שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער ריכטער 13 און די קינדער פון ישראל האבן ווידער געטאן שלעכטס אין די אויגן פון גאט; און גאט האט זיי איבערגעגעבן אין דער 1 .האא נט פון די פלישתים פערציק יאר ווַב 2 זַן א און עס איז געווען אא געוויסן מאא ן פון צרעה ,פון דער משפחה פון די דנים ,וועמענס נאא מען איז געווען מנוח; און א .איז געווען עקרה ,און זי האא ט נישט געבאא רן און דער מלאך פון גאא ט האא ט זיך באא וויזן צו דער פרוי ,און האא ט צו איר געזאא גט :זע ,דו ביסט עקרה און דו האא סט נישט 3 .געבוירן ,אא בער דו וועסט שוואא נגער ווערן און געבן געבורט צו אא זון איצט זאא לסטו זיך היטן ,איך בעט דיך ,און נישט טרינקען קיין וויין און נישט קיין שטאא רקן געטראא נק ,און נישט עסן קיין 4 .טמאות ווייל ,זע ,דו וועסט טראא געדיק ווערן און געבערן אא זון; און קיין שעער זאא ל נישט קומען אויף זיין קאא פ; ווייל דער קינד 5 .וועט זיין אא נציר צו גאא ט פון בויך אא ן; און ער וועט אא נהייבן צו ראא טעווען ישראל פון דער האא נט פון די פלישתים זַן פנים איז 6 דעמאא לט איז די פרוי געקומען און דערציילט איר מאא ן ,אא זוי צו זאא גן :אא מאא ן פון גאא ט איז געקומען צו מיר ,און א געווען ווי דאא ס פנים פון אא מלאך פון גאא ט ,זייער שרעקלעך; אא בער איך האא ב אים נישט געפרעגט פון וואא נען ער איז ,און ער זַן נאא מען .האא ט מיר נישט דערציילט א אבער ער האט צו מיר געזאגט :זע ,דו וועסט שוואא נגער ווערן און געבערן א זון; און איצט טרינק נישט קיין וויין און קיין 7 .שטאא רקן משקה ,און עס נישט קיין טמא זאכן; ווייל דער קינד וועט זיין א נזיר צו גאא ט פון זיין רחם ביזן טאא ג פון זיין טויט האט מנוח געבעטן צו גאא ט ,און געזאא גט :גאא ט ,לאא ז דעם מאא ן גאא ט וואא ס דו האא סט געשיקט צוריקקומען צו אונדז ,און לערן 8 .אונדז וואא ס מיר זאא לן טאא ן מיטן קינד וואא ס וועט געבוירן ווערן און גאא ט האא ט געהערט דעם קול פון מנוח; און דער מלאך פון גאא ט איז ווידער געקומען צו דער פרוי ,ווען זי זיצט אין 9 .פעלד ,און מנוח איר מאא ן איז נישט געווען מיט איר געאַלט און איז געלאא פן ,און האא ט דערציילט איר מאא ן ,און האא ט צו אים געזאא גט :זע ,דער מאא ן איז 10 א און די פרוי האט זיך .מיר דערשינען ,וואא ס איז צו מיר געקומען יענעם טאא ג :און מנוח איז אויפגעשטאנען ,און איז געגאנגען נאך זיין ווייב ,און איז געקומען צום מאן ,און האט צו אים געזאגט 11 .ביסטו דער מאן וואס האט גערעדט צו דער ווייב? און ער האט געזאגט :איך בין עס און מנוח האט געזאגט :זאלן יעצט דיינע ווערטער געשען .ווי זאלן מיר באפעלן דעם ייי נגל ,און ווי זאלן מיר צו אים 12 ?טאא ן .און דער מלאך פון גאא ט האא ט געזאא גט צו מנוח :פון אא לץ וואא ס איך האא ב געזאא גט צו דער פרוי זאא ל זי זיך היטן 13
1
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
זי טאר נישט עסן קיין זאך וואס קומט פון ווייאנשטאא ק ,און נישט טרינקען ווייאן אדער שטאא רק געטראא נק ,און נישט עסן 14 .קיין טמא זאך; אא לץ וואא ס איך האא ב איר באא פוילן זאא ל זי היטן און מנוח האא ט געזאא גט צום מלאך פון גאא ט :לאא מיר דיך אא פהאא לטן ,איך בעט דיך ,ביז מיר וועלן האא בן צוגעגרייט אא ציגן 15 .פאא ר דיר און דער מלאך פון גאא ט האא ט געזאא גט צו מנוח :כאא טש דו וועסט מיך אא פהאא לטן ,וועל איך נישט עסן פון דיין ברויט; און 16 אויב דו וועסט ברענגען אא ברענטאאא פפער ,מוזסטו עס ברענגען צו גאא ט .ווייל מנוח האא ט נישט געוואוסט אא ז ער איז אא מלאך .פון גאא ט און מנוח האט געזאגט צום מלאך פון גאא ט :וואא ס איז דיין נאא מען ,כדי ווען דיינע ווערטער וועלן מקוים ווערן ,זאא לן מיר 17 ?דיר טאא ן כבוד ?און דער מלאך פון גאא ט האא ט צו אים געזאא גט :פאא רוואא ס פרעגסטו אא זוי נאא ך מיין נאא מען ,אא ז ער איז אא סוד 18 האט מנוח גענומען א ציגן מיט א שפייזאאא פפער ,און עס געבראא כט אויף א פעלזן צו גאא ט; און דער מלאך האא ט געטאא ן 19 ווַב האא בן צוגעקוקט זַן א .וואונדער; און מנוח און א ווייל עס איז געשען ,ווען די פלאם איז ארויף צום הימל פון מזבח ,איז דער מלאך פון גאא ט ארויף אין דער פלאם פון 20 .מזבח ,און מנוח און זיין ווייב האבן עס געקוקט ,און זענען געפאלן אויף זייערע פנימער צו דער ערד אבער דער מלאך פון גאא ט איז מער נישט באא וויזן געוואא רן צו מנוח און צו זיין ווייב .דעמאא לט האא ט מנוח געוואוסט אא ז ער 21 .איז אא מלאך פון גאא ט .און מנוח האט געזאגט צו זיין ווייב :מיר וועלן זיכער שטאא רבן ,ווייל מיר האא בן געזען גאא ט 22 אבער זיין ווייב האט צו אים געזאגט :ווען גאא ט וואא לט אונדז געוואא לט הרגענען ,וואא לט ער נישט אא נגענומען קיין 23 בראא נדאא פפער און קיין שפייזאא פפער פון אונדזערע הענט ,און ער וואא לט אונדז נישט געוויזן אא לע די זאא כן ,און ער וואא לט .אונדז נישט דערציילט אא זעלכע זאא כן ווי אין דעם מאא מענט און די פרוי האט געבוירן א זון ,און זי האט אים גערופן שמשון; און דער קינד איז אויפגעוואקסן ,און ה' האט אים 24 .געבענטשט .און דער גייסט פון גאא ט האא ט אא נגעהויבן אים צו באא וועגן מאא נטשמאא ל אין לאא גער פון דן צווישן צרעה און אשתאול 25
ריכטער 14 .און שמשון איז אא ראא פגעגאא נגען קיין יִ ממנאת ,און האא ט געזען אין יִ ממנאת אא פרוי פון די טעכטער פון די פלשתים 1 און ער איז ארויפגעקומען און דערציילט זיין פאטער און זיין מוטער ,און געזאגט :איך האב געזען א פרוי אין תימנת פון 2 .די טעכטער פון די פלישתים; נו ,נעמט זי מיר פאר א ווייב האבן אים זיין פאטער און זיין מוטער געזאגט :איז נישטא קיין פרוי צווישן די טעכטער פון דיינע ברידער ,אדער צווישן 3 :מיין גאנצן פאלק ,אז דו גייסט נעמען א ווייב פון די נישט-געשניטענע פלישתים? האט שמשון געזאגט צו זיין פאטער .באקום זי פאר מיר ,ווייל זי איז מיר גוט אבער זיין פאטער און זיין מוטער האבן נישט געוואוסט אז דאס איז פון ה' ,אז ער זוכט אן אורזאך קעגן די פלשתים ,ווייל 4 .אין יענער צייט האבן די פלשתים געהערשט איבער ישראל זַן מוטער ,קיין ִמנת ,און זיי זענען אא נגעקומען צו די 5 זַן פאא טער און א דעמאא לט איז שמשון אא ראא פגעגאא נגען ,מיט א .ווַנגערטנער פון ִמנת ,און זע ,אא יונגער לייב ברעכט אויף אים א און דער גייסט פון גאא ט איז שטאא רק אויף אים געקומען ,און ער האא ט אים צעריסן ווי ער וואא לט צעריסן אא ציגן ,און ער 6 זַן מוטער וואא ס ער האא ט געטאא ן זַן פאא טער און א זַן האא נט; אא בער ער האא ט נישט דערציילט א .האא ט גאא רנישט געהאא ט אין א .און ער איז אא ראא פגעגאא נגען און האא ט גערעדט מיט דער פרוי; און זי איז געפעלן שמשון 7 און נאך א צייט איז ער צוריקגעקומען זי נעמען ,און ער האט זיך אומגעקערט צו זען דעם לייב'ס קערפער; און ,זעה ,עס 8 .איז געווען א שווארעם בינען און האא ניק אין דעם לייב'ס קערפער און ער האא ט דערפון גענומען אין זיינע הענט ,און איז ווייטער געגעסן ,און איז געקומען צו זיין פאטער און מוטער ,און ער 9 האא ט זיי געגעבן ,און זיי האא בן געגעסן; אא בער ער האא ט זיי נישט דערציילט אא ז ער האא ט אא רויסגענומען דעם האא ניק פון דעם .לַב'ס קערפער א ווַל אא זוי פלעגן די יונגעלייט 10 זַן פאא טער אא ראא פגעגאא נגען צו דער פרוי ,און שמשון האא ט דאא רטן געמאא כט אא סעודה ,א איז א .טאא ן .און עס איז געווען ,ווען זיי האבן אים געזען ,האבן זיי געבראכט דרייסיק חברים צו זיין מיט אים 11 און שמשון האט צו זיי געזאגט :איך וועל אייך יעצט פארלייגן א חידה; אויב איר קענט עס מיר זאגן אין די זיבן טעג פון 12 .דער סעודה ,און איר וועט עס געפינען ,וועל איך אייך געבן דרייסיק ליילעך און דרייסיק וועקסל קליידער
2
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
אבער אויב איר קענט עס מיר נישט זאגן ,זאלט איר מיר געבן דרייסיק ליילעך און דרייסיק שטענגלעך קליידער .און זיי 13 .האבן צו אים געזאגט :זאג ארויס דיין רעטעניש ,אז מיר זאלן עס הערן ;און ער האא ט צו זיי געזאא גט :פון דעם עסער איז אא רויסגעקומען עסן ,און פון דעם שטאא רקן איז אא רויסגעקומען זיסקייט 14 .און זיי האא בן נישט געקענט דערקלערן די חידה אין דריי טעג ,און עס איז געווען אויפן זיבעטן טאג ,האבן זיי געזאגט צו שמשון'ס ווייב :פארפיר דיין מאן ,ער זאל אונז זאגן די חידה 15 כדי מיר זאלן דיך און דיין פאטער'ס הויז נישט פארברענען מיט פייער .האסטו אונז גערופן צו נעמען וואס מיר האבן? איז ?עס נישט אזוי און שמשון'ס ווייב האט געוויינט פאר אים ,און געזאגט ,דו האסט מיך נאר פיינט און מיך נישט ליב; דו האסט 16 ,פארגעשטעלט א חידה פאר די קינדער פון מיין פאלק ,און האסט עס מיר נישט דערציילט .און ער האט צו איר געזאגט ,זע ?איך האב עס נישט דערציילט מיין פאטער און מיין מוטער ,און זאל איך עס דיר דערציילן ,און זי האא ט געוויינט פאא ר אים די זיבן טעג ,ווען זייער סעודה האא ט געדויערט; און עס איז געווען אויף דעם זיבעטן טאא ג 17 געפַניקט; און זי האא ט דערציילט די חידה צו די קינדער פון איר פאא לק א ווַל זי האא ט אים .האא ט ער איר דערציילט ,א און די מענטשן פון דער שטאא ט האא בן צו אים געזאא גט דעם זיבעטן טאא ג איידער די זון איז אונטערגעגאא נגען" :וואא ס איז 18 זיסער ווי האא ניק? און וואא ס איז שטאא רקער ווי אא לייב?" און ער האא ט צו זיי געזאא גט" :ווען איר וואא לט נישט געפלוגט מיט ".מיין קאא לב ,וואא לט איר נישט געפונען מיין רעטעניש און דער גייסט פון גאא ט איז אויף אים געקומען ,און ער איז אא ראא פגעגאא נגען קיין אא שקלון ,און האא ט געהרגעט דרייסיק 19 מענטשן פון זיי ,און גענומען זייער רויב ,און געגעבן וועקסל קליידער צו די וואא ס האא בן אויסגעקלערט די רעטעניש .און זיין .כעס האא ט זיך אא נגעצונדן ,און ער איז אא רויף אין זיין פאא טערס הויז .אבער שמשון'ס ווייב איז געגעבן געוואא רן צו זיין חברטע ,וועמען ער האא ט גענוצט ווי זיין פרייאנד 20
ריכטער 15 אבער עס איז געשען נאך א צייט ,אין דער צייט פון ווייץ שניט ,האט שמשון באזוכט זיין ווייב מיט א ציגל; און ער האט 1 .געזאגט ,איך וועל אריינגיין צו מיין ווייב אין צימער .אבער איר פאטער האט אים נישט געלאזט אריינגיין און איר פאטער האט געזאגט ,איך האב טאקע געמיינט אז דו האסט זי גאר שטארק פיינט געהאט; דעריבער האב איך זי 2 .געגעבן צו דיין פריינטין .איז נישט איר יינגערע שוועסטער שענער פון איר? נעעם זי ,איך בעט דיך ,אנשטאט איר .און שמשון האט וועגן זיי געזאגט :יעצט וועל איך זיין מער אומשולדיק ווי די פלשתים ,כאא טש איך טו זיי שלעכטס 3 און שמשון איז געגאא נגען און האא ט געכאפט דריי הונדערט פוקסן ,און ער האא ט גענומען פייער-בראא נדן ,און האא ט 4 רַנגעלייגט אא פייער-בראא נד אין מיטן צווישן צוויי עקן .איבערגעדרייט עק צו עק ,און האא ט אא א רַנגעלאא זט אין די שטייענדיקע תבואה פון די פלשתים ,און האא ט 5 און ווען ער האט אא נגעצונדן די בראא נדן ,האט ער זיי אא א ווַנגערטנער און די אא ליווען סַ די שטייענדיקע תבואה ,מיט די א סַ די שאא קן ,א .פאא רברענט א האבן די פלישתים געזאגט ,ווער האט דאס געטאן? און זיי האבן געענטפערט ,שמשון ,דער איידעם פון דעם תמני ,ווייל 6 ער האט גענומען זיין ווייב ,און זי געגעבן צו זיין חברטע .און די פלישתים זענען ארויף ,און האבן פארברענט זי און איר .פאטער אין פייער און שמשון האט צו זיי געזאגט :כאטש איר האט דאס געטאן ,וועל איך זיך נאך אלץ נעמען נקמה פון אייך ,און דערנאך 7 .וועל איך אויפהערן און ער האא ט זיי געשלאא גן אויף די היפ און דיך מיט אא גרויסן שחיטה; און ער איז אא ראא פגעגאא נגען און זיך באא זעצט אויף דער 8 .שפיץ פון דעם פעלז ָאטא ם זַנען די פלשתים אא רויפגעגאא נגען און האא בן געלאא גערט אין יהודה ,און זיך פאא רשפרייט אין לחי 9 .דעמאא לט א און די מענער פון יהודה האבן געזאגט :פארוואס זענט איר ארויף געקומען קעגן אונדז? און זיי האבן געענטפערט :צו 10 .בינדן שמשון זענען מיר ארויף געקומען ,צו טאן צו אים ווי ער האט צו אונדז געטאן :דעמאא לט זענען דריי טויזנט מענער פון יהודה געגאא נגען צום שפיץ פון דעם פעלז ָאטא ם ,און האא בן געזאא גט צו שמשון 11 ווייסטו נישט אא ז די פלישתים הערשן איבער אונדז? וואא ס האא סטו אונדז דאא ס געטאא ן? און ער האא ט צו זיי געזאא גט :ווי זיי האא בן .מיר געטאא ן ,אא זוי האא ב איך זיי געטאא ן און זיי האבן צו אים געזאגט :מיר זענען אראפגעקומען דיך צו בינדן ,כדי מיר זאלן דיך איבערגעבן אין די הענט פון די 12 .פלישתים .און שמשון האט צו זיי געזאגט :שווערט מיר ,אז איר וועט מיר אליין נישט אנפאלן און זיי האבן צו אים גערעדט ,זאגנדיג :ניין ,נאר מיר וועלן דיך בינדן פעסט ,און דיך איבערגעבן אין זייער האנט ,אבער 13 מיר וועלן דיך זיכער נישט הרגענען .און זיי האבן אים געבונדן מיט צוויי נייע שטריק ,און אים ארויפגעברענגט פון דעם .פעלזן
3
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
און ווען ער איז געקומען קיין לחי ,האבן די פלישתים געשריגן קעגן אים; און דער גייסט פון ה' איז שטארק געקומען 14 אויף אים ,און די שטריק וואא ס זענען געווען אויף זיינע אא רעמס זענען געוואא רן ווי פלאא קס וואא ס איז פארברענט געוואא רן מיט .פייאער ,און זיינע שטריק האא בן זיך אא פגעלאא זט פון זיינע הענט זַן האא נט ,און עס גענומען ,און 15 נַעם קיןאביין פון אא ן אייזל ,און ער האא ט אא רויסגעשטרעקט א און ער האא ט געפונען אא א .דערמיט געהרגעט טויזנט מענטשן און שמשון האט געזאגט :מיטן קין פון אן אייזל ,הויפן אויף הויפן ,מיטן קין פון אן אייזל האב איך געהרגעט טויזנט 16 .מענטשן און עס איז געווען ,ווען ער האט געענדיקט רעדן ,האט ער אוועקגעווארפן דעם קין-ביין פון זיין האנט ,און גערופן 17 .יענעם אא רט רמת-לחי און ער איז געווען זייער דאא רשטיק ,און ער האא ט גערופן צו גאא ט ,און געזאא גט :דו האא סט געגעבן די גרויסע ישועה אין 18 ?דער האא נט פון דיין קנעכט ,און איצט זאא ל איך שטאא רבן פון דאא רשט ,און פאא לן אין דער האא נט פון די אומבאא שניטענע אבער גאא ט האא ט געשפאא לטן אא ליידיק אא רט וואא ס איז געווען אין קין ,און עס איז אא רויסגעקומען וואא סער; און ווען ער האא ט 19 געטרונקען ,איז זיין גייסט צוריקגעקומען ,און ער האא ט זיך אויפגעלעבט; דעריבער האא ט ער גערופן דעם נאא מען דערפון ָעיןקורה ,וואא ס איז אין לחי ביזן היינטיקן טאא ג .הא ר .און ער האא ט געמשפט ישראל אין די טעג פון די פלשתים צוואא נציק יאא ר 20
ריכטער 16 רַן 1 .דעמאא לט איז שמשון געגאא נגען קיין עזה ,און האא ט דאא רטן געזען אא זונה ,און איז צו איר אא א און מען האט געזאגט די גאזים ,אז שמשון איז אהערגעקומען ,און זיי האבן אים ארומגענומען ,און אים געלאזט לאטן די 2 ,גאנצע נאכט אין טויער פון דער שטאט ,און זענען געווען שטיל די גאנצע נאכט ,זאגנדיג ,אין דער פרי ,ווען עס ווערט טאג .וועלן מיר אים הרגענען און שמשון איז געלעגן ביז מיטערנאכט ,און איז אויפגעשטאנען ביי מיטערנאכט ,און האט גענומען די טירן פון שער 3 זַלן ,און איז אא וועק מיט זיי ,מיטן ריגל און אא לץ ,און האט זיי געלייגט אויף זיינע פלייצעס ,און זיי העיר ,און די צוויי א .געטראא גן אא רויף אויף דער שפיץ פון אא באא רג וואא ס איז פאא ר חברון שורק ,וועמענס נאא מען איז געווען דלילה 4 .און עס איז געשען דערנאא ך ,אא ז ער האא ט ליב געהאא ט אא פרוי אין טאא ל ר און די הערשער פון די פלשתים זענען צו איר ארויפגעקומען ,און האבן צו איר געזאגט :פארפיר אים ,און זע וואו זיין 5 גרויסע שטארקייט ליגט ,און מיט וואס מיר קענען אים באזיגן ,כדי מיר זאלן אים בינדן אים צו פלאגן; און מיר וועלן דיר .געבן יעדער איינער פון אונז עלף הונדערט זילבערנע שטיקער און דלילה האט געזאגט צו שמשון :זאג מיר ,איך בעט דיך ,וואו דיין גרויסע כוח ליגט ,און מיט וואס דו קענסט ווערן 6 פַניקן .געבונדן צו דיך א און שמשון האט צו איר געזאגט :אויב מען וועט מיך בינדן מיט זיבן גרינע שווינדלער וואא ס זענען קיינמאא ל נישט 7 .אויסגעטריקנט געוואא רן ,וועל איך שוואא ך ווערן און זיין ווי אא ן אא נדער מענטש זַנען נישט געווען אויסגעטריקנט 8 ווַבער ,וואא ס א ,דעמאא לט האא בן די פירער פון די פלשתים צו איר געבראא כט זיבן גרינע א .און זי האא ט אים דערמיט געבונדן איצט זענען געווען מענטשן וואא ס האא בן געהאא לטן אין וואא רט מיט איר אין צימער ,און זי האא ט צו אים געזאא גט :די פלישתים 9 זענען אויף דיר ,שמשון! און ער האא ט צעבראא כן די ווענט ,ווי אא פאא דעם פון אא פאא דעם ווערט צעבראא כן ווען עס רירט אא ן זַן כוח נישט באא קאא נט געוואא רן .פַער ,אא זוי איז א א ,און דלילה האא ט געזאא גט צו שמשון :זע ,דו האא סט מיך געלאא כט און מיר דערציילט ליגנס; איצט זאא ג מיר ,איך בעט דיך 10 .מיט וואא ס דו קענסט געבונדן ווערן און ער האט צו איר געזאגט :אויב זיי וועלן מיך בינדן מיט נייע שטריק וואא ס זענען קיינמאא ל נישט געווען באא נוצטע ,וועל 11 .איך שוואא ך ווערן און זיין ווי אא ן אא נדער מענטש זַנען אויף דיר ,שמשון 12 נַע שטריק ,און אים געבונדן דערמיט ,און צו אים געזאא גט :די פלישתים א !דלילה האא ט גענומען א זַנע אא רעמס ווי אא פאא דעם .און די לאא רער האא בן זיך געהאא לטן אין צימער .און ער האא ט זיי אא פגעריסן פון א און דלילה האט געזאגט צו שמשון :ביז איצט האסטו מיך געלאא כט און מיר דערציילט ליגנס; זאג מיר מיט וואס דו קענסט 13 .געבונדן ווערן .און ער האט צו איר געזאגט :אויב דו וועסט פארבינדן די זיבן האא ר פון מיין קאא פ מיטן נעץ זַנען אויף דיר ,שמשון! און ער איז 14 און זי האט עס באא פעסטיקט מיטן שטעקעל ,און צו אים געזאא גט :די פלישתים א זַן שלאא ף ,און איז אא וועקגעגאא נגען מיטן שטעקעל פון באא לקן און מיטן נעץ .אויפגעוואא כט פון א און זי האט צו אים געזאגט :ווי קענסטו זאגן ,איך האב דיך ליב ,ווען דיין הארץ איז נישט מיט מיר? דו האסט מיך שוין 15 .דריי מאל געלאא כט ,און האסט מיר נישט געזאגט וואו דיין גרויסע כוח ליגט
4
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
און עס איז געשען ,ווען זי האט אים געדריקט יעדן טאג מיט אירע ווערטער ,און אים אנגעשטויסן ,אזוי אז זיין נשמה איז 16 ;געווארן געצערטערט ביזן טויט מַן קאא פ 17 זַן גאא נץ האא רץ ,און האא ט צו איר געזאא גט :קיין שערמעסער איז נישט געקומען אויף א ,האא ט ער איר דערציילט א מַן כוח פון מיר אא פגיין מַן מוטערס בויך אא ן; אויב איך וועל ווערן געשעמט ,וועט א ,ווַל איך בין געווען אא נציר צו גאא ט פון א א זַן ווי יעדער אא נדערער מענטש .און איך וועל ווערן שוואא ך ,און א און ווען דלילה האט געזען אז ער האט איר דערציילט זיין גאנצן הארץ ,האט זי געשיקט און גערופן די הערשער פון די 18 פלשתים ,זאגנדיג :קומט ארויף דאס מאל ,ווייל ער האט מיר דערציילט זיין גאנצן הארץ .דעמאלט זענען די הערשער פון די .פלשתים ארויף צו איר ,און האבן געבראכט געלט אין זייער האנט און זי האט אים איינגעשלאא פן אויף אירע קני; און זי האט גערופן נאך א מאן ,און זי האט אים געלאא זט אא פשעווען די זיבן 19 פַניקן ,און זיין כוח איז אא וועק פון אים .האא ר פון זיין קאא פ; און זי האט אא נגעהויבן אים צו א ,און זי האט געזאגט ,די פלישתים זענען אויף דיר ,שמשון! און ער איז אויפגעוואכט פון זיין שלאף ,און האט געזאגט 20 .איך וועל ארויסגיין ווי פריער ,און זיך שאקלען .און ער האט נישט געוואוסט אז גאט האט זיך אפגעטראגן פון אים אבער די פלישתים האבן אים גענומען ,און אויסגעשטאכן זיינע אויגן ,און אים אראפגעברענגט קיין עזה ,און אים 21 .געבונדן מיט קופערנע קייטן; און ער האט געמאא לן אין תפיסה זַן קאא פ האא ט אא נגעהויבן ווידער וואא קסן נאא כדעם ווי ער איז געשערוועט געוואא רן 22 .אא בער די האא ר פון א דעמאא לט האא בן זיך די פירער פון די פלשתים פאא רזאא מלט צו ברענגען אא גרויסן קרבן צו דאגאא ן זייער גאא ט ,און זיך צו 23 פַנט אין אונדזער האא נט .פרייען; ווייל זיי האא בן געזאא גט :אונדזער גאא ט האא ט איבערגעגעבן שמשון אונדזער א און ווען די מענטשן האבן אים געזען ,האבן זיי געלויבט זייער גאט; ווייל זיי האבן געזאגט ,אונדזער גאט האט 24 איבערגעגעבן אין אונדזערע הענט אונדזער שונא ,און דעם פארניכטער פון אונדזער לאנד ,וואס האט גע'הרג'עט אסאך פון .אונדז און עס איז געווען ,ווען זייערע הערצער זענען געוואא רן פרַלעך ,האא בן זיי געזאא גט :רופט אא ן שמשון ,כדי ער זאא ל אונדז 25 מאא כן אא שפאא ס .און זיי האא בן גערופן שמשון פון תפיסה ,און ער האא ט זיי געמאא כט אא שפאא ס ,און זיי האא בן אים געשטעלט זַלן .צווישן די א זַלן 26 בַ דער האא נט :לאא ז מיך ,איך זאא ל קענען אא נטאא פן די א און שמשון האט געזאגט צו דעם ייי נגל וואא ס האא ט אים געהאא לטן א .אויף וועלכע דאא ס הויז שטייט ,כדי איך זאא ל זיך קענען אא נשטופן אויף זיי איצט איז דאא ס הויז געווען פול מיט מענער און פרויען; און אא לע פירער פון די פלישתים זענען דאא רט געווען; און אויפן 27 דרַ טויזנט מענער און פרויען ,וואא ס האא בן געקוקט ווי שמשון האא ט זיך געשפילט .דאא ך זענען געווען אא רום א און שמשון האט גערופן צו גאא ט ,און געזאא גט :גאא ט ,געדענק מיך ,איך בעט דיך ,און שטאא רק מיך ,איך בעט דיך ,נאא ר דאא ס 28 מַנע בַדע אויגן .מאא ל ,גאא ט ,אא ז איך זאא ל זיך באא לד נעמען נקמה פון די פלשתים פאא ר א זַלן אויף וועלכע דאא ס הויז איז געשטאא נען ,און אויף וועלכע עס איז 29 און שמשון האט זיך אא נגעכאא פט די צוויי מיטעלע א זַן לינקער זַן רעכטער האא נט ,און די אא נדערע מיט א .געווען אויפגעשטעלט ,איינעם מיט א און שמשון האט געזאגט ,לאא מיר שטאא רבן מיט די פלישתים! און ער האט זיך געבוקט מיט אא לע זיינע כוחות; און דאא ס 30 הויז איז געפאא לן אויף די הערשער ,און אויף אא לע מענטשן וואא ס זענען דאא רט געווען .אא זוי די טויטע וואא ס ער האט געהרגעט .ביי זיין טויט זענען געווען מער ווי די וואא ס ער האט געהרגעט אין זיין לעבן דעמאא לט זענען זיינע ברידער און דאא ס גאא נצע הויז פון זיין פאא טער אא ראא פגעקומען ,און האא בן אים גענומען ,און אים 31 אא רויפגעבראא כט ,און אים באא גראא בן צווישן צרעה און אשתאול אין דעם קבר פון זיין פאא טער מנוח .און ער האא ט געמשפט .ישראל צוואא נציק יאא ר
קַא מענטַא ר איז איינע פון די (KJV),די מעשה פון שמשון ,געפונען אין שופטים קַפיטלעך 13ביז 16פון דער קינג דזשעימס ביבל מערסט דראמאטישע דערציילונגען אין די שריפט .עס דערציילט דאס לעבן פון א מענטש באגאנגען מיט איבערנאטירלעכער שטארקייט דורך דעם גייסט פון גאט ,אבער געפלאגט דורך פערזענלעכע שוואכקייטן ,גייסטיקע קאמפראמיסן ,און א .טראגישן אונטערגאנג נאכגעפאלגט דורך לעצטנדיקער גאולה
טייל :1פסוק-ביי-פסוק דערציילונג ַיבערבליק קַפיטל :13די ַנונג ַון געבורט פון שמשון
5
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
פסוקים :5–1ישראל טוט ווידער שלעכט אין די אויגן פון גאא ט ,וואא ס רעזולטירט אין פערציק יאא ר פון אונטערדריקונג דורך די פלישתים .דער מלאך פון גאא ט דערשיינט זיך צו דער עקרה ווייב פון מנוח )פון שבט דן( ,און דערקלערט אז זי וועט שוואא נגער ווערן און געבן געבורט צו אא זון .ער וועט זיין אא נזיר צו גַא ט פון די מוטער'ס בויך ,און ער וועט אא נהייבן צו .ראא טעווען ישראל פון די האא נט פון די פלישתים פסוקים :14–6מנוח'ס ווייב דערציילט וועגן דעם באזוך צו איר מאן .מנוח בעט אז דער מלאך זאל צוריקקומען צו לערנען זיי ווי אזוי אויפצוציען דאס קינד .דער מלאך דערשיינט ווידער ,איבערחזרנדיק די נצרישע באגרעניצונגען :די מוטער מוז זיך אפהאלטן פון וויין ,שטארקע געטראנקען ,און אומריינע עסן ,און קיין שעערמעסער זאל קיינמאל נישט אנרירן דעם .יינגל'ס קאפ פסוקים :23–15מנוח ברענגט אא ציגן אא לס אא ברענטאאא פפער .דער מלאך גייט אא רויף אין הימל אין דער פלאא ם פון מזבח ,און ווַב זַן א ווַל זיי האא בן געזען גאא ט ,אא בער א זַן גאא טלעכע אידענטיטעט .מנוח האא ט מורא אא ז זיי וועלן שטאא רבן א אא נטפלעקט א באא רויי קט אים אא ז אויב גאא ט האא ט בדעה געהאא ט זיי צו הרגענען ,וואא לט ער נישט אא נגענומען זייער קרבן אא דער זיי געוויזן די .זאא כן פסוקים :25–24די פרוי געבוירן אא זון און גיט אים דעם נאא מען שמשון .דאא ס קינד וואא קסט ,און גאא ט בענטשט אים .דער .גייסט פון גאא ט הייבט אא ן אים צו באא וועגן מאא נטשמאא ל אין מחנה־דן ,צווישן צרעה און אשתאול קַפיטל :14די חתונה ַון די רעטעניש פסוקים :4–1שמשון גייט אראפ קיין תימנת ,זעט א פלישתישע פרוי ,און פארלאנגט אז זיינע עלטערן זאלן זי באקומען פאר זיין ווייב .זיינע עלטערן פראטעסטירן קעגן חתונה האבן מיט א פרוי פון די נישט-באניטע פלישתים ,אבער דער טעקסט באמערקט אז דַס ַיז געווען פון גַט ,וואס האט געזוכט א געלעגנהייט קעגן די פלישתים ,וועלכע האבן דעמאלט .דאמינירט ישראל פסוקים :9–5אויפן וועג קיין תימנת ,ברומט א יונגער לייב קעגן שמשון .דער גייסט פון גאט קומט שטארק אויף אים ,און ער צערייסט דעם לייב מיט בלויזע הענט ווי א קינד .שפעטער קומט ער צוריק און געפינט א שווארעם בינען און האא ניק אין .דעם לייב'ס קארקא .ער עסט דעם האא ניק און גיט אביסל צו זיינע עלטערן אא ן זיי צו זאא גן פון וואו עס קומט פסוקים :20–10שמשון מאא כט אא חתונה סעודה מיט דרייסיק פלישתים חברים .ער שטעלט אא רעטעניש וואא ס איז געוועטן געוואא רן" :פון דעם עסער ַיז ַא רויסגעקומען פליישַ ,ון פון דעם שטַא רקן ַיז ַא רויסגעקומען זיסקייט ".נישט קענענדיק עס אויסלייזן אין דריי טעג ,סטראשען די פלישתים שמשונס כלה ,צווינגען זי צו באא קומען די ענטפער פון אים .זי וויינט ביז ער דערציילט איר ,און זי דערציילט עס די מענטשן .אויפגעברויזט פון זייער פארראט ,הרגעט שמשון דרייסיק פלישתים מענטשן פון אשקלון צו באא צאא לן דעם וועט ,פארלאא זט זיין ווייב אין כעס ,און קערט זיך צוריק צו זיין פאטערס הויז בשעת .זיין ווייב ווערט געגעבן צו זיין בעסטער מאא ן קַפיטל :15נקמה ,די קין-בייןַ ,ון בַפרייַונג פסוקים :8–1בעת דער ווייץ שניט ,באא זוכט שמשון זיין ווייב מיט אא ציגל ,נאא ר צו געפינען אא ז איר פאא טער האא ט זי געגעבן צו זיין חברטע און אא פערט איר ייי נגערע שוועסטער אא נשטאא ט .אין כעס ,כאא פט שמשון דריי הונדערט פוקסן ,בינדט זיי עק ווַנגערטנער און אא ליווע גאא רטן פון די פַערפלאא נען צווישן ,און לאא זט זיי אא רויס אין די שטייענדיקע ִבואה ,א צו עק מיט א פלישתים ,פאא רברענענדיק זיי גאא ר .אין נקמה ,פאא רברענען די פלישתים שמשונס ווייב און שווער צום טויט .שווערנדיק .נקמה ,שחט שמשון אא גרויסע צאא ל פלישתים )"היפ און דיך מיט אא גרויסער שחיטה"( און צוריקציט זיך צום פעלז פון ָאטא ם ,פסוקים :13–9די פלישתים לאא גערן אין יהודה צו געפינען שמשון .דריי טויזנט מענער פון יהודה גייען צום פעלז פון עיטם נַע שטריק און געבן אים איבער צום מורא האא בנדיק פאא ר נקמה פון די פלישתים קעגן זיך .זיי בינדן שמשון מיט צוויי א .פַנט א פסוקים :20–14ווען שמשון קומט צו די פלישתים אין לחי מיט א טריומף-שריי ,קומט דער גייסט פון גאט שטארק אויף אים .די שטריק אויף זיינע ארעמס ווערן ווי פלאקס פארברענט מיט פייער ,און זיינע בינדונגען שמעלצן זיך אפ .געפינט
6
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
דעם פרישן קין-ביין פון ַן ַייזל ,און שלאגט אראפ טויזנט פלישתים .דערנאך ,פארצערט פון דורשט ,שרייט ער אויס צו גאט; גאט שפארט א ליידיגן ארט אין לחי ,און וואסער שפריצט ארויס אים צו באלעבן )געגעבן דעם ארט א נאמען עין .חקורה ( .שמשון האט געמשפט ישראל אין די טעג פון די פלישתים פאר צווַנציק יַר קַפיטל :16דלילה ,געפַנגענשַפטַ ,ון לעצטער זיג פסוקים :3–1שמשון גייט קיין עזה ,באא זוכט אא זונה ,און ווערט געכאפט דורך די גאא זעטישע וואא ס פלאא נירן אים צו הרגענען זַלן זַלן צוזאא מען מיט די צוויי א ביי דער פרי .ביי האא לבנאא כט שטייט שמשון אויף ,רייסט אא פ די שטאא ט טויערן פון זייערע א .און ריגל ,הייבט זיי אויף זיינע פלייצעס ,און טראא גט זיי אא רויף צום שפיץ פון באא רג פאא ר חברון פסוקים :14–4שמשון פארליבט זיך אין דלילה אין טאא ל שורק .די הערשער פון די פלישתים געבן איר שוחד מיט ריזיקן :זילבער צו אא נטדעקן דעם סוד פון זיין גרויסער שטאא רקייט .דלילה פרעגט אים איבער און איבער ערשטע ליגן :בינד מיך מיט זיבן גרינע שטריקלעך )פייכטע בויגן-שטריקלעך( וואא ס זענען קיינמאא ל נישט אויסגעטריקנט .געוואא רן ,און איך וועל שוואא ך ווערן) .פאא רפעלט; ער צעברעכט זיי ווי אא פאא דעם( צווייטע ליגן :בינד מיך פעסט מיט נייע שטריק וואא ס זענען קיינמאא ל נישט געווען פאא רנומען) .פאא רפעלט; ער רייסט זיי אא פ ).פון זיינע אא רעמס ווי אא פאא דעם דריטע ליגן :וועב די זיבן הַא ר פון מיין קַא פ מיטן נעץ פון דער וועבשטול) .פאא רפעלט; ער ציט אא וועק דעם נאא דל און ).באא לקן :פסוקים :22–15אויסגעמאא טערט פון איר טעגלעכן געוויין און נאא געריי ,דערציילט שמשון איר ענדלעך די אא בסאא לוטע אמת זַן קאא פ איז ווַל ער איז אא נזיר צו גאא ט פון געבורט; אויב א זַן קאא פ ,א אא ראא זירמעסער האא ט קיינמאא ל נישט אא נגערירט א זַנע זיבן האא ר ,און זַן כוח אים פאא רלאא זן .דלילה באא וועג אים אויף אירע קניען ,רופט אא מאא ן אא פצושוירן א אא פגעשוירן ,וועט א אונטערדריקט אים .די פלישתים רייסן אים אויס די אויגן ,בינדן אים אין קופערנע פעסלעך ,און צווינגען אים צו מַא לן זַנע האא ר אא ן צוריקצווואא קסן .תבוַה ַין דער תפיסה אין עזה .דערווייל הייבן א פַערן אא ז זייער גאא ט פסוקים :31–23די הערשער פון די פלישתים זאא מלען זיך צו אא גרויסן קרבן צו זייער גאא ט דגון ,און א .האא ט איבערגעגעבן זייער שונא אין זייערע הענט .זיי ברענגען אא בלינדן שמשון אין דער אא רענע צו מאא כן חוזק פון אים זַלן וואא ס שטיצן דעם טעמפל .בעטנדיק מיט ברען צו גאא ט פאא ר שמשון בעט דעם ייי נגל וואא ס פירט אים צו לאא זן אים פילן די א זַנע צוויי פאא רבלענדע אויגן ,שטעלט זיך שמשון קעגן די צוויי נאא ך אא לעצטן כוואא ליע פון כוח צו נעמען נקמה פאא ר א אַן ,און שרַענדיק" ,לַא ז מיך שטַא רבן מיט די פלישתים!" ,פאא לט דאא ס הויז א א זַלן .מיט אא שטאא רקן שטופ און צענטראא לע א זַן קערפער און באא גראא בט אים זַן משפחה נעמט צוריק א זַן גאא נצן לעבן .א זַן טויט ווי בעת א הרגעט מער פלישתים אין א .צווישן צרעה און עשתאול
טייל :2וויכטיגע לעקציעס ַון לעבנסַ-נווענדונגען די געפַא ר פון מַא רַא לישן ַון גייסטיקן קַא מפרַא מיס 1. די לעקציע :שמשון פלעגט זיך כסדר שפילן מיט פייער .ער פלעגט כסדר פארלעצן זיינע נזירים-נדרים )רירן טויטע קערפערס ,זיך פארבינדן מיט אומריינע פרעמדע פרויען ,און זיך איבערגעבן צו זיינע פליישיגע תאוות( .ער האט אנגענומען .אז זיין געטליכע מתנה גיט אים אימוניטעט צו פערזענליכע זינד לעבןַ-נווענדונג :גייסטיקע מתנות ,טאלאנטן ,אדער פירערשאפט פאזיציעס באפרייטן נישט קיינעם פון מאראלישער אחריות .אומקאנטראלירטע קליינע קאמפראמיסן ,געהיימע זינד ,און ראציאנאליזאציעס פארערגערן ביסלעכווייז פערזענלעכע אינטעגריטעט ,וואס פירט צו א גייסטיקן בלינדן פלעק וואו שוואכקייט בלייבט אומבאא מערקט ביז א .קאטאסטראפע שלאגט
7
שמשון :לעב שטַא רק ,שטַא רב שטַא רקער
גַא ט ניצט פעלערהַפטע כלים צו דערגרייכן זיינע צוועקן 2. די לעקציע :טראא ץ שמשון'ס ריזיקע חסרונות ,אימפולסיוויטעט און זעלבסט-פאא רגעניגן ,האא ט גאא ט אים גענוצט ווי אא ן אינסטרומענט צו קאא נטראא לירן די פלישתישע אונטערדריקונג .פון אא נהייב אא ן ,האא ט גאא ט דורכגעאא רבעט שמשון'ס רעבעלישע .ברירות צו מקיים זיין גאולה-פלאא ן פאא ר ישראל לעבןַ-נווענדונג :כאא טש גאא ט איז הערשער און קען אא רבעטן דורך מענטשלעכע שוואא כקייטן און דורכפאא ל ,טראא גט אומגעפאא לגזאא מקייט שווערע קאא נסעקווענצן .חן גיט אויס ,אא בער עס פאא רמעקט נישט דעם ווייטיק און די נאא רבעס פון שלעכטע ברירות .מיר זאא לן זיך אא נשטרענגען צו דינען גאא ט מיט גאא נצהאא רציקן געפאא לגזאא מקייט אא נשטאא ט זיך פאא רלאא זן אויף .זיין חן צו אונדז אא רויסהעלפן פון אא פאא רזיכטיק לעבן די מַא כט פון קַא נסעקרַא ציע ַון די מקור פון ַמתער שטַא רקייט 3. די לעקציע :שמשון'ס שטאא רקייט איז קיינמאא ל נישט געווען פיזישע מוסקלען; עס איז געווען אא ן איבערנאא טירלעכע .מעגלעכקייט וואא ס איז גלייך פארבונדן מיט זיין בונד באא ציי ונג מיט גאא ט ,סימבאא ליזירט דורך זיין נזירישע איבערגעגעבנקייט ווען מען האט אים געשניטן די האא ר – נישט ווייל האא ר האט מאא גישע אייגנשאא פטן ,נאא ר ווייל עס האט רעפרעזענטירט זיין .לעצטע אונטערגעבונג פון זיין בונד געטריישאא פט – איז דער גייסט פון גאא ט פון אים אא וועקגעגאא נגען לעבןַ-נווענדונג :אמתע גייסטיקע שטארקייט ,ווידערשטאנדסקראפט ,און השפעה קומען אינגאנצן פון בלייבן פארבונדן מיט גאא ט .ווען מיר ברעכן אונדזער צוזאג צו אים און פארלאזן זיך אויף אונדזערע אייגענע רעסורסן ,געפינען מיר זיך .גייסטיק קראפטלאז ,שוואך ,און פארשקלאא פט דורך וועלטלעכע כוחות תשובה ,רעסטַא רַא ציעַ ,ון גַא ט'ס לעצטע רחמנות 4. די לעקציע :אפילו נאכדעם וואס ער האט דערגרייכט דעם דנאא פון זיין לעבן – בלינד ,דערנידעריגט ,און געמאא לן תבואה אין א תפיסה-צעל – האט שמשון דורכגעמאכט א דריי .וויכטיג ,זיינע הַא ר הַבן ַנגעהויבן ווידער ווַקסן .אין זיינע לעצטע מאא מענטן ,האט שמשון זיך אומגעקערט צו גאא ט אין א פארצווייפלטער תפילה ,און גאא ט האט געענטפערט ,אים געבענדיג די .שטאא רקייט צו מקיים זיין לעצטן רוף לעבן־ַא נווענדונג :עס איז קיינמאא ל נישט צו שפעט זיך אומצוקערן צו גאא ט .נישט קיין חילוק ווי טיף איר זענט געפאא לן ,ווי שלעכט איר האא ט קאא מפראא מיסירט ,צי ווי צעבראא כן אייער לעבן פילט זיך ,גאא ט איז אא גאא ט פון אויפריכטונג .אא .תשובהאגעבנדיק האא רץ און אא לעצטע ִפילה פון אונטערגעבונג קענען נאא ך געפינען רחמנות און ציל אין זיינע הענט
8