבן אא לע וואא ס גלויבן אין אים; און דאא ס אויל פון זיין רחמנות וועט ‪7‬‬ ‫‪.‬אא נהאא לטן צו קומענדיקע דורות‪ ,‬פאא ר די וואא ס וועלן געבוירן ווערן פון וואא סער און רוח הקודש צו אייביק לעבן‬ ‫און ווען אין יענער צייט וועט דער רחמנותדיקסטער זון פון גאא ט‪ ,‬משיח יאא שקע‪ ,‬אא ראא פקומען אויף דער ערד‪ ,‬וועט ער ‪8‬‬ ‫רַנפירן אונדזער פאא טער אדם אין גן־עדן‪ ,‬צום בוים פון רחמנות‬ ‫‪.‬אא א‬ ‫‪.‬ווען אא לע די אבות און נביאים האא בן געהערט אא לע די זאא ַן פון סעט‪ ,‬האא בן זיי זיך נאא ך מער געפרייט ‪9‬‬ ‫בַ דער האא נט‪ ,‬און אים איבערגעגעבן צו מיַאל דעם אא רטשאא נגעל; און ער האא ט זיי‬ ‫דעמאא לט האא ט גאא ט געהאא לטן אא דא ם א‬ ‫געפירט אין גן עדן‪ ,‬פול מיט רחמנות און ַבוד; בשורה פון ניקאא דעס ‪20:1‬‬

‫‪27‬‬

‫‪,‬ווען זיי האבן געהערט דעם גאנצן באריַט פונעם גנב‪ ,‬האבן אלע פאטריארַן מיט איין קול געזאגט‪ ,‬געבענטשט זאא לסטו זיין‬ ‫אלמעַטיקער גאא ט‪ ,‬דער פאטער פון אייביקער גוטסקייט‪ ,‬און דער פאטער פון רחמנות‪ ,‬וואא ס האא סט געוויזן אא זאא טובה צו די‬ ‫וואא ס זענען געווען זינדיקער קעגן אים‪ ,‬און האא סט זיי געבראא ַט צו דער רחמנות פון גן עדן‪ ,‬און האא סט זיי געשטעלט צווישן‬ ‫דיינע גרויסע און גייסטיקע פראא וויזיעס‪ ,‬אין אא גייסטיק און הייליק לעבן‪ .‬אמן‪ .‬בשורה פון ניקאדעמוס ‪20:14‬‬ ‫דאא ס איז אא זוי פיל ווי גאא ט האא ט אונדז דערלויבט צו דערציילן אייך; גיט אים דעריבער לויב און כבוד‪ ,‬און טוט תשובה‪ ,‬און‬ ‫‪,‬ער וועט זיך מיט אייך דערבאא רימען‪ .‬שלום זאא ל זיין צו אייך פון גאא ט יאא שקע המשיח‪ ,‬און דעם גואל פון אונדז אא לע‪ .‬אמן‬ ‫אמן‪ ,‬אמן‪ .‬בשורה פון ניקאא דעס ‪21:6‬‬ ‫זַן אא פרייד‪ .‬און אונדזער‬ ‫זַן אא לעבן פאא ר משיחן‪ ,‬און שטאא רבן וועט א‬ ‫צי איך לעב צי איך שטאא רב; ווייל פאא ר מיר וועט לעבן א‬ ‫גלַַגעזינט‪ .‬בריוו פון פאא ולוס צו די‬ ‫זַן א‬ ‫זַן רחמנות‪ ,‬כדי איר זאא לט האא בן די זעלבע ליבע און א‬ ‫האר וועט אונדז געבן א‬ ‫לאא אא דיקעער ‪1:8-9‬‬ ‫און זייענדיק פול מיט גוטע ַוונות‪ ,‬האא ט איר געטאא ן מיט גרויס גרייטקייט פון גייסט‪ ,‬און מיט אא רעליגיעזן בטחון האא ט איר‬ ‫אויסגעשטרעקט אייערע הענט צו גאא ט דעם אא למעַטיקן; בעטנדיק אים צו זיין רחמנותדיק צו אייך‪ ,‬אויב אין עפעס האא ט איר‬ ‫אומגעוואונטשן געזינדיקט קעגן אים‪ 1 .‬קלېמענט צו די קאא רינטער ‪1:11‬‬ ‫דעריבער לאא מיר פאא לגן זיין אויסגעצייַנטן און גלענצנדיקן ווילן; און בעטנדיק זיין רחמנות און גוטסקייט‪ ,‬לאא מיר זיך‬ ‫‪,‬אא ראא פפאא לן אויף אונדזערע פנימער פאא ר אים‪ ,‬און זיך וואא רפן אויף זיין רחמנות; אא פלייגנדיק אא לע איידלקייט‪ ,‬און קריגעריי‬ ‫און קנאה וואא ס פירט צום טויט‪ 1 .‬קלېמענט צו די קאא רינטער ‪5:1‬‬ ‫זייט רחמנותדיק און איר וועט באא קומען רחמנות; מוחל‪ ,‬און איר וועט מוחל זיין‪ :‬ווי איר טוט‪ ,‬אא זוי וועט עס געטאא ן ווערן צו‬ ‫אייך‪ :‬ווי איר גיט‪ ,‬אא זוי וועט עס געגעבן ווערן צו אייך‪ :‬ווי איר משפט'ט‪ ,‬אא זוי וועט איר געמשפט ווערן; ווי איר זענט גוט צו‬ ‫אא נדערע‪ ,‬אא זוי וועט גאא ט זיין גוט צו אייך‪ :‬מיט וואא סער מאא ס איר מעסטן‪ ,‬מיט דעם זעלבן וועט עס ווידער געמאא סטן ווערן צו‬ ‫אייך‪ 1 .‬קלېמענט צו די קאא רינטער ‪7:4‬‬ ‫ווַל עס‬ ‫זַן גוט איינער צום אא נדערן‪ ,‬לויט דער מיטגעפיל און זיסקייט פון אים וואא ס האא ט אונדז באא שאא פן‪ .‬א‬ ‫אבער לאא מיר א‬ ‫זַנען אא ן שלעַטס וועלן אויף איר איבערגעבליבן‬ ‫;שטייט געשריבן‪ :‬די רחמנותדיקע וועלן ירשענען די ערד; און די וואא ס א‬ ‫אא בער די פאא רברעַער וועלן פאא רשווינדן פון איר פנים‪ 1 .‬קלېמענט צו די קאא רינטער ‪7:9-10‬‬ ‫אבער דאך זאגט ער אליין צו גאט‪ ,‬האב רחמנות אויף מיר‪ ,‬גאט‪ ,‬לויט דיין ליבעפולער גוטסקייט; לויט די פילקייט פון דיינע‬ ‫רחמנות‪ ,‬פארמעק אויס מיינע עבירות‪ 1 .‬קלېמענט צו די קארינטער ‪8:25‬‬ ‫אלעס דאס האט דער גרויסער באשעפער און האר פון אלעמען באפוילן צו היטן שלום און איינשטימונג; זיין גוט צו‬ ‫אלעמען‪ .‬אבער ספעציעל צו אונז וואס אנטלויפן צו זיין רחמנות דורך אונזער האר יוזל המשיח; צו וועמען זאל זיין ַבוד‬ ‫און מאא יעסטעט אויף אייביג און אייביק‪ .‬אמן‪ 1 .‬קלېמענט צו די קארינטער ‪9:17-18‬‬ ‫פיל זענען די צרות פון די רשעים; אבער די וואס טרויען אויף גאט‪ ,‬וועט זיי ארוםנעמען מיט רחמנות‪ .‬אונזער אל‬‫רחמנות'דיגער און גוטהארציגער פאטער האט א רחמנות צו די וואס מורא האבן פאר אים; און מיט גוטסקייט און ליבע‬ ‫שענקט ער זיינע גנעדיגקייטן צו אלע וואס קומען צו אים מיט א פשוטן גייסט‪ 1 .‬קלېמענט צו די קארינטער ‪11:8-9‬‬ ‫זעענדיג דעריבער אז אלעס ווערט געזען און געהערט דורך גאט; לאמיר אים מורא האבן‪ ,‬און לאמיר אוועקלייגן אונזערע‬ ‫שלעַטע מעשים וואס שטאמען פון שלעַטע תאוות; אז דורך זיין רחמנות זאלן מיר באפרייט ווערן פון דער קומענדיגער‬ ‫פארדאמונג‪ .‬לאמיר דעריבער קומען צו אים מיט הייליקייט פון הארץ‪ ,‬אויפהייבנדיק ריינע און אומבאפלעקטע הענט צו‬ ‫אים; ליבנדיק אונזער גוטהארציקן און רחמנותדיקן פאטער‪ ,‬וואס האט אונז געמאַט צו האבן א חלק אין זיין אויסוואל‪1 .‬‬ ‫קלېמענט צו די קארינטער ‪13:1,6‬‬ ‫דעריבער לאא מיר אויך דאא וונען פאא ר די וואא ס זענען געפאא לן אין זינד‪ .‬כדי זיי זאא לן זיין באא גאא בט מיט ענווה און מאא ס‪ ,‬זאא לן זיך‬ ‫ווַל דורך דעם וועלן זיי באא קומען אא פרוַטבאא רע און פולקאא מענע זכרון‬ ‫‪,‬נישט אונטערוואא רפן צו אונדז‪ ,‬נאא ר צו גאא טס רצון‪ .‬א‬ ‫סַ אין אונדזער דערמאא נונג פון זיי פאא ר זיינע הייליקע‪ .‬דער צדיק‬ ‫סַ אין אונדזערע תפילות צו גאא ט‪ ,‬און א‬ ‫‪,‬מיט רחמנות‪ ,‬א‬

‫‪28‬‬

‫מַן קאא פ‪1 .‬‬ ‫זאא גט ער‪ ,‬וועט מיך לערנען אין רחמנות און מיך באא שטראא פן; אא בער לאא ז נישט דאא ס אויל פון זינדיקע פעטן א‬ ‫קלېמענט צו די קאא רינטער ‪23:1-2,7‬‬ ‫זעענדיג אז ער האט געוויזן אזוי גרויס רחמנות צו אונז; און הויפטזעַליך דערפאר‪ ,‬מיר וואס זענען לעבעדיק‪ ,‬טוען שוין‬ ‫נישט מער קיין קרבנות צו טויטע געטער‪ ,‬און מיר דינען זיי אויך נישט‪ ,‬נאר מיר זענען דורך אים געבראַט געווארן צו דער‬ ‫דערקענונג פון דעם פאטער פון אמת‪ .‬דעריבער‪ ,‬ברידער‪ ,‬לאמיר אים מודה זיין דורך אונזערע מעשים; דורך ליב האבן‬ ‫איינער דעם אנדערן; נישט באגיין ניאוף‪ ,‬נישט רעדן שלעַטס קעגן איינער דעם אנדערן‪ ,‬נישט מקנא זיין איינער דעם‬ ‫אנדערן; נאר דורך זיין מיד‪ ,‬רחמנות'דיג‪ ,‬גוט‪ 2 .‬קלېמענט צו די קארינטער ‪2:8,13‬‬ ‫ווייל מיר זענען נישט אא ן פאא רשטאא נד‪ ,‬זאא לן מיר פאא רשטיין דעם כוונה פון אונדזער באא רמהאא רציקן פאא טער‪ .‬ווייל ער רעדט צו‬ ‫אונדז‪ ,‬ווייל ער וויל אא ז מיר‪ ,‬וואא ס זענען געווען אין דער זעלבער טעות וועגן די קרבנות‪ ,‬זאא לן זוַן און געפינען ווי זיך צו‬ ‫דערנענטערן צו אים‪ .‬אא לגעמיינער בריוו פון באא רנעבאא ס ‪2:11‬‬ ‫ווייטער שטייט געשריבן וועגן דעם שבת‪ ,‬אין די צען געבאטן‪ ,‬וואא ס גאא ט האא ט גערעדט אויף דעם באא רג סיני צו משהן‪ ,‬פנים‬ ‫אל פנים; הייליק דעם שבת פון גאא ט מיט ריינע הענט‪ ,‬און מיט אא ריינעם האא רצן‪ .‬און אא נדערשוואו זאא גט ער‪ :‬אויב דיינע‬ ‫קינדער וועלן האא לטן מיין שבתים‪ ,‬וועל איך לייגן מיין רחמנות אויף זיי‪ .‬און אפילו אין אא נהייב פון דער בריאה דערמאא נט ער‬ ‫דעם שבת‪ .‬און גאא ט האא ט געמאא ַט אין זעקס טעג די מעשים פון זיינע הענט; און ער האא ט זיי געענדיקט אויף דעם זיבעטן‬ ‫טאא ג‪ ,‬און ער האא ט זיך אויסגערוט אויף דעם זיבעטן טאא ג‪ ,‬און האא ט אים געהייליקט‪ .‬באא טראא ַט‪ ,‬מיינע קינדער‪ ,‬וואא ס דאא ס‬ ‫באא דייט‪ ,‬ער האא ט זיי געענדיקט אין זעקס טעג‪ .‬די באא דייטונג דערפון איז דאא ס; אא ז אין זעקס טויזנט יאא ר וועט דער האר גאא ט‬ ‫ברענגען אא לץ צו אא ן ענדע‪ .‬אא לגעמיינער בריוו פון בר‪-‬נבא ‪13:1-4‬‬ ‫איך ווייס סיי ווער איך בין‪ ,‬און סיי צו וועמען איך שרייב; איך‪ ,‬אא פאא רדאא מטער מענטש; איר‪ ,‬די וואא ס האא בן באא קומען‬ ‫רחמנות; איך‪ ,‬אויסגעשטעלט צו געפאא ר; איר‪ ,‬באא שטעטיקט קעגן געפאא ר‪ .‬בריוו פון איגנאא טיוס צו די אפעסער ‪3:9‬‬ ‫זַן ווערט דעם חלק וואא ס איך וועל‬ ‫אַערע ֿפילות‪ ,‬כדי איך זאא ל א‬ ‫דאא וונט אויך פאא ר מיר; איך‪ ,‬דורך גאא טס רחמנות‪ ,‬דאא רף א‬ ‫באא קומען‪ ,‬כדי איך זאא ל נישט געפונען ווערן אא פאא רדאא רבענער‪ .‬בריוו פון איגנאא טיוס צו די טראא ליאא נער ‪3:5‬‬ ‫איגנאטיוס‪ ,‬וועלַער ווערט אויך גערופן טעאפארוס‪ ,‬צו דער קירך וואא ס האא ט באא קומען רחמנות פון דער מאא יעסטעט פון דעם‬ ‫העַסטן פאטער‪ ,‬און זיין איינציקן זון יאא שקע המשיח; באא ליבט‪ ,‬און באא לויַטן דורך דעם ווילן פון ווער עס וויל אא לץ וואא ס‬ ‫איז לויט דער ליבע פון יאא שקע המשיח אונדזער גאא ט‪ ,‬וואא ס אויך הערשט אין דער אא רט פון דער געגנט פון די רוימער; און‬ ‫וואא ס איך באא גריס אין נאא מען פון יאא שקע המשיח‪ ,‬ווי איינער וואא ס איז פאא ראייניקט סיי אין פלייש און סיי אין גייסט צו אא לע‬ ‫זיינע געבאא טן‪ ,‬און אא נגעפילט מיט דער חן פון גאא ט; אא לע פרייד אין יאא שקע המשיח אונדזער גאא ט‪ .‬בריוו פון איגנאטיוס צו די‬ ‫רוימער ‪1:1‬‬ ‫זיך אפילו צו ווערן גערעַנט ווי איינער פון זיי‪ :‬ווייל איך בין אויך נישט ווערט‪ ,‬ווייל איך בין דער ‪ም‬אבער איך שע‬ ‫קלענסטער צווישן זיי‪ ,‬און ווי איינער געבוירן אין אומצייטיקער צייט‪ .‬אבער דורך רחמנות האב איך באקומען צו זיין‬ ‫עמעצער‪ ,‬אויב איך וועל אנקומען צו גאט‪ .‬בריוו פון איגנאטיו צו די רוימער ‪3:10‬‬ ‫‪,‬איגנאטיוס‪ ,‬וועלַער ווערט אויך גערופן טעאפארוס‪ ,‬צו דער קירך פון גאט דעם פאטער‪ ,‬און אונזער האר יוזל המשיח‬ ‫וועלַע איז אין פילאדעלפיע אין אזיע; וועלַע האט באקומען רחמנות‪ ,‬זייענדיג פעסט אין דער איינשטימונג פון גאט‪ ,‬און‬ ‫פרייענדיג זיך שטענדיג אין דער לייאדנשאא פט פון אונזער האר‪ ,‬און איז מקוים געוואא רן אין אא לע רחמנות דורך זיין תחיית‬ ‫;המתים‪ :‬וועלַע איך אויך באא גריס אין דעם בלוט פון יוזל המשיח‪ ,‬וואא ס איז אונזער אייביקע און אומבאא פלעקטע פרייד‬ ‫ספעציעל אויב זיי זענען אין אייניקייט מיטן בישאא ף‪ ,‬און די פרעסביטערס וואא ס זענען מיט אים‪ ,‬און די דיאא קאא נס באא שטימט‬ ‫לויטן געדאא נק פון יוזל המשיח; וועמען ער האט באא שטימט לויט זיין אייגענעם ווילן אין אא לע פעסטקייט דורך זיין הייליקן‬ ‫גייסט‪ :‬בריוו פון איגנאטיוס צו די פילאדעלפער ‪1:1‬‬ ‫אבער אייער תפילה צו גאט וועט מיך מאַן גאנץ‪ ,‬אז איך זאל דערגרייַן יענעם חלק‪ ,‬וואס דורך גאט'ס רחמנות איז מיר‬ ‫צוגעטיילט‪ :‬אנטלויפן צום בשורה ווי צום פלייש פון משיח; און צו די שליחים ווי צום פרעסביטערי פון דער קירך‪ .‬בריוו‬ ‫פון איגנאטיוס צו די פילאדעלפער ‪2:2‬‬

‫‪29‬‬

‫איגנאטיוס‪ ,‬וועלַער ווערט אויך גערופן טהעאפארוס‪ ,‬צו דער קהילה פון גאט דעם פאטער‪ ,‬און פון דעם באליבטן יוזל‬ ‫המשיח‪ ,‬וועמען גאט האט ברוך הוא געבענטשט מיט יעדער גוטער מתנה; זייענדיג פול מיט גלויבן און ליבע‪ ,‬אזוי אז דאס‬ ‫פעלט אין קיין מתנה; זייער ווערט פון גאט‪ ,‬און פרוַטבאר אין הייליקע‪ :‬די קהילה וואס איז אין סמירנע אין אזיע; אלע‬ ‫פרייד‪ ,‬דורך זיין אומפארפלעקטן גייסט‪ ,‬און דעם ווארט פון גאט‪ .‬בריוו פון איגנאטיוס צו די סמירנעער ‪1:1‬‬ ‫אַך‪ ,‬און רחמנות‪ ,‬און שלום‪ ,‬און געדולד‪ ,‬אויף אייביק‪ .‬בריוו פון איגנאא טיוס צו די סמירנעער ‪3:23‬‬ ‫זַן מיט א‬ ‫גנאדע זאא ל א‬ ‫פאא ליקאא רפ‪ ,‬און די פרעסביטער וואא ס זענען מיט אים‪ ,‬צו דער קהילה פון גאא ט וואא ס איז אין פיליפי‪ :‬רחמנות צו אייך און‬ ‫שלום פון גאא ט דער אא למעַטיקער; און דעם האר יאא שקע המשיח‪ ,‬אונדזער גואל‪ ,‬זאא ל זיך פאא רמערן‪ .‬בריוו פון פאא ליקאא רפ צו‬ ‫די פיליפער ‪1:1‬‬ ‫אבער געדענקט וואא ס גאא ט האא ט אונדז געלערנט‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬משפט נישט‪ ,‬און איר וועט נישט געמשפט ווערן; מוחל און איר‬ ‫וועט מוחל זיין; זייט רחמנותדיק‪ ,‬און איר וועט באא קומען רחמנות; ווייל מיט דער זעלבער מאא ס וואא ס איר מעסטן‪ ,‬וועט עס‬ ‫אייך ווידער געמאא סטן ווערן‪ .‬בריוו פון פאא ליקאא רפ צו די פיליפער ‪1:10‬‬ ‫זַן מיטגעפילנדיק און רחמנותדיק צו אא לעמען; זיי זאא לן זיי אא פדרייען פון זייערע טעותים; זוַן די וואא ס‬ ‫און זאא לן די עלטערע א‬ ‫סַ אין די אויגן‬ ‫זַנען שוואא ך; נישט פאא רגעסן די אא למנות‪ ,‬די יתומים און די אא רעמע; נאא ר שטענדיק צושטעלן וואא ס איז גוט א‬ ‫א‬ ‫סַ אין די אויגן פון מענטשן‪ .‬עפיסטלע פון פאא ליקאא רפ צו די פיליפער ‪2:15‬‬ ‫פון גאא ט און א‬ ‫אדער ווי אזוי וועל איך קענען בעטן דעם האר פאר מיינע פילע און גרויסע זינד? מיט וועלַע ווערטער זאל איך אים בעטן‬ ‫‪ 1:15‬אז ער זאל מיר רחמנות האבן? ‪ 1‬בוך פון דעם פאסטוך פון הערמאס (וויזשאנס)‬ ‫אבער איצט האט גאא ט'ס רחמנות זיך רחמנות געגעבן אויף דיר און אויף דיין הויז‪ ,‬און דיך שטאא רק געטרייסט‪ .‬נאא ר וואא ס דיר‬ ‫שייך‪ ,‬זאא לסט נישט וואא נדערן‪ ,‬נאא ר זאא לסט זיין רואיק און טרייסט דיין הויז‪ 1 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (וויזיעס)‬ ‫‪1:23‬‬ ‫און ווען זי וועט הערן די זאַן‪ ,‬וועט זי זיך איינהאלטן‪ ,‬און וועט באקומען רחמנות‪ 1 .‬בוך פון דעם פאסטוך פון הערמאס‬ ‫‪) 2:11‬וויזשאנס(‬ ‫אבער די וואא ס וועלן אים קיינמאא ל נישט אא פלייקענען‪ ,‬וועט ער דורך זיין גאא ר גרויסער רחמנות זיין גינציק צו זיי‪ 1 .‬בוך פון‬ ‫‪ 2:20‬דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (וויזשאא נז)‬ ‫זַנען די שליחים‪ ,‬און בישאא פן‪ ,‬און‬ ‫ווַסע שטיינער‪ ,‬וואא ס שטימען פונקט איבער אין זייערע פוגן‪ ,‬א‬ ‫די קוואא דראא טישע און א‬ ‫רַנגעקומען‪ ,‬און געהערשט‪ ,‬און געלערנט און געדינט‬ ‫זַנען אא א‬ ‫דאא קטוירים‪ ,‬און מיניסטערס‪ ,‬וואא ס דורך גאא טס רחמנות א‬ ‫בלַבן נאא ך; און האא בן‬ ‫סַ די וואא ס א‬ ‫אַנגעשלאא פן‪ ,‬און א‬ ‫זַנען א‬ ‫סַ די וואא ס א‬ ‫הייליק און באא שיידן צו די אויסדערוויילטע פון גאא ט‪ ,‬א‬ ‫שטענדיק מסַים געווען מיט זיי‪ ,‬און האא בן געהאא ט שלום אין זיך‪ ,‬און האא בן זיך געהערט איינער דעם אא נדערן‪ 1 .‬בוך פון דעם‬ ‫‪ 3:52‬פאא סטוך פון הערמאא ס (וויזיעס)‬ ‫און זיי טראא גן טאא קע אא רום זייער סם אין קעסטלעך‪ ,‬אא בער איר האא לט אין זיך אייער סם און אינפעקציע אין אייערע‬ ‫הערצער‪ ,‬און וועט זיי נישט רייניקן‪ ,‬און מישן אייער זינען מיט אא ריינעם האא רצן‪ ,‬כדי איר זאא לט געפינען רחמנות ביים‬ ‫‪ 3:103‬גרויסן מלך‪ 1 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (וויזשאא נז)‬ ‫זי האט געענטפערט און מיר געזאגט‪ ,‬האט דיר גארנישט באגעגנט‪ ,‬מאן? איך האב געענטפערט‪ ,‬פרוי‪ ,‬עס האט מיך באגעגנט‬ ‫אזא חיה‪ ,‬וואס האט אויסגעזען ווי זי קען פארשלינגען א גאנץ פאלק; אבער דורך דער מאַט פון גאט‪ ,‬און דורך זיין‬ ‫‪ 4:16‬איינציקארטיקער רחמנות‪ ,‬בין איך דערפון אנטלאפן‪ 1 .‬בוך פון דעם פאסטוך פון הערמאס (וויזיעס)‬ ‫זַן באא שעפעניש‪ ,‬און באא שטימט יענע תשובה‪ ,‬און מיר‬ ‫דעריבער האא ט אונדזער באא רויו גנדיקער גאא ט געהאא ט רחמנות אויף א‬ ‫געגעבן די מאא ַט דערפון‪ .‬און דעריבער זאא ג איך דיר‪ ,‬אויב עמעצער נאא ך יענעם גרויסן און הייליקן רוף וועט ווערן פאא רפירט‬ ‫דורך דעם שטן און זינדיקן‪ ,‬האא ט ער איין תשובה‪ .‬אא בער אויב ער וועט אא פט זינדיקן און תשובה טאא ן‪ ,‬וועט עס אא זאא איינעם‬ ‫ווַל ער וועט קוים לעבן פאא ר גאא ט‪ 2 .‬בוך פונעם פאא סטוך פון הערמאא ס (באא פעלן)‬ ‫‪ 4:22‬נישט העלפן; א‬

‫‪30‬‬

‫טראא ַט נישט אא זוי‪ ,‬נאא ר ווענד זיך צום גאא ט מיט דיין גאא נצן האא רצן‪ ,‬און בעט אים אא ן צווייפלען‪ ,‬און דו וועסט וויסן די רחמנות‬ ‫פון גאא ט; ווי ער וועט דיך נישט פאא רלאא זן‪ ,‬נאא ר וועט מקיים זיין די בקשה פון דיין נשמה‪ 2 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון‬ ‫‪ 9:2‬הערמאא ס (באא פעלן)‬ ‫אבער דער טרויעריקער מענטש טוט שטענדיק שלעַט‪ .‬ערשטנס‪ ,‬טוט ער שלעַט‪ ,‬ווייל ער באא דערט דעם רוח הקודש‪ ,‬וואא ס‬ ‫ווערט געגעבן דעם מענטש‪ ,‬זייענדיק פון אא פריילעַער נאא טור‪ .‬און ווידער טוט ער שלעַט‪ ,‬ווייל ער בעט מיט טרויער צו‬ ‫גאא ט‪ ,‬און מאא ַט נישט אא ערשטע דאא נקבאא רע דערקענונג צו אים פון פריערדיקע רחמנות‪ ,‬און באא קומט נישט פון גאא ט וואא ס ער‬ ‫‪ 10:20‬בעט‪ 2 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (באא פעלן)‬ ‫ווען‪ ,‬דעריבער‪ ,‬וועט די רחמנות פון גאא ט ארויסשיינען‪ ,‬וועלן די וואא ס דינען גאא ט ווערן קלאא ר און קלאא ר פאא ר אא לעמען‪ .‬ווייל‬ ‫ווי אין זומער ווערט די פרוַט פון יעדן בוים געוויזן און קלאא ר געמאא ַט‪ ,‬אא זוי וועלן אויך די מעשים פון די צדיקים ווערן‬ ‫דערקלערט און קלאא ר געמאא ַט‪ ,‬און זיי וועלן ווערן צוריקגעשטעלט אין יענער וועלט פריילעך און פריידיק‪ 3 .‬בוך פון דעם‬ ‫‪ 4:3‬פאא סטוך פון הערמאא ס (משלים)‬ ‫אבער איצט היט זיך; און זעענדיג אז גאט איז אלמעַטיג און רחמנותדיק‪ ,‬וועט ער געבן א רפואה פאר וואס דו האסט פריער‬ ‫שלעַט געטאן‪ ,‬אויב פאר דער צייט וואס וועט קומען וועסטו נישט פארשווארצן דיין קערפער און גייסט; ‪ 3‬ספר פונעם‬ ‫‪ 5:62‬פאסטוך פון הערמאס (משלים)‬ ‫כדי דו זאא לסט וויסן‪ ,‬זאא גט ער‪ ,‬אא ז די גוטסקייט און רחמנות פון גאא ט איז גרויס‪ ,‬און מע זאא ל עס האא בן אין כבוד; ער האא ט‬ ‫גַסט צו די וואא ס זענען געפונען געוואא רן ווערט צו תשובה‪ 3 .‬בוך פונעם פאא סטוך פון הערמאא ס (משלים)‬ ‫זַן א‬ ‫‪ 8:46‬געגעבן א‬ ‫פאא ר אא לע די זאא ַן האא ב איך געדאא נקט גאא ט‪ ,‬אא ז ער איז געווען באא וועגט מיט רחמנות צו אא לע יענע אויף וועמען זיין נאא מען‬ ‫ווערט גערופן‪ ,‬און האא ט געשיקט צו אונדז דעם מלאך פון תשובה צו פאא רזיַטיקן אונדז וואא ס האא בן געזינדיקט קעגן אים; און‬ ‫אא ז ער האא ט דערפרישט אונדזערע נשמות וואא ס זענען כמעט פאא רשוואונדן‪ ,‬און וואא ס האא בן נישט געהאא ט קיין האא פענונג אויף‬ ‫‪ 9:135‬ישועה‪ ,‬אא בער זענען איצט דערפרישט צו דער דערנייונג פון לעבן‪ 3 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (משלים)‬ ‫זיי זענען אזעלַע וואא ס מען גלויבט‪ ,‬און זענען שטענדיק געווען גוט און ערלעך; און אא ן קיין חילוק צווישן זיך‪ ,‬אא בער נאא ך‬ ‫אא לץ האא בן זיי זיך געפרייט אין די קנעַט פון גאא ט‪ ,‬האא בנדיק אא נגעטאא ן דעם גייסט פון די יונגפרויען; און זענען שטענדיק‬ ‫געווען גרייט צו ווייזן רחמנות צו אא לע מענטשן‪ ,‬גרייט צו געבן אא לע מענטשן פון זייער אא רבעט אא ן קריטיק‪ ,‬און אא ן‬ ‫‪ 9:211‬באא ראא טונג‪ 3 .‬בוך פון דעם פאא סטוך פון הערמאא ס (משלים)‬ ‫אַערע‬ ‫ווַל ער איז אא זוי געדולדיק מיט א‬ ‫זַן רחמנות; נאא ר גיַער כבוד אים‪ ,‬א‬ ‫טרעט נישט אונטער די פיס‪ ,‬האא ט ער געזאא גט‪ ,‬א‬ ‫אַך‪ 3 .‬בוך פונעם פאא סטוך‬ ‫זַן נוצלעך פאא ר א‬ ‫ווַל דאא ס וועט א‬ ‫אַך; נאא ר טוט תשובה‪ ,‬א‬ ‫פאא רברעַנס‪ ,‬און נישט ווי איינער פון א‬ ‫‪ 9:274‬פון הערמאא ס (משלים)‬

‫פארגעסענע ביכער פון עדן‬ ‫נאַאמאל‪ ,‬אויך‪ ,‬ווייל גאט איז רחמנות'דיג און פון גרויס רחמנות‪ ,‬און הערשט איבער אלע זאַן אויף א וועג וואס ער אליין‬ ‫ווייסט‪ ,‬האט ער געמאַט אונזער פאטער אדם וואוינען אין די מערב גרענעץ פון גארטן‪ ,‬ווייל אויף יענער זייט איז די ערד‬ ‫זייער ברייט‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪1:8‬‬ ‫בוך פון אדם און חוה ‪1 3‬‬ ‫זַן אייגענעם בילד און דמות‪ ,‬אים ‪6‬‬ ‫זַן רחמנות פאא ר אא דם‪ ,‬וואא ס איז באא שאא פן געוואא רן נאא ך א‬ ‫דעמאא לט האא ט גאא ט‪ ,‬אין א‬ ‫זַן זוימען ראא טעווען‬ ‫זַנען ‪ 5,000‬און ‪ 500‬יאא ר; און ווי איינער וועט דעמאא לט קומען און אים און א‬ ‫‪.‬דערקלערט‪ ,‬אא ז דאא ס א‬ ‫אבער גאא ט האט פריער געמאַט דעם בונד מיט אונדזער פאטער‪ ,‬אדם‪ ,‬אין די זעלבע טערמינען‪ ,‬איידער ער איז ‪7‬‬ ‫ארויסגעקומען פון גאא רטן‪ ,‬ווען ער איז געווען לעבן דעם בוים פון וועלַן חוה האט גענומען די פרוַט און אים געגעבן צו‬ ‫‪.‬עסן‬ ‫אזוי ווי ווען אונדזער פאטער אדם איז ארויסגעקומען פון גארטן‪ ,‬איז ער פארבייגעגאנגען יענעם בוים‪ ,‬און געזען ווי גאט ‪8‬‬ ‫‪.‬האט דעמאלט געטוישט זיין אויסזען אין אן אנדער פארעם‪ ,‬און ווי עס איז פארוועלקט געווארן‬ ‫‪31‬‬

‫און ווי אדם איז צו אים געגאנגען‪ ,‬האט ער מורא געהאט‪ ,‬געציטערט און איז געפאלן; אבער גאט אין זיין רחמנות האט ‪9‬‬ ‫‪.‬אים אויפגעהויבן‪ ,‬און דאן געמאַט דעם בונד מיט אים‬ ‫און‪ ,‬ווידער‪ ,‬ווען אדם איז געווען ביים טויער פון גאא רטן‪ ,‬און געזען דעם כרוב מיט אא שווערד פון בליצנדיק פייאער אין ‪10‬‬ ‫זיין האא נט‪ ,‬און דער כרוב איז געוואא רן בייז און האא ט זיך צו אים אא נגעקוקט מיט די שטערן‪ ,‬האא בן ביידע אדם און חוה מורא‬ ‫געהאא ט פאא ר אים‪ ,‬און געמיינט אא ז ער וויל זיי הרגענען‪ .‬אא זוי זענען זיי געפאא לן אויף זייערע פנימער‪ ,‬און האא בן געציטערט פון‬ ‫‪.‬מורא‬ ‫אבער ער האט זיך רחמנות געגעבן אויף זיי‪ ,‬און האט זיי געוויזן רחמנות; און זיך אומגעקערט פון זיי איז ער ארויף אין ‪11‬‬ ‫‪:‬הימל‪ ,‬און האט געבעטן צו גאא ט‪ ,‬און געזאגט‬ ‫פַערדיקן שווערד ‪12‬‬ ‫בַם טויער פון גאא רטן‪ ,‬מיט אא א‬ ‫‪.‬גאא ט‪ ,‬דו האא סט מיך געשיקט צו היטן א‬ ‫אבער ווען דיינע קנעַט‪ ,‬אדם און חוה‪ ,‬האבן מיך געזען‪ ,‬זענען זיי געפאלן אויף זייערע פנימער‪ ,‬און זענען געווען ווי ‪13‬‬ ‫?טויט‪ .‬מיין האר‪ ,‬וואס זאלן מיר טון צו דיינע קנעַט‬ ‫זַן מלאך צו היטן דעם ‪14‬‬ ‫דעמאא לט האא ט גאא ט זיך אויף זיי דערבאא רימט‪ ,‬און ער האא ט זיי געוויזן רחמנות‪ ,‬און האא ט געשיקט א‬ ‫‪.‬גאא רטן‬ ‫וואא ס איז דאא ס איבערהענגנדיקע פעלזן־שטיקל צו אונדז באא שיצן‪ ,‬קאא מפערד מיט דער רחמנות פון גאא ט וואא ס האא ט אונדז‬ ‫איבערגעשאא טן? ‪ 1‬בוך פון אדם און חוה ‪4:6‬‬ ‫‪,‬דעמאא לט איז זי אויפגעשטאנען‪ ,‬אויסגעשפרייט אירע הענט צו גאא ט‪ ,‬בעטנדיק אים פאא ר רחמנות און רחמנות‪ ,‬און געזאא גט‬ ‫גאא ט‪ ,‬פאא רגעב מיר מיין זינד‪ ,‬די זינד וואא ס איך האא ב באא גאא נגען‪ ,‬און געדענק עס נישט קעגן מיר‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪5:4‬‬ ‫‪,‬און דו האסט מיך גענומען‪ ,‬דעם ביין‪ ,‬און מיך געמאַט א פרוי‪ ,‬גלאנציג ווי ער‪ ,‬מיט הארץ‪ ,‬שַל און רעדע; און אין פלייש‬ ‫ווי זיין אייגענע; און דו האסט מיך געמאַט לויט דער געשטאא לט פון זיין פנים‪ ,‬דורך דיין רחמנות און מאא ַט‪ 1 .‬בוך פון אדם‬ ‫און חוה ‪5:10‬‬ ‫ווען אדם און חוה האבן געהערט די ווערטער פון גאט‪ ,‬האבן זיי נאך מער געוויינט און געוויינט; אבער זיי האבן געשטארקט‬ ‫זייערע הערצער אין גאט‪ ,‬ווייל זיי האבן יעצט געפילט אז גאט איז צו זיי ווי א טאטע און א מאמע; און צוליב דעם האבן זיי‬ ‫געוויינט פאר אים‪ ,‬און געבעטן רחמנות פון אים‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪7:1‬‬ ‫דעמאא לט האא ט גאא ט‪ ,‬דערבאא רמענדיק און גוטהאא רציקער‪ ,‬זיי אא נגעקוקט אא זוי ליגנדיק אין וואא סער‪ ,‬און נאא ענט צום טויט‪ ,‬און‬ ‫געשיקט אא מלאך‪ ,‬וואא ס האא ט זיי אא רויסגענומען פון וואא סער‪ ,‬און זיי אא וועקגעלייגט אויף דעם ים־ברעג ווי טויטע‪ 1 .‬ספר אדם‬ ‫און חוה ‪10:1‬‬ ‫אבער דער רחמנותדיקער גאא ט האא ט געקוקט אויף דעם טויט פון אא דם‪ ,‬און אויף חוה'ס שטילקייט פון מורא פאא ר דער‬ ‫פינצטערניש‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪12:5‬‬ ‫ווען גאא ט‪ ,‬וואא ס איז רחמנותדיק און פול מיט רחמנות‪ ,‬האא ט געהערט אדם'ס שטימע‪ ,‬האא ט ער צו אים געזאא גט‪ :‬אא בער ווען איך‬ ‫האא ב געהערט וועגן דיין עבירה‪ ,‬האא ב איך דיר באא רויבט פון יענעם העלן ליַט‪ .‬אא בער‪ ,‬פון מיין רחמנות‪ ,‬האא ב איך דיך נישט‬ ‫פאא רוואא נדלט אין פינצטערניש‪ ,‬נאא ר איך האא ב דיך געמאא ַט דיין גוף פון פלייש‪ ,‬איבער וועלַן איך האא ב אויסגעשפרייט די‬ ‫הויט‪ ,‬כדי זי זאא ל קענען אויסהאא לטן קעלט און היץ‪ .‬אא בער אין מיין רחמנות‪ ,‬האא ב איך דיך געמאא ַט ווי דו ביסט; ווען דו‬ ‫;האא סט איבערגעטרעטן מיין געבאא ט‪ ,‬אא אדם‪ ,‬האא ב איך דיך אא רויסגעטריבן פון גאא רטן‪ ,‬און דיך אא רויסגעלאא זט אין דעם לאא נד‬ ‫און איך האא ב דיך באא פוילן צו וואוינען אין דער הייל; און פינצטערניש איז געקומען אויף דיר‪ ,‬ווי עס איז געווען אויף דעם‬ ‫וואא ס האא ט איבערגעטרעטן מיין געבאא ט‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪13:1,7,9‬‬ ‫אבער דער רחמנותדיקער גאא ט‪ ,‬וואא ס קוקט אויף זיינע באא שעפענישן‪ ,‬האא ט געקוקט אויף אדם און חוה ווי זיי זענען געלעגן‬ ‫טויט‪ ,‬און ער האא ט געשיקט זיין וואא רט צו זיי‪ ,‬און זיי אויפגעוועקט‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪21:8‬‬ ‫דעמאא לט האא ט אדם געוויינט נאא ך מער און געזאא גט‪ ,‬גאא ט‪ ,‬האא ב רחמנות אויף מיר‪ ,‬אא זוי ווייט ווי צו נעמען אויף דיר‪ ,‬וואא ס איך‬ ‫וועל טאא ן‪ .‬דעמאא לט האא בן אדם און חוה געשטאא נען אונטערן מזבח און געוויינט‪ ,‬אא זוי בעטנדיק גאא ט‪ ,‬מוחל אונדז אונדזער‬ ‫פאא רברעַן און אונדזער זינד‪ ,‬און קוק אויף אונדז מיט דיין אויג פון רחמנות‪ .‬ווייל ווען מיר זענען געווען אין גאא רטן‪ ,‬זענען‬ ‫אונדזערע לויב און אונדזערע הימען אא רויף פאא ר דיר אא ן אויפהער‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪23:1,6‬‬

‫‪32‬‬

‫דעמאא לט האא ט דער באא רמהאא רציקער גאא ט‪ ,‬גוטער און ליבהאא בער פון מענטשן‪ ,‬געקוקט אויף אדם און חוה‪ ,‬און אויף זייער‬ ‫בלוט‪ ,‬וואא ס זיי האא בן געהאא לטן אא רויפגעהאא לטן ווי אא קרבן צו אים; אא ן אא באא פעל פון אים צו טאא ן דאא ס‪ .‬אא בער ער האא ט זיך‬ ‫פַער‪ ,‬וואא ס האא ט‬ ‫געוואונדערט אויף זיי; און האא ט אא נגענומען זייערע קרבנות‪ .‬און גאא ט האא ט געשיקט פון זיין בייאזייאן אא העל א‬ ‫פאא רברענט זייער קרבן‪ .‬ער האא ט גערוַן דעם זיסן ריח פון זייער קרבן‪ ,‬און האא ט זיי געוויזן רחמנות‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה‬ ‫‪24:1-3‬‬ ‫;און דערמיט וועט באא קאא נט געמאא ַט ווערן אא ז דו ביסט אא באא רמהאא רציקער גאא ט‪ ,‬וואא ס וויל נישט אא ז איינער זאא ל אונטערגיין‬ ‫וואא ס ליבט נישט אא ז איינער זאא ל פאא לן; און וואא ס פאא רדאא מט נישט קיינעם גרויזאא ם‪ ,‬שלעַט און מיט גאא נצער פאא רניַטונג‪1 .‬‬ ‫בוך פון אדם און חוה ‪25:5‬‬ ‫און ווען איך קוק אויף אא לע גוטע זאא ַן אין וועלַע דו האא סט געלעבט‪ ,‬און פאא רוואא ס דו ביסט אא רויסגעקומען פון זיי‪ ,‬דעמאא לט‬ ‫וועל איך דיר גערן ווייאזן רחמנות‪ .‬אא בער איך קען נישט ענדערן דעם בונד וואא ס איז אא רויסגעגאא נגען פון מיין מויל; אא נדערש‬ ‫וואא לט איך דיך צוריקגעבראא ַט אין גאא רטן‪ .‬ווען אא בער דער בונד וועט מקוים ווערן‪ ,‬דעמאא לט וועל איך דיר און דיין זוימען‬ ‫ווייאזן רחמנות‪ ,‬און דיך ברענגען אין אא לאא נד פון פרייד‪ ,‬וואו עס איז נישטאא קיין טרויער און ליידן; נאא ר אייביקע פרייד און‬ ‫פרייד‪ ,‬און ליַט וואא ס פאא רפעלט קיינמאא ל נישט‪ ,‬און לויב וואא ס הערט קיינמאא ל נישט אויף; און אא שיינעם גאא רטן וואא ס וועט‬ ‫קיינמאא ל נישט פאא רגיין‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪26:13-15‬‬ ‫‪,‬אבער ווען דער רחמנותדיקער גאא ט האא ט געזען אא ז דער שטן האא ט געוואא לט הרגענען אדם מיט זיינע פילפאא רביקע פלענער‬ ‫און געזען אא ז אדם איז געווען עניו און אא ן פאא לשקייט‪ ,‬האא ט גאא ט גערעדט צום שטן מיט אא הויַער שטימע‪ ,‬און אים‬ ‫פאא רשאא לטן‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪29:1‬‬ ‫ווען אדם האא ט געהערט די ווערטער פון גאא ט‪ ,‬האא ט ער זיך פאא ר אים געבוקט‪ .‬ער און חוה האא בן אים געבוקט און אים‬ ‫ווַל ער האא ט זיך מיט זיי באא האא נדלט מיט רחמנות‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪31:4‬‬ ‫געדאא נקט‪ ,‬א‬ ‫‪,‬פון דיין רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ראא טעווע מיך פון די פלאא גן און פראא בלעמען‪ ,‬און ברענג מיך אין אא ן אא נדער לאא נד אא נדערש ווי דאא ס‬ ‫אויב דו וועסט מיך נישט לאא זן וואוינען אין דיין גאא רטן‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪41:13‬‬ ‫דעמאא לט וועל איך מיט רחמנות ראא טעווען דיין נשמה און די נשמות פון די צדיקים‪ ,‬צו געבן זיי רו אין מיין גאא רטן‪ .‬און דאא ס‬ ‫וועט זיין ווען דער סוף פון דער וועלט וועט קומען‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪42:6‬‬ ‫זַן מלאך אא רום דער הייל‬ ‫ווַל גאא ט האא ט געשיקט א‬ ‫אבער דורך גאא ט'ס רחמנות האא ט ער נישט געקענט פאא רברענען די הייל‪ ,‬א‬ ‫פַער‪ ,‬ביז עס איז אויסגעגאא נגען‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪43:16‬‬ ‫צו באא שיצן זי פון אא זאא א‬ ‫ווען נישט מיין רחמנות וואא לט איך דיך און דיינע מחנות פאא רניַטעט פון דער ערד‪ .‬אא בער איך האא ב געהאא ט געדולד מיט דיר‬ ‫ביזן סוף פון דער וועלט‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪44:5‬‬ ‫זַן ווען מיר זענען טויט‪ ,‬און דער שטן‬ ‫פַער האא ט פאא רברענט אונדזער פלייש אין דער וועלט; אא בער ווי וועט עס א‬ ‫זע‪ ,‬דאא ס א‬ ‫סַדן גאא ט קומט‪ ,‬און אין רחמנות צו אונדז‬ ‫ווַט‪ ,‬א‬ ‫וועט באא שטראא פן אונדזערע נשמות? איז נישט אונדזער ישועה לאא נג און א‬ ‫זַן צוזאא ג? ‪ 1‬ספר אדם און חוה ‪47:2‬‬ ‫ערפילט א‬ ‫אבער‪ ,‬אין רחמנות פאר דיר‪ ,‬פונקט ווי יענער שטיין איז אראפגעפאלן אויף דיר‪ ,‬האב איך אים באפוילן צו מאַן א דעק‬ ‫איבער דיר; און דעם שטיין אונטער דיר‪ ,‬זיך אראפצולאזן‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪49:7‬‬ ‫אבער אדם און חוה זענען ווידער אויפגעשטאנען און האבן געבעטן צו גאט אין דער הייל די גאנצע נאַט‪ ,‬און געבעטן אים‬ ‫פאר רחמנות‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪50:3‬‬ ‫ווען אדם'ס און חוה'ס קערפערס זענען באדעקט געוואא רן‪ ,‬האא בן זיי זיך אויפגעשטעלט און געבעטן‪ ,‬און געבעטן רחמנות פון‬ ‫גאא ט‪ ,‬און מחילה‪ ,‬און אים געגעבן דאא נק פאא ר דעם וואא ס ער האא ט זיך רחמנות געגעבן אויף זיי‪ ,‬און באא דעקט זייער‬ ‫נאא קעטקייט‪ .‬און זיי האא בן נישט אויפגעהערט צו דאא וונען די גאא נצע נאא ַט‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪52:11‬‬

‫‪33‬‬

‫אבער גאא ט אין זיין רחמנות‪ ,‬האא ט אים אא רויסגעטריבן פון צווישן אונדז צו דער פינצטערער ערד; ווייל ער איז געוואא רן‬ ‫פינצטערניש אא ליין און אא טוער פון אומרעַט‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪55:14‬‬ ‫דערקענט‪ ,‬דעריבער‪ ,‬מיין טובה צו דיר‪ ,‬און מיין רחמנות אויף דיר‪ ,‬מיין באא שעפעניש; אא ז איך האא ב דיר נישט פאא רגעלט פאא ר‬ ‫דיין עבירה קעגן מיר‪ ,‬נאא ר אין מיין רחמנות אויף דיר האא ב איך דיר צוגעזאא גט אא ז אין סוף פון די גרויסע פינף און אא האא לב‬ ‫טעג וועל איך קומען און דיר ראא טעווען‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪56:7‬‬ ‫ווייל ער האא ט געזאא גט אין זיך‪ ,‬איצט אא ז ווען זיי וועלן מקיים זיין די פערציק טעג פון פאא סטן און דאא וונען‪ ,‬וועט גאא ט זיי‬ ‫צוריקברענגען צו זייער פריערדיקן צושטאא נד; אא בער אויב ער וועט דאא ס נישט טאא ן‪ ,‬וועט ער נאא ך אא לץ זיין גוט צו זיי; און‬ ‫אפילו אויב ער וועט נישט האא בן רחמנות אויף זיי‪ ,‬וועט ער זיי נאא ך אא לץ געבן עפעס פון גאא רטן צו טרייסטן זיי; ווי שוין צוויי‬ ‫מאא ל פריער‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪60:4‬‬ ‫;אבער איך‪ ,‬אין רחמנות און מיט דער טובה וואא ס איך האא ב אייך געגעבן‪ ,‬האא ב איך אים נישט דערלויבט אייך צו צעשטערן‬ ‫נאא ר איך האא ב אים אא וועקגעטריבן פון אייך‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪61:10‬‬ ‫אבער מיט גאא ט'ס רחמנות‪ ,‬אזוי שנעל ווי די צוויי פייגן זענען געווען אין דער ערד‪ ,‬האט גאא ט דורַגעוואא רפן דעם שטן'ס עצה‬ ‫וועגן זיי; און האא ט זיי געמאא ַט אין צוויי פרוַט‪-‬ביימער‪ ,‬וואא ס האא בן באא דעקט די הייל‪ .‬ווייל דער שטן האא ט זיי באא גראא בן אויף‬ ‫דער מזרח זייט דערפון‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪62:3‬‬ ‫נישט נאא ר פאא ר אים‪ ,‬זענען די ביימער אויפגעוואא קסן אין איין מאא ל; נאא ר איך האא ב זיך אויף דיר דערבאא רימט און איך האא ב זיי‬ ‫באא פױלן צו וואא קסן‪ .‬און זיי זענען געוואא קסן צו ווערן צוויי גרויסע ביימער‪ ,‬כדי דו זאא לסט ווערן פאא רשאא טנט פון זייערע‬ ‫מַנע וואונדערבארע מעשים‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה‬ ‫מַן מאא ַט און א‬ ‫צווַגן און געפינען רו; און כדי איך זאא ל דיר לאא זן זען א‬ ‫א‬ ‫‪63:9‬‬ ‫‪,‬דעמאא לט האא ט אדם געבעטן גאא ט און געזאא גט‪ :‬גאא ט‪ ,‬לאא מיר נישט אונטערגיין דורך דעם עסן וואא ס מיר האא בן געגעסן‪ .‬גאא ט‬ ‫שלאא ג אונדז נישט; נאא ר טו מיט אונדז לויט דיין גרויסן רחמנות‪ ,‬און פאא רלאא ז אונדז נישט ביזן טאא ג פון דער צוזאא ג וואא ס דו‬ ‫האא סט אונדז געגעבן‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪65:5‬‬ ‫דעמאא לט האא בן זיי געבעטן צו גאא ט אא ז ער זאא ל זיך מיט זיי דערבאא רימען; נאא ַדעם איז זייער גייסט באא רואיקט געוואא רן‪ ,‬זייערע‬ ‫הערצער זענען צעבראא ַן געוואא רן‪ ,‬און זייער בענקשאא פט איז אא פגעקילט געוואא רן; און זיי זענען געווען ווי פרעמדע אויף דער‬ ‫ערד‪ .‬יענע נאא ַט האא בן אדם און חוה פאא רבראא ַט אין דער הייל‪ ,‬וואו זיי האא בן שווער געשלאא פן צוליב דעם עסן וואא ס זיי האא בן‬ ‫געגעסן‪ 1 .‬ספר אדם און חוה ‪65:10‬‬ ‫און זיי האבן נאַאמאל געגעבן דעם קרבן אויפן מזבח וואס זיי האבן געבויט אין אנפאנג‪ .‬און זיי האבן זיך אויפגעשטאנען‬ ‫‪,‬און געבעטן‪ ,‬און געבעטן דעם האר זאגנדיג‪" ,‬אזוי‪ ,‬גאט‪ ,‬ווען מיר זענען געווען אין גארטן‪ ,‬איז אונזער לויב ארויף צו דיר‬ ‫ווי דעם קרבן; און אונזער אומשולד איז ארויף צו דיר ווי קטורת‪ .‬אבער יעצט‪ ,‬גאט‪ ,‬נעם אן דעם קרבן פון אונז‪ ,‬און קער‬ ‫אונז נישט צוריק‪ ,‬צוליב דיין רחמנות‪ ".‬דאן האט גאט געזאגט צו אדם און חוה‪" ,‬זינט איר האט געגעבן דעם קרבן און עס‬ ‫מיר געגעבן‪ ,‬וועל איך עס מאַן מיין פלייש‪ ,‬ווען איך קום אראפ אויף דער ערד צו ראטעווען אייך; און איך וועל עס לאזן‬ ‫ווערן געאפערט ַסדר אויף א מזבח‪ ,‬פאר מחילה און פאר רחמנות‪ ,‬פאר די וואס נעמען עס ווי געהעריג‪ 1 ".‬ספר אדם און‬ ‫חוה ‪68:11-12‬‬ ‫זַן פאא ר דיר אא מנהג‪ ,‬צו טאא ן אא זוי‪ ,‬ווען צרות און טרויער קומען אויף דיר‪ .‬אא בער‬ ‫און גאא ט האא ט געזאא גט צו אא דם‪" ,‬דאא ס זאא ל א‬ ‫זַן ביז די טעג וועלן דערפילט ווערן‪ ,‬ווי עס איז אא פגעמאא ַט געוואא רן‬ ‫רַנגאא נג אין גאא רטן וועט נישט א‬ ‫דַן אא א‬ ‫דַן ישועה און א‬ ‫א‬ ‫מַן גאא רטן‬ ‫מַן רחמנות און רחמנות פאא ר דיר‪ ,‬דיך צוריקגעבראא ַט צו א‬ ‫צווישן דיר און מיר; ווען נישט אא זוי‪ ,‬וואא לט איך‪ ,‬פון א‬ ‫מַן נאא מען‪ 1 ".‬בוך אא דם און חוה ‪68:16‬‬ ‫מַן טובה צוליב דעם קרבן וואא ס דו האא סט נאא ר וואא ס געבראא ַט צו א‬ ‫און צו א‬ ‫אבער ווען אדם האט געזען די נויט אין וועלַער חוה איז געווען‪ ,‬איז ער אויפגעשטאנען און האט געבעטן צו גאט‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬האר‪ ,‬קוק אויף מיר מיטן אויג פון דיין רחמנות‪ ,‬און ברענג זי ארויס פון איר נויט‪ 1 ".‬ספר אדם און חוה ‪74:4‬‬

‫‪34‬‬

‫ווַל פאא ר דעם האא ט גאא ט געזאא גט‬ ‫דעמאא לט האא ט גאא ט געזאא גט צו קין‪" ,‬ווער עס וועט דיך געפינען וועט דיך נישט הרגענען;" א‬ ‫ווַל וואא ס שייך גאא טס וואא רט צו קין‪" ,‬וואו איז‬ ‫צו קין‪" ,‬איך וועל אא פזאא גן זיך פון זיבן שטראא פן אויף דעם וואא ס הרגעט קין‪ ".‬א‬ ‫דַן ברודער?" האא ט גאא ט דאא ס געזאא גט אין רחמנות פאא ר אים‪ ,‬צו פרובירן אים צו מאא ַן תשובה טאא ן‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה‬ ‫א‬ ‫‪79:20‬‬ ‫דַן ברודער"‪ ,‬דאא ס‬ ‫זַן די ערד וואא ס האא ט געטרונקען דאא ס בלוט פון א‬ ‫און וואא ס שייך גאא ט וואא ס זאא גט צו קין‪" ,‬פאא רשאא לטן זאא ל א‬ ‫ווַל גאא ט האא ט אים נישט פאא רשאא לטן‪ ,‬נאא ר ער האא ט פאא רשאא לטן די ערד; ַאא טש עס‬ ‫איז אויך געווען גאא טס רחמנות אויף קין‪ .‬א‬ ‫ווַל עס איז געווען פאא סיק אא ז דער קללה‬ ‫איז נישט געווען די ערד וואא ס האא ט געהרגעט הבל‪ ,‬און האא ט באא גאא נגען אומרעַט‪ .‬א‬ ‫זַנע געדאא נקען אא ז קיינער זאא ל עס נישט וויסן‪ ,‬און‬ ‫זאא ל פאא לן אויף דעם מערדער; דאא ך אין רחמנות האא ט גאא ט אא זוי געפירט א‬ ‫זיך אא פקערן פון קין‪ 1 .‬בוך פון אדם און חוה ‪79:22-23‬‬ ‫ווַזן‬ ‫איצט‪ ,‬דעריבער‪ ,‬אא אדם‪ ,‬פאא רשטייענדיק דיין האא רץ‪ ,‬האא ב איך דיך געראא טעוועט פיל מאא ל פון זיינע הענט; כדי דיר צו א‬ ‫אא ז איך בין אא רחמנותדיקער גאא ט; און אא ז איך וויל דיין גוטס‪ ,‬און אא ז איך וויל נישט דיין אונטערגאא נג‪ 2 .‬בוך פון אדם און חוה‬ ‫‪3:16‬‬ ‫וואא ס שייך סעט‪ ,‬ווען ער איז געווען זיבן יאא ר אא לט‪ ,‬האא ט ער געוואוסט גוט און שלעַט‪ ,‬און איז געווען קאא נסיסטענט אין‬ ‫פאא סטן און דאא וונען‪ ,‬און האא ט פאא רבראא ַט אא לע זיינע נעַט אין בעטן גאא ט פאא ר רחמנות און מחילה‪ 2 .‬ספר אדם און חוה ‪5:1‬‬ ‫נאַדעם‪ ,‬ווען ער איז אראפגעקומען פון מזבח‪ ,‬נאַדעם וואס ער האט געענדיגט זיין קרבן‪ ,‬איז אים דער שטן דערשינען אין‬ ‫דער פארעם פון א שיינעם מלאך‪ ,‬שטראא לנדיק מיט ליַט; מיט א שטעקן פון ליַט אין זיין האנט‪ ,‬אליין ארומגעגארטלט מיט‬ ‫‪,‬א גארטל פון ליַט‪ .‬ער האט באגריסט סעט מיט א שיינעם שמייַל‪ ,‬און אנגעהויבן אים צו פארפירן מיט שיינע ווערטער‬ ‫זאגנדיק צו אים‪ ,‬אא סעט‪ ,‬פארוואס וואוינסטו אין דעם בארג? ווייל ער איז גראא ב‪ ,‬פול מיט שטיינער און מיט זאא מד‪ ,‬און מיט‬ ‫ביימער אא ן קיין גוטע פרוַט אויף זיי; א מדבר אא ן וואוינונגען און אא ן שטעט; קיין גוט אא רט צו וואוינען אין‪ .‬נאר אא לץ איז‬ ‫היץ‪ ,‬מידקייט און צרות‪ .‬דו וועסט בלייבן אין אונדזער וועלט און רוען פון דער וועלט און איר ליידן; דו וועסט קיינמאא ל מער‬ ‫נישט פילן שוואא ך און מיד; דו וועסט קיינמאא ל נישט ברענגען קיין קרבן‪ ,‬און נישט בעטן רחמנות; ווייל דו וועסט מער נישט‬ ‫זינדיקן‪ ,‬און נישט ווערן באאיינפלוסט דורך לייאדנשאא פטן‪ 2 .‬בוך פון אדם און חוה ‪5:4-5,9‬‬ ‫זַן מוטער חוה‪ ,‬און האא ט מתפלל געווען‬ ‫זַן פאא טער אדם און פון א‬ ‫דעמאא לט האא ט סעט זיך געשטעלט פאא ר דעם קערפער פון א‬ ‫זַנע קינדער; און אא ז ווען ער זאא ל האא בן שוועריקייטן מיט אא קינד‪ ,‬זאא ל ער‬ ‫טאא ג און נאא ַט‪ ,‬און געבעטן רחמנות צו זיך און א‬ ‫אים געבן עצה‪ 2 .‬ספר אדם און חוה ‪11:5‬‬ ‫בַ די‬ ‫ווען דער בנין פונעם דאא ך איז געווען פאא רטיק‪ ,‬האא ט ער זיי באא פױלן צו ברענגען קרבנות‪ .‬זיי האא בן געאא רבעט פלייסיק א‬ ‫דאא זיקע‪ ,‬און זיי געבראא ַט צו סעט זייער פאא טער‪ ,‬וועלַער האא ט זיי גענומען און זיי געאא פערט אויפן מזבח; און געבעטן גאא ט‬ ‫צו אא ננעמען זייערע קרבנות‪ ,‬צו האא בן רחמנות אויף די נשמות פון זיינע קינדער‪ ,‬און צו באא היטן זיי פון דער האא נט פון שטן‪2 .‬‬ ‫בוך פון אדם און חוה ‪12:5‬‬ ‫זַן פאא לק‪ ,‬און האא ט זיי געפיטערט אין גערעַטיקייט און אומשולד‪ ,‬און זיי‬ ‫דעמאא לט האא ט זיך מהללאל געשטאא נען איבער א‬ ‫ווַטער געהאא לטן אין דער הייל פון‬ ‫באא אא באא ַטעט צו זען אא ז זיי האא בן נישט קיין שייַות מיט די קינדער פון קין‪ .‬ער האא ט אויך א‬ ‫אוצרות‪ ,‬מתפלל געווען און געדינט פאא ר דעם גוף פון אונדזער פאא טער אדם‪ ,‬בעטנדיק גאא ט פאא ר רחמנות אויף זיך און אויף‬ ‫זַן פאא לק; ביז ער איז געווען אא ַט הונדערט און זיבעציק יאא ר אא לט‪ ,‬ווען ער איז קראא נק געוואא רן‪ 2 .‬ספר אדם און חוה ‪16:1‬‬‫א‬ ‫‪2‬‬ ‫דעמאא לט האא ט ירד געבראא ַט אא קרבן און עס אויפגעבראא ַט אויפן מזבח‪ ,‬ווי אא דם האא ט אים באא פױלן‪ .‬און ווען ער איז‬ ‫זַן זינד‪ ,‬וועגן דעם וואא ס די לאא מפ זאא ל‬ ‫אא רויפגעגאא נגען צום מזבח‪ ,‬האא ט ער געבעטן גאא ט פאא ר רחמנות און פאא ר מחילה פון א‬ ‫זיך אויסגיין‪ 2 .‬ספר אא דם און חוה ‪18:13‬‬ ‫בַם בלוט פון הבל‪ ,‬שת‬ ‫בַם טויט פון אונדזער פאא טער אדם‪ ,‬און א‬ ‫‪,‬ער האא ט זיי ווידער באא שוואא רן‪ ,‬זאא גנדיק‪ :‬איך באא שוואא ר א‬ ‫ווַל אין דעם מאא מענט‬ ‫אנוש‪ ,‬קינן און מהללאל‪ ,‬אא ז איר זאא לט מיר אויסהערן און נישט אא ראא פגיין פון דעם הייליקן באא רג; א‬ ‫זַן רואיק פון לעבן און פון רחמנות; און איר וועט מער נישט גערופן ווערן קינדער‬ ‫וואא ס איר וועט אים פאא רלאא זן‪ ,‬וועט איר א‬ ‫פון גאא ט‪ ,‬נאא ר קינדער פון דעם שטן‪ 2 .‬בוך פון אדם און חוה ‪20:27‬‬

‫‪35‬‬

‫זַן נשמה זאא ל‬ ‫דעמאא לט האא ט ירד געוויינט פאא ר גאא ט‪ ,‬און געבעטן פון אים רחמנות און מחילה‪ .‬אא בער ער האא ט געוואא לט אא ז א‬ ‫זַנע קינדער פון דעם הייליקן באא רג‬ ‫זַן גוף‪ ,‬אא נשטאא ט הערן די ווערטער פון גאא ט וועגן דעם אא ראא פגאא נג פון א‬ ‫‪.‬זיך אא פלאא זן פון א‬ ‫בוך פון אדם און חוה ‪2 20:36‬‬ ‫‪,‬דערנאך נאך דעם‪ ,‬זענען די קינדער פון סעט פארפירט און געפאלן‪ ,‬זיי‪ ,‬זייערע קינדער און זייערע ווייבער‪ .‬און ווען חנוך‬ ‫מתושלח‪ ,‬למך און נח האבן זיי געזען‪ ,‬האבן זייערע הערצער געליטן צוליב זייער פאל אין צווייפל פול מיט אומגלויבן; און‬ ‫זיי האבן געוויינט און געבעטן גאט'ס רחמנות‪ ,‬צו באשיצן זיי‪ ,‬און צו ברענגען זיי ארויס פון יענעם שלעַטן דור‪ 2 .‬ספר‬ ‫אדם און חוה ַב‪:‬ג‬ ‫זַט‪ ,‬און מיר דאא רט געוויזן אא זייער שרעקלעַן אא רט‪ ,‬און‬ ‫און יענע צוויי מענטשן האא בן מיך געפירט צו דער נאא רדערנער א‬ ‫דאא רט זענען געווען אא לע מינים יסורים‪ :‬גרויזאא מע פינצטערניש און נישט־באא לויַטע פינצטערניש‪ ,‬און דאא רט איז נישטאא קיין‬ ‫טַך‪ ,‬און יענער‬ ‫פַערדיקער א‬ ‫פַער פלאא מט שטענדיק אין דער הייך‪ ,‬און דאא רט קומט אא רויס אא א‬ ‫ליַט‪ ,‬נאא ר אא טרויעריק א‬ ‫אַז‪ ,‬דאא רשט און ציטערניש‪ ,‬בשעת די קייטן זענען זייער‬ ‫פַער‪ ,‬און אומעטום איז פראא סט און א‬ ‫גאא נצער אא רט איז אומעטום א‬ ‫‪:‬גרויזאא ם‪ ,‬און די מלאַים שרעקלעך און אא ן רחמנות‪ ,‬טראא גן צאא רנדיקע וואא פנס‪ ,‬אא ן רחמנות יסורים‪ ,‬און איך האא ב געזאא גט‬ ‫סודות פון חנוך ‪10:1‬‬ ‫ווייל די רחמנות פון גאא ט וועט זיין אויף די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים ‪ ...‬און ער וועט זיך דערבאא רימען אויף די צדיקים‪ ,‬אים‬ ‫‪.‬אויסלייזן פון דער צרה פון זינדיקער‪ ,‬טוענדיק לויט זיין רחמנות צו זיינע פרומע‪ ,‬תהילים פון שלמה ג‬ ‫זַן אויף אא לע וואא ס ליבן דיך‪ .‬תהילים פון שלמה ‪4‬‬ ‫דַן רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫זאא ל א‬ ‫ווייל דו ביסט גוט און באא רמהאא רציק‪ ,‬די באא שיצונג פון די אא רעמע; דו מאא ַסט דערפרייט די נשמה פון די עניווע דורך עפענען‬ ‫דיין האא נט אין רחמנות‪ .‬אויף דער גאא נצער ערד איז דיין רחמנות‪ ,‬גאא ט‪ ,‬אין גוטסקייט‪ .‬תהילים פון שלמה ‪5‬‬ ‫ווַזט רחמנות צו די וואא ס ליבן אים מיט אמת‪ .‬תהילים פון שלמה ‪6‬‬ ‫געבענטשט איז גאא ט‪ ,‬וואא ס א‬ ‫ווייל דו ביסט רחמנותדיק‪ ,‬און וועסט נישט זיין אין כעס ביז דו וועסט אונדז פאא רניַטן‪ .‬בשעת דיין נאא מען וואוינט צווישן‬ ‫אונדז‪ ,‬וועלן מיר געפינען רחמנות; און די פעלקער וועלן אונדז נישט איבערקומען‪ .‬דו וועסט אונדז אויפשטעלן אין דער‬ ‫‪.‬צייט וואא ס דו וועסט אונדז העלפן‪ ,‬און ווייזן רחמנות צום הויז פון יעקב אין דעם טאא ג ווען דו האא סט צוגעזאא גט זיי צו העלפן‬ ‫‪.‬תהילים פון שלמה ז‬ ‫דַן רחמנות אויף אונדז‪ ,‬און האא ב רחמנות אויף אונדז; זאא מל צוזאא מען די פאא רשפרייטע פון ישראל‪ ,‬מיט‬ ‫קער זיך אום‪ ,‬גאא ט‪ ,‬א‬ ‫רחמנות און גוטסקייט; תהילים פון שלמה ‪8‬‬ ‫דַן רחמנות פון אונדז‪ ,‬כדי זיי זאא לן אונדז‬ ‫דַנע; און נעם נישט אא פ א‬ ‫זַנען א‬ ‫ווַל מיר א‬ ‫זע און ווייז רחמנות‪ ,‬גאא ט פון ישראל‪ ,‬א‬ ‫זַן אויף דעם הויז פון ישראל אויף אייביק און שטענדיק‪ .‬תהילים פון שלמה ט‬ ‫‪.‬נישט אא נפאא לן‪ .‬די רחמנות פון גאא ט זאא ל א‬ ‫און די רחמנות פון גאא ט איז אויף די וואא ס ליבן אים מיט אמת‪ ,‬און גאא ט געדענקט זיינע קנעַט מיט רחמנות‪ .‬און אויף די‬ ‫ווַל גוט און רחמנותדיק איז גאא ט אויף אייביק‪ ,‬און די‬ ‫אא רעמע וועט גאא ט זיך רחמנות האא בן אין דער פרייד פון ישראל; א‬ ‫‪.‬פאא רזאא מלונגען פון ישראל וועלן פאא רהערן דעם נאא מען פון גאא ט‪ .‬תהילים פון שלמה י‬ ‫זַן אויף ישראל אויף אייביק און אייביק‪ .‬תהילים פון שלמה ‪11‬‬ ‫די רחמנות פון גאא ט זאא ל א‬ ‫‪.‬אבער אויף די פרומע איז די רחמנות פון גאא ט‪ ,‬און אויף די וואא ס מורא האא בן פאא ר אים זיין רחמנות‪ .‬תהילים פון שלמה יג‬ ‫און זיי וועלן נישט געפונען ווערן אין דעם טאא ג ווען די צדיקים וועלן באא קומען רחמנות; אא בער די פרומע פון גאא ט וועלן‬ ‫ירשענען לעבן אין פרייד‪ .‬תהילים פון שלמה ‪14‬‬

‫‪36‬‬

‫אבער די וואא ס מורא האא בן פאא ר גאא ט וועלן געפינען רחמנות אין אים‪ ,‬און וועלן לעבן דורך די רחמנות פון זייער גאא ט; אבער‬ ‫זינדיקע וועלן פאא רגיין אויף אייביק‪ .‬תהילים פון שלמה ‪15‬‬ ‫מַן נשמה איז אא פגעגאא נגען פון גאא ט‪ ,‬גאא ט פון ישראל‪ ,‬האא ט‬ ‫איך בין געווען נאא ענט צו די טויערן פון שאא ל מיטן זינדיקער‪ ,‬ווען א‬ ‫מַן‬ ‫דַן אא נדענק פון א‬ ‫דַן רחמנות פון מיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און נישט א‬ ‫זַן אייביקן רחמנות‪ .‬נעם נישט אא פ א‬ ‫גאא ט מיר נישט געהאא לפן מיט א‬ ‫‪.‬האא רצן ביז איך שטאא רב‪ .‬אויב דער צדיק וועט אויסהאא לטן אין אא לע די דאא זיקע פרווון‪ ,‬וועט ער באא קומען רחמנות פון גאא ט‬ ‫תהילים פון שלמה ‪16‬‬ ‫ווייל די מאא ַט פון אונדזער גאא ט איז אויף אייביק מיט רחמנות‪ ,‬און די מלַות פון אונדזער גאא ט איז אויף אייביק איבער די‬ ‫פעלקער אין משפט‪ .‬עס איז נישט געווען צווישן זיי איינער וואא ס האא ט געטאא ן אין מיטן ירושלים רחמנות און אמת‪ .‬זאא ל גאא ט‬ ‫שנעלער מאא ַן זיין רחמנות אויף ישראל! תהילים פון שלמה ‪17‬‬ ‫‪.‬גאא ט‪ ,‬דיין רחמנות איז איבער די מעשים פון דיינע הענט אויף אייביק; דיין גוטסקייט איז איבער ישראל מיט א רייַער מתנה‬ ‫דיינע משפטים ווערן אויסגעפירט אויף דער גאנצער ערד אין רחמנות; און דיין ליבע איז צו די זאמען פון אברהם‪ ,‬די‬ ‫קינדער פון ישראל‪ .‬זאל גאא ט רייניקן ישראל פארן טאג פון רחמנות און ברַה‪ ,‬א גוטע דור וואס לעבט אין דער מורא פון‬ ‫גאא ט אין די טעג פון רחמנות‪ .‬סלה‪ .‬תהילים פון שלמה ‪18‬‬ ‫און איך וועל נישט זיין קיין פרעמדער‪ ,‬ווייל מיט גאא ט דעם העַסטן און דערבאא רימדיקן איז נישטאא קיין קלאא גן‪ .‬אא דעס פון‬ ‫שלמה ‪3:7‬‬ ‫דריי נישט אא פ דיינע רחמנות פון מיר‪ ,‬גאא ט‪ ,‬און נעם נישט אא פ דיינע גוטסקייט פון מיר‪ .‬און לויט די פילקייט פון דיינע‬ ‫אַלן צו דערפילן אונדזערע בקשות; און דו ביסט פעיו ק פאא ר אא לע‬ ‫רחמנות‪ ,‬אא זוי וועסטו מיר געבן; און דו וועסט זיך א‬ ‫‪.‬אונדזערע באא דערפנישן‪ .‬האא לעלויאא ‪ .‬אא דעס פון שלמה י"ד‪:‬ג‪,‬ט‬ ‫איך וועל עפענען מיין מויל און זיין גייסט וועט אויסרעדן אין מיר די ַבוד פון גאא ט און זיין שיינקייט; די ווערק פון זיינע‬ ‫הענט און די ווירקונג פון זיינע פינגער; די פילקייט פון זיין רחמנות און די שטאא רקייט פון זיין וואא רט‪ .‬אא דעס פון שלמה‬ ‫‪16:6-7‬‬ ‫דער גייסט האא ט געעפנט דעם רחם פון דער יונגפרױ און זי האא ט באא קומען אא שוואא נגערשאא פט און געבוירן; און די יונגפרױ‬ ‫איז געוואא רן אא מוטער מיט פיל רחמנות; אא דע פון שלמה ‪19:6‬‬ ‫און לויט זיינע רחמנות האא ט ער מיך דערהויבן‪ ,‬און לויט זיין גרויסער שיינקייט האא ט ער מיך דערהויבן‪ :‬אא דע פון שלמה ַט‪:‬ג‬ ‫זַ רחמנותדיק צו‬ ‫דַן ֿורה‪ .‬א‬ ‫פַערדיקע יסורים פאא ר א‬ ‫דו‪ ,‬גאא ט‪ ,‬ווייסט אא ז ַאא טש איך קען זיך ראא טעווען‪ ,‬שטאא רב איך מיט א‬ ‫מַן‬ ‫מַן בלוט זייער רייניקונג‪ ,‬און נעמט א‬ ‫זַן אא באא פרידיקונג אין זייער נאא מען‪ .‬מאא ך א‬ ‫דַן פאא לק‪ ,‬און לאא ז אונדזער שטראא ף א‬ ‫א‬ ‫נשמה צו פאא רקויפן זייערע נשמות‪ 4 .‬מקבים ‪3:17‬‬ ‫און אפילו די געטלעַע גערעַטיקייט וועט זיך מיט אונדז דערבאא רימען‪ ,‬אויב געצוואונגען דורך נויט וועלן מיר זיך‬ ‫אונטערגעבן דעם מלך אין מורא‪ .‬פארוואס זאא לן מיר אוועקוואא רפן פון זיך דאא ס טייערע לעבן און זיך באא רויבן פון דער‬ ‫זיסער וועלט? ‪ 4‬מקבים ‪4:35‬‬ ‫ווייל מיר שעצן דיין רחמנות‪ ,‬געבענדיג אונדז אונדזער לעבן אין אויסטויש פאר א פארלעצונג פון דער תורה‪ ,‬א זאך‬ ‫שווערער צו דערטראגן ווי דער טויט אליין‪ 4 .‬מקבים ‪5:5‬‬ ‫פיר א הייליגע און ערלעַע מלחמה לטובת גערעַטיקייט‪ ,‬דורך וועלַער די גערעַטע השגחה וואא ס האא ט געהיט איבער‬ ‫אונדזערע פאא טערס זאא ל ווערן רחמנותדיק צו זיין פאא לק און נעמען נקמה אויף דעם פארשאלטענעם טיראא ן‪ 4 .‬מקבים ‪5:20‬‬ ‫מַן פאא לק‪ 4 .‬מקבים ‪6:12‬‬ ‫זַן רחמנותדיק צו א‬ ‫מַנע פאא טערס צו א‬ ‫און איך רוף אא ן דעם גאא ט פון א‬

‫‪37‬‬

‫אבער האיקר איז געווען אריינגעשניטן אין דעם באהאלטעניש‪ ,‬און ער האט געהערט דאס געוויין פון זיינע קנעַט און זיינע‬ ‫שַנים‪ ,‬און ער האט געלויבט דעם העַסטן גאט‪ ,‬דעם רחמנותדיקן‪ ,‬און געגעבן דאנק‪ ,‬און ער האט שטענדיק געבעטן און‬ ‫געבעטן דעם העַסטן גאט‪ .‬מעשה פון אחיקר ‪3:61‬‬ ‫‪:‬אבער‪ ,‬מיין האר! זינט איך בין דערשינען פאר דיר‪ ,‬לאא ז דיך נישט קיין זאא רג דריקן! און דער מלך האא ט צו אים געזאא גט‬ ‫געבענטשט זאא ל זיין גאא ט‪ ,‬וואא ס האא ט דיר געוויזן רחמנות‪ ,‬און געוואוסט אא ז מען האא ט דיר באא ליידיקט‪ ,‬און דיך געראא טעוועט‬ ‫און דיך געהרגעט‪ .‬מעשה פון אחיקר ‪4:30‬‬ ‫און עס וועט געגעבן ווערן דיר אא ברַה‪ ,‬און צו אא לע דיינע קינדער ביז גאא ט וועט באא זוַן אא לע גויים אין זיין רחמנות אויף‬ ‫אייביק‪ .‬טעסטאא מענט פון לוי ‪2:6‬‬ ‫און אויב איר זאא לט נישט באא קומען רחמנות דורך אא ברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ ,‬אונדזערע פאא טערס‪ ,‬זאא ל נישט איינער פון‬ ‫אונדזערע קינדער איבערגעבליבן אויף דער ערד‪ .‬טעסטאא מענט פון לוי ד‪ַ:‬ג‬ ‫מַן‬ ‫מַן דערנידעריקונג‪ ,‬און די ֿפילות פון א‬ ‫מַן תשובה‪ ,‬א‬ ‫מַנע קינדער‪ ,‬און ווען נישט א‬ ‫צוליב געלט האא ב איך פאא רלוירן א‬ ‫מַנע פאא טערס האא ט זיך מיט מיר‬ ‫פאא טער וואא לטן אא נגענומען געוואא רן‪ ,‬וואא לט איך געשטאא רבן אא ן קינדער‪ .‬אא בער דער גאא ט פון א‬ ‫ווַל איך האא ב עס געטאא ן אין אומוויסנקייט‪ .‬טעסטאא מענט פון יהודה ‪3:43-44‬‬ ‫דערבאא רימט‪ ,‬א‬ ‫און גיב דעריבער די געבאא טן צו דיינע קינדער‪ ,‬כדי אויב זיי זינדיקן‪ ,‬זאא לן זיי זיך שנעלער אומקערן צו גאא ט; ווייל ער איז‬ ‫רחמנותדיק‪ ,‬און ער וועט זיי ראא טעווען‪ ,‬און זיי צוריקברענגען אין זייער לאא נד‪ .‬טעסטאא מענט פון יששַר ב‪:‬ד‬ ‫אבער ווען זיי האבן אים געוואלט הרגענען‪ ,‬האב איך זיי שטארק באשווערט מיט טרערן אז זיי זאלן נישט זיין שולדיג אין‬ ‫דעם זינד‪ .‬ווייל שמעון און גד זענען געקומען קעגן יוסף אים צו הרגענען‪ ,‬און ער האט צו זיי געזאגט מיט טרערן‪ :‬האט‬ ‫רחמנות אויף מיר‪ ,‬מיינע ברידער‪ ,‬האט רחמנות אויף די אינעווייניק פון יעקב‪ ,‬אונזער פאטער; לייגט נישט אויף מיר אייערע‬ ‫הענט צו פארגיסן אומשולדיק בלוט‪ ,‬ווייל איך האב נישט געזינדיקט קעגן אייך‪ .‬צוואה פון זבולון ‪1:8-9‬‬ ‫און איצט קינדער‪ ,‬איך זאג אייך צו היטן די געבאא טן פון גאא ט‪ ,‬און צו ווייאזן רחמנות צו אייערע שַנים‪ ,‬און צו האא בן רחמנות‬ ‫צו אא לעמען‪ ,‬נישט צו מענטשן נאא ר‪ ,‬נאא ר אויך צו בהמות‪ .‬צוליב דעם אא לעם האא ט מיך גאא ט געבענטשט‪ ,‬און ווען אא לע מיינע‬ ‫ברידער זענען געווען קראא נק‪ ,‬בין איך אא נטלאא פן אא ן קראא נקייט‪ ,‬ווייל גאא ט ווייסט די צוועקן פון יעדן‪ .‬האא ט דעריבער רחמנות‬ ‫אין אייערע הערצער‪ ,‬מיינע קינדער‪ ,‬ווייל ווי אא מענטש טוט צו זיין חבר‪ ,‬אא זוי וועט גאא ט אויך טאא ן צו אים‪ .‬ווייל די זין פון‬ ‫מיינע ברידער זענען קראא נק געוואא רן און זענען געשטאא רבן צוליב יוסף‪ ,‬ווייל זיי האא בן נישט געוויזן רחמנות אין זייערע‬ ‫הערצער; אא בער מיינע זין זענען געראא טעוועט געוואא רן אא ן קראא נקייט‪ ,‬ווי איר ווייסט‪ .‬טעסטאא מענט פון זבולון ‪2:1-4‬‬ ‫ווַזט מיטגעפיל און רחמנות אא ן קיין צווייפל צו אא לע‬ ‫טוט איר‪ ,‬דעריבער‪ ,‬מיינע קינדער‪ ,‬פון דעם וואא ס גאא ט שענקט אייך‪ ,‬א‬ ‫מענטשן‪ ,‬און גיט יעדן מענטש מיט אא גוט האא רץ‪ .‬און אויב איר האא ט נישט די מעגלעַקייט צו געבן דעם וואא ס דאא רף‪ ,‬האא ט‬ ‫מַן האא נט האא ט נישט געפונען די מעגלעַקייט צו געבן דעם‬ ‫מיטגעפיל מיט אים אין געדערעם פון רחמנות‪ .‬איך ווייס אא ז א‬ ‫וואא ס דאא רף‪ ,‬און איך בין געגאא נגען מיט אים וויינענדיק זיבן פוס‪ ,‬און מיינע געדערעם האא בן זיך געבענקט צו אים אין‬ ‫מיטגעפיל‪ .‬האא ט‪ ,‬דעריבער‪ ,‬אויך איר‪ ,‬מיינע קינדער‪ ,‬מיטגעפיל מיט יעדן מענטש מיט רחמנות‪ ,‬כדי גאא ט זאא ל אויך האא בן‬ ‫זַן מיטגעפיל אויף דער ערד‪ ,‬און ווו ער‬ ‫ווַל אויך אין די לעצטע טעג וועט גאא ט שיקן א‬ ‫אַך‪ .‬א‬ ‫מיטגעפיל און רחמנות אויף א‬ ‫וועט געפינען געדערעם פון רחמנות וואוינט ער אין אים‪ .‬טעסטאא מענט פון זבולון ‪2:16-20‬‬ ‫און נאך די זאַן וועט איר געדענקען גאט און תשובה טון‪ ,‬און ער וועט זיך דערבאא רימען אויף אייך‪ ,‬ווייל ער איז‬ ‫דערבאא רימדיק און מיטגעפילדיק‪ .‬טעסטאא מענט פון זבולון ‪2:30‬‬ ‫און אא זוי ווען איר וועט זיך אומקערן צו גאא ט וועט איר באא קומען רחמנות‪ ,‬און ער וועט אייך ברענגען אין זיין מקדש‪ ,‬און ער‬ ‫וועט אייך געבן שלום‪ .‬טעסטאא מענט פון דניאל ‪2:9‬‬ ‫און נאַדעם וואס איר וועט ווערן פארמינערט און ווייניג‪ ,‬וועט איר זיך אומקערן און דערקענען גאט אייער גאט; און ער‬ ‫וועט אייך צוריקברענגען אין אייער לאנד‪ ,‬לויט זיין גרויסער רחמנות‪ .‬און עס וועט זיין‪ ,‬אז נאַדעם וואס זיי וועלן קומען‬ ‫אין לאנד פון זייערע עלטערן‪ ,‬וועלן זיי ווידער פארגעסן גאט און ווערן שלעַט‪ .‬און גאט וועט זיי צעשפרייטן אויף דער‬

‫‪38‬‬

‫גאנצער ערד‪ ,‬ביז די רחמנות פון גאט וועט קומען‪ ,‬א מענטש וואס טוט גערעַטיקייט און טוט רחמנות צו אלע וואס זענען‬ ‫ווייט און צו די וואס זענען נאנט‪ .‬טעסטאמענט פון נפתלי ‪1:30-32‬‬ ‫זינט‪ ,‬דעריבער‪ ,‬איז מיין לעבער געווען אומברחמנותדיק קעגן יוסף‪ ,‬האב איך אויך אין מיין לעבער געליטן‬ ‫אומברחמנותדיק‪ ,‬און בין געמשפט געוואא רן פאא ר עלף חדשים‪ ,‬אא זוי לאא נג ווי איך בין געווען בייז אויף יוסף‪ .‬טעסטאא מענט פון‬ ‫גד ‪1:36‬‬ ‫איין מענטש האסט דעם רחמנותדיקן און אומגערעַטן מענטש‪ ,‬און דעם מענטש וואא ס באא גייט ניאוף און פאא סט‪ :‬דאא ס אויך‬ ‫ווַל ער גייט נאא ך גאא ט'ס בייאשפיל‪ ,‬אין דעם אא ז ער נעמט נישט‬ ‫האט אא צווייפאא ַן אא ספעקט‪ ,‬אא בער די גאא נצע אא רבעט איז גוט‪ ,‬א‬ ‫אא ן דאא ס אויסזעענדיקע גוטס ווי דאא ס עַטע גוטס‪ .‬טעסטאא מענט פון אשר ‪1:24‬‬ ‫אבער גאא ט וועט אייך צוזאא מענקלאא פן אין גלויבן דורך זיין רחמנות‪ ,‬און לטובת אא ברהם‪ ,‬יצחק און יעקב‪ .‬טעסטאא מענט פון‬ ‫אשר ‪1:45‬‬ ‫רַנגעוואא רפן געוואא רן אין תפיסה‪ ,‬איך בין געשלאא גן געוואא רן‪ ,‬איך בין אויסגעלאא ַט געוואא רן; אא בער גאא ט האא ט מיר‬ ‫איך בין אא א‬ ‫געגעבן צו געפינען רחמנות‪ ,‬אין די אויגן פון דעם היטער פון תפיסה‪ .‬טעסטאא מענט פון יוסף ‪1:20‬‬ ‫זייט דעריבער נאַפאלגער פון זיין רחמנות מיט א גוטן גייסט‪ ,‬אז איר זאלט אויך טראגן קרוינען פון ַבוד‪ .‬ווייל דער גוטער‬ ‫מענטש האט נישט קיין טונקעל אויג; ווייל ער ווייזט רחמנות צו אלע מענטשן‪ ,‬אפילו זיי זענען זינדיקע‪ .‬און ַאא טש זיי‬ ‫טראַטן מיט שלעַטע ַוונות וועגן אים‪ ,‬דורך טאן גוטס באזיגט ער שלעַטס‪ ,‬באשיצט דורך גאט; און ער ליבט די צדיקים‬ ‫ווי זיין אייגענע נשמה‪ .‬אויב איינער ווערט פארהערליַט‪ ,‬איז ער אים נישט מקנא; אויב איינער איז רייך‪ ,‬איז ער נישט‬ ‫מקנא; אויב איינער איז העלדיש‪ ,‬לויבט ער אים; דעם גוטן מענטש לויבט ער; אויף דעם אא רעמען האט ער רחמנות; אויף‬ ‫דעם שוואא ַן האט ער רחמנות; צו גאט זינגט ער לויבן‪ .‬טעסטאא מענט פון בנימין ‪1:23-26‬‬ ‫ווייל אויב איינער טוט גוואא לד צו אא הייליקן מענטש‪ ,‬טוט ער תשובה; ווייל דער הייליקער מענטש איז רחמנותדיק צו זיין‬ ‫באא ליידיקער‪ ,‬און בלייבט שטיל‪ .‬טעסטאא מענט פון בנימין ‪1:31‬‬

‫‪39‬‬