גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן ריכטער 6 און די קינדער פון ישראל האבן געטאן שלעכטס אין די אויגן פון גאט; און גאט האט זיי איבערגעגעבן אין דער האנט פון 1 .מדין זיבן יאר און די האא נט פון מדין איז געוואא רן שטאא רקער קעגן ישראל; און צוליב די מדינים האא בן די קינדער פון ישראל זיך געמאא כט 2 .די היילן וואא ס זענען אין די בערג ,און היילן און פעסטונגען זַנען אא רויפגעקומען די מדינים ,און די עמלקים ,און די קינדער פון מזרח 3 ,און אא זוי איז געווען ,ווען ישראל האא ט געזייט ,א זַנען אא רויפגעקומען קעגן זיי ;אא פילו זיי א און זיי האא בן זיך באא לעגערט קעגן זיי ,און חרוב געמאא כט דעם תבואה פון דער ערד ,ביז דו קומסט קיין עזה ,און האא בן 4 .נישט איבערגעלאא זט קיין פרנסה פאא ר ישראל ,נישט קיין שעפס ,נישט קיין אא קס ,און נישט קיין חמור ;ווייל זיי זענען ארויפגעקומען מיט זייערע בהמות און זייערע צעלטן ,און זיי זענען געקומען ווי גראא שן אין גרויסקייט 5 .ווייל סיי זיי און סיי זייערע קעמלען זענען געווען אא ן צאא ל; און זיי זענען אריין אין לאא נד צו צעשטערן עס .און ישראל איז זייער אא רעם געוואא רן צוליב די מדינים; און די קינדער פון ישראל האא בן געשריען צו גאא ט 6 ,און עס איז געווען ,ווען די קינדער פון ישראל האבן געשריגן צו גאא ט צוליב די מדינים 7 :אא ז גאא ט האא ט געשיקט אא נביא צו די קינדער פון ישראל ,און ער האא ט צו זיי געזאא גט :אא זוי זאא גט גאא ט דער גאא ט פון ישראל 8 אַך אא רויסגעבראא כט פון מצרים און פון קנעכטשאא פט־הויז ;איך האא ב א און איך האא ב אייך געראא טעוועט פון דער האא נט פון די מצרים ,און פון דער האא נט פון אא לע וואא ס האא בן אייך געדריקט ,און 9 ;איך האא ב זיי פאא רטריבן פון פאא ר אייך ,און איך האא ב אייך געגעבן זייער לאא נד אַער גאא ט; זאא לט איר נישט מורא האא בן פאא ר די געטער פון די אמורים ,אין 10 אַך געזאא גט :איך בין ה' א און איך האא ב צו א מַן קול .וועמענס לאא נד איר וואוינט; אא בער איר האא ט נישט געהערט צו א און עס איז געקומען אא מלאך פון גאא ט ,און ער האא ט זיך געזעצט אונטער אא ן אייאכבוים וואא ס איז געווען אין עפרה ,וואא ס 11 ווַנקעלטער ,כדי עס צו באא האא לטן זַן זון גדעון האא ט אויסגעטרישט ווייץ אין דער א האא ט געהערט צו יואא ש דעם אא בעזרי; און א .פון די מדינים .און דער מלאך פון גאא ט האא ט זיך צו אים באא וויזן ,און האא ט צו אים געזאא גט :גאא ט איז מיט דיר ,דו העלדישער גבורה 12 און גדעון האט צו אים געזאגט :אוי גאא ט ,אויב גאא ט איז מיט אונדז ,פארוואס איז אונדז דאא ס אא לץ געטראא פן? און וואו 13 זענען אא לע זיינע וואונדער ,וואא ס אונדזערע אבות האא בן אונדז דערציילט ,זאא גנדיק :האא ט אונדז גאא ט נישט אא רויסגעפירט פון .מצרים? אא בער איצט האא ט אונדז גאא ט פאא רלאא זט און אונדז איבערגעגעבן אין די הענט פון די מדינים דַן שטאא רקייט ,און דו וועסט ראא טעווען ישראל פון דער האא נט פון 14 און גאא ט האא ט אים אא נגעקוקט און געזאא גט :גיי מיט א ?מדין; האא ב איך דיך נישט געשיקט
1
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
און ער האט צו אים געזאגט" :האר ,מיט וואס וועל איך ראטעווען ישראל? זע ,מיין משפחה איז אא רעם אין מנשה ,און 15 ".איך בין דער קלענסטער אין מיין פאטער'ס הויז זַן מיט דיר ,און דו וועסט שלאא גן די מדינים ווי איין מאא ן 16 .און גאא ט האא ט צו אים געזאא גט :איך וועל זיכער א ווַז מיר אא סימן ,אא ז דו רעדסט מיט מיר 17 דַנע אויגן ,א .און ער האא ט צו אים געזאא גט :אויב איך האא ב געפונען חן אין א .גיי נישט אא וועק פון דאא ,איך בעט דיך ,ביז איך קום צו דיר ,און איך ברענג אא רויס מיין מתנה ,און איך לייג עס פאא ר דיר 18 .און ער האא ט געזאא גט :איך וועל בלייבן ביז דו קומסט צוריק אומגעזַערטע קוכן פון אן איפה מעל; דאס פלייש האט 19 א און גדעון איז אריינגעגאנגען ,און האט צוגעגרייט א ציגן ,און ער אריינגעלייגט אין א קערב ,און די זופ האט ער אריינגעלייגט אין א טאפ ,און עס ארויסגעברענגט צו אים אונטערן .אייאכבוים ,און עס געגעבן אומגעזַערטע קוכן ,און לייגט זיי אויף דעם 20 א און דער מלאך פון גאא ט האא ט צו אים געזאא גט :נעמט דאא ס פלייש און די .שטיין ,און גיס אויס די זופ .און ער האא ט אא זוי געטאא ן זַן האא נט ,און האא ט 21 דעמאא לט האא ט דער מלאך פון גאא ט אא רויסגעשטופט דעם עק פון דעם שטעקן וואא ס איז געווען אין א פַער איז אא רויפגעגאא נגען פון פעלזן ,און האא ט פאא רברענט דאא ס אומגעזַערטע קוכן; און אא א א אא נגערירט דאא ס פלייש און די זַנע אויגן אומגעזַערטע קוכן .דעמאא לט איז דער מלאך פון גאא ט אא וועק פון א א .פלייש און די און ווען גדעון האט באמערקט אז ער איז א מלאך פון ה' ,האט גדעון געזאגט :וויי ,ה' ה'! ווייל איך האב געזען א מלאך 22 .פון ה' פנים אל פנים זַן מיט דיר; זאא לסט נישט מורא האא בן; דו וועסט נישט שטאא רבן 23 .און גאא ט האא ט צו אים געזאא גט :שלום זאא ל א דעמאא לט האא ט גדעון דאא רטן געבויט אא מזבח צו גאא ט ,און ער האא ט עס גערופן יהוה-שלום; ביזן היינטיקן טאא ג איז עס נאא ך 24 .אין עפרה פון די אביעזרים ,און עס איז געשען אין דער זעלבער נאכט ,האט גאא ט צו אים געזאגט :נעמט דיין פאטער'ס יונגן אא קס ,דעם צווייטן אא קס 25 .זיבן יאא ר אא לט ,און צעשטערט דעם מזבח פון בעל וואא ס דיין פאטער האט ,און שניידט אא פ דעם אא שְ ארה וואא ס איז לעבן אים ,און בויט א מזבח צו ה' דיין גאא ט אויף דער שפיץ פון דעם פעלז ,אין דעם באא שטימטן אא רט ,און נעמט דעם צווייטן אא קס 26 .און ברענגט אא ברענט־אא פפער מיטן האא לץ פון דעם אא שְ ארה וואא ס דו וועסט אא פהאא קן ,האט גדעון גענומען צען מענטשן פון זיינע קנעכט ,און ער האט געטאן ווי גאא ט האט אים געזאגט; און אא זוי איז געווען 27 ווייל ער האט מורא געהאט פאר זיין פאטער'ס הויזגעזינד ,און די מענטשן פון דער שטאא ט ,אז ער האט נישט געקענט עס טאא ן .בייטאא ג ,האט ער עס געטאא ן ביינאכט און ווען די מענטשן פון דער שטאא ט זענען אויפגעשטאנען פרי אין דער מאא רגן ,און זע ,דער מזבח פון בעל איז 28 אא ראא פגעוואא רפן געוואא רן ,און די אא שש ארה וואא ס איז געווען לעבן אים איז אא פגעשניטן געוואא רן ,און דער צווייטער אא קס איז .געבראא כט געוואא רן אויף דעם מזבח וואא ס איז געבויט געוואא רן ,און זיי האבן געזאגט איינער צום אנדערן :ווער האט געטאן די זאך? און ווען זיי האבן זיך נאכגעפרעגט און געפרעגט 29 .האבן זיי געזאגט :גדעון דער זון פון יואש האט געטאן די זאך ווַל ער האא ט אא ראא פגעוואא רפן 30 האבן די מענטשן פון דער שטאא ט געזאא גט צו יואא ש :ברענג אא רויס דיין זון ,ער זאא ל שטאא רבן ,א ווַל ער האא ט אא פגעשניטן דעם אא שש ר וואא ס איז געווען לעבן אים .דעם מזבח פון בעל ,און א און יואא ש האא ט געזאא גט צו אא לע וואא ס האא בן געשטאא נען קעגן אים :וועט איר זיך קריגן פאא ר בעל? וועט איר אים 31 ראא טעווען? ווער עס וועט זיך קריגן פאא ר אים ,זאא ל ער געטייט ווערן בשעת עס איז נאא ך מאא רגן; אויב ער איז אא גאא ט ,זאא ל ער זַן מזבח ווַל מען האא ט אא ראא פגעוואא רפן א .זיך קריגן פאא ר זיך ,א דעריבער האט ער אים אין יענעם טאג גערופן ירובעל ,זאגנדיג :זאל בעל זיך קריגן מיט אים ,ווייל ער האט 32 .אראפגעווארפן זיין מזבח זַנען אא ריבערגעגאא נגען און האא בן 33 דעמאא לט האא בן זיך אא לע מדינים און עמלקים און די קינדער פון מזרח פאא רזאא מלט ,און א .געלאא גערט אין טאא ל פון יזרעאל אבער דער גייסט פון ה' איז געקומען אויף גדעון ,און ער האט געבלאזן א שופר; און אביעזר איז פארזאמלט געווארן 34 .נאך אים און ער האא ט געשיקט שליחים איבער גאא נץ מנשה; וואא ס איז אויך פאא רזאא מלט געוואא רן נאא ך אים; און ער האא ט געשיקט 35 .שליחים צו אשר ,און צו זבולון ,און צו נפתלי; און זיי זענען אא רויף צו באא געגענען זיי ,און גדעון האט געזאגט צו גאא ט ,אויב דו וועסט ראא טעווען ישראל דורך מיין האא נט ,ווי דו האסט געזאא גט 36 זע ,איך וועל לייגן אא פעלס פון וואא ל אין דעם שטאא ך; און אויב דער טוי וועט זיין נאא ר אויף דעם פעלס ,און עס וועט זיין 37 טרוקן אויף דער גאא נצער ערד ,דעמאא לט וועל איך וויסן אא ז דו וועסט ראא טעווען ישראל דורך מיין האא נט ,ווי דו האא סט .געזאא גט און עס איז אא זוי געווען :ער איז אויפגעשטאנען פרי אויף מאא רגן ,און ער האא ט צוזאא מענגעוואא רפן די פעל ,און 38 .אויסגעפרעסט דעם טוי פון דער פעל ,אא פולע שיסל מיט וואא סער
2
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
און גדעון האט געזאגט צו גאט :זאל נישט דיין צאא רן זיך אויסברענען אויף מיר ,און איך וועל רעדן נאר דאס מאל; לאז 39 מיך ,איך בעט דיך ,נאר דאס מאל אויספרובירן מיטן פליס; זאל עס יעצט זיין טרוקן נאר אויפן פליס ,און אויף דער גאנצער .ערד זאל זיין טוי ווַל עס איז געווען טרוקן נאא ר אויף דער פליס ,און עס איז געווען טוי אויף 40 און גאא ט האא ט אא זוי געטאא ן אין יענער נאא כט :א .דער גאא נצער ערד
ריכטער 7 דעמאא לט איז ירבעל ,דאא ס איז גדעון ,און אא לע מענטשן וואא ס זענען געווען מיט אים ,אויפגעשטאא נען פרי ,און האא בן 1 געלאא גערט לעבן דעם ברונעם פון חרוד; אא זוי אא ז די לאא גער פון די מדינים איז געווען אויף דער צפון זייט פון זיי ,בייאם בערגל .פון מור ,אין טאא ל ,און גאא ט האא ט געזאא גט צו גדעון :דאא ס פאא לק וואא ס איז מיט דיר איז צו פיל פאא ר מיר צו געבן די מדינים אין זייערע הענט 2 מַן אייגענע האא נט האא ט מיך געהאא לפן .כדי ישראל זאא ל זיך נישט קענען באא רימען קעגן מיר ,זאא גנדיק :א איצט גייט און רופט אויס אין די אויערן פון די מענטשן ,זאגנדיג :ווער עס איז מורא'דיג און האט מורא ,זאל זיך אומקערן 3 און גיין פרי פון בארג גלעד .און פון די מענטשן זענען צוריקגעקומען צוויי און צוואנציק טויזנט ,און צען טויזנט זענען .געבליבן און גאא ט האא ט געזאא גט צו גדעון :דאא ס פאא לק איז נאא ך צו פיל; ברענג זיי אא ראא פ צום וואא סער ,און איך וועל זיי דאא רטן פאא ר 4 זַן ,ווער עס יז וואא ס איך זאא ג צו דיר :דער וועט גיין מיט דיר ,יענער וועט גיין מיט דיר; און ווער דיר פרובירן; און עס וועט א .עס יז וואא ס איך זאא ג צו דיר :דער וועט נישט גיין מיט דיר ,יענער וועט נישט גיין האא ט ער אא ראא פגעבראא כט דאא ס פאא לק צום וואא סער; און גאא ט האא ט געזאא גט צו גדעון :יעדער וואא ס שלעפט דאא ס וואא סער מיט 5 זַנע קני צו טרינקען .זַן צונג ,ווי אא הונט שלעפט ,אים זאא לסטו אא פשטעלן באא זונדער; אא זוי אויך יעדער וואא ס בייגט זיך אויף א א דרַ הונדערט מאא ן; אא בער אא לע 6 און די צאא ל פון די וואא ס האא בן געשלעפט ,צולייגנדיק זייער האא נט צו זייער מויל ,איז געווען א .איבעריקע פאא לק האא בן זיך געבוקט אויף זייערע קני צו טרינקען וואא סער און גאא ט האא ט געזאא גט צו גדעון :דורך די דריי הונדערט מענטשן וואא ס האא בן געשלעפט וועל איך אייך ראא טעווען ,און איך 7 .וועל איבערגעבן די מדינים אין דיין האא נט; און אא לע אא נדערע מענטשן זאא לן גיין יעדער מענטש צו זיין אא רט האבן די מענטשן גענומען עסנווארג אין זייער האנט ,און זייערע טרומייטן; און ער האט געשיקט דעם גאנצן איבעריגן פון 8 ישראל ,יעדן מאן צו זיין געצעלט ,און האט געהאלטן די דריי הונדערט מאן; און די מחנה פון מדין איז געווען אונטער אים .אין טאא ל און עס איז געווען אין דער זעלבער נאכט ,האט גאט צו אים געזאגט :שטיי אויף ,גיי אראפ אין לאגער ,ווייל איך האב עס 9 .געגעבן אין דיין האנט .אא בער אויב דו האא סט מורא צו גיין אא ראא פ ,גיי דו מיט דיין קנעכט פורה אא ראא פ אין לאא גער 10 און דו וועסט הערן וואא ס זיי זאא גן; און דערנאא ך וועלן דיינע הענט שטאא רק ווערן צו גיין אא ראא פ אין לאא גער .דעמאא לט איז 11 .ער אא ראא פ מיט פורה זיין קנעכט צו די אא רויס פון די באא וואא פנטע מענטשן וואא ס זענען געווען אין לאא גער און די מדיאניטן און די עמלקיטן און אלע קינדער פון מזרח האבן געלעגן אין טאל ווי גראשעפער אין גרויסקייט; און 12 .זייערע קעמלען זענען געווען אן קיין צאל ,ווי דער זאמד ביים ים-ברעג אין גרויסקייט ,און ווען גדעון איז אנגעקומען ,הנה ,איז דא געווען א מאן וואס האט דערציילט א חלום צו זיין חבר ,און געזאגט ,הנה 13 איך האב געחלומט א חלום ,און ,הנה ,א קוכן גערשטן ברויט איז אריינגעפאלן אין דעם לאגער פון מדין ,און איז אנגעקומען .צו א געצעלט ,און האט עס געשלאגן ביז עס איז געפאלן ,און עס איבערגעקערט ,אז די געצעלט איז געלעגן ,און זיין חבר האט געענטפערט און געזאגט :דאס איז גארנישט אנדערש ווי די שווערד פון גדעון בן יואש ,א מאן ישראל 14 .ווייל אין זיין האנט האט גאט איבערגעגעבן מדין און דעם גאנצן מחנה און עס איז געווען ,ווען גדעון האט געהערט די דערציילונג פון דעם חלום ,און זיין פיתרון ,האט ער זיך געבוקט ,און זיך 15 אומגעקערט אין דעם לאא גער פון ישראל ,און געזאגט ,שטיי אויף ,ווייל גאא ט האט געגעבן אין אייער האא נט דעם לאא גער פון .מדין און ער האט צעטיילט די דריי הונדערט מענטשן אין דריי גרופעס ,און ער האט יעדן איינעם געגעבן א שופר אין דער 16 .האא נט ,מיט ליידיגע קרוג ,און לאא מפן אין די קרוג זַן 17 ,און ער האא ט צו זיי געזאא גט :קוקט אויף מיר ,און טוט אויך אא זוי; און זעט ,ווען איך קום צום אא רויס פון לאא גער ,זאא ל א .ווי איך טו ,אא זוי זאא לט איר טאא ן זַטן 18 ווען איך וועל בלאא זן אין אא שופר ,איך און אא לע וואא ס זענען מיט מיר ,זאא לט איר אויך בלאא זן אין די שופרות פון אא לע א .פון דעם גאא נצן לאא גער ,און זאא גן :דאא ס שווערד פון גאא ט און פון גדעון
3
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
אא זוי זענען גדעון און די הונדערט מענטשן וואא ס זענען געווען מיט אים געקומען צום אא רויס פון לאא גער אין אא נהייב פון 19 דער מיטלער וואא ך; און זיי האא בן ערשט פריש געשטעלט די וואא ך; און זיי האא בן געבלאא זן די טרומייטן ,און צעבראא כן די קרוגן .וואא ס זענען געווען אין זייערע הענט און די דריי קאא מפאא ניעס האא בן געבלאא זן די שופרות ,און צעבראא כן די קרוג ,און געהאא לטן די לאא מפן אין זייערע לינקע 20 .הענט ,און די שופרות אין זייערע רעכטע הענט צו בלאא זן; און זיי האא בן געשריגן ,די שווערד פון גאא ט ,און פון גדעון ,און זיי האא בן זיך געשטעלט יעדער אויף זיין אא רט אא רום דעם לאא גער; און די גאא נצע מחנה איז געלאא פן ,און האא ט געשריען 21 .און זענען אא נטלאא פן און די דריי הונדערט האבן געבלאזן די שופרות ,און ה' האט געשטעלט יעדן מענטשנס שווערד קעגן זיין חבר ,אפילו אין 22 .גאנצן מחנה; און די מחנה איז אנטלאפן קיין בית שיטה אין צררת ,און צום גרענעץ פון אבל מאהולה ,קיין טבת און די מענער פון ישראל האבן זיך פארזאמלט פון נפתלי ,און פון אשר ,און פון גאנץ מנשה ,און האבן נאכגעיאגט די 23 .מדינים און גדעון האט געשיקט שליחים איבערן גאנצן בארג אפרים ,לאמיר זאגן :קומט אראפ קעגן די מדינים ,און נעמט פאר 24 זיי די וואסערן ביז בית ברה און ירדן .דעמאלט האבן זיך אלע מענער פון אפרים צוזאמענגענומען ,און גענומען די וואסערן .ביז בית ברה און ירדן און זיי האבן געכאפט צוויי פירשטן פון די מדיאניטן ,עורב און זאב; און זיי האבן גע'הרג'עט עורב אויפן פעלז עורב ,און 25 זאב האבן זיי גע'הרג'עט ביים וויינקעסטל פון זאב ,און נאכגעפאלגט מדיאן ,און געבראכט די קעפ פון עורב און זאב צו .גדעון אויף יענער זייט ירדן
ריכטער 8 און די מענער פון אפרים האבן צו אים געזאגט :פארוואס האסטו אונז אזוי געטאן ,אז דו האסט אונז נישט גערופן ווען דו 1 .ביסט געגאנגען קעמפן קעגן די מדינים? און זיי האבן זיך שטארק געקריגט מיט אים אַך? איז נישט דער נאא כזאא מלונג פון די טרויבן 2 און ער האא ט צו זיי געזאא גט :וואא ס האא ב איך איצט געטאא ן אין פאא רגלייך מיט א ווַנטרויב פון אביעזר ?פון אפרים בעסער ווי דער א גאא ט האא ט איבערגעגעבן אין אייערע הענט די פירשטן פון מדין ,עורב און זאב; און וואא ס האא ב איך געקענט טאא ן אין 3 .פאא רגלייך מיט אייך? דעמאא לט האא ט זיך זייער כעס קעגן אים באא רויי קט ,ווען ער האא ט דאא ס געזאא גט ,און גדעון איז געקומען צום ירדן ,און איז אריבערגעגאנגען ,ער און די דריי הונדערט מענטשן וואא ס זענען געווען מיט אים 4 .מיד ,נאא ך זיי נאא כגעלאא פן ווַל זיי 5 אַך ,ברויטן צו די מענטשן וואא ס גייען נאא ך מיר ,א און ער האא ט געזאא גט צו די מענטשן פון סוכות :גיט ,איך בעט א .זענען מיד ,און איך יאא ג נאא ך זבחן און צלמונע ,די מלכים פון מדין און די פירשטן פון סוכות האבן געזאגט :זענען די הענט פון זבח און צלמונע שוין אין דיין האנט ,אז מיר זאלן געבן ברויט 6 ?צו דיין חיל און גדעון האט געזאגט :דעריבער ,ווען גאא ט וועט איבערגעבן זבחן און צלמונע אין מיין האא נט ,וועל איך צוריסן אייער 7 .פלייש מיט די דאא רנען פון דער מדבר און מיט שטעכלעך און ער איז ארויף פון דארט קיין פנואל ,און האט צו זיי גערעדט אויף דעם זעלבן אופן; און די מענטשן פון פנואל האבן 8 .אים געענטפערט אזוי ווי די מענטשן פון סוכות האבן אים געענטפערט און ער האא ט אויך גערעדט צו די מענטשן פון פנועל ,זאא גנדיק :ווען איך וועל צוריקקומען אין שלום ,וועל איך צעברעכן 9 .דעם טורעם איצט זענען זבח און צלמונע געווען אין כרקור ,און זייערע מחנות מיט זיי ,ארום פופצן טויזנט מענטשן ,אלע וואס זענען 10 געבליבן פון אלע מחנות פון די קינדער פון מזרח; ווייל עס זענען געפאלן הונדערט און צוואנציק טויזנט מענטשן וואס האבן .געצויגן שווערד און גדעון איז ארויף דורך דעם וועג פון די וואא ס האא בן געוואוינט אין צעלטן אויף מזרח פון נובה און יגבעה ,און האא ט 11 .געשלאא גן דעם לאא גער ,ווייל דער לאא גער איז געווען זיכער און ווען זבח און צלמונע זענען אנטלאפן ,האט ער זיי נאכגעיאגט ,און געכאפט די צוויי מלכים פון מדין ,זבח און 12 .צלמונע ,און צעבראכן דעם גאנצן חיל ,און גדעון דער זון פון יואא ש איז צוריקגעקומען פון דער מלחמה איידער די זון איז אויפגעגאא נגען 13 און ער האא ט געכאפט אא יונגן מאא ן פון די מענטשן פון סוכות ,און האא ט אים געפרעגט; און ער האא ט אים באא שריבן די 14 .פירשטן פון סוכות ,און אירע עלטסטע ,זיבעצן און זיבעציק מענטשן
4
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
און ער איז געקומען צו די מענטשן פון סוכות ,און האט געזאגט ,זעט זבח און צלמונע ,מיט וועמען איר האט מיך 15 געקריגט ,זאגנדיק ,זענען די הענט פון זבח און צלמונע שוין אין דיין האנט ,אז מיר זאלן געבן ברויט צו דיינע מענטשן וואס ?זענען מיד און ער האא ט גענומען די עלטסטע פון דער שטאא ט ,און דאא רנען פון דער מדבר און שטעכלעך ,און מיט זיי האא ט ער 16 .געלערנט די מענטשן פון סוכות .און ער האא ט אא ראא פגעוואא רפן דעם טורעם פון פנועל ,און געהרגעט די מענטשן פון דער שטאא ט 17 זַנען געווען די ,וואא ס איר האא ט געהרגעט אין תבור? האא בן זיי 18 האא ט ער געזאא גט צו זבחן און צלמונע :וואא סערע מענטשן א זַנען זיי געווען; יעדער איינער האא ט אויסגעזען ווי די קינדער פון אא מלך .געענטפערט :ווי דו ביסט ,אא זוי א מַן מוטער; ווי גאא ט לעבט ,אויב איר וואא לט זיי געלאא זט 19 מַנע ברידער ,די זין פון א זַנען געווען א און ער האא ט געזאא גט :זיי א אַך נישט געהרגעט .לעבן ,וואא לט איך א זַן ערשטגעבוירענעם :שטיי אויף און הרגע זיי! אא בער דער יונגערמאא ן האא ט נישט 20 און ער האא ט געזאא גט צו ישתש ר א ווַל ער איז נאא ך געווען אא יונגערמאא ן ווַל ער האא ט מורא געהאא ט ,א זַן שווערד ,א .אא רויסגעצויגן א האבן זבח און צלמונע געזאגט :שטיי אויף און פאל אויף אונדז ,ווייל ווי דער מענטש איז ,אזוי איז זיין שטארקייט .און 21 גדעון איז אויפגעשטאנען און האט גע'הרג'עט זבח און צלמונע ,און האט אוועקגענומען די צירונג וואס איז געווען אויף די .האלדז פון זייערע קעמלען האבן די מענער פון ישראל געזאגט צו גדעון :הערש איבער אונדז ,סיי דו ,און סיי דיין זון ,און אויך דיין זונס זון ,ווייל 22 .דו האסט אונדז געראא טעוועט פון דער האא נט פון מדין 'און גדעון האט צו זיי געזאגט :איך וועל נישט הערשן איבער אייך ,און מיין זון וועט אויך נישט הערשן איבער אייך; ה 23 .וועט הערשן איבער אייך און גדעון האט צו זיי געזאגט :איך בעט פון אייך א בקשה ,אז איר זאלט מיר געבן יעדער איינער די אוירינגלעך פון זיין 24 רויב) .ווייל זיי האבן געהאט גאלדענע אוירינגלעך ,ווייל זיי זענען געווען ישמעאלים(. און זיי האא בן געענטפערט :מיר וועלן זיי גערן געבן .און זיי האא בן אויסגעשפרייט אא קלייד ,און האא בן דאא רט 25 זַן רויב רַנגעוואא רפן יעדער די אוירינגלעך פון א .אא א און די וואא ג פון די גאא לדענע אויעררינגען וואא ס ער האא ט געבעטן איז געווען טויזנט און זיבן הונדערט שקל גאא לד; חוץ די 26 אא רנאא מענטן ,און קאא לנערס ,און פורפורנע קליידער וואא ס זענען געווען אויף די מלכים פון מדין ,און חוץ די קייטן וואא ס זענען .געווען אא רום די האא לדז פון זייערע קעמלען און גדעון האט דערפון געמאכט אן אפוד ,און אים געשטעלט אין זיין שטאא ט ,אין עפרה; און גאא נץ ישראל איז דאא רטן 27 .געגאא נגען נאא ך אים ,און דאא ס איז געוואא רן אא פאא סטקע פאא ר גדעון און פאא ר זיין הויז .אזוי איז מדין אונטערטעניק געוואא רן פאא ר די קינדער פון ישראל ,אא זוי אא ז זיי האא בן מער נישט אויפגעהויבן זייערע קעפ 28 .און דאא ס לאא נד איז געווען אין רו פערציק יאא ר אין די טעג פון גדעון זַן אייגענעם הויז 29 .און ירובעל דער זון פון יואא ש איז געגאא נגען און האא ט זיך באא זעצט אין א .און גדעון האט געהאט זיבעציק און זיבעציק זין פון זיין לייב ,ווייל ער האט געהאט אסאך ווייבער 30 קעפסװַב װאא ס איז געװען אין שכם ,זי האא ט אים אױך געבאא רן אא זון ,וועמענס נאא מען ער האא ט גערופן אא בימלך 31 א זַן .און א ,און גדעון דער זון פון יואש איז געשטאא רבן אין אא גוטן עלטער ,און איז באא גראא בן געוואא רן אין קבר פון זיין פאטער יואש 32 .אין עפרה פון די אביעזריטים זַנען געגאא נגען נאא ך 33 און עס איז געווען ,אא ז גדעון איז געשטאא רבן ,האא בן זיך די קינדער פון ישראל אומגעקערט ,און א .בעלים ,און האא בן געמאא כט בעל־ברית זייער גאא ט און די קינדער פון ישראל האבן נישט געדענקט דעם האר זייער גאט ,וואס האט זיי מציל געווען פון די הענט פון אלע 34 :זייערע שונאים פון רונד ארום און זיי האא בן נישט געטאא ן קיין גוטסקייט צום הויז פון ירבעל ,דאא ס הייסט גדעון ,לויט אא לע גוטסקייטן וואא ס ער האא ט 35 .געטאא ן צו ישראל
פסוק-ביי-פסוק ַיבערבליק .די מעשה פון גדעון אין שופטים קַפיטלעך 6ביז 8איז איינע פון די מערסט אינטערעסאנטע דערציילונגען אין דער תנ"ך עס באשרייבט א נאציע'ס ציקל פון רעבעליע און אונטערדריקונג ,דעם צוריקגעצויגענעם און שרעקלעכן רוף פון אן אומגעריכטן העלד ,א וואונדערליכער מיליטערישער זיג דערגרייכט מיט בלויז 300מענטשן ,און די קאמפליצירטע .נאכפאלגן פון הצלחה
5
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
קַפיטל :6די ַונטערדריקונג ,דער רוףַ ,ון צוגרייטונג פסוקים ) 6–1די מדיַנישע ַונטערדריקונג( :ווייל ישראל האט געטאן שלעכט אין די אויגן פון גאט ,האט גאט זיי איבערגעגעבן אין די הענט פון מדיאן פאר זיבן יאר .די מדיאניטן ,עמלקיטן ,און קינדער פון מזרח האבן חרוב געמאכט דאס .לאנד ,פארניכטעט גערעטעניש און בהמות ,געצווינגען די ישראליטן זיך צו באהאלטן אין היילן ,היילן ,און בערג פסוקים ) 10–7די נביַישע תוכחה( :ווען ישראל האט געשריגן צו גאט צוליב די מדיאניטן ,האט גאט געשיקט א נביא זיי צו דערמאנען וועגן זיין גנאד – ווי אזוי ער האט זיי ארויסגעפירט פון מצרים און זיי באפוילן נישט צו מורא האבן פאר די .געטער פון די אמורים – אבער זיי האבן נישט געהערט זיין שטימע פסוקים ) 16–11דער מלַך פון גַא ט דערשיינט( :דער מלאך פון גאא ט איז געקומען און זיך געזעצט אונטער אא ן אייאך ביי עפרה ,וואא ס האא ט געהערט צו יואא ש דעם אביעזרי .זיין זון ,גדעון ,האא ט דרעשן ווייץ ביים וויינקעלער צו באא האא לטן עס פון ,די מדינים .דער מלאך האא ט דערקלערט" ,דער גַא ט ַיז מיט דיר ,דו העלדישער גביר ".גדעון האא ט דאא ס געפרעגט ווייזנדיק אויף ישראל'ס אא רעמקייט און זיין אייגענעם נידעריקן סטאא טוס אין זיין פאא טער'ס הויז .דער גאא ט האא ט אים ".באא רואיקט ,זאא גנדיק" ,זיכער וועל ַיך זיין מיט דיר פסוקים ) 24–17דער צייכן פון ַקצעפטַציע( :גדעון האט געבעטן א צייכן צו באווייזן אז עס איז טאקע גאט וואס רעדט ,צוגרייט פלייש און אומגעזויערטע קוכן .ווען דער מלאך האט אנגערירט דעם קרבן מיטן שפיץ פון זיין שטעקן ,איז פייער ארויפגעגאנגען פון דעם שטיין און עס פארברענט ,און דער מלאך איז פארשוואונדן .דערקענענדיק ווער עס איז ,האט גדעון מורא געהאט פאר זיין לעבן ,אבער גאט האט אים געזאגט" ,שלום זַל זיין צו דיר; מורַ נישט :דו וועסט נישט .שטַרבן ".גדעון האט דארט געבויט א מזבח מיטן נאמען יהוה-שלום )דער גאט איז שלום( פסוקים ) 32–25פַרניכטונג פון דעם מזבח פון בעל( :אין דער זעלבער נאכט האט גאט געזאגט צו גדעון צו נעמען זיין .פאטער'ס צווייטן ביק און אראפברענגען זיין פאטער'ס מזבח צו בעל ,אראפהאקן דעם האלץ-געביידע )אשרה( לעבן אים גדעון האט דאס געטאן ביינאכט מיט צען קנעכט אויס מורא פאר זיין פאמיליע און די שטאט-מענטשן .ווען מען האט זיי ,אנטדעקט דעם נעקסטן מארגן ,האבן די שטאט-מענטשן געפאדערט זיין טויט ,אבער יואש האט אים פארטיידיקט ,זאגנדיג וועט ַיר זיך קריגן פַר בעל? ...זַל ער זיך קריגן פַר זיין ַייגענעם ענין ".צוליב דעם האט מען גערופן גדעון" .ירובעל )"לאז בעל זיך קריגן קעגן אים"( פסוקים ) 35–33דער גייסט פון גַא ט גיט גדעון כוח( :די מדיאניטן און עמלקיטן האא בן זיך פאא רזאא מלט און געלאא גערט אין טאא ל יזרעאל" .דער גייסט פון גַא ט ַיז געקומען ַויף גדעון" )אותיות האא ט אים באא דעקט( ,און ער האא ט געבלאא זן אא .שופר ,און פאא רזאא מלט די קלאא נעס פון אביעזר ,אשר ,זבולון און נפתלי אים נאא כצופאא לגן פסוקים ) 40–36דער סימן פון דער פליס( :נאך אלץ זוכנדיק בארואיגונג ,האט גדעון געבעטן גאט פאר א סימן ניצנדיק א פליס פון וואא ל .ערשטנס ,האט ער געבעטן פאר טוי נאר אויף דער פליס בשעת די ערד איז געבליבן טרוקן; גאט האט עס .געגעבן .דערנאך ,האט ער געבעטן אז די פליס זאל זיין טרוקן בשעת די ערד האט טוי; גאט האט דאס אויך געטאן
קַפיטל :7די פַרדיןטע ַרמיי ַון דער זיג ַיבער מדין ,פסוקים ַ) 3–1ויסַרבעטן די ַרמיי( :ירבעל )גדעון( און זיין ארמיי האבן געלאגערט לעבן דעם ברונעם פון חרוד בשעת די מדיאניטן זענען געווען צו צפון .גאט האט געזאגט צו גדעון אז די מענטשן זענען צו פיל ,כדי ישראל זאל זיך .נישט פארלאנגען כבוד איבער גאט .גאט האט באפוילן גדעון צו מעלדן אז ווער עס יז וואס האט מורא קען אוועקגיין .מענטשן זענען ַוועקגעגַנגען ,לאזנדיג 10,000הינטער זיך 22,000 פסוקים ) 8–4דער טעסט פון ווַא סער( :גאא ט האא ט געזאא גט אא ז עס זענען נאא ך צו פיל .ער האא ט געזאא גט גדעון זיי אא ראא פצוברענגען צום וואא סער ,וואו ער וועט זיי צעשיידן .די וואא ס הַא בן געשלעפט דַא ס ווַא סער מיט זייערע צונגען ווי ַא .הונט ) 300מענטשן( זענען באא זונדער געוואא רן .די וואא ס האא בן זיך אא ראא פגעקניט צו טרינקען זענען געשיקט געוואא רן אא היים .מיט בלויז 300מענטשן ,האא ט גאא ט צוגעזאא גט צו איבערגעבן מדין אין גדעון'ס הענט
6
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
פסוקים ) 15–9דער מדיַא נישער חלום( :יענער נאא כט האא ט גאא ט געזאא גט צו גדעון צו גיין אא ראא פ צום פייאנטלעכן לאא גער ווייל ער האא ט עס איבערגעגעבן אין זיין האא נט .באא גלייט דורך זיין קנעכט פורה ,האא ט גדעון געהערט ווי אא מדיאא נישער זעלנער דערציילט זיין חבר אא חלום וועגן אא קוכן גערשטן ברויט וואא ס איז אא ריינגעלאא פן אין דעם לאא גער פון מדין ,און האא ט געשלאא גן אא צעלט אא זוי אא ז עס איז צוזאא מענגעפאא לן .דער אא נדערער זעלנער האא ט עס אויסגעטייטשט" :דַא ס ַיז גַא רנישט ַא נדערש ווי גדעון'ס שווערד ...ווייל ַין זיין הַא נט הַא ט גַא ט ַיבערגעגעבן מדין ".דינען גאא ט ,איז גדעון .צוריקגעקומען צו זיינע מענטשן מיט בטחון פסוקים ) 22–16די סטרַא טעגיע פון לַא מפן ַון קרוגן( :גדעון האא ט צעטיילט די 300מענטשן אין דריי גרופעס .ער האא ט געגעבן יעדן מאא ן אא טרומייטַ ,א ליידיקן קרוגַ ,ון ַא פַא קעל )לַא מפ( ַינעווייניק פון קרוג .אא רומגערינגלט דעם לאא גער ביי נאא כט ,האא בן זיי געבלאא זן די טרומייטן ,צעבראא כן די קרוגן ,געהאא לטן די פאא קעלן אין זייערע לינקע הענט און טרומייטן אַנגעכאא פט אין דעם אין זייער רעכטער ,און געשריגן" ,דַא ס שווערד פון גַא ט ַון פון גדעון ".פאא ניק האא ט זיך א זַן חבר איבערן גאא נצן לאא גער .מדיאא ניטישן לאא גער ,און גאא ט האא ט געשטעלט יעדן מענטשנס שווערד קעגן א פסוקים ) 25–23די יַא ג( :מענער פון ישראל פון נפתלי ,אשר און מנשה האא בן נאא כגעיאא גט די אא נטלאא פענע מדיאא ניטן .גדעון האא ט געשיקט שליחים איבערן באא רג אפרים צו פאא רכאא פן די וואא סערן פאא ר זיי ביי בית-ברה און ירדן ,און האא ט געכאפט און .אומגעבראא כט צוויי מדיאא ניטישע פרינצן ,עורב ַון זַב ,וועמענס קעפ זיי האא בן צוריקגעבראא כט צו גדעון
קַפיטל :8די פַרפַלגונג ,די קַנפליקטןַ ,ון די נַכפַלגן פסוקים ַ) 3–1דיפלַמַטישע רעזַלוציע מיט ַפרים( :די מענער פון אפרים האבן זיך ביטער באקלאגט אז מען האט זיי נישט פריער גערופן צו קעמפן .גדעון האט געענטפערט מיט ענווה און טאקטיק" :ווַס הַב ַיך יעצט געטַן ַין פַרגלייך מיט דיר? ַיז נישט די נַכפַלג פון די וויינטרויבן פון ַפרים בעסער ווי די יַרגַנג פון ַביעזר?" זיין .ווייכע ענטפער האט אפגעקערט זייער צאא רן פסוקים ַ) 9–4א פזַא ג ַין סוכות ַון פנוַל( :גדעון און זיינע אויסגעמאא טערטע 300מענטשן האא בן דורכגעגאא נגען דעם ירדן טייך אין הייסער יאא ג נאא ך די איבערבליבענע מדיאא נישע מלכים ,זבח און צלמונע .זיי האא בן געבעטן די עלטסטע פון סוכות און פנואל פאא ר ברויט צו פיטערן די מידע טרופן ,אא בער די פירער האא בן געלאא כט פון גדעון און אא פגעזאא גט ,זאא גנדיק אא ז זיי האא בן נאא ך נישט געכאפט די מלכים .גדעון האא ט זיי געוואא רנט אא ז ער וועט צוריקקומען צו באא שטראא פן זיי מיט דאא רנען און .שטעכלעך פסוקים ) 17–10שטרַף ַון כַא פונג( :גדעון האא ט איבערראשט דעם פארבליבענעם מדיאא ניטישן חיל און געכאפט די ,מלכים זבח ַון צלמונע .ביי זיין צוריקקער האא ט ער באא שטראא פט די עלטסטע פון סוכות מיט מדבר דאא רנען און שטעכלעך .און ער האא ט אא ראא פגעריסן דעם טורעם פון פנועל און געהרגעט די מענטשן פון דער שטאא ט פסוקים ) 21–18דער גורל פון די מלכים( :גדעון האט געפרעגט זבח און צלמונע וואספארא סארט מענטשן זיי האבן געהרגעט אין תבור ,און אנטדעקט אז זיי זענען זיינע אייגענע ברידער .ער האט באפוילן זיין עלטסטן זון ,יתר ,זיי צו הרגענען ,אבער דער יינגל האט מורא געהאט ווייל ער איז נאך געווען יונג .די צוויי מלכים האבן דאן געבעטן גדעון זיי .אליין צו דערהרגענען ,און גדעון האט זיי געהרגעט ,נעמענדיג די האלבמאא ן-צייכנס פון זייערע קעמלען'ס האלדזן פסוקים ) 27–22דער גַא לדענער ַפוד ַון ישרַל'ס ַונטערגַא נג( :ישראל האא ט פרובירט צו מאא כן גדעון און זיין ".אא פשטאא ם ירושה-הערשער ,אא בער גדעון האא ט פעסט אא פגעזאא גט ,און דערקלערט" ,דער הַר וועט הערשן ַיבער ַייך אא בער ,גדעון האא ט געבעטן :אא ז יעדער מאא ן זאא ל אים געבן אא ן אוירינגל פון זייער רויב .ער האא ט געזאא מלט 1,755שקל גאא לד ,און געמאא כט אא ן ַפוד ,און עס געשטעלט אין זיין שטאא ט עפרה .טראא גיש ,גַא נץ ישרַל ַיז דַא רטן געגַא נגען נַא ך ַים .און עס איז געוואא רן אא פאא סטקע פאא ר גדעון און זיין הויז פסוקים ) 35–28גדעון'ס טויט ַון ישרַל'ס פַרגעסנקייט( :מדין איז געווארן אונטערגעווארפן ,און דאס לאנד האט געהאט רו פאר 40יאר בעת גדעון'ס לעבן .גדעון איז געשטארבן אין א גוטן עלטער און איז באגראבן געווארן אין קבר פון זיין פאטער יואש .גלייך נאך זיין טויט ,האבן די ישראלים זיך אומגעקערט צו גייסטיקן ניאוף ,דינען בעל-ברית און נישט .געוויזן גוטסקייט צום הויז פון ירבעל )גדעון( פאר אלעם גוטס וואס ער האט געטאן
7
גדעוןַ ,א העלדישער מַא ן
שליסל לעקציעס פון דער געשיכטע פון גדעון גַא ט ניצט דַא ס ַומגעריכטע ַון דַא ס שווַא כע :גדעון האא ט אא נגעהויבן זיך באא האא לטן אין מורא און באא טראא כט זיין משפחה ווי די שוואא כסטע אין מנשה .גאא ט האא ט באא וואוסטזיניק רעדוצירט זיין אא רמיי פון 32,000צו 300צו באא ווייאזן אא ז דער זיג .קומט פון גאא טלעכער מאא כט ,נישט מענטשלעכער מאא כט פַער געדולד מיט מענטשלעכע צווייפל :גאא ט האא ט באא געגנט גדעון'ס טיפע אומזיכערהייטן און בקשות פאא ר סימנים )דאא ס א שריט־בַ־שריט א זַן אמונה .און די פליס( מיט אומגלויבלעכער געדולד און חן ,און האא ט זאא פטיק געבויט א ַמתע פירערשַפט נעמט ַריין ענווה :גדעון האט מצליח געווען צו פירן די שוואכע שבט'ישע פאליטיק )בארואיקן די .אפרים'ער( און האט זיך אפן אפגעזאגט פון קעניגלעכער מאכט ,אנערקענענדיק אז גאט אליין זאל הערשן איבער ישראל די געפַא ר פון קַא מפרַא מיס ַין הצלחה :טראא ץ זיינע גלייבלעכע זיגן ,איז גדעון'ס שאא פונג פון דעם גאא לדענעם אפוד געוואא רן אא רוחניותדיקע פאא סטקע )עבודה זעלנער( פאא ר זיין משפחה און פאא לק ,באא ווייזנדיק אא ז רוחניותדיקע וואא כזאא מקייט .איז נויטיק אפילו -און ספעציעל -נאא ך אא גרויסן טריומף
8