Yiddish - 1st Maccabees

‫קאפיטל‪1‬‬ ‫‪1‬און עס אֹז געווען ‪,‬נאר ך דעם ווֹ אלכסנדר דער זון פון פֹלֹפוס ‪,‬דער מקעדאר נֹש ‪,‬וואר ס אֹז אא רוֹסגעגאא נגען פון לאא נד כתֹ​ֹם ‪,‬האר ט געשלאר גן דר רֹוש דעם מלך פון פרס און‬ ‫ממדֹ ‪,‬אא ז ער האר ט געקֹנֹגט אֹן א‬ ‫זַן אר רט ‪,‬דער ערשטער אֹבער גרֹכנלאנד‪.‬‬ ‫‪2‬און ער האר ט געמאא כט פֹלע מלחמות ‪,‬און וואא ן פֹלע שטאא רקֹ​ֹט ‪,‬און הרגעט דֹ מלכֹם פון דער ערד‪,‬‬ ‫‪3‬און ער אֹז דורכגעגאנגען בֹז דֹ עקן פון דער ערד ‪,‬און לקח שלל פון פֹלע אומות ‪,‬אא זוֹ אא ז דֹ ערד אֹז געווען שטֹל פאא ר אֹם ;װא ם אֹ ז ע ר דערהוֹב ן געװאר ן או ן‬ ‫זַ ן האר ץ הא ט זֹ ך דערהוֹבן‪.‬‬ ‫‪4‬און ער האר ט קבץ א חזק חזק צבא ‪,‬און האר ט מלך אָֹער מדֹנות ‪,‬און ֹוֹמ ם ‪,‬און מלכֹם ‪,‬וואר ס זֹ​ֹאנען אֹם געוואר רן ֻמשּ ָר רֹם‪.‬‬ ‫‪5‬און נאך דֹ דאזֹקע זאכן אֹז ער קראנק געווארן ‪,‬און האט באמערקט אז ער זאל שטאא רבן‪.‬‬ ‫‪6‬דערפאר האט ער גערופן זֹ​ֹנע עבדֹם ‪,‬וואס זענען געווען כבוד ‪,‬און זענען מֹט אֹם אוֹפגעוואקסן געווארן פון זֹ​ֹן ֹוגנט ‪,‬און האט צעטֹ​ֹלט זֹ​ֹן מלכות צווֹשן זֹ​ֹ ‪,‬‬ ‫בשעת ער האט נאך געלעבט‪.‬‬ ‫‪7‬און אלכסנדר האר ט געקֹנֹגט צוועלף ֹאר ר ‪,‬און אֹז דעמאר לט געשטאר רבן‪.‬‬ ‫‪8‬און זֹ​ֹאנע עבדֹם האר ָן געוועלטֹקט אֹטלעכער אֹן זֹ​ֹן אר רט‪.‬‬ ‫‪9‬און נאר ך זֹ​ֹן טוֹט ‪,‬זֹ​ֹ אא לע שטעלן קרוֹנען אוֹף זֹך ;אא זױ האר בן געטאר ן זַערע זֹן נאר ך זַ ֹאר רן לאא נג ‪,‬און בַז האר בן זֹך געמערט אױף דער ערד‪.‬‬ ‫‪10‬און עס אֹז ארוֹס פון זֹ​ֹ א רשע שורש אנטֹוכוס מֹטן נאמען אפֹפאנס ‪ ,‬דער זון פון אנטֹכוס דעם מלך ‪ ,‬וואס אֹז געווען אן אר רעווֹן אֹן רוֹם ‪ ,‬און ער האט געקֹנֹגט‬ ‫אֹן דֹ הונדערט און זֹבן און דרֹ​ֹסֹק ֹאר ר פון דֹ מלכות פון דֹ גרֹכן‪.‬‬ ‫‪11‬אֹן ֹענע טעג זענען דאר רטן אא רוםגעגאא נגען פון ֹשראל רשעֹם ‪,‬וואר ס האר ָן ארָמ ֹם ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬לאר מֹר גֹ​ֹן און שלֹסן אא בונד מֹט דֹ גוֹם וואר ס רונד אא רום אונדז ‪,‬‬ ‫וואר רעם זֹנט מֹר זענען פון זֹ​ֹ אא וועק ‪,‬האר ָן מֹר געהאא ט פֹל צער‪.‬‬ ‫‪12‬און דער דאר זֹקער מכשֹר האר ט זֹ​ֹ געפעלן‪.‬‬ ‫‪13‬און עטלעכע פון דֹ מענטשן זענען אא זוֹ פאר רוֹס דאר ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זענען געגאנגען צו דעם מלך ‪,‬וואר ס האר ט זֹ​ֹ געגעבן רֹשֹון צו טאר ן לוֹט דֹ געזעצן פון דֹ גוֹ​ֹם‪.‬‬ ‫‪14‬און זֹ​ֹ האר ָן בנה אא ֻמקום מא חחננה אֹן ֹרושר לאֹמ ם לוֹט דֹ מנהגֹם פון דֹ ֹוֹמ ם;‬ ‫‪15‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך געמאא כט אומבאא שנֹט ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן עזב דעם ָרֹת הקדושה ‪,‬און האר ָן זֹך התחבר צו דֹ ֹוֹמ ם ‪,‬און זֹ​ֹאנען מכר געוואר רן צו עשה רעה‪.‬‬ ‫‪16‬און ווען דֹ מלכות אֹז געגרֹנדעט געווארן פאר אנטֹכוס ‪,‬האט ער געטראכט צו קֹנֹגן אֹבער מצרֹם ‪,‬כדֹ ער זאל האבן דֹ שלֹטה פון צווֹ​ֹ מלוכות‪.‬‬ ‫רַטער ‪,‬און מֹט אא גרוֹסן חֹל;‬ ‫צרֹמ ם מֹט אא גרוֹסן המון ‪,‬מֹט מרכבות ‪,‬און העלפנטן ‪,‬און א‬ ‫‪17‬דרום אֹז ער געגאא נגען אֹן ממ א‬ ‫צרֹמ ם ;און א סך זענען פארוואונדעט געווארן צום טוֹט‪.‬‬ ‫‪18‬און ער האר ט געמאא כט מלחמה קעגן תלמֹ דעם מלך פון ממ א‬ ‫‪19‬און זֹ​ֹ האר ָן לקח דֹ חזקות אֹן אנ נרץ ממ א‬ ‫צרֹמ ם ‪,‬און ער האר ט לקח אֹר שלל‪.‬‬ ‫צרֹמ ם ‪,‬האר ט ער זֹך אומגעקערט אֹן הונדערט דרֹטן און פערצֹק ֹאר ר ‪,‬און אֹז אא רױפגעגאא נגען קעגן ֹשראל און ֹרושלֹם‬ ‫‪20‬און נאר ך דעם וואר ס אנטֹוכוס האר ט געשלאר גן ממ א‬ ‫מֹט אא גרױסן המון‪.‬‬ ‫‪21‬און ער אֹז אא א‬ ‫רַנגעגאא נגען מֹט שטאר לץ אֹן מֹזרח ‪,‬און האר ט אא וועקגענומען דעם גֹלדערנעם מזבח ‪,‬און דֹ מנורה פון לֹכט ‪,‬און אא לע אֹרע כלֹם;‬ ‫‪22‬און דער טֹש פון דֹ ָרוֹט ‪,‬און דֹ כלֹם ‪,‬און דֹ אפרונֹם ‪.‬און דֹ גֹלדערנע װענטקעס ‪,‬און דעם פַער ‪,‬און דער קרױן ‪,‬און דֹ גֹלדערנע צֹרונג װאר ס פאא רן הֹכל ‪,‬אא לץ‬ ‫װאר ס ער האר ט אר פגעטאר ן‪.‬‬ ‫טַערע כלֹם;‬ ‫‪23‬און ער האר ט גענומען דאר ס זֹלבער און דאר ס גאר לד ‪,‬און דֹ א‬ ‫‪24‬און אז ער האט אלעס אוועקגענומען ‪,‬אֹז ער ארלנגעגאנגען אֹן זֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם לאנד ‪,‬נאכדעם וואס ער האט געמאכט א גרוֹסער שחֹטה ‪,‬און האט גערעדט זֹ​ֹער‬ ‫שטאלץ‪.‬‬ ‫‪25‬דערֹבער אֹז געווען א אבל גדול אֹן ֹשראל ‪,‬אֹן אֹטלעכן ארט וואו זֹ​ֹ זענען געווען;‬ ‫‪26‬און דֹ שרֹם און זקנֹם האר ָן טרוֹערט ‪,‬דֹ בתולות און דֹ בחורֹם זֹ​ֹאנען חלש געוואר רן ‪,‬און דֹ שֹ​ֹנקֹ​ֹט פון נ מרשֹם האר ט זֹך געבֹטן‪.‬‬ ‫‪27‬אֹטלעכער חתן האר ט גענומען קלאר גן ‪,‬און דֹ ‪,‬וואר ס אֹז געזעסן אֹן דער חתונה‪-‬קאא מער ‪,‬אֹז געווען אֹן כבדות;‬ ‫‪28‬און דאר ס לאא נד האר ט זֹך גערֹסן פאא ר אֹרע ֹושבֹם ‪,‬און דאר ס גאא נצע ָֹת ֹעקב אֹז געווען פאא רדעקן מֹט בלבול‪.‬‬ ‫‪29‬און נאר ך ‪ֹ 2‬אר ר ‪,‬און נאר ך ‪ֹ 2‬אר ר ‪,‬האר ט דער מלך געשֹקט זֹ​ֹן ראשֹ‪-‬גבאֹ‪-‬מכס צו דֹ שטעט פון ֹהודה ‪,‬וואר ס זענען געקומען קֹ​ֹן ֹרושלֹם מֹט אא גרוֹסער המון‪.‬‬ ‫‪30‬און ער האר ט צו זֹ​ֹ גערעדט דברֹ שלום ‪,‬אר בער אא לץ אֹז געווען מרמה ;וואר רעם ווען זֹ​ֹ האר ָן אֹם געגעָן בטחון ‪,‬אֹז ער פלוצעם געפאא לן אוֹף דער שטאר ט ‪,‬און האר ט זֹ‬ ‫געשלאר גן זֹ​ֹער שווער ‪,‬און האר ט פאא רטֹלֹקט אא סך פון ֹשראל‪.‬‬ ‫זַטן‪.‬‬ ‫הַזער און אֹרע ווענט פון אא לע א‬ ‫‪31‬און אא ז ער האר ט לקח דעם שלל פון דער ִמ ֹר ‪,‬האר ט ער זֹ אר נגעצֹנדן ‪,‬און האר ט אא ראר פגערֹסן דֹ א‬ ‫‪32‬אר ָער דֹ ווֹ​ֹבער און דֹ קֹנדער האר ָן זֹ​ֹ געפאא נגען ‪,‬און האר ָן ֹרש דֹ בהמות‪.‬‬ ‫‪33‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געבוֹט דֹ שטאר ט פון דוד מֹט אא גרוֹס און שטאא רק וואא נט ‪,‬און מֹט גוואא לדֹק טורעמס ‪,‬און געמאכט עס פאא ר אא שטאא רק מחנה‪.‬‬ ‫‪34‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹן אֹר אא חא ר אא חטא ‪,‬רשעֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך בצרטן אֹן אֹר‪.‬‬ ‫‪35‬און זֹ​ֹ האר ָן עס געָראא כט מֹט כלֹם און מֹט מאכלֹם ‪,‬און ווען זֹ​ֹ האר ָן קבץ דעם שלל פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹ​ֹ דאר רטן אא רֹ​ֹנגעלַגט ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געוואר רן אא ֻשכרר‪.‬‬ ‫‪36‬וואר רעם עס אֹז געווען אא ן מר קום אא חחרות אא קעגן דעם מקדש ‪,‬און אא ן ארע פון ֹשראל‪.‬‬ ‫‪37‬און זֹ​ֹ האר ָן שפך תמֹם ָר ם אוֹף אא לע א‬ ‫זַטן פון קדשֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן עס טמא;‬ ‫‪38‬און דֹ ֹושבֹ ֹרושר לאֹמ ם זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן פאא ר זֹ​ֹ ‪,‬און דֹ ִמ ֹר אֹז געמאא כט געוואר רן פאא ר אא וואוֹנונג פון פרעמדע ‪,‬און אֹז געוואר רן פרעמד פאא ר דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען אֹן אֹר‬ ‫געבוֹרן געוואר רן ;און אֹרע אֹ​ֹגענע קֹנדער האר בן זֹ אֹבערגעלאר זט‪.‬‬ ‫‪39‬אֹר מֹזבֹ​ֹעך אֹז חרב געוואר רן ווֹ אא מדבר ‪,‬אֹרע סעודות זענען הפך געוואר רן אֹן אבלות ‪,‬אֹרע שבתות אֹן חרפה אֹר כבוד אֹן בוז‪.‬‬ ‫‪40‬אא זוֹ ווֹ אֹר כבוד אֹז געווען ‪,‬אא זוֹ אֹז אֹר שאא נד געמערט געוואר רן ‪,‬און אֹר מעלה אֹז פאא רוואא נדלט געוואר רן אֹן אבלות‪.‬‬ ‫‪41‬און דער מלך אנטֹוכוס האט געשרֹבן צו זֹ​ֹן גאנצער מלוכה ‪,‬אז אלע זאלן זֹ​ֹן אֹ​ֹן פאלק;‬ ‫‪42‬און אֹטלעכער זאר ל פאא רלאר זן זֹ​ֹאנע געזעצן ‪,‬און אא לע גוֹם האר בן מסכֹם געווען לוֹט דעם באא פעל פון דעם מלך‪.‬‬ ‫‪ֹ43‬אר ‪,‬אוֹך פֹלע פון דֹ ֹשראל האר בן מסכֹם געווען צו זֹ​ֹן רעלֹגֹע ‪,‬און זֹ​ֹ האר בן קרבן צו געץ ‪,‬און חלל דעם שבת‪.‬‬ ‫‪44‬װאר רום דער מלך האר ט געשֹקט ברֹװ דורך שלֹחֹם צו ֹרושר לאֹמ ם און צו דֹ שטעט פון ֹהודה ‪,‬אא ז זַ זאר לן נאר כקומען דֹ פרעמדע געזעצן פון לאא נד‪.‬‬ ‫‪45‬און אֹסור בראא נדאר פפער ‪,‬און זבח און משקה ‪,‬אֹן דעם הֹכל ;און זֹ​ֹ זאר לן מחלל דֹ שבתֹם און דֹ ֹום טוב טעג‪.‬‬ ‫‪46‬און זֹ​ֹ זאר לן פאא רשוועכן דעם מֹזבֹ​ֹעך און דאר ס הֹ​ֹלֹקע פאר לק;‬ ‫‪47‬שטעל מזבחות ‪,‬און גלעזער ‪,‬און קאפלען פון אפגעטער ‪,‬און זבח דֹ פלֹ​ֹש פון חזֹרֹם ‪,‬און טמא בהמות;‬ ‫‪48‬אא ז זֹ​ֹ זאר לן אוֹך אֹבערלאר זן זֹ​ֹערע קֹנדער אומבאא שנֹטענע ‪,‬און מאא כן זֹ​ֹערע נפשות אא תעב מֹט כל מֹנֹ אומרֹ​ֹנקֹ​ֹט און חֹלול השם‪.‬‬ ‫‪49‬בֹז צום סוף זאלן זֹ​ֹ פארגעסן דֹ תורה ‪,‬און טוֹשן אלע געזעצן‪.‬‬ ‫‪50‬און אֹטלעכער װאר ס האר ט נֹט געװאר לט טאר ן אא זױ װֹ דעם באא פעל פון מלך ‪,‬האר ט ער געזאר גט ‪:‬ער זאר ל שטאא רבן‪.‬‬ ‫‪51‬אזוֹ אוֹך האט ער געשרֹבן צו זֹ​ֹן גאנצע מלכות ‪,‬און ער האט געשטעלט משגֹחֹם אֹבער דעם גאא נצן פאלק ‪,‬און באפוֹלן דֹ שטעט פון ֹהודה צו קרבן ‪,‬שטאר ט דורך‬ ‫שטאר ט‪.‬‬ ‫‪52‬און א סך פון דעם פאלק האבן זֹך צוגעזאמלט צו זֹ​ֹ ‪,‬צו ווֹסן ֹעדן אֹ​ֹנעם ‪,‬וואס האט פארלאזט דֹ תורה ;און זַ האר בן געטאר ן בַז אֹן לאא נד;‬ ‫‪53‬און זֹ​ֹ האר ָן פאא רטרֹבן דֹ ֹשראל אֹן געהֹ​ֹם ערטער ‪,‬אא פֹלו וואוהֹן זֹ​ֹ קענען אא נטלאר פן פאא ר הֹלף‪.‬‬

‫‪54‬און דעם פופצנטן טאר ג פון חודש קא ֻשללו ‪,‬אֹן הונדערט פֹנף און פערצֹק ֹאר ר ‪,‬האר בן זַ אױפגעשטעלט אױפן מזבח דֹ אומװערדֹקַט פון שממה ‪,‬און זַ האר בן געבױט‬ ‫זַטן;‬ ‫מזבחות אר פגעטער אֹן דֹ שטעט פון ֹהודה פון אא לע א‬ ‫‪55‬און זֹ​ֹ האר ָן קטורת ָֹ אֹ דֹ דלתות פון זֹ​ֹערע א‬ ‫הַזער ‪,‬און אֹן דֹ רחובות‪.‬‬ ‫‪56‬און אז זֹ​ֹ האבן צערֹסן דֹ ספרֹ התורה וואס זֹ​ֹ האבן געפונען ‪,‬האבן זֹ​ֹ זֹ​ֹ פארברענט מֹט פֹ​ֹער‪.‬‬ ‫‪57‬און ווער עס ֹז וואר ס אֹז געפונען געוואר רן מֹט עפעס דעם בוך פון דֹ בונד ‪,‬אר דער אוֹב ווער עס ֹז געהאר לפן צו דער ֹורה ‪,‬דֹ געבאר ט פון דעם מלך אֹז געווען אא ז זֹ​ֹ‬ ‫זאר ל טֹ​ֹטן אֹם‪.‬‬ ‫‪58‬אא זוֹ האר ָן זֹ​ֹ געטאר ן לוֹט זֹ​ֹער רשות צו דֹ ֹשראל ֹעדן חודש ‪,‬צו אא לע וואר ס מען האר ט געפונען אֹן דֹ שטעט‪.‬‬ ‫‪59‬און דעם פֹנף און צװאא נצֹקסטן טאר ג פון חודש האר בן זַ מקרֹב געװען אױפן מזבח געץ װאר ס אױף דעם מזבח פון גאר ט‪.‬‬ ‫‪60‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט לוֹט דעם געבאט האבן זֹ​ֹ געטֹ​ֹט געווֹסע פרוֹען ‪,‬וואס האבן געמאכט מֹלה זֹ​ֹערע קֹנדער‪.‬‬ ‫‪61‬און זֹ​ֹ האר ָן אוֹפגעהענגט דֹ קלֹ​ֹנע קֹנדער אוֹף זֹ​ֹער האא לדז ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן ָא ִאל זֹ​ֹערע הא ָרֹמ ם ‪,‬און הרגענען דֹ וואר ס האר ָן זֹ​ֹ מֹלה‪.‬‬ ‫‪62‬אר ָער ארָמ ֹם אֹן ֹשראל האר ָן זֹך גענומען ‪,‬און האר ָן זֹך ָאא שטערט אֹן זֹך נֹשט צו עסן קֹ​ֹן טמא‪.‬‬ ‫‪63‬דערֹבער ‪,‬מער צו שטאא רבן ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן זֹך נֹט פאא ראומרַנֹקט ווערן מֹט פלֹ​ֹש ‪,‬און זֹ​ֹ זאר לן נֹט מחלל דעם הֹ​ֹלֹקן בונד ;אא זוֹ זענען זֹ​ֹ געשטאר רבן‪.‬‬ ‫‪64‬און עס אֹז געווען זֹ​ֹער גרוֹס גרֹמצארן אוֹף ֹשראל‪.‬‬ ‫קאפיטל‪2‬‬ ‫‪1‬אֹן ֹענע טעג אֹז אוֹפגעשטאנען מתתֹה דער זון פון ֹוחנן ‪ ,‬דער זון פון שמעון ‪ ,‬אא כהן פון דֹ קֹנדער פון ֹוארֹב ‪ ,‬פון ֹרושלֹם ‪ ,‬און אֹז געזעסן אֹן מאר דֹן‪.‬‬ ‫‪2‬און ער האר ט געהאא ט ‪ 5‬זֹן ‪ֹ,‬ונרן ‪,‬גערופן קא מדֹס‪.‬‬ ‫‪3‬שמעון ;גערופן טאסֹ‪:‬‬ ‫‪ֹ4‬הודה ‪,‬וועמען מען האר ט גערופן מא כֻ בל ע‪:‬‬ ‫‪5‬אנ לִר זרר האר ט גערופן אברן ‪,‬און ֹהונתן ‪,‬וועמענס נאר מען אֹז געווען אא פוס‪.‬‬ ‫‪6‬און ווען ער האט געזען דֹ חֹלול השם ‪,‬וואס זענען באגאנגען געווארן אֹן ֹהודה און ֹרושלֹם‪,‬‬ ‫מַן פאר לק ‪,‬און פון דער הַלֹקער שטאר ט ‪,‬און דאר רטן װױנען ‪,‬װען זֹ‬ ‫‪7‬האר ט ער געזאר גט ‪:‬ווֹ​ֹ אֹז מֹר !פאא ר װאר ס בֹן אֹך געבאר רן געװאר רן צו זען דֹ דאר זֹקע אומגלֹק פון א‬ ‫פַנט ‪,‬און דאר ס הַלֹקטום אֹן דער האא נט פון פרעמדע?‬ ‫אֹז אֹבערגעגעבן געװאר רן אֹן דער האא נט פון דעם א‬ ‫‪8‬אֹר טעמפל אֹז געווארן ווֹ אא מענטש אר ן כבוד‪.‬‬ ‫‪9‬אֹרע כלֹם זֹ​ֹאנען נלקח געוואר רן אֹן גלות ‪,‬אֹרע תֹנוקות זֹ​ֹאנען הרג אֹן דֹ רחובות ‪,‬אֹרע בחורֹם מֹט דער שווערד פון דעם פֹ​ֹאנט‪.‬‬ ‫‪10‬וואר ס פאר לק האר ט נֹשט געהאא ט קֹ​ֹן חלק אֹן אֹר מלכות ‪,‬און האר ט באא קומען פון אֹר שלל?‬ ‫פרַער פרוֹ אֹז זֹ געוואר רן אא קנעכט‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪11‬כל אֹרע חפצֹם ווערן אא וועקגענומען ;פון אא‬ ‫‪12‬און הנה ‪,‬אונדזער מֹזבֹ​ֹעך ‪,‬אונדזער שֹ​ֹנקֹ​ֹט און אונדזער פראא כט ‪,‬אֹז חרוב ‪,‬און דֹ גוֹ​ֹם האר בן עס חלל‪.‬‬ ‫‪13‬צו וואר ס זאר לן מֹר נאר ך לעבן?‬ ‫‪14‬און מתתֹה און זֹ​ֹאנע זֹן האר ָן קרע זֹ​ֹערע בגדֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך אר נגעטאר ן אֹן זאא ק ‪,‬און האר ָן צער צער געווען‪.‬‬ ‫‪15‬און אֹנמֹטן זֹ​ֹאנען בוא דֹ שרֹם פונעם מלך ‪,‬וואר ס האר ָן געצווֹנגן דאר ס פאר לק צו מרֹדה ‪,‬אֹן דער שטאר ט מודֹן ‪,‬זֹ​ֹ צו קרבן‪.‬‬ ‫‪16‬און ווֹ פֹלע פון ֹשראל זענען געקומען צו זֹ​ֹ ‪,‬אוֹך מתתֹה און זֹ​ֹנע זֹן זענען צוזאא מען‪.‬‬ ‫‪17‬האר ָן געענטפערט דֹ שרֹם פונעם מלך ‪,‬און האר ָן אמר צו מתתֹהו אא זוֹ ‪:‬דו בֹסט אא גבאֹ ‪,‬און אא נכבד ‪,‬און אא ֹרדול אֹן דער דאר זֹקער שטאר ט ‪,‬און האר ט זֹך מחזק מֹט זֹן‬ ‫און מֹט ברֹדער‪.‬‬ ‫זַנען געבלֹבן אֹן ֹרושלֹם ;‬ ‫‪18‬און אא צונד ‪,‬קום דו ערשט ‪,‬און מקֹ​ֹם דעם מלכס געבאר ט ‪,‬אא זױ װֹ אא לע פעלקער האר בן געטאר ן ‪,‬און אױך דֹ מענער פון ֹהודה ‪,‬און דֹ װאר ס א‬ ‫אא זױ װעסטו א‬ ‫זַן אֹן דער צאר ל פון דעם מלך ‪.‬פרֹ​ֹנט ‪,‬און דו און אֹ​ֹערע קֹנדער וועט זֹ​ֹן כבוד מֹט זֹלבער און גאר לד ‪,‬און פֹלע באא לוֹנונג‪.‬‬ ‫זַנען אונטער דעם מלכס ממשלה ‪,‬זֹ​ֹנען אֹם צוהערן ‪,‬און אֹטלעכער פאא לן‬ ‫‪19‬האר ט מתתֹהו געענטפערט ‪,‬און האר ט גערעדט מֹט אא הוֹך קר ול ‪:‬כאר טש אא לע פעלקער וואר ס א‬ ‫זַנע געבאר ט‪.‬‬ ‫זֹך אר פ פון דער רעלֹגֹע פון זֹ​ֹערע עלטערן ‪,‬און געבן צושטֹמען צו א‬ ‫‪20‬און אֹך וועל הלך אֹן דעם בונד פון אונדזערע אבות ‪,‬אֹך און מֹ​ֹנע זֹן און מֹ​ֹנע אחֹם‪.‬‬ ‫‪21‬חלֹלה מֹר זאר לן פאא רלאר זן דֹ תורה און דֹ געזעצן‪.‬‬ ‫‪22‬מֹר וועלן נֹשט שמע צו דֹ רֹ​ֹד פון מלך ‪,‬צו גֹ​ֹן פון אונדזער רעלֹגֹע ‪,‬אר דער פון דער רעכטער האא נט ‪,‬אר דער פון דער לֹנקער האא נט‪.‬‬ ‫‪23‬און אא ז ער האר ט געלאר זט רעדן דֹ דאר זֹקע װערטער ‪,‬אֹז אַנער פון דֹ ֹ​ֹמ דן געקומען אֹן דֹ אױגן פון אא לע ‪,‬צו קרבן אױפן מזבח װאר ס אֹן מודֹן ‪,‬אא זױ װֹ דעם מלכס‬ ‫געבאר ט‪.‬‬ ‫‪24‬וואר ס ‪,‬ווען מתתֹהו האר ט געזען ‪,‬האר ט ער זֹך אר נגעצונדן מֹט קנאות ‪,‬און זֹ​ֹאנע לרֹץ האר ט געצֹטערט ‪,‬און ער האר ט נֹט געקענט פאא רהאא לטן צו ווֹ​ֹזן זֹ​ֹן כעס לוֹט דעם‬ ‫ממשפט ;דערֹבער אֹז ער געלאר פן און אֹם דערהרגעט אוֹפן מזבח‪.‬‬ ‫‪25‬אוֹך דעם נצֹב המלך ‪,‬וואר ס האר ט געצווֹנגן מענטשן צו קרבן ‪,‬האר ט ער געהרגעט אֹן ֹענער צֹ​ֹט ‪,‬און דעם מזבח האר ט ער אא ראר פגערֹסן‪.‬‬ ‫‪26‬אא זוֹ האר ט ער זֹך קנאֹ פאא ר דער ֹורה פון ה 'אא זוֹ ווֹ פֹנעס האר ט געטאר ן צו זמברֹ ָן שר לום‪.‬‬ ‫‪27‬און מתתֹה האר ט געשרֹגן אֹבער דער שטאר ט מֹט אא הוֹך קר ול ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬ווער סע אֹז קנאֹ אֹן דער ֹורה ‪,‬און מקֹ​ֹם דעם בונד ‪,‬זאר ל מֹר נאר כפאר לגן‪.‬‬ ‫‪28‬און ער און זֹ​ֹאנע זֹן זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן אֹן דֹ בערג ‪,‬און האר בן אֹבערגעלאר זן אא לץ וואר ס זֹ​ֹ האר בן געהאט אֹן דער שטאר ט‪.‬‬ ‫‪29‬דעמאלט זענען פֹלע וואר ס געזוכט גערעכטֹקֹ​ֹט און משפט אא ראר פ אֹן דער מדבר ‪,‬דאר רטן וואוֹנען;‬ ‫‪30‬אֹ זֹ​ֹ ‪,‬און זֹ​ֹערע קֹנדער ‪,‬און זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער ;און זַערע בהמות ;װאר רום דֹ צרות האר בן זֹך געמערט אױף זַ‪.‬‬ ‫‪31‬און אא ז מע האר ט דערצַלט דֹ קנעכט פון מלך ‪,‬און דעם חֹל װאר ס אֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬אֹן דער שטאר ט פון דר ומ דן ‪,‬אא ז מענער װאר ס האר בן אֹבערגעבראר כן דעם מלכס געבאר ט ‪,‬‬ ‫א‬ ‫זַנען ֹרד אֹן דֹ סתר אֹן מדבר‪,‬‬ ‫‪32‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט אא גרוֹסער צאר ל ‪,‬און האר ָן זֹ​ֹ דערכאא פט ‪,‬און האר ָן מחנה אא קעגן זֹ​ֹ ‪,‬און האר ָן געמאא כט מלחמות קעגן זֹ​ֹ אוֹפן טאר ג פון שבת‪.‬‬ ‫‪33‬און זֹ​ֹ האר ָן צו זֹ​ֹ געזאר גט ‪:‬זאר ל גענוג וואר ס אֹר האר ט געטאר ן בֹז אֹצט ;גַט אא רױס ‪,‬און טוט אא זױ װֹ דאר ס געבאר ט פון מלך ‪,‬און אֹר װעט לעבן‪.‬‬ ‫‪34‬אר ָער זֹ​ֹ האר ָן אמר ‪:‬מֹר וועלן נֹשט ֹצא ‪,‬און נֹשט עשה דעם מצוות המלך ‪,‬צו חלל דעם ֹום שבת‪.‬‬ ‫‪35‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ געגעָן דֹ מלחמה מֹט אא לע שנעלקֹ​ֹט‪.‬‬ ‫‪36‬אר ָער זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נֹשט געענטפערט ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן נֹשט וואא רפן אוֹף זֹ​ֹ אא ן אנ בנ ן ‪,‬און נֹשט פאא רהאא לטן דֹ ערטער וואר ס זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געלעגן חבורות;‬ ‫‪37‬אר ָער אר ָער געזאר גט ‪:‬לאר מֹר שטאא רָן אא לע אֹן אונדזער תמֹמות ;הֹמל און ערד וועלן ִלדות פאא ר אונדז ‪,‬אא ז אֹר האר ט אונדז מות בטעות‪.‬‬ ‫‪38‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען קום קעגן זֹ​ֹ אֹן מלחמה אוֹף שבת ‪,‬און זֹ​ֹ געהרגעט זֹ​ֹ מֹט זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער און קֹנדער און זֹ​ֹער בהמה ‪,‬צו דער צאר ל פון טוֹזנט מענטשן‪.‬‬ ‫‪39‬און ווען מתתֹהו און זֹ​ֹאנע חחבל מרֹם האר ָן דאר ס פאא רשטאא נען ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ טרוֹערֹק פאא ר זֹ​ֹ ווֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪40‬און אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹ האט געזאגט צו אנדערן ‪:‬אוֹב מֹר אא לע טאר ן ווֹ אונדזער ברֹדער האר בן געטאן ‪,‬און נֹט מלחמה מלחמה פאא ר אונדזער לעבן און געזעצן קעגן דֹ גוֹ​ֹם ‪,‬‬ ‫זֹ​ֹ וועלן אֹצט געשווֹנד וואר רצל אונדז אוֹס פון דער ערד‪.‬‬ ‫‪41‬דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ אֹן ֹענער צֹ​ֹט גזר ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬ווער סע וועט קומען צו קעמפן מֹט אונדז אוֹף שבת ‪,‬וועלן מֹר קעמפן קעגן אֹם ;און מֹר װעלן נֹט אא לע‬ ‫זַנען דערמאר רדעט געװאר רן אֹן דֹ געהַסן‪.‬‬ ‫שטאא רבן ‪,‬אא זױ װֹ אונדזערע ברֹדער װאר ס א‬

‫געטרַען אױף דער ֹורה‪.‬‬ ‫א‬ ‫זַנען געװען‬ ‫זַנען געװען גבורֹם פון ֹשראל ‪,‬אא לע װאר ס א‬ ‫‪42‬דענצמאר ל אֹז געקומען צו אֹם אא מחנה אסֹדֹם ‪,‬װאר ס א‬ ‫‪43‬און אא לע ‪,‬וואר ס זענען אא נטלאר פן פאא ר רדֹפות ‪,‬האר בן זֹך אֹ​ֹנגעשרֹבן צו זֹ​ֹ ‪,‬און זֹ​ֹ זענען געווען אא פאא רהאא לטן‪.‬‬ ‫‪44‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך אֹ​ֹאנגעשלאר סן מֹט זֹ​ֹערע כוחות ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן נכה חטאֹם אֹן זֹ​ֹער כעס ‪,‬און רשעֹם אֹן זֹ​ֹער גרֹמצארן ;אר ָער דֹ אֹבערֹקע זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן צו דֹ‬ ‫ֹוֹמ ם צו עזר‪.‬‬ ‫‪45‬און מתתֹה און זֹ​ֹאנע חברֹם זענען רונד ארום ‪,‬און האבן אראפגערֹסן דֹ מזבחות‪.‬‬ ‫‪46‬און וואר ס זֹ​ֹ האר ָן מצא ָֹ​ֹאם פון פון ֹשראל אומלטע ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ געמא לט מֹט חֹל‪.‬‬ ‫‪47‬און זֹ​ֹ האר ָן נאר כגעֹאר גט דֹ גרדולֹם ‪,‬און דֹ מא ִחשנ ה אֹז געווען מצלֹח אֹן זֹ​ֹער ֹרד‪.‬‬ ‫‪48‬און זֹ​ֹ האר ָן דערהערט דֹ ֹורה פון דער האא נט פון דֹ גוֹ​ֹם ‪,‬און פון דער האא נט פון מלכֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן נֹשט געלֹטן דעם זֹנדֹקן צו נצחון‪.‬‬ ‫‪49‬און ווען דֹ צֹ​ֹט אֹז דערנענטערט געוואר רן ‪,‬אא ז מתתֹה זאר ל מות ‪,‬האר ט ער געזאר גט צו זֹ​ֹנע זֹן ‪:‬אא צונד האר ט זֹך גאון און תוכחה באא קומען שטאא רקֹ​ֹט ‪,‬און דֹ צֹ​ֹט פון‬ ‫חורבן ‪,‬און דער גרֹמצארן פון צאר רן‪.‬‬ ‫אַערע עלטערן‪.‬‬ ‫‪,‬זַנט קנאֹ פאא ר דער ֹורה ‪,‬און גֹט אֹ​ֹאער נפש פאא ר דעם בונד פון א‬ ‫‪,‬מַנע זֹן א‬ ‫‪50‬דערָֹער אא צונד א‬ ‫‪51‬רוף צו דערמאר נונג וואר ס מעשֹם אונדזערע אבות האבן געטאן אֹן זֹ​ֹער צֹ​ֹט ;אא זױ װעט אֹר באא קומען אא גרױסן כבוד און אא ן אַבֹקן נאר מען‪.‬‬ ‫‪52‬אֹז אברהם נֹט געפונען געווארן געטרֹ​ֹ אֹן נסֹון ‪,‬און עס אֹז אֹם גערעכנט געווארן פאר גערעכטֹקֹ​ֹט?‬ ‫צרֹמ ם‪.‬‬ ‫‪53‬און ֹוסף האר ט אֹן דער צֹ​ֹט פון זֹ​ֹן צרה געהֹט דעם מצוה ‪,‬און ער אֹז געוואר רן האא ר פון ממ א‬ ‫‪54‬און פמ ֹננס ‪,‬אר במ ֹנו ‪,‬האר ט אֹן זֹ​ֹן קנאֹם און פאא רצווֹ​ֹפלט געקרֹגן דעם בונד פון אא ן אֹ​ֹבֹקע כהונה‪.‬‬ ‫‪55‬און ֹאר שקע ‪,‬פאא ר מקֹ​ֹם דאר ס וואר רט ‪,‬אֹז געוואר רן אא רֹכטער אֹן ֹשראל‪.‬‬ ‫‪56‬און כללב ‪,‬וואר ס האר ט ִלדות געזאר גט פאא ר דער עדה ‪,‬האר ט לקח דֹ נחלה פון דער ערד‪.‬‬ ‫‪57‬און דר ומ ד ‪,‬פון וואר ס ער אֹז ארחם ‪,‬האר ט פאא רמאר גט דעם טראר ן פון אא ן עולם מלכות‪.‬‬ ‫‪58‬אל למ ֹרהו ‪,‬וואר ס אֹז פאא רברענט און פאא רברענט געוואר רן פאא ר דער ֹורה ‪,‬אֹז אוֹפגענומען געוואר רן אֹן הֹמל‪.‬‬ ‫‪59‬און חננֹה ‪,‬עזרֹה ‪,‬און מֹשעל ‪,‬זענען דורך גלוֹבֹק געראטעוועט געווארן פון דער פלאם‪.‬‬ ‫‪60‬פון דעם פנה פון אנ מרָות אֹז דר נֹאל ל נצל פאא ר זֹ​ֹן תמֹמות‪.‬‬ ‫‪61‬און אזוֹ באטראכט אֹ​ֹך אֹן אלע תקופות ‪,‬אז קֹ​ֹנער ‪,‬וואס האט זֹך אוֹף אֹם געטרוֹען ‪,‬וועט נֹשט באווֹ​ֹנט ווערן‪.‬‬ ‫‪62‬זאר לסט נֹט מורא האר בן דֹ רֹ​ֹד פון אא זֹנדֹק מענטש ‪:‬פאא ר זֹ​ֹן כבוד וועט זֹ​ֹן מֹסט און וואר רעם‪.‬‬ ‫זַן מחשבה אֹז געװען צו גאר רנֹשט‪.‬‬ ‫זַן שטױב ‪,‬און א‬ ‫‪63‬הַנט װעט ער דערהוֹבן װערן ‪,‬און מאר רגן װעט ער נֹט געפונען װערן ‪,‬װאר רום ער האר ט זֹך אומגעקערט אֹן א‬ ‫ווַזט אֹ​ֹך אר ן מענטשן פאא ר דער תורה ;װאר רום דערמֹט װעט אֹר קרֹגן כבוד‪.‬‬ ‫‪,‬מַנע זֹן ‪,‬זֹ​ֹט גוואא לדֹק ‪,‬און א‬ ‫‪64‬דערֹבער א‬ ‫‪65‬און זע ‪,‬אֹך ווֹ​ֹס ‪,‬אא ז אֹ​ֹער ברודער משמעון אֹז אא מאא ן מֹט עצה ‪,‬שמע צו אֹם ֹמֹד;‬ ‫‪ֹ66‬הודה הא מא כֻ ָר ע ‪,‬ער אֹז געווען שטאא רק און שטאא רק ‪,‬פון זֹ​ֹן ֹוגנט אר ן ;זאר ל ער זֹ​ֹן דֹ​ֹן האא ר ‪,‬און זאר ל מלחמה האא לטן אֹן דער מלחמה פון דעם פאר לק‪.‬‬ ‫‪67‬נעם אוֹך צו אֹ​ֹך אא לע ‪,‬וואר ס הֹטן דֹ ֹורה ‪,‬און נוקם אֹ​ֹך דֹ אומרעכט פון אֹ​ֹער פאר לק‪.‬‬ ‫‪68‬גמל גאר ר דֹ גוֹ​ֹם ‪,‬און הֹט זֹך צו דֹ מצוות פון דער תורה‪.‬‬ ‫‪69‬און ער האר ט זֹ​ֹ געבענטשט ‪,‬און אֹז אלנגעזאמלט געווארן צו זֹ​ֹנע אבות‪.‬‬ ‫זַנע עלטערן אֹן מודֹן ‪,‬און גאא נץ ֹשראל האר ט‬ ‫זַנע זֹן האר בן אֹם באא גראר בן אֹן דֹ קברֹם פון א‬ ‫‪70‬און ער אֹז געשטאר רבן אֹן הונדערט און זעקסטן און פערצֹק ֹאר ר ‪,‬און א‬ ‫געקלאר גט אױף אֹם אא גרױס‪.‬‬ ‫קאפיטל‪3‬‬ ‫זַן זון ֹהודה ‪,‬װאר ס האר ט גערופן דעם מכבֹ‪.‬‬ ‫זַן אר רט א‬ ‫‪1‬דענצמאר ל אֹז אױפגעשטאא נען אױף א‬ ‫זַן פאר טער ‪,‬און זַ האר בן מלחמה געהאא לטן מֹט פרַד אֹן דער מלחמה‬ ‫זַנע ברֹדער האר בן אֹם געהאר לפן ‪,‬און אא זױ האר בן געטאר ן אא לע װאר ס האר בן געהאא לטן מֹט א‬ ‫‪2‬און אא לע א‬ ‫פון ֹשראל‪.‬‬ ‫‪3‬און ער האר ט לקח זֹ​ֹן מענטשן כבוד גדול ‪,‬און האר ט אר נגעטאר ן אא חושן ווֹ אא ענק ‪,‬און האר ט אר נגעגורט אא רום אֹם זֹ​ֹן רתֹמה ‪,‬און ער האר ט געמאא כט מלחמה ‪,‬און הֹט דעם‬ ‫חֹל מֹט זֹ​ֹן שווערד‪.‬‬ ‫‪4‬אֹן זֹ​ֹאנע מעשֹם אֹז ער געווען ווֹ אא ן ארֹ ‪,‬און ווֹ אא כלב פון אא ארֹ ‪,‬וואר ס שאגט פאא ר זֹ​ֹן טרף‪.‬‬ ‫‪5‬וואר רעם ער האר ט רדף דֹ רשר עֹם ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ חפש ‪,‬און האר ט שרף דֹ וואר ס האר ָן ארע זֹ​ֹאן עם‪.‬‬ ‫‪6‬דערָֹער האר ָן זֹך דער רשר ע צומור פון פחד פאא ר אֹם ‪,‬און כל עע בנ רֹ ִרון זֹ​ֹאנען נצר געוואר רן ‪,‬וואר רעם דער ֹשועה אֹז מצלֹח געווען אֹן זֹ​ֹן ֹרד‪.‬‬ ‫‪7‬און ער האר ט צער רב מלכֹם ‪,‬און האר ט שמח ֹעקב מֹט זֹ​ֹאנע מעשֹם ‪,‬און זֹ​ֹן זכרון אֹז ברוך עולרם‪.‬‬ ‫‪8‬און ער אֹז געגאא נגען דורך דֹ שטעט פון ֹהודה ‪,‬און האר ט פאא רטֹלֹקט דֹ רשעֹם פון זֹ​ֹ ‪,‬און האר ט אר פגעקערט דעם גרֹמצארן פון ֹשראל‪.‬‬ ‫‪9‬אא זוֹ אא ז ער אֹז געווען באא רֹמט בֹז דעם העכסטן טֹ​ֹל פון דער ערד ‪,‬און ער האט באקומען צו אֹם אא ז זֹ​ֹ זענען גרֹ​ֹט צו אומקומען‪.‬‬ ‫‪10‬דעמאלט האט אפולונֹוס צוזאמענגעקלֹבן דֹ גוֹם ‪,‬און א גרוֹסער מחנה פון שומרון ‪,‬צו קעמפן קעגן ֹשראל‪.‬‬ ‫‪11‬וואר ס ‪,‬ווען ֹהודה האר ט דערזען ‪,‬אֹז ער אֹם אא רוֹסגעגאא נגען אא נטקעגן ‪,‬און ער האר ט אֹם געשלאר גן און אֹם דערהרגעט ;אוֹך פֹלע זענען אא ראר פגעפאא לן דערשלאר גענע ‪,‬‬ ‫אר בער דֹ אֹבערֹקע זענען אא נטלאר פן‪.‬‬ ‫‪12‬דערֹבער האר ט ֹהודה לקח זֹ​ֹער שלל ‪,‬און אוֹך אפולונֹוס 'שווערד ‪,‬און דערמֹט האר ט ער מלחמה געהאא לטן אא לע זֹ​ֹן לעבן‪.‬‬ ‫‪13‬און אא ז סנ רון ‪,‬אא שר פון דעם חֹל פון ארם ‪,‬האר ט שמע אמר אא ז ֹהודה האר ט צו אֹם אסף אא המון און חבורה פון דֹ מאמֹנֹם ‪,‬צו ֹצא מֹט אֹם אֹן מלחמה;‬ ‫‪14‬האר ט ער געזאר גט ‪:‬אֹך װעל מֹר געבן אא נאר מען און אא כבוד אֹן דער מלוכה ;װאר רום אֹך װעל גַן שלאא כטן מֹט ֹהודהן און מֹט דֹ װאר ס מֹט אֹם ‪,‬װאר ס פאא ראא כטן דעם‬ ‫מלכס געבאר ט‪.‬‬ ‫‪15‬און ער האר ט אֹם געגרֹ​ֹט צו עלה ‪ ,‬און אֹז געגאא נגען מֹט אֹם אא גבורה חֹל פון רשעֹם אֹם צו העלפן ‪ ,‬און זֹך נוקם זֹ​ֹן אוֹף דֹ קֹנדער פון ֹשראל‪.‬‬ ‫‪16‬און אא ז ער האר ט גענענט צום אא רױפגאא נג פון בֹת‪-‬חורון ‪,‬אֹז ֹהודה אא רױסגעגאא נגען אֹם אא נטקעגן מֹט אא קלַנע מחנה‪.‬‬ ‫‪17‬און ווער ‪,‬ווען זֹ​ֹ האר ָן געזען דעם צבר אר ה קומען זֹ​ֹ אא נטקעגן ‪,‬האר ט געזאר גט צו ֹהודהן ‪:‬ווֹ אא זוֹ וועלן מֹר קענען ‪,‬ווֹ​ֹל אא זוֹ ווֹ​ֹנֹק ‪,‬קעמפן קעגן אא זאא גרוֹסער המון און‬ ‫אא זוֹ שטאא רק ‪,‬ווֹ​ֹל מֹר זענען גרֹ​ֹט צו פאא רטראר גן מֹט תענֹת דעם גאא נצן טאר ג?‬ ‫‪18‬צו וועמען ֹהודה האר ט געענטפערט ‪:‬עס אֹז נֹט שווער פאא ר פֹלע צו זֹ​ֹן סגור אֹן דֹ הענט פון ווֹ​ֹנֹק ;און מֹט דעם גאר ט פון הֹמל אֹז אא לע אֹ​ֹן ‪,‬צו באא פרֹ​ֹאען מֹט אא‬ ‫גרוֹס המון ‪,‬אר דער אא קלֹ​ֹן גרופע‪.‬‬ ‫‪19‬װאר רום דער נצחון פון מלחמה שטַט נֹט אֹן דער המון חֹל ;אר בער שטאא רקֹ​ֹט קומט פון הֹמל‪.‬‬ ‫‪20‬זֹ​ֹ קומען אא קעגן אונדז אֹן פֹל גאוות און רשעות ‪,‬אונדז צו צעשטערן ‪,‬און אונדזער ווֹ​ֹבער און קֹנדער ‪,‬און אונדז צו רוֹב;‬ ‫‪21‬אר ָער מֹר קעמפן פאא ר אונדזער לעבנס און פאא ר אונדזערע געזעצן‪.‬‬ ‫‪22‬דערָֹער וועט ה 'אלֹ​ֹן זֹ​ֹ הפך פאא ר אונדזער פנֹם ‪,‬און אֹר זאר לט נֹשט מורא האר ָן פאא ר זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪23‬און ווֹ נאר ר ער האר ט אוֹפגעהערט צו רעדן ‪,‬אֹז ער פלוצֹם אא רוֹפגעשפרונגען אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬און שר רון און זֹ​ֹן חֹל אֹז ֹרד געוואר רן פאא ר אֹם‪.‬‬ ‫‪24‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט פון דעם ֹרדן פון בֹת‪-‬חורון ָֹז דער פ נללנת ‪,‬ווו זֹ​ֹ זענען דערהרגעט געוואר רן וועגן אא כט הונדערט מאא ן ;און דאר ס אֹבערֹקע אֹז אא נטלאר פן‬ ‫אֹן לאא נד פון דֹ פלשֹ​ֹם‪.‬‬

‫‪25‬דעמאלט האט אנגעהוֹבן דֹ מורא פון ֹהודה און זֹ​ֹנע ברֹדער ‪,‬און אא זֹ​ֹער גרוֹס מורא ‪,‬צו פאא לן אוֹף דֹ אומות רונד אא רום זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪26‬אא זוֹ ווֹ זֹ​ֹן שם אֹז בוא צום מלך ‪,‬און אא לע ֹוֹמ ם האר ָן דבר אוֹף דֹ מלחמות פון ֹהודה‪.‬‬ ‫‪27‬און ווען דער מלך אנטֹוכוס האט דאס געהערט ‪,‬אֹז ער געווען פול מֹט צארן ;דערפאר האט ער געשֹקט און פארזאמלט אלע כוחות פון זֹ​ֹן מלכות ‪,‬א זֹ​ֹער‬ ‫שטארקער חֹל‪.‬‬ ‫זַנע זעלנער צאר ל פאא ר אא ֹאר ר ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ באא פוֹלן צו גרֹ​ֹטן ‪,‬ווען נאר ר ער זאר ל זֹ​ֹ דאא רפן‪.‬‬ ‫זַן אוצר ‪,‬און האר ט געגעבן א‬ ‫‪28‬און ער האר ט געעפנט א‬ ‫‪29‬אר ָער ‪,‬ווען ער האר ט ראה אא ז דאר ס געלט פון זֹ​ֹאנע אוצרות אֹז געפעלן ‪,‬און אא ז דֹ ממ ֻסָות אֹן אנ נרץ אֹז געווען קלֹ​ֹן ‪,‬צולֹב דער מחלוקת און מגפה ‪,‬וואר ס ער האר ט‬ ‫געבראא כט אוֹף הר אר נרץ ‪,‬אֹן צונעמען דֹ דֹנֹם וואר ס זענען געווען פון אא לטע צֹ​ֹטן;‬ ‫‪30‬ער האט מורא געהאט אז ער זאל מער נֹשט קענען טראגן דֹ באשולדֹגונגען ‪,‬און נֹשט צו האבן אזעלכע מתנות צו געבן אזוֹ ווֹ ער האט געטון פרֹער ‪,‬ווארֹם ער‬ ‫האט מער ווֹ דֹ מלכֹם וואס זענען געווען פאר אֹם‪.‬‬ ‫‪31‬דערפאר ‪,‬ווֹ​ֹל ער אֹז שטארק פארבונדן אֹן זֹ​ֹן מֹ​ֹנונג ‪,‬האט ער באשלאסן צו גֹ​ֹן קֹ​ֹן פערסֹע ‪,‬דארטן צו נעמען דֹ נדבות פון דֹ לענדער ‪,‬און צוזאמנעמען פֹל‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫‪32‬און ער האר ט אֹבערגעלאר זט לֹסֹאס ‪ ,‬אא ן אצֹל ‪ ,‬און אֹ​ֹנער פון דֹ קענֹגלעכע בלוט ‪ ,‬צו הֹטן דֹ ענֹנֹם פון דעם מלך פון טֹ​ֹאך פרת בֹז דעם געמאא רק פון מצרֹם‪.‬‬ ‫‪33‬און אוֹפצוברענגען זֹ​ֹן זון אנטֹכוס ‪ ,‬בֹז ער אֹז ווֹדער געקומען‪.‬‬ ‫‪34‬און ער האר ט אֹם אֹבערגעענטפערט דֹ העלפט פון זֹ​ֹאנע כוחות ‪,‬און דֹ העלפאא נדן ‪,‬און האר ט אֹם געגעָן הֹט אוֹף אא לץ וואר ס ער האר ט געטאר ן ‪,‬ווֹ אוֹך וועגן דֹ וואר ס‬ ‫ֹשב אֹן ֹהודה און ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪35‬ווֹ​ֹל ער זאר ל שֹקן אא חֹל אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬צו פאא רטֹלֹקן און פאא‬ ‫רשנַדן דֹ שטאא רקֹ​ֹט פון ֹשראל ‪,‬און דאר ס אֹבערֹקע פון ֹרושלֹם ‪,‬און צו סור זֹ​ֹער זכר פון ֹענעם אר רט;‬ ‫‪36‬און ער זאר ל שטעלן פרעמדע אֹן זֹ​ֹער גאא נצן געגנט ‪,‬און טֹ​ֹלן זֹ​ֹער לאא נד מֹט גורל‪.‬‬ ‫‪37‬און דער מלך האר ט גענומען דֹ האא לב פון דֹ געבלֹבענע חֹל ‪,‬און אֹז אוועקגעגאנגען פון אנטֹאכֹע ‪,‬זֹ​ֹן מלכות שטאר ט ‪,‬דֹ הונדערט זֹבן און פערצֹק ֹאר ר ;און ער אֹז‬ ‫טַך פרת ‪,‬און אֹז דורכגעגאא נגען דֹ הוֹכע לענדער‪.‬‬ ‫דורכגעגאא נגען דעם א‬ ‫‪38‬דעמאלט האט לֹסֹאס אוֹסגעקלֹבן פטולמֹ דעם זון פון דורֹמענס ‪,‬נֹקנור ‪,‬און גורגֹאס ‪,‬גבורֹם פון דֹ חברֹם פונעם מלך‪.‬‬ ‫רַטער ‪,‬צו גֹ​ֹן אֹן לאא נד ֹהודה ‪,‬און עס צו צעשטערן ‪,‬אא זוֹ ווֹ דער מלך האר ט באא פוֹלן‪.‬‬ ‫‪39‬און ער האר ט געשֹקט מֹט זֹ​ֹ ‪ 40,000‬פוסגֹ​ֹער ‪,‬און ‪ 7,000‬א‬ ‫‪40‬און זֹ​ֹ זענען אא רוֹסגעגאא נגען מֹט זֹ​ֹער גאא נצן כוח ‪,‬און זענען געקומען און האר ָן זֹך געשטעלט בֹ​ֹ עמאוס אֹן דער נֹ​ֹער לאא נד‪.‬‬ ‫‪41‬און דֹ סוחרֹם פון דער מדֹנה ‪,‬ווֹ זֹ​ֹ האר ָן געהערט דעם שם פון זֹ​ֹ ‪,‬האר ָן זֹ​ֹער לקח זֹלבער און גאר לד מֹט קנעכט ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען בוא אֹן לאא גער צו קוֹפן דֹ קֹנדער‬ ‫פון ֹשראל פאא ר קנעכט ;אוֹך אא מאא כט פון ארם און פון אנ נרץ פון דֹ פלשתֹם ‪.‬האר ט זֹך צוגעכאא פט צו זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪42‬און ווען ֹהודה און זֹ​ֹאנע אחֹם האר ָן ראה אא ז צרות זֹ​ֹאנען מער ‪,‬און אא ז דֹ חֹל האר ט זֹך חנו אֹן זֹ​ֹערע געמאא רקן ‪,‬וואר רעם זֹ​ֹ האר ָן ֹדע ווֹ דער מלך האר ט געגעָן צו‬ ‫פאא רטֹלֹקן דאר ס פאר לק ‪,‬און זֹ​ֹ בטל;‬ ‫‪43‬האר ָן זֹ​ֹ אמר אֹ​ֹנער צום אא נדערן ‪:‬לאר מֹר אומקערן דעם חורבן פון אונדזער פאר לק ‪,‬און לאר מֹר מלחמה האא לטן פאא ר אונדזער פאר לק און פאא ר דעם הֹ​ֹלֹקטום‪.‬‬ ‫‪44‬דעמאלט אֹז דֹ עדה פארזאמלט געווארן ‪,‬זֹ​ֹ זאלן זֹ​ֹן גרֹ​ֹט פאא ר מלחמה ‪,‬און זֹ​ֹ זאלן דאא וונען ‪,‬און בעטן רחמנות און רחמנות‪.‬‬ ‫‪45‬און ֹרושר לאֹמ ם אֹז געלעגן בטל ווֹ אא מדבר ‪,‬קֹ​ֹן פון אֹרע ָר נמ ֹם אֹז נֹשט געווען וואר ס אֹז בוא קֹ​ֹן פון אֹרע ָר נמ ֹם ;דֹ גוֹם האבן געהאט זַערע װאוֹנונג אֹן ֹענעם‬ ‫ארט ;און דֹ פרַד אֹז גענומען געװארן פון ֹעקבן ‪,‬און דֹ רער מֹט דער הארפ האט אוֹפגעהערט‪.‬‬ ‫‪46‬און דֹ ֹשראל האר ָן זֹך פאא רזאא מלט ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען בוא קֹ​ֹן ממספרה ‪,‬קעגן ֹרושר לאֹמ ם ;װאר רום אֹן ממשפרה אֹז געװען דער אר רט װו מע האר ט פרֹמ ער מתפלל געווען אֹן‬ ‫ֹשראל‪.‬‬ ‫‪47‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געפאסט ֹענעם טאג ‪,‬און האבן אנגעטאן זאק ‪,‬און האבן ארוֹפגעווארפן אש אוֹף זֹ​ֹערע קעפ ‪,‬און צערֹסן זֹ​ֹערע בגדֹם‪.‬‬ ‫‪48‬און זֹ​ֹ האר ָן פתח דאר ס סל פנר ֹורה ‪,‬וואר ס דֹ גוֹ​ֹם האר ָן געזוכט צו מאר לן דֹ געשטאא לט פון זֹ​ֹערע בֹלדער‪.‬‬ ‫‪49‬און זֹ​ֹ האר ָן געבראא כט דֹ בגדֹם פון דֹ כע הנֹם ‪,‬און דֹ בכורֹם ‪,‬און דעם מעשר;‬ ‫‪50‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געשרֹגן מֹט א הוֹך קר ול צום הֹמל ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬וואר ס זאר לן מֹר טאר ן מֹט דֹ דאר זֹקע ‪,‬און וואוהֹן זאר לן מֹר זֹ​ֹ אא װעקטראר גן?‬ ‫‪51‬וואר רעם דֹ​ֹאן מקדש אֹז ֹרד און חלל געוואר רן ‪,‬און דֹ​ֹאנע כע הנֹם זֹ​ֹאנען אֹן כבד ‪,‬און זֹ​ֹאנען נפל‪.‬‬ ‫‪52‬און המ ֵלה ‪,‬דֹ ֹוֹמ ם זֹ​ֹאנען פאא רזאא מלט קעגן אונדז ‪,‬אונדז צו פאא רטֹלֹקן ;וואר ס זֹ​ֹ טראא כטן קעגן אונדז ‪,‬דו ווֹ​ֹסט‪.‬‬ ‫‪53‬ווֹ אא זוֹ וועלן מֹר קענען שטֹ​ֹן קעגן זֹ​ֹ ‪,‬אא חוץ דו ‪,‬גאר ט ‪,‬זֹ​ֹט אונדזער הֹלף?‬ ‫‪54‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געבלאזן מֹט שופרות ‪,‬און געשרֹגן מֹט אא הוֹך קול‪.‬‬ ‫‪55‬און נאר ך דעם האר ט ֹהודה שֹם שרֹם אֹבער דעם פאר לק ‪,‬שרֹם אֹבער טוֹזנטער ‪,‬און אֹבער הונדערט ‪,‬און אֹבער פופצֹק ‪,‬און אֹבער צען‪.‬‬ ‫הַזער ‪,‬אר דער זֹ​ֹ האר ָן זֹך פאא רקומען ‪,‬אר דער געפלאנצט ווֹ​ֹנגערטן ‪,‬אר דער זֹ​ֹ האר ָן מורא געהאא ט ‪,‬דֹ וואר ס ער האר ט באא פוֹלן זֹ​ֹ זאר לן‬ ‫‪56‬אר ָער אא זעלכע ‪,‬וואר ס האר ָן בנה א‬ ‫זֹך אומקערן ‪,‬אֹטלעכער צו זֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם הױז ‪,‬לוֹט דער ֹורה‪.‬‬ ‫רום‪-‬זַט פון עמאוס‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪57‬און דער מחנה האר ט זֹך סור ‪,‬און האר ט זֹך נתן אוֹף דר‬ ‫אַך ‪ ,‬און זַט גֹבורֹם ‪ ,‬און זעט ‪ ,‬אא ז אֹר זענט גרֹ​ֹט אֹן דער פרֹ ‪ ,‬כדֹ אֹר זאר לט מלחמה האא לטן מֹט דֹ דאר זֹקע פעלקער ‪ ,‬װאר ס האר בן‬ ‫‪58‬האר ט ֹהודה געזאר גט ‪ :‬באא װאא פט א‬ ‫זֹך א‬ ‫אַנגעזאא מלט קעגן אונדז ‪ ,‬אונדז און אונדזער הַלֹקטום צו פאא רטֹלֹקן‪.‬‬ ‫‪59‬ווארֹם עס אֹז בעסער פאא ר אונדז צו שטאא רבן אֹן מלחמה ‪,‬ווֹ צו זען דֹ צרות פון אונדזער מענטשן און אונדזער מֹזבֹ​ֹעך‪.‬‬ ‫‪60‬פונדעסטוועגן ‪,‬ווֹ דער רצון פון גאר ט אֹז אֹן הֹמל ‪,‬אא זוֹ זאר ל ער טאר ן‪.‬‬ ‫קאפיטל‪4‬‬ ‫רַטער ‪,‬און האר ט זֹך אא רוֹסגעלאר זט פון דעם לאא גער בֹ​ֹ נאא כט;‬ ‫‪1‬און הר אט גמ ֹונוען גורגמ ֹרהון ‪ 5 000‬פוסגֹ​ֹער ‪,‬און ‪ 1000‬פון דֹ בעסטע א‬ ‫זַנע פֹרער‪.‬‬ ‫זַנען געװען א‬ ‫נרַסן אֹן דעם לאא גער פון דֹ ֹ​ֹמ דן ‪,‬און זֹ​ֹ שלאר גן פלוצעם ‪.‬און דֹ מענער פון דער פעסטונג א‬ ‫רַ א‬ ‫‪2‬בֹז צום סוף האר ט ער געקאר נט אא א‬ ‫‪3‬און ווען ֹהודה האר ט דערפון געהערט ‪,‬האר ט ער אא לֹ​ֹן אא וועקגענומען ‪,‬און דֹ חֹלונֹם מֹט אֹם ‪,‬כדֹ ער זאר ל שלאר גן דעם מלךס חֹל וואר ס אֹז געווען אֹן עמאוס‪.‬‬ ‫‪4‬בשעת דֹ כוחות זענען נאר ך געווען צעשפרֹ​ֹט פון דעם לאא גער‪.‬‬ ‫‪5‬אֹן דער זעלבֹקער צֹ​ֹט אֹז גאר רגֹאא ס געקומען בֹ​ֹ נאא כט אֹן דעם מחנה פון ֹהודה ;און ווען ער האר ט דאר רטן קֹ​ֹן מענטש געפונען ‪,‬האר ט ער זֹ​ֹ געזוכט אֹן דֹ בערג ;‬ ‫וואר רעם ער האר ט געזאר גט ‪:‬דֹ דאר זֹקע בחורֹם אא נטלאר פן פון אונדז‪.‬‬ ‫‪6‬אר ָער ווֹ עס אֹז געווען ֹום ‪,‬האר ט ֹהודה זֹך באא ווֹזן אֹן דער פ נללנה מֹט ‪ 3,000‬מאן ‪,‬וואר ס האר ָן אר בער נֹשט געהאא ט קֹ​ֹן נשק און קֹ​ֹן שווערדן אֹן זֹ​ֹערע מחשבות‪.‬‬ ‫זַנען געװען מומחֹם פון מלחמה‪.‬‬ ‫‪7‬און זֹ​ֹ האר ָן ראה דעם מחנה פון דֹ ֹוֹמ ם ‪,‬אא ז ער אֹז חזק און חר רום ‪,‬און האר ט זֹך אא רומגערֹנגלט מֹט פרש ;און דֹ דאר זֹקע א‬ ‫‪8‬האר ט ֹהודה געזאר גט צו דֹ מענטשן װאר ס מֹט אֹם ‪:‬זאר לט אֹר נֹט מורא האר בן פאא ר זַער המון ‪,‬און זאר לסט נֹט מורא האר בן פאא ר זַער תקֹפה‪.‬‬ ‫‪9‬געדענק ווֹ אבותֹנו זענען נצל געווען אֹן ֹם סוף ‪,‬ווען פארעה האר ט זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט מֹט אא חֹל‪.‬‬ ‫‪10‬דערֹבער ‪,‬לאר מֹר שרֹ​ֹען צום הֹמל ‪,‬אוֹב טאר מער וועט ה 'זֹך רחמֹם זֹ​ֹן אוֹף אונדז ‪,‬און דערמאר נט דעם בונד פון אונדזערע עלטערן ‪,‬און צעשטערן דעם דאר זֹקן חֹל‬ ‫פאא ר אונדזער פנֹם הֹ​ֹאנט‪.‬‬ ‫‪11‬כדֹ כל ֹוֹמ ם זאר לן ֹדע אא ז עס אֹז דאר אֹ​ֹנער וואר ס מצֹל און מצֹל ֹשראל‪.‬‬ ‫‪12‬און דֹ פרעמדע האר ָן אוֹפגעהוֹבן זֹ​ֹערע אוֹגן ‪,‬און האר ָן זֹ​ֹ געזען בוא אא נטקעגן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪13‬דערֹבע ר זַנע ן ז ַ ארוֹסגעגאנגע ן פו ן דע ר לאגע ר מלחמה ; אר בער דֹ װאר ס מֹט ֹהודה האר בן געבלאר זן אֹן זַערע שופרות‪.‬‬

‫‪14‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך לקח מלחמה ‪,‬און דֹ ֹוֹמ ם ‪,‬וואר ס האר ָן זֹך מבוה ‪,‬זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן אֹן דער עפלה‪.‬‬ ‫‪15‬אר בער אא לע הֹנטערשטע פון זֹ​ֹ זענען געהרגעט געוואר רן מֹט דער שווערד ‪,‬וואר רעם זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט ָֹז אִזנר ‪,‬און ָֹז דֹ פלורֹם פון אנ דומנ ע ‪,‬און אנ זוטוס ‪,‬און‬ ‫ֹאמנֹרה ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען נרצח געוואר רן אוֹף ‪ 3000‬אֹש‪.‬‬ ‫‪16‬און דאר ס אֹז געשען ‪,‬און ֹהודה האר ט זֹך ווֹדער אומגעקערט מֹט זֹ​ֹן חֹל פון זֹ​ֹ נאר כֹאר גן;‬ ‫‪17‬און האר ט אמר צו הר ִרם ‪:‬זֹ​ֹט נֹשט חמדמד פון דעם רוב ‪,‬ווֹ​ֹל עס אֹז פאא ר אונדז אא מלחמה;‬ ‫‪18‬און גורגֹא און זֹ​ֹן חֹל זֹ​ֹאנען דאר בֹ​ֹ אונדז אוֹף דעם באא רג ‪,‬אר בער שטֹ​ֹ אא צונד קעגן אונדזערע פֹ​ֹנט ‪,‬און נצח זֹ​ֹ ‪,‬און נאר ך דעם אֹר קענען מוטֹקן דעם שלל‪.‬‬ ‫‪19‬ווֹ ֹהודה האר ט נאר ך גערעדט דֹ דאר זֹקע ווערטער ‪,‬האר ט זֹך באא ווֹזן אא טֹ​ֹל פון זֹ​ֹ ‪,‬וואר ס האר ט געקוקט אוֹפן באא רג;‬ ‫‪20‬וועמען זֹ​ֹ האר ָן דערזען ‪,‬אא ז דֹ ֹ​ֹמ דן האר ָן אא נטלופן זֹ​ֹער מחנה ‪,‬און האר ָן פאא רברענט דֹ געצעלטן ;װאר רום דער רוֹך װאר ס מען האר ט געזען האר ט געזאר גט ‪,‬װאר ס אֹז‬ ‫געשען‪:‬‬ ‫‪21‬און ווען זֹ​ֹ האר ָן דאר ס דערזען ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹך שטאא רק מורא געהאא ט ‪,‬און האר ָן אוֹך געזען דעם צבר א פון ֹהודה אֹן דער אנ נרך ‪,‬גרֹ​ֹט צו מלחמה‪.‬‬ ‫‪22‬זֹ​ֹ זענען אנטלאפן אֹטלעכער אֹן דער ערד פון זרֹם‪.‬‬ ‫‪23‬און ֹהודה האר ט זֹך אומגעקערט צו רױבן דֹ געצעלטן ‪,‬װאר ס זַ האר בן געקרֹגן אא סך גאר לד ‪,‬און זֹלבער ‪,‬און א‬ ‫זַד בלוֹ ‪,‬און פורפל פון ֹם ‪,‬און גרױסע עשֹרות‪.‬‬ ‫‪24‬נאר ך דעם זענען זֹ​ֹ געגאא נגען אא הֹ​ֹם ‪,‬און האר בן געזונגען אא געזאא נג פון הוד ‪,‬און געלוֹבט ה 'אֹן הֹמל ‪,‬ווֹ​ֹאל עס אֹז גוט ‪,‬ווֹ​ֹאל זֹ​ֹן רחמנות אֹז אוֹף אֹ​ֹבֹק‪.‬‬ ‫‪25‬און ֹשראל האר ט געהאא ט אא ֹשועה גדולה אֹן ֹענעם טאר ג‪.‬‬ ‫‪26‬און אא לע פרעמדע ‪,‬וואר ס זענען אא נטלאר פן ‪,‬זענען געקומען ‪,‬און האר ָן דערצֹ​ֹלט לֹשֹוס וואר ס אֹז געשען‪.‬‬ ‫‪27‬וואס ווען ער האט דערפון געהערט ‪,‬אֹז ער געווען בוש און מֹואש ‪,‬ווארֹם עס אֹז נֹשט געשען צו ֹשראל אזעלכע זאכן ווֹ ער האט געוואלט ‪,‬און אזוֹ ווֹ דער מלך‬ ‫האט אֹם באפוֹלן‪.‬‬ ‫‪28 28‬אֹן דעם אא נדערן ֹאר ר האר ט נאר ך לֹסֹאס צוזאמענגעקלֹבן זעכצֹק טוֹזנט אוֹסגעקלֹבענע פוסגֹ​ֹער ‪,‬און ‪ 5,000‬רֹ​ֹטער ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ צו אונטערטענֹקן‪.‬‬ ‫‪29‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען בוא קֹ​ֹן אנ דומנ ה ‪,‬און האר ָן געשטעלט זֹ​ֹערע געצעלטן אֹן בֹת‪-‬שורא ‪,‬און ֹהודה האר ט זֹ​ֹ אא נטקעגן מֹט ‪ 10,000‬אֹש‪.‬‬ ‫‪30‬און אא ז ער האר ט ראה ֹענעם גבורה חֹל ‪,‬האר ט ער מתפלל געווען ‪,‬און געזאר גט ‪:‬וואוֹל בֹסטו ‪,‬גואל פון ֹשראל ‪,‬וואר ס האר ט פאא רשטאר רפן דֹ חנ סנ ד פון דעם גמ ָור דורך דער‬ ‫זַן װאא פנטרעגער;‬ ‫האא נט פון דֹ​ֹאן ִנבנ ד דר ומ דן ‪,‬און נתן דעם מחנה זרֹם אֹן דער האא נט פון דֹ​ֹאן ִנבנ ד ‪ֹ.‬הונתן דער זון פון שר אולן ‪,‬און א‬ ‫‪31‬סגר דעם דאזֹקן חֹל אֹן דער ֹרד פון דֹ​ֹאן ִאם ֹשראל ‪,‬און זאר לן זֹ​ֹ בוש ווערן אֹן זֹ​ֹער כוח און מֹט זֹ​ֹער פרש;‬ ‫‪32‬מאך זֹ​ֹ נֹשט אמֹץ ‪ ,‬און זאל אפפאלן דֹ חוצפה פון זֹ​ֹער כח ‪ ,‬און זֹ​ֹ זאלן רעד פון זֹ​ֹער חורבן‪.‬‬ ‫‪33‬וואא רפן זֹ​ֹ אא ראר פ מֹט דער שווערד פון דֹ וואר ס לֹב האר בן דֹך ‪,‬און אא לע וואר ס ווֹסן דֹ​ֹן נאר מען זאר לן דֹך לוֹבן מֹט הודֹה‪.‬‬ ‫זַנען זַ דערשלאר גן געװאר רן‪.‬‬ ‫זַנען דערשלאר גן געװאר רן אא רום פֹנף טױזנט מאא ן ‪,‬און פאא ר זַ א‬ ‫‪34‬און זֹ​ֹ האבן זֹך אנגעשלאסן אֹן מלחמה ;און פון דער חֹל פון לֹסֹאא ס א‬ ‫‪35‬און ווען לֹסֹאא ש האר ט געזען זֹ​ֹן חֹל אא נטלױפן ‪,‬און דֹ מאא ן פון ֹהודה ס זעלנער ‪,‬און ווֹ זֹ​ֹ זענען גרֹ​ֹט אר דער צו לעבן אר דער שטאא רבן מֹט העלדֹשקֹ​ֹט ‪,‬אֹז ער‬ ‫געגאנגען קֹ​ֹן אנטֹאכֹע ‪,‬און האר ט צוזאא מענגענומען אא קאר מאא נדע פון פרעמדע ‪,‬און געמאכט זֹ​ֹן אא רמֹ​ֹ גרעסער ‪.‬ווֹ עס אֹז געווען ‪,‬האט ער געזאלט קומען צורֹק קֹ​ֹן‬ ‫ֹהודה‪.‬‬ ‫‪36‬האר ט ֹהודה און זֹ​ֹאנע אחֹם אמר ‪:‬המ ֵלה ‪,‬אונדזערע שונאֹם זֹ​ֹאנען מבועת ;לאר מֹר אא רױפגַן צו טהר און חנוכה דעם הַלֹקטום‪.‬‬ ‫‪37‬און דער גאא נצער צר בר א האר ט זֹך פאא רזאא מלט ‪, 37‬און זֹ​ֹ זענען אא רױפגעגאא נגען אױפן באא רג צמ ֹון‪.‬‬ ‫‪38‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן ראה דעם מקדש חרם ‪,‬און דעם מזבח חלל ‪,‬און דֹ טוֹערן האר בן פאא רברענט ‪,‬און דֹ שֹחֹם וואקסן אֹן דֹ חצרות ווֹ אֹן אא וואא לד ‪,‬אר דער אֹן אֹ​ֹנער פון‬ ‫דֹ בערג ‪ֹ,‬אר ‪,‬און דֹ קאא מערן פון דֹ כהנֹם האר בן זֹך אא ראר פגערֹסן;‬ ‫‪39‬און זֹ​ֹ האר ָן קרע זֹ​ֹערע קלֹ​ֹדער ‪,‬און האר ָן געמאא כט קלאר גן גרוֹס ‪,‬און ווארפן אא ש אוֹף זֹ​ֹערע קעפ;‬ ‫‪40‬און זֹ​ֹ זענען אא ראר פגעפאא לן פלאא ך צו דער ערד אוֹף זֹ​ֹער פנֹמער ‪,‬און האר בן געבלאזן אא שרעק מֹט דֹ שופרות ‪,‬און געשרֹגן צו הֹמל‪.‬‬ ‫‪41‬דעמאלט האט ֹהודה געשטעלט עטלעכע מענטשן צו מלחמה קעגן דֹ וואס זענען געווען אֹן דער פעסטונג ‪,‬בֹז ער האט טהרה דעם מֹזבֹ​ֹעך‪.‬‬ ‫‪42‬און ער האר ט אוֹסגעקלֹבן כע הנֹם פון תמֹם ‪,‬וואר ס האר ָן פאא רגענֹגן אֹן דער ֹורה;‬ ‫‪43‬וואר ס האר ט טהר דעם מֹזבֹ​ֹעך ‪,‬און האר ט אא רוֹסגעטראר גן דֹ טמא שטֹ​ֹנער אֹן אא ן טמא אר רט‪.‬‬ ‫‪44‬און ווען זֹ​ֹ האר ָן ֹעץ וואר ס צו עשה מֹטן מזבח בראא נדאר פפער ‪,‬וואר ס אֹז חלל געוואר רן;‬ ‫‪45‬און זֹ​ֹ האר ָן געטראא כט אא ז עס אֹז ָעסער עס אא ראר פצוצֹען ‪,‬כדֹ עס זאר ל זֹ​ֹ נֹשט זֹ​ֹן אא חרפה ‪,‬מא חמת דֹ ֹוֹמ ם האר ָן זֹ פאא ראומרַנֹקט;‬ ‫‪46‬און הר אט אא ֻרָֻ ִמ מֹרֹן מדֹ שטֹ​ֹנער אוֹפן באא רג פון הל ֹכל ‪ָֹ,‬ז עס זאר ל בוא אא נבֹא צו ווֹ​ֹזן וואר ס זאר ל געטאר ן ווערן מֹט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪47‬און זֹ​ֹ האר ָן לקח גאא נץ שטֹ​ֹנער לוֹט דער ֹורה ‪,‬און האר ָן בנה אא מזבח חדש לוֹטן פרֹער;‬ ‫‪48‬און ער האר ט געמאא כט דעם הֹ​ֹלֹקטום ‪,‬און דאר ס וואר ס אֹז געווען אֹן דעם הֹכל ‪,‬און האר ט געהֹ​ֹלֹקט דֹ חצרות‪.‬‬ ‫‪49‬און זֹ​ֹ האר ָן געמאא כט נֹ​ֹע כלֹם קדשֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן געָראא כט אֹן הל ֹכל דֹ מנורה ‪,‬און דעם מזבח פון בראא נדאר פפער ‪,‬און קטורת ‪,‬און דעם טֹש‪.‬‬ ‫‪50‬און אוֹף דעם מזבח האר בן זֹ​ֹ געברענט קטורת ‪,‬און דֹ מנורות וואר ס זענען געווען אוֹף דער מנורה האר בן זֹ​ֹ אר נצֹנדן ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן לֹכט אֹן דעם הֹכל‪.‬‬ ‫‪51‬און זֹ​ֹ האר ָן געלֹ​ֹגט דֹ ברוֹט אוֹפן טֹש ‪,‬און האר ָן אוֹסגעשפרֹ​ֹט דֹ פררות ‪,‬און האר ָן פאא רענדֹקט אא לע דֹ מא ִחשל ה ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר ָן אר נגעהוֹבן מאא כן‪.‬‬ ‫נַנטן חודש ‪,‬װאר ס װערט גערופן חודש קא סלעו ‪,‬אֹן הונדערט אא כט און פערצֹק ֹאר ר א‬ ‫‪52‬און אֹן דעם פֹנף און צװאא נצֹקסטן טאר ג פון א‬ ‫‪,‬זַנען זַ אױפגעשטאא נען אֹן דער פרֹ‪.‬‬ ‫‪53‬און זֹ​ֹ האר ָן זבח לוֹט דער ֹורה אוֹף דעם נֹ​ֹעם מזבח פון בראא נדאר פפער וואר ס זֹ​ֹ האר בן געמאא כט‪.‬‬ ‫‪54‬זע ‪,‬אֹן וואר ס צֹ​ֹט און אֹן וואר ס טאר ג דֹ ֹוֹמ ם האר ָן עס חלל ‪,‬און אֹן ֹענעם אֹז עס קדש געוואר רן מֹט זמֹרות ‪,‬און מֹט ָֹטער ‪,‬און האא רפן ‪,‬און צֹמבלען‪.‬‬ ‫‪55‬און דאר ס כל הר ִרם אֹז געפאא לן אוֹף זֹ​ֹערע פנֹמער ‪,‬און האר ָן זֹך געבוקט און געלוֹבט דעם אלוקֹם פון שר מא ֹמ ם ‪,‬וואר ס האר ט זֹ​ֹ געגעָן הצלחה‪.‬‬ ‫‪56‬און זֹ​ֹ האר ָן געהֹט דֹ חנוכת מזבח אא כט טעג ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן מקרֹב געווען בראא נדאר פפער מֹט פרֹ​ֹד ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זבח דעם זבח ֹשועה און הלל‪.‬‬ ‫‪57‬און זֹ​ֹ האר ָן צֹר דעם חזֹת פון הל ֹכל מֹט כתר פון זהב ‪,‬און מֹט שֹלדן ;און דֹ טױערן און דֹ קאא מערן האר בן זַ באא נֹ​ֹט ‪,‬און האר בן אױפגעהױנגען טֹרן אױף זַ‪.‬‬ ‫‪58‬דערָֹער אֹז געווען זֹ​ֹער שמחה צווֹשן הר ִרם ‪,‬פאא ר וואר ס דֹ חרפה פון דֹ ֹוֹמ ם אֹז סור געוואר רן‪.‬‬ ‫‪59‬און ֹהודה און זֹ​ֹאנע ברֹדער מֹט דער גאא נצער עדה פון ֹשראל האר בן באא שטֹמט ‪,‬אא ז דֹ טעג פון דֹ חנוכה פון דעם מזבח זאר ל זֹ​ֹן געהֹט אֹן זֹ​ֹער צֹ​ֹט פון ֹאר ר צו ֹאר ר‬ ‫אֹן אא פלאא ץ פון אא כט טעג ‪,‬פון דֹ פֹנף און צוואא נצֹקסטן טאר ג פון חודש קאא סלֹ ‪. ,‬מֹט פרֹ​ֹד און פרֹ​ֹד‪.‬‬ ‫‪60‬און זֹ​ֹ האר ָן אוֹך אֹן ֹענער צֹ​ֹט אוֹפגעבוֹט דעם באא רג צמ ֹון מֹט הוֹכע ווענט און מֹט שטאא רקע טורעמס רונד ארום ‪,‬כדֹ דֹ גוֹ​ֹם זאר לן נֹשט קומען און אֹם טרעטן‬ ‫ווֹ זֹ​ֹ האר ָן פרֹער געטאר ן‪.‬‬ ‫‪61‬און זֹ​ֹ האר ָן דאר רטן געשטעלט אא ן מא צֻ ָר ה עס צו הֹטן ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן באא צורקט ָֹת‪-‬שורא זֹ צו הֹטן ;אא ז דֹ מענטשן זאר לן האר בן אא פאא רטֹ​ֹדֹקונג קעגן אֹדום‪.‬‬ ‫קאפיטל‪5‬‬ ‫‪1‬און אא ז דֹ ֹוֹמ ם רונד אא רום האר ָן שמע אא ז דער מזבח אֹז בנה ‪,‬און דאר ס ממקֻ ָר ש האר ט זֹך חֹדוש ווֹ פרֹער ‪,‬האר ט עס זֹ​ֹ זֹ​ֹער רעה‪.‬‬ ‫‪2‬דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ חשב צו אבד דעם דור ֹעקב וואר ס אֹז צווֹשן זֹ​ֹ ‪,‬און דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ לקח דעם הר ִרם און הרגענען‪.‬‬ ‫‪,‬װַל זַ האר בן געלעגערט אױף אגִאל;‬ ‫‪3‬און ֹהודה האר ט מלחמה געהאא לטן קעגן דֹ קֹנדער פון ִלשר ו אֹן אנ דומנ ה אֹן אא ראא בטֹן א‬ ‫‪4‬און ער האר ט זכר דער פגע פון דֹ ָֻ נלֹ ָל ֹן ‪,‬וואר ס אֹז געווען פאא ר דֹ עם פאא ר אא שטרֹק און אא ן עבֹרה ‪,‬אֹן וואר ס זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נ‬ ‫חורה אוֹף דֹ דרכֹם‪.‬‬ ‫‪5‬האר ט ער זֹ​ֹ דערָֹער סגר אֹן דֹ טורעמס ‪,‬און האר ט חנה קעגן זֹ​ֹ ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ פאא רטֹלֹקט ‪,‬און האר ט פאא רברענט דֹ טורעמס פון ֹענעם אר רט אֹן אל ש ‪,‬און אא לץ וואר ס אֹז‬ ‫אֹן זֹ​ֹ‪.‬‬

‫‪6‬דערנאר ך אֹז ער אא רֹבער צו דֹ קֹנדער פון עמון ‪,‬ווו ער האר ט געפונען אא שטאא רקע מאא כט ‪,‬און אא סך פאר לק ‪,‬מֹט זֹ​ֹער קאא פֹטל טֹמאר תֹוס‪.‬‬ ‫‪7‬און ער האר ט לחם מֹט זֹ​ֹ ארָר ה ‪ָֹ,‬ז זֹ​ֹ האר ָן זֹך ָֹז פאא ר אֹם נגע ָֹ​ֹאם ;און ער האר ט זַ געשלאר גן‪.‬‬ ‫‪8‬און אא ז ער האר ט לקח רֹזרר ‪,‬מֹט דֹ שטעט וואר ס געהערן צו אֹר ‪,‬האר ט ער זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן ֹהודה‪.‬‬ ‫זַנען אא נטלאר פן צו דער פעסטונג פון‬ ‫‪9‬און דֹ ֹוֹמ ם וואר ס אֹן גלִרד האר ָן זֹך פאא רזאא מלט קעגן דֹ ֹמ ֻש רראל ל וואר ס זֹ​ֹאנען געווען אֹן זֹ​ֹערע מחנות ‪,‬זֹ​ֹ צו פאא רטֹלֹקן ;אר בער זַ א‬ ‫דא ֻתמר אר ה‪.‬‬ ‫‪10‬און ער האר ט געשֹקט ברֹוו צו ֹהודה און זֹ​ֹנע ברֹדער ‪:‬דֹ גוֹ​ֹם וואר ס זענען רונד אא רום אונדז זענען פארזאמלט קעגן אונדז צו צעשטערן אונדז‪.‬‬ ‫‪11‬און זֹ​ֹ גרֹ​ֹטן זֹך צו קומען און נעמען דֹ פעסטונג וואר ס מֹר זענען אא נטלאר פן אא הֹן ‪,‬טֹמאטעאוס אֹז געווען קאא פֹטאא ן פון זֹ​ֹער חֹל‪.‬‬ ‫‪12‬קום אא צונד ‪,‬און מצֹל אונדז פון זֹ​ֹער הענט ‪,‬ווֹ​ֹאל פֹלע פון אונדז זענען געהרגעט;‬ ‫‪ֹ13‬אר ‪,‬אא לע אונדזערע ברֹדער וואר ס זענען געווען אֹן דֹ ערטער פון טאר בֹ זענען געהרגעט געווארן ;אוֹך זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער און זֹ​ֹערע קֹנדער האר בן געבראא כט געפאא נגענער ‪,‬‬ ‫און געטראר גן זֹ​ֹער זאא ך ;און זַ האר בן דאר רטן פאא רטֹלֹקט אא רום טױזנט מאא ן‪.‬‬ ‫‪14‬ווען דֹ דאר זֹקע ברֹוו האר ָן נאר ך געלֹ​ֹענט ‪,‬אר ט זענען געקומען אא נדערע שלוחֹם פון גלֹל ‪,‬מֹט צערֹסענע קלֹ​ֹדער ‪,‬וואר ס האר בן געענטפערט אוֹף דעם חכם‪.‬‬ ‫‪15‬און זֹ​ֹ האר ָן אמר ‪:‬זֹ​ֹ פון ֹלמאֹ ‪,‬און פון צור ‪,‬און צֹדון ‪,‬און דֹ גרל גרלמ ֹל פון דֹ ֹוֹמ ם ‪,‬זֹ​ֹאנען פאא רזאא מלט קעגן אונדז ‪,‬אונדז צו כלה‪.‬‬ ‫‪16‬און ווען ֹהודה און דאר ס פאר לק האר ָן געהערט דֹ דאר זֹקע רֹ​ֹד ‪,‬האר ָן זֹך פאא רזאא מלט אא גרוֹסער עדה ‪,‬זֹך צו באא ראא טנ זֹך ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ זאר לן טאר ן פאא ר זֹ​ֹערע אחֹם ‪,‬וואר ס‬ ‫זענען געווען אֹן צרה ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך גערֹסן‪.‬‬ ‫מַן ברודער ֹונתן װעלן גַן קַן‬ ‫דַנע ברֹדער װאר ס אֹן גרלֹל ‪,‬װאר רום אֹך און א‬ ‫‪:‬קלַב דֹר אױס מענטשן ‪,‬און גַ און מצֹל א‬ ‫א‬ ‫זַן ברודער משמעון‬ ‫‪17‬האר ט ֹהודה געזאר גט צו א‬ ‫לאא נד גלִרד‪.‬‬ ‫‪18‬און ער האר ט אֹבערגעלאר זט ֹוסף דער זון פון זכרֹהן ‪,‬און עזרֹה ‪,‬דֹ שרֹ הר ִרם ‪,‬מֹט דעם שארֹת חֹל אֹן ֹהודה ‪,‬עס צו הֹטן‪.‬‬ ‫‪19‬צו וועמען ער האר ט געבאר טן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬נעם דֹ הֹטונג פון דעם דאר זֹקן פאר לק ‪,‬און זעט ‪,‬אא ז אֹר מאא כט נֹט קֹ​ֹן מלחמה קעגן דֹ גוֹם בֹז דער צֹ​ֹט וואר ס מֹר קומען‬ ‫ווֹדער‪.‬‬ ‫‪20‬און צו משמעון האר ט מען געגעָן דרֹ​ֹ טוֹזנט מאא ן צו גֹ​ֹן קֹ​ֹן גלֹל ‪,‬און צו ֹהודה ‪ 8,000‬מאא ן פאא ר דעם לאא נד גלִרד‪.‬‬ ‫‪21‬און משמעון אֹז געגאא נגען קֹ​ֹן גרלֹל ‪,‬וואו ער האר ט געקעמפט אא סך מלחמות מֹט דֹ גוֹם ‪,‬אא זוֹ אא ז דֹ גוֹם זענען געווען אא נטווֹקלט פון אֹם‪.‬‬ ‫דרַ טױזנט מאא ן ‪,‬װאר ס ער האר ט צוגענומען זַער רױב‪.‬‬ ‫זַנען דערשלאר גן געװאר רן אא רום א‬ ‫‪22‬און ער האר ט זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט ָֹז דעם טוער פון ֹל מנמֹס ;און פון דֹ פעלקער א‬ ‫‪23‬און דֹ וואס זענען געווען אֹן גלֹל און אֹן ארבאטֹס ‪,‬מֹט זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער און זֹ​ֹערע קֹנדער ‪,‬און אלעס וואס זֹ​ֹ האבן געהאט ‪,‬האט ער אוועקגענומען מֹט זֹך ‪,‬און זֹ​ֹ‬ ‫געבראכט קֹ​ֹן ֹהודה מֹט גרוֹס פרֹ​ֹד‪.‬‬ ‫‪24‬אוֹך ֹהודה המכבֹ און זֹ​ֹן ברודער ֹהונתן זענען אא רֹבער דֹ ֹרדן ‪,‬און האר בן געפארן דרֹ​ֹ טעג וועג אֹן דער מדבר‪.‬‬ ‫‪25‬וואו זֹ​ֹ האבן זֹך באגעגנט מֹט דֹ נבטֹם ‪,‬וואס זענען צו זֹ​ֹ געקומען אוֹף א שלום ‪,‬און זֹ​ֹ האבן זֹ​ֹ דערצֹ​ֹלט אלץ וואס אֹז געשען מֹט זֹ​ֹערע אחֹם אֹן לאנד‬ ‫גלעאד‪.‬‬ ‫כרנאֹמ ם ;אא לע דֹ שטעט זענען שטאא רק און גרוֹס‪:‬‬ ‫בוסורא ‪,‬און בוסור ‪,‬און אִלנמנ ה ‪,‬און כספור ‪,‬און מא קא ד ‪,‬און א‬ ‫ר‬ ‫‪26‬און ווֹ אא זוֹ פֹלע פון זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געווען סגר אֹן‬ ‫‪27‬און אא ז זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געווען פאא רשלאר סן אֹן דֹ אֹבערֹקע שטעט פון אנ נרץ רגלרד ‪,‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן ָעטלטן צו ָרענגען זֹ​ֹער מא חחננה אא קעגן דֹ פאר רטונגען ‪,‬און זֹ​ֹ אא לע צו‬ ‫פאא רטֹלֹקן אֹן אֹ​ֹן טאר ג‪.‬‬ ‫בוסורא ;און אא ז ער האר ט געװונען דֹ שטאר ט ‪,‬האר ט ער דערשלאר גן אא לע מאא נספאא רשױנען מֹט דעם‬ ‫ר‬ ‫‪28‬און הר אט מאֹהודר ה און זאֹ​ֹן מא חחננה גנעהא אנֻ גנען אפ ֻאלמ ֹץ דנ עם דנ עם ממ ֻדָר ר לֻ‬ ‫פַער‪.‬‬ ‫שאא רף פון שװערד ‪,‬און האר ט גענומען זַער גאא נצן בױב ‪,‬און האר ט פאא רברענט דֹ שטאר ט מֹט א‬ ‫‪29‬פון וואנען ער האר ט זֹך סור בֹ​ֹ נאא כט ‪,‬און אֹז געגאא נגען ָֹז ער אֹז בוא צו דער פעסטונג‪.‬‬ ‫‪30‬און אֹן דער פרֹ האר ָן זֹ​ֹ זֹך געקוקט ‪,‬און המ ֵלה ‪,‬אֹז געווען אא ן אומעטום פאר לק ‪,‬וואר ס האר ט געטראר גן לֹ​ֹטער און אא נדערע מלחמה‪-‬מאא שֹן ‪,‬כדֹ צו נעמען דֹ פעסטונג;‬ ‫‪31‬און ווען ֹהודה האר ט דערָֹער געזען ‪,‬אא ז דֹ מלחמה אֹז אר נגעהוֹבן ‪,‬און דאר ס געשרֹ​ֹ פון דער שטאר ט אֹז ארוֹף צום הֹמל ‪,‬מֹט שופרות ‪,‬און מֹט אא גרוֹסן קר ול‪,‬‬ ‫אַערע ברֹדער‪.‬‬ ‫‪:‬הַנט מלחמה מלחמה פאא ר א‬ ‫זַן חֹל א‬ ‫‪32‬האר ט ער געזאר גט צו א‬ ‫‪33‬און ער אֹז אא רוֹסגעגאא נגען הֹנטער זֹ​ֹ אֹן ‪ 3‬מחנות ‪,‬וואר ס האר בן געבלאר זן אֹן זֹ​ֹערע שופרות ‪,‬און געשרֹגן מֹט תפֹלה‪.‬‬ ‫‪34‬דעמאלט דער חֹל פון טֹמאר טהעוס ‪,‬ווֹ​ֹל געוואוסט אא ז עס אֹז געווען מכבֹ ‪,‬אֹז אנטלאפן פון אֹם ;דערֹבער ער שלאר גן זֹ​ֹ מֹט אא גרוֹס שחֹטה ;אזו ֹ זַנע ן געהרגע ט‬ ‫געװאר ן פו ן ז ַ ֹענע ם טא ג ארו ם אכ ט טוֹזנטע ר מאן‪.‬‬ ‫‪35‬און דאר ס אֹז געשען ‪,‬און ֹהודה האר ט זֹך אומגעקערט צו ממספרא ;און נאר כדעם װֹ ער האר ט עס אר נגעפאא לן ‪,‬האר ט ער גענומען און דערהרגעט אא לע מאא נספאא רשױנען אֹן אֹר ‪,‬‬ ‫פַער‪.‬‬ ‫זַן רױב ‪,‬און האר ט עס פאא רברענט מֹט א‬ ‫און האר ט גענומען א‬ ‫‪36‬פון דאר רטן אֹז ער געגאא נגען ‪,‬און האר ט לקח כספון ‪,‬און מנ גנד ‪,‬און בוסור ‪,‬און דֹ אא נדערע שטעט פון ארץ גלִרד‪.‬‬ ‫‪37‬און נאר ך דֹ דאר זֹקע זאא כן האר ט מטֹמותל אוס פאא רזאא מלט אא ן אא נדער מחנה ‪,‬און האר ט געהאא לטן אא קעגן רפאר ן אוֹף ֹענער זֹ​ֹט טֹ​ֹאך‪.‬‬ ‫‪38‬און ֹהודה האר ט געשֹקט מענטשן צו שפֹרן דעם חֹל ‪,‬און זֹ​ֹ האר בן אֹם געבראא כט דבר ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬כל דֹ גוֹ​ֹם וואר ס זענען רונד אא רום אונדז זענען צוזאא מלט צו זֹ​ֹ ‪,‬אא‬ ‫זֹ​ֹער גרוֹס חֹל‪.‬‬ ‫‪39‬און ער האר ט אוֹך שכר דֹ ערבֹם זֹ​ֹ צו העלפן ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן אוֹפגעשטעלט זֹ​ֹערע געצעלטן אוֹף ֹענער זֹ​ֹט נחל ‪,‬גרֹ​ֹט צו קומען און קעמפן קעגן דֹר ‪.‬אוֹף דעם אֹז‬ ‫ֹהודה געגאא נגען זֹ​ֹ אא נטקעגן‪.‬‬ ‫‪40‬דעמאלט האט טֹמאטעאוס געזאגט צו דֹ מנהֹגֹם פון זֹ​ֹן חֹל ‪:‬ווען ֹהודה און זֹ​ֹן חֹל קומען צו דעם טֹ​ֹאך ‪,‬אוֹב ער וועט פאר רן ערשטער צו אונדז ‪,‬מֹר וועלן נֹשט‬ ‫קענען צו אא נטקעגנשטעלנ אֹם ;װאר רום ער װעט אונדז שטאא רקן שטאא רקן;‬ ‫‪41‬אר ָער אוֹב ער האר ט מורא געהאא ט ‪,‬און חנה אוֹף ֹענער זֹ​ֹט טֹ​ֹאך ‪,‬וועלן מֹר אא רֹבערגַן צו אֹם ‪,‬און אֹם גבור‪.‬‬ ‫בלַבן דֹ סופרֹם פון הר ִרם ָֹ​ֹם נחל ‪:‬וועמען ער האר ט צוה געגעָן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬לאר ז קֹ​ֹנער נֹשט בלֹ​ֹבן‬ ‫‪42‬און אא ז ֹהודה האר ט גענענט צום נחל ‪,‬און ער האר ט געמאא כט א‬ ‫אֹן לאא גער ‪,‬נֹ​ֹערט זאר לן אא לע קומען אֹן דער מלחמה‪.‬‬ ‫‪43‬און ער אֹז ערשט געגאא נגען צו זֹ​ֹ ‪,‬און דאר ס גאא נצע פאר לק נאר ך אֹם ;דערנאר ך האר בן אא לע פעלקער ‪,‬וואר ס האר בן זֹך אא נטווֹקלט פאא ר אֹם ‪,‬אא וועקגעוואר רפן זֹ​ֹערע געווער ‪,‬‬ ‫און זענען אא נטלאר פן צום הל ֹכל וואר ס אֹז געווען אֹן כרנֹם‪.‬‬ ‫‪44‬אר ָער זֹ​ֹ האר ָן פאא רנומען דֹ שטאר ט ‪,‬און האר ָן פאא רברענט דעם הל ֹכרל מֹט אא לע וואר ס אֹן אֹר ‪.‬אזו ֹ אֹ ז קארנע ם אונטערגעצוֹג ן געװארן ‪ ,‬או ן ז ַ האב ן שוֹ ן שוֹ ן‬ ‫נֹש ט געקענ ט שטַ ן פאר ן ֹהודה‪.‬‬ ‫‪45‬און ֹהודה האר ט צוזאא מענגענומען דאר ס גאא נצע ֹשראל וואר ס אֹז געווען אֹן לאא נד גלִרד ‪,‬פון דעם קלענסטן בֹזן גרעסטען ‪,‬זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער ‪,‬און זֹ​ֹערע קֹנדער ‪,‬און זֹ​ֹער‬ ‫סחורה ‪,‬אא זֹ​ֹער גרוֹסער מחנה ‪,‬בֹז צום סוף ‪,‬זֹ​ֹ זאר לן קומען אֹן לאא נד פון ֹהודה‪.‬‬ ‫‪46‬און אא ז זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען בוא קֹ​ֹן נִפרון( ‪,‬דאר ס אֹז געווען אא גרוֹסער שטאר ט אוֹף דעם וועג ווֹ זֹ​ֹ זאר לן גֹ​ֹן ‪,‬זֹ​ֹער גוט באא צֹרט ‪),‬האר בן זֹ​ֹ זֹך נֹשט געקענט ווענדן פון אֹר ‪,‬‬ ‫סֹ​ֹ פון דער רעכטער זֹ​ֹט און סֹ​ֹ פון דער לֹנקער זֹ​ֹט ‪,‬נאר ר מוזן דורכגֹ​ֹן אֹן צווֹשן עס‪.‬‬ ‫‪47‬האר ָן זֹ​ֹ פון דער ִמ ֹר זֹ​ֹ פאא רשלאר סן ‪,‬און האר ָן פאא רשטאר רבן דֹ טוֹערן מֹט שטַנער‪.‬‬ ‫אַך נֹט שאא טן ;נאר ר צו פוס װעלן‬ ‫אַער לאא נד ‪,‬צו גַן אֹן אונדזער לאא נד ‪,‬און קֹ​ֹנער זאר ל א‬ ‫‪48‬און ֹהודה האר ט צו זֹ​ֹ שלח אֹן שלום ‪,‬אא זוֹ צו אמר ‪:‬לאר מֹר דורכגֹ​ֹן דורך א‬ ‫מֹר דורכגַן ‪,‬אר בער זַ האר בן אֹם נֹט געעפנט‪.‬‬ ‫‪49‬דרום האר ט ֹהודה באא פוֹלן אא קר רוז צו מאא כן אֹן דעם חֹל ‪,‬אֹטלעכער זאר ל שטעלן א‬ ‫זַן געצעלט אֹן דעם אר רט ווו ער אֹז געווען‪.‬‬ ‫‪50‬און דֹ זעלנער האר ָן זֹך געשטעלט ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן נשא דֹ ִמ ֹר ֹענעם גאא נצן טאר ג ‪,‬און דֹ גאא נצע נאא כט ‪ָֹ,‬ז דֹ ִמ ֹר אֹז נתן געוואר רן אֹן זֹ​ֹן האא נט אֹן דער לענג‪.‬‬

‫‪51‬און ער האר ט דעמאלט הרגעט אא לע זכרֹם מֹט דעם שאא רף פון שווערד ‪,‬און האר ט גערֹסן דֹ שטאר ט ‪,‬און האר ט צוגענומען אֹר שלֹב ‪,‬און אֹז דורכגעגאא נגען דֹ שטאר ט‬ ‫אֹבער דֹ דערשלאר גענע‪.‬‬ ‫‪52‬נאר ך דעם זענען זֹ​ֹ געגאא נגען אֹבערן ֹארדן אֹן דער גרוֹסער פ נללנה פאא ר בֹת‪-‬שר ן‪.‬‬ ‫‪53‬און ֹהודה האט צוזאמענגעקלֹבן דֹ וואס זענען געקומען הֹנטער ‪,‬און האט געמוזט דאס פאלק דורכאוֹס בֹז זֹ​ֹ זענען געקומען אֹן לאנד ֹהודה‪.‬‬ ‫‪54‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען עלה אוֹפן באא רג צמ ֹון מֹט מש ֻמחר ה און מש ֻמחר ה ‪,‬ווו זֹ​ֹ האר ָן מקרֹב געווען בראא נדאר פפער ‪,‬וואר רעם קֹ​ֹנער פון זֹ​ֹ אֹז נֹשט דערהרגעט געוואר רן ‪ָֹ,‬ז זֹ​ֹ האר ָן‬ ‫זֹך אומגעקערט בשלום‪.‬‬ ‫‪55‬אא צונד אֹן דֹ צֹ​ֹט ‪,‬ווֹ ֹהודה און ֹהונתן זענען געווען אֹן לאא נד גלעאא ד ‪,‬און זֹ​ֹן ברודער שמעון אֹן גלֹל אֹ​ֹדער ֹלמאא ֹס‪,‬‬ ‫‪56‬און ֹוסף דער זון פון זכרֹהן ‪,‬און עזרֹה ‪,‬דֹ שרֹם פון דֹ חֹל ‪,‬האר ָן געהערט וועגן דֹ גבורֹם און דֹ מלחמה וואר ס זֹ​ֹ האר ָן עשה‪.‬‬ ‫‪57‬דערֹבער האר ָן זֹ​ֹ געזאר גט ‪:‬לאר מֹר אונדז אוֹך קרֹגן אא נאר מען ‪,‬און גֹ​ֹען מלחמה קעגן דֹ גוֹ​ֹם וואר ס רונד אא רום אונדז‪.‬‬ ‫‪58‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן געגעָן צו דעם מא צֻ פרה וואר ס אֹז געווען מֹט זֹ​ֹ ‪,‬זענען זֹ​ֹ געגאא נגען קֹ​ֹן ֹאמנֹרה‪.‬‬ ‫‪59‬דעמאלט זענען גאר רגֹאא ס און זֹ​ֹנע מענטשן ארוֹס פון דער שטאר ט צו קעמפן קעגן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪60‬און עס אֹז געווען ‪,‬אא ז ֹוסל ף און א‬ ‫עזרס זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן געוואר רן ‪,‬און זֹ​ֹ זענען נאר כגעֹאר גט געוואר רן ָֹז דֹ געמאא רקן פון ֹהודה;‬ ‫‪61‬און עס אֹז געווען אא גרוֹסער אומקערענֹש צווֹשן דֹ קֹנדער פון ֹשראל ‪,‬ווֹ​ֹאל זֹ​ֹ זענען נֹשט פאר לגן צו ֹהודה און זֹ​ֹאנע ברֹדער ‪,‬אר בער זֹ​ֹ האר בן געדאא נק צו טאר ן‬ ‫עפעס גבורה‪.‬‬ ‫‪62‬און דֹ דאר זֹקע מענטשן זענען נֹשט געקומען פון דעם זאר מען פון דֹ ‪,‬וואר ס דורך זֹ​ֹער האא נט אֹז נתן געוואר רן ֹשועה צו ֹשראל‪.‬‬ ‫‪63‬אר ָער דער אֹש ֹהודה און זֹ​ֹאנע אחֹם זֹ​ֹאנען געווען ֻמאע ד געווען אֹן דֹ אוֹגן פון כל ֹשראל ‪,‬און פון כל ֹוֹמ ם ‪,‬פון וואנעט פון זֹ​ֹער של ם אֹז שמע;‬ ‫‪64‬אא זוֹ ווֹ דאר ס פאר לק האר ט זֹך פאא רזאא מלט צו זֹ​ֹ מֹט פרֹ​ֹדֹקע ֹנאר ֹם‪.‬‬ ‫זַנע ברֹדער ‪,‬און האר ט מלחמה געהאא לטן קעגן דֹ קֹנדער פון ִלשר ון אֹן לאא נד צו דר רום ‪,‬װו ער האר ט געשלאר גן חברון און אֹרע‬ ‫‪65‬דערנאר ך אֹז ֹהודה אא רױסגעגאא נגען מֹט א‬ ‫שטעט ‪,‬און האר ט אא ראר פגערֹסן אֹר פעסטונג ‪,‬און האר ט פאא רברענט אֹרע טורעמס רונד אא רום‪.‬‬ ‫‪66‬פון דאר רטן האר ט ער זֹך עלה צו בוא קֹ​ֹן אנ נרץ פון דֹ פלמ שֹ​ֹם ‪,‬און ער אֹז עבר דורך שומרון‪.‬‬ ‫‪67‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט זענען עטלעכע כע הנֹם ‪,‬וואר ס האר ָן געוואר לט ווֹ​ֹזן זֹ​ֹער גבורה ‪,‬געהרגעט געוואר רן אֹן מלחמה ‪,‬דערפאר זֹ​ֹ זענען אא רױסגעגאא נגען מלחמה צום אר ָער‪.‬‬ ‫‪68‬און ֹהודה האר ט זֹך אומגעקערט צו אנ זות אֹן אנ נרץ פון דֹ פלמ שֹ​ֹם ‪,‬און אא ז ער האר ט אא ראר פגערֹסן זֹ​ֹערע מזבחות ‪,‬און האר ט פאא רברענט זֹ​ֹערע געשנֹצטע בֹלדער מֹט‬ ‫פֹ​ֹער ‪,‬און האר ט רוָ געווען זֹ​ֹערע שטעט ‪,‬און ער האר ט זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן אנ נרץ ֹהודה‪.‬‬ ‫קאפיטל‪6‬‬ ‫‪1‬בערך אֹן ֹענער צֹ​ֹט ‪,‬האר ט דער מלך אנטֹוכוס ‪,‬וואר ס אֹז געפאר רן דורך דֹ הוֹכע לענדער ‪,‬געהערט זאר גן ‪,‬אא ז אלֹמאא ֹ אֹן דעם לאא נד פון פערסֹע אֹז געווען אא שטאר ט‬ ‫וואר ס אֹז געווען זֹ​ֹער באא רֹמט פאא ר עשֹרות ‪,‬זֹלבער און גאר לד;‬ ‫‪2‬און אא ז עס אֹז געווען אֹן אֹם אא זֹ​ֹער רֹ​ֹך הֹכל ‪,‬אֹן וואר ס עס זענען געווען באא דעקונגען פון גאר לד ‪,‬און חושן ‪,‬און שֹלדז ‪,‬וואר ס אלכסנדר ‪,‬דער זון פון פֹלֹפוס ‪,‬דער מלך‬ ‫מאא קעדאר נֹש ‪,‬וואר ס האר ט געקֹנֹגט ערשטער צווֹשן דֹ גרֹכן ‪,‬האט דאר רט לֹנקס‪.‬‬ ‫‪,‬ווַל זֹ​ֹ פון דער שטאר ט האר בן דערפון געוואר רנט‪,‬‬ ‫‪3‬דערפאר אֹז ער געקומען און האט געזוכט צו כאפן דֹ שטאט ‪,‬און זֹ צו רוֹב ;אר בער ער האר ט נֹט געקענט א‬ ‫‪4‬אֹז קום קעגן אֹם אֹן מלחמה ‪,‬און ער אֹז אא נטלאר פן ‪,‬און אֹז געגאא נגען פון דאר רטן מֹט גרוֹס כבדות ‪,‬און האר ט זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן בבל‪.‬‬ ‫‪5‬און עס אֹז געקומען אֹ​ֹנער ‪,‬וואר ס האר ט אֹם געבראא כט בשורה קֹ​ֹן פערסֹע ‪,‬אא ז דֹ חֹל ‪,‬וואר ס זענען געגאנגען קעגן דעם לאא נד פון ֹהודה ‪,‬זענען אא נטלאר פן‪.‬‬ ‫זַנען שטאא רק געװאר רן מֹט דער װאא נצן ‪,‬און‬ ‫‪6‬און אז לֹסֹאס ‪,‬וועלכער אֹז ערשט ארוֹסגעגאנגען מֹט א גרוֹסער מאכט ‪,‬אֹז פארטרֹבן געווארן פון דֹ אֹדן ;און אא ז זַ א‬ ‫אַנזאא מלונג פון רױב װאר ס זַ האר בן געקרֹגן פון דֹ חֹל װאר ס זַ האר בן פאא רטֹלֹקט‪.‬‬ ‫דער מאא כט ‪,‬און דער א‬ ‫‪7‬אוֹך אא ז זֹ​ֹ האר ָן ֹרד דֹ תועבה וואר ס ער האר ט עלה אוֹפן מזבח אֹן ֹרושלֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן אא רומגערֹנגלט דעם מֹזבֹ​ֹעך מֹט הוֹכע ווענט ‪,‬ווֹ פרֹער ‪,‬און זֹ​ֹן שטאר ט‬ ‫בֹת‪-‬שורא‪.‬‬ ‫‪8‬און ווֹ דער מלך האר ט געהערט דֹ דאר זֹקע רֹ​ֹד ‪,‬אֹז ער געווען פאא רשטומט ‪,‬און האר ט זֹך צער געטראר פן ;דערנאר ך האר ט ער אֹם געלֹ​ֹגט אוֹף זֹ​ֹן געלעגער ‪,‬און ער אֹז‬ ‫‪,‬ווַל עס אֹז אֹם נֹט געטראר פן אא זוֹ ווֹ ער האר ט געזוכט‪.‬‬ ‫קראנק געוואר רן פון צער א‬ ‫‪9‬און ער האר ט דאר רטן געצוֹגן פֹלע טעג ‪,‬ווארֹם זֹ​ֹן צער אֹז געווען מער און מער ‪,‬און ער האר ט גערעכנט אא ז ער זאר ל שטאא רבן‪.‬‬ ‫מַן האא רץ אֹז פאא רפאא לן פון זַער זאר רג‪.‬‬ ‫מַנע אױגן ‪,‬און א‬ ‫זַנע חברֹם ‪,‬און האר ט צו זֹ​ֹ געזאר גט ‪:‬דער שלאר ף אֹז אא װעק פון א‬ ‫‪10‬דערֹבער האר ט ער גערופן אא לע א‬ ‫‪11‬און אֹך האר ָ געטראא כט מֹט מֹר אא לֹ​ֹן ‪:‬אֹן וואר ס צרות בֹן אֹך געקומען ‪,‬און ווֹ גרוֹס אֹז עס אא מבול פון צרות ‪,‬וואר ס אֹך בֹן אֹצט אֹן !װאר רום אֹך בֹן געװען גאא נצן‬ ‫און לֹב געהאא ט אֹן א‬ ‫מַן מאא כט‪.‬‬ ‫‪12‬אר ָער אא צונד האר ָ אֹך געדענקט דֹ ררעות וואר ס אֹך האר ָ עשה אֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און אֹך האר ָ לקח כל כלֹם פון זהב און כנסנ ף וואר ס אֹז געווען אֹן אֹר ‪,‬און האר ָ שלח צו‬ ‫אבד דֹ ֹושבֹ ֹהודה אר ן אא סֹבה‪.‬‬ ‫‪13‬אֹך זע דערָֹער ‪,‬אא ז דערפאא ר זֹ​ֹאנען בוא אוֹף מֹר דֹ דאר זֹקע צרות ‪,‬און המ ֵלה ‪,‬אֹך בֹן אומגעקומען דורך גרוֹס צער אֹן אא פרעמד לאא נד‪.‬‬ ‫‪14‬דעמאלט האט ער גערופן פֹלֹפוס ‪,‬אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹנע פרֹ​ֹנט ‪,‬וואר ס ער געמאכט אא הערשער אֹבער זֹ​ֹן גאא נץ מלכות;‬ ‫‪15‬און ער האר ט אֹם געגעבן דֹ כתר ‪,‬און זֹ​ֹן מאא נטל ‪,‬און זֹ​ֹן זֹגלען ‪,‬בֹז דעם סוף זאר ל ער ברענגען זֹ​ֹן זון אנטֹוכוס ‪,‬און אֹם דערצֹען פאא ר דֹ מלכות‪.‬‬ ‫‪16‬און דער מלך אנטֹוכוס אֹז דאר רטן געשטאר רבן אֹן הונדערט‪ 9‬טן און פערצֹקטן ֹאר ר‪.‬‬ ‫‪17‬און ווֹ לֹשֹאס האר ט געוווסט ‪,‬אא ז דער מלך אֹז מות ‪,‬האר ט ער אוֹפגעשטעלט זֹ​ֹן זון אנטֹוכוס ‪,‬וועמען ער האר ט דערוואקסן ֹונג ‪,‬צו קֹנֹגן אוֹף זֹ​ֹן אר רט ‪,‬און זֹ​ֹן‬ ‫נאר מען האר ט ער גערופן עופטור‪.‬‬ ‫‪18‬אֹן דער דאר זֹקער צֹ​ֹט האר ָן דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען אֹן דעם טורעם סגר דֹ ֹשראל רונד אא רום דעם מֹזבֹ​ֹעך ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן ֹמֹד געזוכט זֹ​ֹער שאר דן ‪,‬און דֹ חֹזוק פון‬ ‫דֹ ֹוֹמ ם‪.‬‬ ‫‪19‬דרום האר ט ֹהודה ‪,‬וואר ס האר ט געוואר לט זֹ​ֹ פאא רטֹלֹקן ‪,‬גערופן דאר ס גאא נצע פאר לק ‪,‬זֹ​ֹ צו קלעגערן‪.‬‬ ‫‪20‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך צונומען ‪,‬און האר ָן אוֹף זֹ​ֹ לעגערט אֹן הונדערט און פופצֹקסטן ֹאר ר ‪,‬און ער האר ט געמאא כט אא קעגן זֹ​ֹ בערג און אא נדערע מאשֹנען‪.‬‬ ‫‪21‬אר ָער עטלעכע פון דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען ָעלעג ‪,‬זֹ​ֹאנען ֹצא ‪,‬צו וועמען עטלֹכע רשעֹם פון ֹשראל האר ָן זֹך התחבר צו זֹ​ֹ;‬ ‫‪22‬און זֹ​ֹ זענען געגאא נגען צום מלך ‪ ,‬און האר בן געזאר גט ‪ :‬בֹז ווֹ לאא נג וועסטו טאר ן אא משפט ‪ ,‬און נקמה נעמען אונדזערע ברֹדער?‬ ‫‪23‬מֹר זענען געווען גרֹ​ֹט צו דֹנען דֹ​ֹן פאטער ‪,‬און צו טאר ן ווֹ ער וואר לט האר בן אונדז ‪,‬און צו הערן זֹ​ֹנע געבאר ט;‬ ‫‪24‬דערפאר צורר זֹ​ֹ פון אונדזער פאר לק דעם מגדל ‪,‬און זֹ​ֹאנען זר פון אונדז ;דערצו האר ָן זֹ​ֹ הרג ווֹ ארב פון אונדז ווֹ זֹ​ֹ האר ָן עלה אוֹף ‪,‬און אונדזער נחלה האר ָן זֹ​ֹ‬ ‫אבד‪.‬‬ ‫‪25‬און זֹ​ֹ האר ָן נֹשט אוֹסגעשטרעקט זֹ​ֹער ֹרד נאר ר קעגן אונדז ‪,‬נאר ר אוֹך קעגן זֹ​ֹער געמאא רק‪.‬‬ ‫‪26‬און המ ֵלה ‪,‬הא ָום לעגערן זֹ​ֹ דעם טורעם אֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬אֹם צו כע ה ;אוֹך דעם מקדש און בֹת‪-‬שורא האר בן זֹ​ֹ באא צוקן‪.‬‬ ‫‪27‬דערֹבער אוֹב דו זאלסט זֹ​ֹ נֹשט פאא רהֹטן געשווֹנד ‪,‬זֹ​ֹ וועלן טאר ן דֹ גרעסערע זאכן ווֹ דֹ דאר זֹקע ‪,‬און דו זאלסט נֹשט קענען הערשן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫זַן חֹל ‪,‬און דֹ װאר ס האר בן געהֹט אױף‬ ‫זַנע חברֹם ‪,‬און דֹ פֹרשטן פון א‬ ‫‪28‬און אא ז דער מלך האר ט דאר ס געהערט ‪,‬האר ט ער זֹך געצערנט ‪,‬און ער האר ט צונױפזאא מלט אא לע א‬ ‫דעם פערד‪.‬‬ ‫‪29‬און פון אא נדערע מלוכות ‪,‬און פון אֹנזלען פון ֹם ‪,‬זענען אוֹך געקומען צו אֹם חבורות פון שכר זעלנער‪.‬‬

‫רַטער ‪,‬און ‪ 2‬און ‪ 30‬העלפאא נדז האר בן זֹך געצוֹגן אֹן מלחמה‪.‬‬ ‫‪30‬אא זוֹ אא ז דֹ צאר ל פון זֹ​ֹן חֹל אֹז געווען הונדערט טוֹזנט פוסגֹ​ֹער ‪,‬און צוואא נצֹק טוֹזנט א‬ ‫זַנען געגאא נגען דורך אנ דומנ ע ‪,‬און האר ָן זֹך געשטעלט אא קעגן בֹת‪-‬שורא ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר ָן זֹך גערֹסן ֹמֹם רבֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן געמאא כט מא ח מחמֹם ;אר בער זַ פון‬ ‫‪31‬דֹ דאר זֹקע א‬ ‫זַנען אא רױסגעגאא נגען ‪,‬און האר בן זַ פאא רברענט אֹן א‬ ‫בֹת‪-‬שורא א‬ ‫פַער ‪,‬און האר בן מלחמה געהאא לטן מֹט העלדֹשקַט‪.‬‬ ‫‪32‬דערוֹף האר ט ֹהודה זֹך סור פון דעם מגדל ‪,‬און האר ט זֹך חנך אֹן ָא ת‪-‬צא אכרֹרה ‪,‬אא נטקעגן דעם מלכס מחנה‪.‬‬ ‫‪33‬און דער מלך ‪,‬וואר ס אֹז אוֹפגעשטאנען זֹ​ֹער פרֹ ‪,‬אֹז געגאא נגען מֹט זֹ​ֹן חֹל צו ָר ת‪-‬צא אכרֹרה ‪,‬וואו זֹ​ֹנע חֹל האר ט זֹ​ֹ גרֹ​ֹט צו מלחמה ‪,‬און האר ט געקלונגען אֹן שופרות‪.‬‬ ‫‪34‬און בֹז צום סוף האבן זֹ​ֹ געקענט דערצערן דֹ עלֹפאנטן צו קעמפן ‪,‬זֹ​ֹ האבן זֹ​ֹ געווֹזן דאס בלוט פון ווֹ​ֹאנטרוֹבן און מאא לבערֹ‪.‬‬ ‫‪35‬און זֹ​ֹ האר ָן צעטֹ​ֹלט דֹ בהמות צווֹשן דֹ צבאות ‪,‬און פאא ר ֹעדן העלפאא נד האר בן זֹ​ֹ געשטעלט ‪ 1000‬מענטשן ‪,‬באוואפנט מֹט מעֹל ‪,‬און מֹט קופערנע העלמעלעך‬ ‫אוֹף זֹ​ֹערע קעפ ;און אא חוץ דעם ‪,‬פאא ר ֹעדער חֹה אֹז געווען באא שטֹמט פֹנף הונדערט רֹ​ֹטער פון דֹ בעסטער‪.‬‬ ‫‪36‬דֹ דאזֹקע זענען געווען גרֹ​ֹט אֹן ֹעדער געלעגנהֹ​ֹט ‪:‬וואוהֹן דֹ חֹה אֹז געווען ‪,‬און וואוהֹן דֹ חֹה אֹז געגאנגען ‪,‬זֹ​ֹ זענען אוֹך געגאנגען ‪,‬און זֹ​ֹ זענען נֹשט‬ ‫אוועקגעגאנגען פון אֹם‪.‬‬ ‫‪37‬און אוֹף דֹ בהמות זענען געווען שטאא רק טורעם פון האר לץ ‪,‬וואר ס האר בן באדעקט ֹעדער אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹ ‪,‬און זענען געווען אר נגעגורט צו זֹ​ֹ מֹט מכשֹרֹם ;עס זענען אוֹך‬ ‫געווען אוֹף ֹעדער אֹ​ֹנער צווֹ​ֹ און דרֹ​ֹסֹק שטאא רק מענטשן וואר ס האר בן מלחמה געהאא לטן אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬אא חוץ דעם ֹנדֹאא ן וואר ס האר ט געוועלטֹקט ‪.‬אֹם‪.‬‬ ‫זַט און פון דער אא נדער א‬ ‫‪38‬און דֹ אֹבערֹקע פון דֹ פרש ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹ​ֹ געשטעלט אוֹף דער א‬ ‫זַט ‪ ֹ​ָֹ,‬דֹ ‪ 2‬חלקֹם פון חֹל ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ געגעָן צֹ​ֹכנס וואר ס צו טאר ן ‪,‬‬ ‫און זֹ​ֹ האר ָן זֹך גערֹסן אֹן דֹ רֹ​ֹען‪.‬‬ ‫געשַנט ווֹ נפות פון א‬ ‫א‬ ‫געשַנט אוֹף דֹ שֹלדן פון גאר לד און קופער ‪,‬האר בן דֹ בערג דערמֹט געגלֹטשט ‪,‬און האר בן‬ ‫א‬ ‫‪39‬און ווען דֹ זון האר ט‬ ‫פַער‪.‬‬ ‫‪40‬און אא טֹ​ֹל פון דעם מלךס חֹל אֹז געווען צעשפרֹ​ֹט אוֹף דֹ הוֹכע בערג ‪,‬און אא טֹ​ֹל אֹן דֹ טאר לען אונטן ‪,‬און זֹ​ֹ זענען געגאא נגען אֹן זֹכערן און אֹן סדר‪.‬‬ ‫‪41‬און אא לע וואר ס האר ָן שמע דעם קר ול פון זֹ​ֹער המון ‪,‬און דעם מא רפרה פון דער חנ נרב ‪,‬און דאר ס געראר טן פון דער צרור ‪,‬האר ָן זֹך גערֹרט ‪,‬וואר רעם דער חֹל אֹז געווען גרוֹס‬ ‫און שטאא רק‪.‬‬ ‫‪42‬און ֹהודה און זֹ​ֹן חֹל זענען גענעענט ‪,‬און זענען ארֹ​ֹן אֹן מלחמה ‪,‬און עס זענען געהרגעט געווארן פון דעם מלך ס חֹל ‪ 600‬מאא ן‪.‬‬ ‫‪43‬און אנ לִר זרר ‪,‬מֹטן נאר מען שא ו רררן ‪,‬האר ט ער דערזען ‪,‬אא ז אֹ​ֹנע פון דֹ בהמות ‪,‬באא וואפנט מֹט קענֹגלעכן שטרֹק ‪,‬אֹז העכער פון אא לע אֹבערֹקע ‪,‬און האר ט געמֹ​ֹנט ‪,‬אא ז דער‬ ‫מלך אֹז אוֹף אֹם‪.‬‬ ‫‪44‬שטעלן זֹך אֹן סכנה ‪,‬בֹז צום סוף זאל ער מצֹל זֹ​ֹן זֹ​ֹן פאלק ‪,‬און אֹם קרֹגן א נאמען אוֹף אֹ​ֹבֹק;‬ ‫‪45‬דערֹבער אֹז ער געלאר פן אוֹף אֹם מֹט גבורה אֹן מֹטן פון דער מלחמה ‪,‬געהרגעט אוֹף דער רעכטער האא נט און אוֹף דֹ לֹנקס ‪,‬אא זוֹ אא ז זֹ​ֹ זענען צעטֹ​ֹלט פון אֹם פון‬ ‫בֹ​ֹדע זֹ​ֹטן‪.‬‬ ‫רַנגעשטוֹסן ‪,‬און אֹם דערהרגעט ;דערנאר ך אֹז דער העלפאא נד אא ראר פגעפאא לן אוֹף אֹם ‪,‬‬ ‫‪46‬און דאר ס האר ט געטאר ן ‪,‬ער האר ט זֹך געקרֹכט אונטערן העלפאא נד ‪,‬און האר ט אֹם אא א‬ ‫און ער אֹז דאר רטן געשטאר רבן‪.‬‬ ‫‪47‬אר ָער דֹ אֹבערֹקע פון דֹ ֹ​ֹמ דן ‪,‬וואר ס האר ָן ראה דֹ כוח פון דעם מלך ‪,‬און דֹ חֹל פון זֹ​ֹאנע כוחות ‪,‬האר ָן זֹך סור פון זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪48‬און דער חֹל פון מלך אֹז ארוֹף קֹ​ֹן ֹרושלֹם זֹ​ֹ אא נטקעגן ‪,‬און דער מלך האר ט אוֹפגעשטעלט זֹ​ֹאנע געצעלטן אא קעגן ֹהודה און קעגן באא רג צמ ֹון‪.‬‬ ‫‪,‬ווַל זֹ​ֹ האר ָן דאר רט נֹשט געהאא ט קֹ​ֹן מאכלֹם צו‬ ‫‪49‬אר ָער מֹט דֹ וואר ס אֹן בֹת‪-‬שורא האר ט ער שלום געמאא כט ;וואר רעם זֹ​ֹ זענען אא רוֹסגעגאא נגען פון דער שטאר ט א‬ ‫פאא רטראר גן דעם מצור ‪,‬דאר ס אֹז געווען אא ֹאר ר פון מנוחה פאא ר דער ערד‪.‬‬ ‫‪50‬און דער מלך האר ט לקח בֹת‪-‬שורא ‪,‬און האר ט דאר רטן געשטעלט אא זע כנר עס צו הֹטן‪.‬‬ ‫פַער און שטֹ​ֹנער ‪,‬און‬ ‫רַנגעשטעלט אא רטֹלערֹע מֹט מאשֹנען און כלֹם צו וואא רפן א‬ ‫‪51‬און דאר ס הַלֹקטום ‪,‬האר ט ער אֹם געלעגערט פֹלע טעג ‪,‬און האר ט דאר רטן אא א‬ ‫שטֹקער צו וואא רפן וואא רפן און שלאא נגען‪.‬‬ ‫‪52‬און דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ אוֹך געמאא כט מאשֹנען קעגן זֹ​ֹערע מאשֹנען ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ געהאא לטן אא מלחמה אא לאא נגע צֹ​ֹט‪.‬‬ ‫‪53‬אר ָער צום לעצט ‪,‬זֹ​ֹאנען זֹ​ֹערע כלֹם אר ן מאכלֹם( ‪,‬ווארֹם דאר ס אֹז געווען דאר ס זֹבעטע ֹאר ר ‪,‬און דֹ וואר ס אֹן ֹהודה ‪,‬וואר ס זענען מצֹל געווען פון דֹ גוֹ​ֹם ‪,‬האר ָן‬ ‫אוֹפגעגעסן דאר ס רעשט פון דער מא חחננה);‬ ‫‪54‬און עס אֹז געבלֹבן אֹן בֹת‪-‬הקדש נאר ר אֹ​ֹנֹקע ‪,‬מחמת דער הונגער האר ט אא זוֹ שטאא רק געטראר פן אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬אא ז זֹ​ֹ האר ָן זֹך געלֹ​ֹנט צו צעשפרֹ​ֹטן אֹטלעכער צו זֹ​ֹן‬ ‫אר רט‪.‬‬ ‫צַט האר ט לֹסֹאא ש געהערט זאר גן ‪,‬אא ז פֹלֹפוס ‪,‬וועמען אנטֹוכוס דער מלך ‪,‬האר ט ‪,‬בעת ער האר ט געלעבט ‪,‬באא שטֹמט אוֹפצוברענגען זֹ​ֹן זון אנטֹוכוס ‪,‬כדֹ ער‬ ‫‪55‬אֹן ֹענער א‬ ‫זאר ל זֹ​ֹן מלך‪.‬‬ ‫‪56‬אֹז מען אומגעקערט געוואר רן פון פרס און ממדֹ ‪,‬און אוֹך דעם מלךס חֹל וואר ס אֹז געגאא נגען מֹט אֹם ‪,‬און ער האר ט געזוכט צו נעמען צו אֹם דעם משפט פון דֹ ענֹנֹם‪.‬‬ ‫‪57‬דערֹבער אֹז ער געגאא נגען אֹן גאא נצן געאֹ​ֹלענֹש ‪,‬און האר ט געזאר גט צו דעם מלך און צו דֹ שרֹ חֹל און צו דער מחנה ‪:‬מֹר פאא רדאר רבן טאר ג‪-‬טעגלעך ‪,‬און אונדזער‬ ‫ממון אֹז אר בער קלֹ​ֹן ‪,‬און דער אר רט וואר ס מֹר גבאֹ אוֹף אֹז שטאא רק ‪,‬און דֹ ענֹנֹם פון דער מלוכה ‪.‬לֹגן אוֹף אונדז‪:‬‬ ‫‪58‬דערָֹער לאר מֹר זֹך אא צונד זֹ​ֹן פרֹ​ֹנט מֹט דֹ דאר זֹקע מענטשן ‪,‬און מאא כן שלום מֹט זֹ​ֹ ‪,‬און מֹט זֹ​ֹער גאא נצן פאר לק;‬ ‫‪59‬און בונד מֹט זֹ​ֹ ‪,‬אא ז זֹ​ֹ וועלן לעבן לוֹט זֹ​ֹערע געזעצן ‪,‬אא זוֹ ווֹ זֹ​ֹ האר בן געטאר ן פרֹער ‪,‬ווארֹם זֹ​ֹ זענען דערָֹער רעה ‪,‬און האר ָן געטאר ן דאר ס אא לץ ‪,‬מחמת מֹר האר ָן‬ ‫בטל זֹ​ֹערע געזעצן‪.‬‬ ‫‪60‬און דער מלך און דֹ שרֹם זֹ​ֹאנען געווען צופרֹדן ‪,‬און ער האר ט געשֹקט צו זֹ​ֹ צו מאא כן שלום ;און זַ האר בן דערפון אר נגענומען‪.‬‬ ‫‪61‬און דער מלך און דֹ שרֹם האר ָן זֹ​ֹ שבועה ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען ֹצא פון דער חזק‪.‬‬ ‫זַן שבועה ‪,‬װאר ס ער האר ט געמאא כט ‪,‬און האר ט‬ ‫רַן אֹן באא רג צמ ֹון ;אר בער אא ז ער האר ט דערזען דֹ שטאא רקַט פון דעם אר רט ‪,‬האר ט ער אֹבערגערֹסן א‬ ‫‪62‬און דער מלך אֹז אא א‬ ‫באא פױלן אא ראר פצוברעכן דֹ װאא נט רונד אא רום‪.‬‬ ‫‪63‬און דערנאר ך אֹז ער אא וועקגעגאא נגען אֹן גאא נצן אֹ​ֹלענֹש ‪,‬און האר ט זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן אנטֹאכֹע ‪,‬וואו ער האר ט געפונען פֹלֹפוס פאא ר אא בעל‪-‬מלאר כה פון דער שטאר ט ‪,‬‬ ‫און ער האר ט מלחמה געהאא לטן קעגן אֹם ‪,‬און האר ט אֹ​ֹנגענומען דֹ שטאר ט מֹט געוואלד‪.‬‬ ‫קאפיטל‪7‬‬ ‫‪1‬אֹן הונדערט און‪ 15‬סטן ֹאר ר אֹז דעמטרֹוס דער זון פון סלעוקוס אא וועק פון רוֹם ‪,‬און אֹז עלה מֹט עטלעכע מענטשן צו אא שטאר ט פון דֹ ברעג פון ֹם ‪,‬און האר ט דאר רט‬ ‫געקֹנֹגט‪.‬‬ ‫‪2‬און ווֹ ער אֹז ארֹ​ֹן אֹן פאלאץ פון זֹ​ֹנע אבות ‪,‬אזוֹ אֹז געווען ‪,‬אז זֹ​ֹנע כוחות האבן גענומען אנטֹכוס און לֹסֹאס ‪,‬זֹ​ֹ צו ברענגען צו אֹם‪.‬‬ ‫‪3‬דערֹבער ‪,‬ווען ער האר ט געוואוסט ‪,‬האר ט ער געזאר גט ‪:‬זאר ל אֹך נֹט זען זֹ​ֹערע פנֹמער‪.‬‬ ‫‪4‬און זֹ​ֹן מחנה האר ט זֹ​ֹ הרג ‪.‬אֹצט ווען דעמעטרֹוס אֹז געווען שטעלן אוֹף דעם טראר ן פון זֹ​ֹן מלכות‪,‬‬ ‫זַן כהן גדול ‪,‬פאא ר זַער האא ר‪.‬‬ ‫‪5‬זַנען געקומען צו אֹם אא לע רשעֹם און רשעֹם פון ֹשראל ‪,‬מֹט אא לקֹמוס ‪,‬װאר ס האר ט געװאר לט א‬ ‫א‬ ‫‪6‬און זֹ​ֹ האבן באשולדֹקט דאס פאלק צום מלך ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪ֹ:‬הודה און זֹ​ֹאנע ברֹדער האר בן געהרגעט אא לע דֹ​ֹן פרֹ​ֹנט ‪,‬און אונדז פארטרֹבן פון אונדזער אֹ​ֹגן לאא נד‪.‬‬ ‫‪7‬און אא צונד שלח אא מאא ן װאר ס דו האר סט געטרוֹען ‪,‬און זאר ל אֹם גַן און זען װאר ס ער האר ט געמאא כט צװֹשן אונדז און אֹן אנ נרץ המלך ‪,‬און זאר ל זַ באא שטראר פן מֹט אא לע װאר ס‬ ‫העלפן זַ‪.‬‬ ‫‪8‬דעמאלט האט דער מלך אוֹסדערווֹ​ֹלט בקכֹדס ‪,‬אא פרֹ​ֹאנד פון דעם מלך ‪,‬וואר ס הערשט אֹבער דֹ מבול ‪,‬און אֹז געווען אא גרוֹס מענטש אֹן דֹ מלכות ‪,‬און געטרֹ אֹ צו‬ ‫דעם מלך‪.‬‬

‫‪9‬און ער האר ט אֹם געשֹקט מֹט דעם רשע אא לקֹמוס ‪,‬וועמען ער האר ט געמאא כט כהן גדול ‪,‬און ער האר ט באא פוֹלן צו נעמען נקמה אוֹף דֹ קֹנדער פון ֹשראל‪.‬‬ ‫‪10‬און זֹ​ֹ זענען אא וועקגעגאא נגען ‪,‬און זענען געקומען מֹט אא גרוֹסער מאא כט קֹ​ֹן ארץ ֹהודה ‪,‬וואו זֹ​ֹ האר בן געשֹקט שלוחֹם צו ֹהודה און זֹ​ֹאנע אא חמ ֹם מֹט שא ִמ ֹם ארָמ ֹם‪.‬‬ ‫‪11‬אבער זֹ​ֹ האבן נֹשט אכטונג געגעבן צו זֹ​ֹערע רֹ​ֹד ;ווארֹם זֹ​ֹ האבן געזען אז זֹ​ֹ זענען געקומען מֹט א גרוֹסער מאכט‪.‬‬ ‫‪12‬דעמאלט האט זֹך פארזאמלט צו אלקֹמוס און בקכֹדס אא חברה פון סופרֹם ‪,‬צו דאא רפן גערעכטֹקֹ​ֹט‪.‬‬ ‫זַנען געווען דֹ ערשטע צווֹשן דֹ קֹנדער פון ֹשראל ‪,‬װאר ס האר בן געזוכט פון זַ שלום;‬ ‫‪13‬און דֹ חסֹדֹם א‬ ‫‪14‬וואר רעם זֹ​ֹ האר ָן אמר ‪:‬אֹ​ֹנער וואר ס אֹז אא כע הן פון דעם זאר מען פון אהרן אֹז בוא מֹט דעם דאר זֹקן חֹל ‪,‬און ער וועט אונדז נֹשט עשה‪.‬‬ ‫‪15‬און ער האר ט צו זֹ​ֹ גערעדט אֹן שלום ‪,‬און האר ט צו זֹ​ֹ געשוואר רן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬מֹר וועלן נֹשט מאא כן קֹ​ֹן ררִרה פון אֹ​ֹך און נֹשט אֹ​ֹערע פרֹ​ֹנט‪.‬‬ ‫‪16‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹם געגלוֹבט ‪,‬אר ָער ער האר ט פון זֹ​ֹ לקח זעכצֹק מאא ן ‪,‬און זֹ​ֹ הרגעט אֹן אֹ​ֹן טאר ג ‪,‬לוֹט דֹ ווערטער וואר ס ער האר ט געשרֹבן‪.‬‬ ‫‪17‬דאר ס ָר שר ר פון דֹ​ֹאנע קֻ מ‬ ‫דושֹם האר ָן זֹ​ֹ אא רוֹסגעטרֹבן ‪,‬און זֹ​ֹער ָר ם האר ָן זֹ​ֹ שפך רונד ארום ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און עס אֹז נֹשט געווען קֹ​ֹנעם צו קבר‪.‬‬ ‫‪18‬דערֹבע ר אֹ ז געפאל ן ד ֹ ארא ה או ן אֹמה ‪ ,‬אֹ ן זַ ‪ ,‬אוֹפ ן גאנצ ן פאלק ‪ ,‬װא ס האב ן געזאגט ‪ :‬אֹ ן זַ ‪ ,‬נֹש ט אמת ‪ ,‬או ן גערעכטֹקַט ; װאר רום זַ האר בן‬ ‫פאא רבראר כן דעם בונד און דעם שבועה װאר ס זַ האר בן געשלאר סן‪.‬‬ ‫‪19‬און נאר ך דעם ‪,‬האר ט ער אא וועקגענומען בא כדֹדן פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און האר ט אוֹפגעשטעלט זֹ​ֹנע געצעלטן אֹן בנ זנת ‪,‬וואו ער האר ט געשֹקט און גענומען אא סך פון דֹ מענטשן‬ ‫וואר ס האר בן אֹם פאא רלאר זט ‪,‬און אוֹך עטלעכע פון דעם פאר לק ‪,‬און ווען ער האר ט זֹ​ֹ דערהרגעט ‪,‬האר ט ער זֹ​ֹ אא רֹ​ֹנגעוואר רפן אֹן דֹ גרוֹסע ‪.‬גרוב‪.‬‬ ‫‪20‬און ער האר ט אֹבערגעגעבן דאר ס לאא נד צו אא לקֹמוסן ‪,‬און האר ט געלאר זט בֹ​ֹ אֹם אא מאא כט אֹם צו העלפן;‬ ‫‪21‬אר ָער אא לקמ ֹמוס האר ט זֹך קעגנגעשטעלט פאא ר דער כהונה הגדולה‪.‬‬ ‫‪22‬און צו אֹם האר ָן זֹך גענומען אא לע וואר ס האר ָן צרות פון הר ִרם ‪,‬וואר ס נאר כדעם ווֹ זֹ​ֹ האר ָן ָאא קומען דאר ס אנ נרץ פון ֹהודה אֹן זֹ​ֹער מאא כט ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ ארב ִרשות אֹן ֹשראל‪.‬‬ ‫‪23‬און אא ז ֹהודה האר ט געזען דֹ גאא נצע אומגלֹק װאר ס אא לקֹמוס און א‬ ‫זַן חברה האר בן געטאר ן צװֹשן דֹ ֹשראלֹם ‪,‬אֹבער דֹ פעלקער‪,‬‬ ‫‪24‬און ער אֹז אא רױסגעגאא נגען אֹן אא לע געמאא רקן פון ֹהודה רונד אא רום ‪,‬און האר ט זֹך נקמה געטאר ן אױף דֹ ‪,‬װאר ס האר בן זֹך װֹדערשפענֹקט פון אֹם ‪,‬און זַ האר בן מער נֹט‬ ‫דערװעגט אא רױסגַן אֹן לאא נד‪.‬‬ ‫‪25‬און פון דער אא נדערער זֹ​ֹט ‪,‬ווֹ אלקֹמוס האר ט געזען ‪,‬אא ז ֹהודה און זֹ​ֹן חברה האר בן באא קומען דעם אוֹבערשטן ‪,‬און האר ט געוווסט ‪,‬אא ז ער קען נֹשט אוֹסהאא לטן זֹ​ֹער‬ ‫חֹל ‪,‬אֹז ער ווֹדער געגאא נגען צום מלך ‪,‬און האר ט געזאר גט אא לע דֹ ערגסטע פון זֹ​ֹ וואר ס ער האר ט געקענט‪.‬‬ ‫‪26‬האר ט דער מלך שלח נֹקנור ‪,‬אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹאנע נכבדע שרֹם ‪,‬אא מאא ן וואר ס האר ט געטראר פן שנאה פאא ר ֹשראל ‪,‬מֹט אא מצוה צו פאא רטֹלֹקן דאר ס פאר לק‪.‬‬ ‫‪27‬אֹז נֹקנור געקומען קֹ​ֹן ֹרושלֹם מֹט א גרוֹסן חֹל ;און האר ט געשֹקט צו ֹהודה און זֹ​ֹנע ברֹדער מֹט שווֹנדלדֹקע ווערטער ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן‪:‬‬ ‫‪28‬זאר ל עס נֹשט זֹ​ֹן קֹ​ֹן מלחמה צווֹשן מֹר און צווֹשן דֹר ;אֹך וועל קומען מֹט עטלעכע מענטשן ‪,‬אא ז אֹך זאל זען אֹר אֹן שלום‪.‬‬ ‫‪29‬און ער אֹז דערָֹער געקומען צו ֹהודה ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן געָרומען אֹ​ֹנער דעם אא נדערן בשלום ‪.‬אר בער דֹ שונאֹם זענען געווען צוגעגרֹ​ֹט צו נעמען ֹהודה מֹט גוואא לד‪.‬‬ ‫‪30‬וואר ס נאר ך עס אֹז געווען באקאנט צו ֹהודה ‪,‬צו ווֹסן ‪,‬אא ז ער געקומען צו אֹם מֹט שווֹנדל ‪,‬ער האט זֹ​ֹער דערשראר קן פאא ר אֹם ‪,‬און וואר לט נֹט זען זֹ​ֹן פנֹם מער‪.‬‬ ‫פארשא לאמר א‪.‬‬ ‫‪31‬און נֹקנור ‪,‬ווען ער האר ט געזען ‪,‬אא ז זֹ​ֹן עצה אֹז אא נטדעקט געוואר רן ‪,‬אֹז אא רוֹסגעגאא נגען קעמפן קעגן ֹהודהן ָֹ​ֹ קא ֻ‬ ‫‪32‬וואו עס זענען געווען דערשלאר גענע פון נֹקנור'ס זֹ​ֹט ארום ‪ 5000‬אֹש ‪,‬און דֹ אֹבערֹקע זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן אֹן דער שטאר ט פון דוד‪.‬‬ ‫זַנען אא רױסגעגאא נגען עטלעכע פון דֹ כע הנֹם און עטלעכע פון דֹ עלטסטע פון פאר לק ‪,‬אֹם‬ ‫‪33‬נאר ך דעם אֹז נֹקנור אא רױפגעגאא נגען אױפן באא רג צמ ֹון ‪,‬און פון דעם הַלֹקטום א‬ ‫װַזן דאר ס בראא נדאר פפער װאר ס מע האר ט מקרב געװען פאא ר דעם מלך‪.‬‬ ‫צו שלום צו שלום ‪,‬און אֹם צו א‬ ‫‪34‬אר ָער ער האר ט מֹט זֹ​ֹ געשלאא כט ‪,‬און האר ט מֹט זֹ​ֹ געלאא כט ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ פאא רשעמט ‪,‬און האר ט גערעדט מֹט שטאלץ‪.‬‬ ‫‪35‬און ער האר ט געשוואר רן אֹן זֹ​ֹן גרֹמצארן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬סֹ​ֹדן ֹהודה און זֹ​ֹן חֹל ווערן אֹצט אֹבערגעגעבן אֹן מֹ​ֹן הענט ‪,‬אוֹב אֹך וועל קומען ווֹדער אֹן זֹכער ‪,‬‬ ‫אֹך וועל פאא רברענען דאר ס הוֹז ‪,‬און מֹט דעם אֹז ער ארוֹס אֹן אא גרוֹס גרֹמצארן‪.‬‬ ‫זַנען אא א‬ ‫‪36‬און דֹ כע הנֹם א‬ ‫רַנגעגאא נגען ‪,‬און האר בן זֹך געשטעלט פאא רן מזבח און פאא רן הֹכל ‪,‬געווֹ​ֹן ‪,‬און געזאר גט‪:‬‬ ‫‪37‬דו ה ‪',‬האר סט אוֹסדערווֹ​ֹלט דאר ס דאר זֹקע ָֹת צו ווערן גערופן אֹן דֹ​ֹאן של ם ‪,‬און צו זֹ​ֹן א ָֹת פון תפלה און תחֹנה פאא ר דֹ​ֹאן עם‪.‬‬ ‫‪38‬נעקמט זֹך אוֹף דעם דאר זֹקן מאא ן און זֹ​ֹן חֹל ‪,‬און זאר לן זֹ​ֹ פאא לן דורך דער שווערד ;געדענקט זֹ​ֹערע חֹלול השם ‪,‬און לאר זט זֹ​ֹ נֹשט ווֹ​ֹטער‪.‬‬ ‫‪39‬און נֹקנור אֹז אא רױסגעגאא נגען פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און האר ט אױפגעשטעלט א‬ ‫זַנע געצעלטן אֹן בֹת‪-‬חורון ‪,‬װו אא מחנה פון ארם האר ט אֹם געטראר פן‪.‬‬ ‫‪40‬אר ָער ֹהודה האר ט געטאר ן אֹן אדשאן מֹט ‪ 3000‬מאא ן ‪,‬און ער האר ט דאר רטן מתפלל געווען ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן‪:‬‬ ‫‪41‬אחדע נרֹ ‪,‬ווען דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען שלח פון דעם מלך פון אשור האר ָן חֹלל ‪,‬אֹז דֹ​ֹאן מלאך ֹצא ‪,‬און האר ט נכה ‪ 150,00‬פון זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪42‬אא זוֹ אבד דו דעם דאר זֹקן חֹל פאא ר אונדז הֹ​ֹנט ‪,‬כדֹ דֹ אֹבערֹקע זאר לן ווֹסן אא ז ער האר ט דבר לשון הרע אוֹף דֹ​ֹאן מקדש ‪,‬און דו זאלסט אֹם משפט לוֹט זֹ​ֹן רשעות‪.‬‬ ‫‪43‬און דער‪ 3‬צנטן טאר ג פון חודש אדר האר בן זֹך דערהרגעט דֹ צבאות אֹן מלחמה ;אר בער דער חֹל פון נֹקנור אֹז געווען צערודערט ‪,‬און ער אא לֹ​ֹן אֹז ערשט געהרגעט‬ ‫געוואר רן אֹן דער מלחמה‪.‬‬ ‫‪44‬און אא ז דער חֹל פון נֹקנור האר ט געזען אא ז ער אֹז דערהרגעט געוואר רן ‪,‬האר בן זֹ​ֹ אא וועקגעוואר רפן זֹ​ֹערע כלֹם ‪,‬און זענען אא נטלאר פן‪.‬‬ ‫‪45‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט אא ֹומנ ר נסֹעה ‪,‬פון אנ דא סר ה ָֹז אִזנר ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן געלאר זט אא שרעק נאר ך זֹ​ֹ מֹט זֹ​ֹערע שופרות‪.‬‬ ‫‪46‬דערָֹער זֹ​ֹ זענען אא רוֹסגעגאא נגען פון אא לע שטעט פון ֹהודה רונד אא רום ‪,‬און זֹ​ֹ פאא רמאא כן ;און זַ האר בן זֹך אומגעקערט אױף דֹ װאר ס האר בן זַ נאר כגעֹאר גט ‪,‬און אא לע‬ ‫א‬ ‫זַנען דערשלאר גן געװאר רן מֹט דער שװערד ‪,‬און קַנער פון זַ אֹז נֹט געבלֹבן‪.‬‬ ‫‪47‬דערנאר ך האר בן זֹ​ֹ גענומען דעם שלל ‪,‬און דעם רוף ‪,‬און האר בן געשלאר גן דעם קאר פ פון נֹקנורן ‪,‬און זֹ​ֹן רעכטער האא נט ‪,‬וואר ס ער האר ט אוֹסגעשטרעקט אא זוֹ שטאא רק ‪,‬און‬ ‫האר ט זֹ​ֹ אא וועקגעבראא כט ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ אוֹפגעהענגט קֹ​ֹן ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫‪48‬דערפאר האט זֹך דאס פאלק שטארק געפרֹ​ֹט ‪,‬און זֹ​ֹ האבן געהֹט ֹענעם טאג א טאג פון גרוֹס שמחה‪.‬‬ ‫‪49‬און זֹ​ֹ האר ָן ָאא קומען צו הֹטן דעם ֹום ֹונרם ‪,‬פון דנ רצנ נטן פון אדר‪.‬‬ ‫‪50‬און דאר ס אנ נרץ פון ֹהודה אֹז געווען אֹן מנוחה אא קלֹ​ֹנע ווֹ​ֹלע‪.‬‬ ‫קאפיטל‪8‬‬ ‫‪1‬און ֹהודה האט געהערט פון דֹ רוֹמער ‪,‬אז זֹ​ֹ זענען געווען גבורֹם און העלדֹשע מענטשן ‪,‬און אזעלכע ‪,‬וואס האבן לֹב געהאט אנגענומען אלע ‪,‬וואס האבן זֹך‬ ‫צוגעבונדן צו זֹ​ֹ ‪,‬און מאכן א בונד פון חן מֹט אלע ‪,‬וואס זענען געקומען צו זֹ​ֹ;‬ ‫‪2‬און אז זֹ​ֹ זענען געווען מענטשן מֹט גרוֹס חֹל ‪.‬מע ן הא ט אֹ ם אוֹ ך דערצַל ט װעג ן זַער ע מלחמ ה או ן אַדעל ע מעשֹם ‪ ,‬װא ס ז ַ האב ן געמאכ ט צװֹש ן ד ֹ‬ ‫גאלאטן ‪ ,‬או ן װ ֹ אזו ֹ ז ַ האב ן ז ַ געזֹגט ‪ ,‬או ן ז ַ געבראכ ט אונטער ן צֹנד;‬ ‫‪3‬און וואר ס זֹ​ֹ האר ָן עשה אֹן אנ נרץ ֻשפרד ‪,‬פאא ר דעם נצחון פון דֹ מֹנעס פון זֹלבער און גאר לד וואר ס דאר רטן;‬ ‫זַנען געקומען אױף זַ פון‬ ‫‪4‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן נצחון דעם גאא נצן אר רט מֹט זֹ​ֹער פאר לֹטֹק און סבלנות ‪,‬כאר טש עס אֹז געווען זֹ​ֹער ווֹ​ֹט פון זֹ​ֹ ;און אױך דֹ מלכֹם װאר ס א‬ ‫דעם עק פון דער ערד ‪,‬בֹז זַ האר בן זַ פאא רשעמט ‪,‬און זַ אֹבערגעגעבן אא גרױסן אומקערענֹש ‪,‬און דֹ אֹבערֹקע האר בן זַ געגעבן אא צאר ל ֹעדן ֹאר ר‪.‬‬ ‫‪5‬חוץ דעם ‪,‬ווֹ זֹ​ֹ האר ָן זֹך אא נטווֹקלט אֹן דער מלחמה פֹלֹפוס ‪,‬און פערסאוס ‪,‬דער מלך פון דֹ בֹרגער ‪,‬מֹט אנדערע ‪,‬וואר ס האר בן זֹך אוֹפגעהוֹבן קעגן זֹ​ֹ ‪,‬און האר בן‬ ‫זֹ​ֹ מנצח;‬ ‫‪6‬ווֹ אוֹך אנטֹוכוס דער גרוֹסער מלך פון אזֹע ‪,‬וואס אֹז געקומען קעגן זֹ​ֹ אֹן מלחמה ‪,‬מֹט הונדערט און צוואא נצֹק עלֹפאנטן ‪,‬מֹט רֹ​ֹטער ‪,‬און רֹ​ֹאטוואר גן ‪,‬און אא זֹ​ֹער‬ ‫גרוֹס חֹל ‪,‬אֹז געווען צעמֹשט דורך זֹ​ֹ;‬

‫‪7‬און ווֹ זֹ​ֹ האבן אֹם לעבעדֹג גענומען ‪,‬און האבן בונד געווען ‪,‬אז ער און אזעלכע ‪,‬וואס האבן געקֹנֹגט נאך אֹם ‪,‬זאלן באצאלן א גרוֹסן נדבה ‪,‬און געבן באנומענער ‪,‬‬ ‫און דאס וואס אֹז מסכֹם‪.‬‬ ‫‪8‬און דאר ס לאא נד פון אֹנדֹע ‪,‬און מדֹ און לֹדֹאא ‪,‬און פון דֹ שענסטע לענדער ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר בן גענומען פון אֹם ‪,‬און געגעבן צו דעם מלך עומנעס‪.‬‬ ‫‪9‬און ווֹ דֹ גרושֹם האבן באשלאסן צו קומען און זֹ​ֹ צעשטערן;‬ ‫‪10‬און אא ז זֹ​ֹ ‪,‬ווֹ​ֹל זֹ​ֹ ווֹסן דערפון ‪,‬האר בן געשֹקט קעגן זֹ​ֹ אא געווֹסן קאא פֹטאא ן ‪,‬און האר בן מלחמה געהאא לטן מֹט זֹ​ֹ ‪,‬און פֹלע פון זֹ​ֹ געהרגעט ‪,‬און גענומען געפאא נגענער‬ ‫זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער און זֹ​ֹערע קֹנדער ‪,‬און זֹ​ֹ ראבֹרט ‪,‬און גענומען ֹרשענען זֹ​ֹער לאא נד ‪,‬און ֹרד זֹ​ֹער שטאא רקֹ​ֹט ‪.‬האא לט ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ געבראא כט צו זֹ​ֹן זֹ​ֹערע קנעכט בֹזן‬ ‫הֹ​ֹנטֹקן טאר ג‪.‬‬ ‫‪11‬און עס אֹז אֹם אוֹך געזאר גט געוואר רן ‪,‬ווֹ זֹ​ֹ האר בן פאא רנֹכטעט און געבראא כט אונטער זֹ​ֹער שלֹטה אא לע אא נדערע מלוכות און אֹנזלען ‪,‬וואר ס האר בן זֹך אא נטקעגן זֹ​ֹ אֹן‬ ‫קֹ​ֹן צֹ​ֹט;‬ ‫‪12‬אר ָער מֹט זֹ​ֹערע חחבל מרֹם און אא זעלכע ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר ָן זֹך אוֹף זֹ​ֹ פאא רלאר זט ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ געהֹט חא ֻסָר ה ‪,‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן כבש מא לֻ כות מסֹ ֻרחמ ֹת ונֻ עונרה ‪,‬אא זוֹ ווֹ אא לע וואר ס‬ ‫האר ָן געהערט וועגן זֹ​ֹער נאר מען האר ָן מורא געהאא ט פאא ר זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫רטרַבן ;צום סוף ‪,‬אא ז זַ א‬ ‫א‬ ‫‪13‬אוֹך אא ז ‪,‬וועמען זֹ​ֹ וועלן העלפן צו אא מלכות ‪,‬דֹ מלכות ;און װעמען זַ װֹדער װעלן זַ פאא‬ ‫זַנען זַער דערהוֹבן געװאר רן‪.‬‬ ‫‪14‬אר ָער פאא ר דעם אא לץ האר ט קֹ​ֹנער פון זֹ​ֹ נֹשט געטראר גן אא כתר ‪,‬אר דער אֹז געווען אר נגעטאר ן אֹן פורפל ‪,‬כדֹ דערמֹט צו גדל;‬ ‫דרַ הונדערט און צוואא נצֹק מאא ן האר ָן זֹך געזעסן טאר ג‪-‬טעגלעך אֹן מועצה ‪,‬אא לעמאר ל געָעטן פאא רן הר ִרם ‪ָֹ,‬ז צום סוף‬ ‫‪15‬און ווֹ זֹ​ֹ האר ָן זֹך עשה אא ָֹת סנאט ‪,‬וואר ס א‬ ‫זאר לן זֹ​ֹ ָאא פוֹלן ווערן‪.‬‬ ‫‪16‬און אז זֹ​ֹ האבן אֹבערגעגעבן זֹ​ֹער רעגֹרונג צו אֹ​ֹן מענטש ֹעדעס ֹאר ‪,‬וואס האט געהערשט אֹבער זֹ​ֹער גאנצע לאנד ‪,‬און אז אלע זענען געווען געהארכזאם צו‬ ‫ֹענעם ‪,‬און אז עס אֹז נֹשט געווען קֹ​ֹן קנאה און נֹשט קֹ​ֹן רחמנות צווֹשן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪17‬אֹן באטראכט פון דֹ זאכן ‪ֹ,‬הודה אוֹסדערווֹ​ֹלט עופאר לעמוס דער זון פון ֹוחנן ‪,‬דער זון פון אא קקוס ‪,‬און ֹאסון דער זון פון אלעזר ‪,‬און געשֹקט זֹ​ֹ צו רוֹם ‪,‬צו מאא כן אא‬ ‫בונד פון לֹבשאא פט און קאר נפעדעראא סֹ מֹט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪18‬און זֹ​ֹ צו בעטן ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זאר לן נעמען פון זֹ​ֹ דעם ֹאר ך ;װאר רום זַ האר בן געזען ‪,‬אא ז דאר ס מלוכה פון דֹ גרֹכן האר ט געדרֹקט ֹשראל מֹט קנעכט‪.‬‬ ‫‪19‬זֹ​ֹ זענען דערֹבער געגאנגען צו רוֹם ‪,‬וואר ס אֹז געווען אא זֹ​ֹער גרוֹס וועג ‪,‬און געקומען אֹן דֹ סענאא ט ‪,‬ווו זֹ​ֹ גערעדט און געזאגט‪.‬‬ ‫‪20‬און ֹהודה המכבֹ מֹט זֹ​ֹאנע ברֹדער ‪,‬און דאר ס פאר לק פון דֹ ֹ​ֹמ דן ‪,‬האר ָן אונדז געשֹקט צו אֹ​ֹך ‪,‬צו מאא כן מֹט אֹ​ֹך אא בונד און שלום ‪,‬און מֹר זאר לן פאא רשרֹבן ווערן‬ ‫אֹ​ֹערע ָונדֹם און פרֹ​ֹנט‪.‬‬ ‫‪21‬און דער ענֹן האר ט דֹ רוֹמער גוט געפעלן‪.‬‬ ‫‪22‬און דאר ס אֹז דער קאר פֹע פון דעם אגרת‪ֹ​ֹ-‬ק ‪,‬וואר ס דער סענאא ט האר ט ווֹדער אר נגעשרֹבן אֹן קופערנע לוחות ‪,‬און האר ט געשֹקט קֹ​ֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ דאר רטן זאר לן בֹ​ֹ‬ ‫זֹ​ֹ האר בן אא ן אר נדענק פון שלום און קאר נפעדעראא צֹע‪.‬‬ ‫‪23‬גוט הצלחה זֹ​ֹן דֹ רוֹמער ‪,‬און צו דֹ מענטשן פון דֹ אֹדן ‪,‬דורך ֹם און דורך לאא נד אוֹף אֹ​ֹבֹק ‪:‬דֹ שווערד און דֹ פֹ​ֹאנט זענען ווֹ​ֹאט פון זֹ​ֹ;‬ ‫‪24‬אוֹב עס וועט קומען ערשטער קֹ​ֹן מלחמה אוֹף דֹ רוֹמער אר דער קֹ​ֹן פון זֹ​ֹער קאר נפעדעראא טעס אֹבער זֹ​ֹער גאנצע ממשלה‪,‬‬ ‫‪25‬דאר ס פאר לק פון דֹ ֹ​ֹמ דן זאר ל זַ העלפן ‪,‬אא זױ װֹ דֹ א‬ ‫צַט ‪,‬מֹט זַער גאא נצן האא רצן;‬ ‫‪26‬און זֹ​ֹ וועלן נֹשט געבן קֹ​ֹן זאא ך צו דֹ וואס מאא כן מלחמה אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬אר דער זֹ​ֹ העלפן מֹט עסנוואא רג ‪,‬וואר פן ‪,‬געלט ‪,‬אר דער שֹפן ‪,‬ווֹ עס אֹז געווען גוט צו דֹ רוֹמער ;‬ ‫אר בער זַ זאר לן הֹטן זַערע בונדן ‪,‬אר ן אא זאא ך צו נעמען‪.‬‬ ‫‪27‬אזוֹ אוֹך ‪,‬אוֹב מלחמה קומט ערשטער אוֹף דעם פאר לק פון דֹ אֹדן ‪,‬דֹ רוֹמער וועט העלפן זֹ​ֹ מֹט זֹ​ֹער גאא נץ האא רץ ‪,‬לוֹט ווֹ דֹ צֹ​ֹט וועט זֹ​ֹן באא שטֹמט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪28‬און צו דֹ וואר ס נעמען זֹך אא קעגן זֹ​ֹ זאר לן נֹט געגעָן ווערן קֹ​ֹן מאכלֹם ‪,‬אר דער געווער ‪,‬אר דער געלט ‪,‬אר דער שֹפן ‪,‬ווֹ עס האר ט אוֹסגעזען גוט פאא ר דֹ רוֹמער ;אר בער‬ ‫זַ זאר לן הֹטן זַערע בונדן ‪,‬און דאר ס אר ן אר פנאא ר‪.‬‬ ‫‪29‬לוֹט דֹ דאזֹקע ארטֹקלען האבן דֹ רוֹמער געשלאסן א בונד מֹט דעם פאלק פון דֹ אֹדן‪.‬‬ ‫‪30‬אר ָער אוֹב דער אֹ​ֹנצֹקער אר דער דער אא נדערער וועט טראכטען זֹך צו טרעפן זֹך צו לֹ​ֹגן אר דער פאא רמֹנערן עפעס ‪,‬קענען זֹ​ֹ עס טאר ן לוֹט זֹ​ֹערע תענוגֹם ‪,‬און אא לץ‬ ‫וואר ס זֹ​ֹ וועלן צוגעבן אר דער אוועקנעמען ‪,‬וועט באשטעטֹגט ווערן‪.‬‬ ‫‪31‬און וועגן דעם ררִרה וואר ס דמטרֹוס טוט צו דֹ אֹדן ‪,‬האר ָן מֹר אֹם געשרֹבן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬פאא רוואר ס האר סטו שווער געמאא כט אֹ​ֹער ֹאר ך אוֹף אונדזערע פרֹ​ֹנט און‬ ‫פאא רבֹנדן דֹ אֹדן?‬ ‫‪32‬אוָֹ דערֹבער זֹ​ֹ באא קלאר גנ זֹך מער אוֹף דֹר ‪,‬מֹר וועלן טאר ן זֹ​ֹ גערעכטֹקֹ​ֹט ‪,‬און מלחמה מֹט דֹר דורך ֹם און דורך לאא נד‪.‬‬ ‫קאפיטל‪9‬‬ ‫‪1‬און ווען דעמטרֹוס האר ט געהערט אא ז דער נֹקנור און זֹ​ֹן חֹל זענען געהרגעט געוואר רן אֹן מלחמה ‪,‬האר ט ער געשֹקט באא קכֹדעס און אא לקֹמוס דאר ס צווֹ​ֹטע מאר ל אֹן לאא נד‬ ‫ֹהודה ‪,‬און מֹט זֹ​ֹ דֹ הוֹפט‪-‬כוחות פון זֹ​ֹן חֹל‪.‬‬ ‫‪2‬וואר ס זענען אא רוֹסגעגאא נגען אוֹפן וועג וואר ס פֹרט קֹ​ֹן גלגלא ‪,‬און האר ָן געשטעלט זֹ​ֹערע געצעלטן פאא ר מא ֻסלרה וואר ס אֹן ארבל ‪,‬און נאר כדעם ווֹ זֹ​ֹ האר ָן עס נצח ‪,‬האר ָן‬ ‫זֹ​ֹ מות ארב ִרם‪.‬‬ ‫‪3‬און אֹן‪ 1‬טן חודש פון דֹ הונדערט ‪ֹ 22‬אר ר און פופצֹק ֹאר ר האר בן זֹ​ֹ חנה פאא ר ֹרושלֹם;‬ ‫‪4‬פון וואנען זֹ​ֹ האר ָן זֹך סור ‪,‬און זֹ​ֹאנען געגאא נגען קֹ​ֹן ָנ נרע ‪,‬מֹט ‪ 20,000‬פוסגֹ​ֹער ‪,‬און ‪ 2,000‬פרש‪.‬‬ ‫זַנע געצעלטן אֹן אנ לִרשא ‪,‬און מֹט אֹם ‪ 3000‬אױסדערװַלטע מענטשן‪.‬‬ ‫‪5‬און ֹהודה האר ט אױפגעשטעלט א‬ ‫‪6‬ווער זֹ​ֹ געזען דעם המון פון דֹ אנדערע חֹל צו זֹ​ֹן אא זוֹ גרוֹס ‪,‬זֹ​ֹ האר בן זֹ​ֹער דערשראר קן ;און א סך האבן זֹך ארוֹסגעטראגן פון דער חֹל ‪,‬אזוֹ ווֹ זֹ​ֹ זענען נֹשט‬ ‫געבלֹבן נאר אכט הונדערט מאן‪.‬‬ ‫‪7‬און ווען ֹהודה האר ט דערָֹער געזען אא ז זֹ​ֹן חֹל האר ט זֹך אא נטלאר פן ‪,‬און אא ז דער מלחמה האר ט זֹך געדרֹקט אוֹף אֹם ‪,‬אֹז ער געווען צער אֹן זֹנען ‪,‬און פֹל צער ‪,‬‬ ‫דערפאר וואר ס ער האר ט נֹשט געהאא ט קֹ​ֹן צֹ​ֹט זֹ​ֹ צו קבצן‪.‬‬ ‫פַנט ‪,‬אױב מֹר װעלן קענען מלחמה האא לטן מֹט זַ‪.‬‬ ‫‪8‬אר ָער צו דֹ געבלֹבענע האר ט ער געזאר גט ‪:‬לאר מֹר זֹך אוֹפשטֹ​ֹן און אא רױפגַן קעגן אונדזערע א‬ ‫‪9‬אר ָער זֹ​ֹ האר ָן אֹם פאא רשעמט ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬מֹר וועלן קֹ​ֹנמאל נֹט קענען ;לאר מֹר אֹצט לֹבערשט ראא טעווען אונדזער לעבנס ‪,‬און ווֹ​ֹטער וועלן מֹר זֹך אומקערן‬ ‫מֹט אונדזערע ברֹדער ‪,‬און קעמפן קעגן זֹ​ֹ ‪,‬וואר רעם מֹר זענען נאר ר ווֹ​ֹנֹק‪.‬‬ ‫צַט אֹז געקומען ‪ ,‬לאר מֹר שטאא רבן פאא ר אונדזערע ברֹדער ‪,‬‬ ‫‪10‬האר ט ֹהודה געזאר גט ‪ :‬חלֹלה אֹך זאר ל טאר ן דֹ דאר זֹקע זאא ך ‪ ,‬און אֹך זאר ל אא נטלאר פן פון זַ ; אױב אונדזער א‬ ‫און לאר מֹר נֹט צוטשעפען אונדזער כבוד‪.‬‬ ‫רַטער זֹ​ֹאנען צעטֹ​ֹלט געוואר רן אֹן ‪ 2‬חֹל ‪,‬און זֹ​ֹערע‬ ‫‪11‬דערמֹט האר ט דער צר בר א פון ָֻ כמ ֹדר ן אא רוֹסגענומען פון זֹ​ֹערע געצעלטן ‪,‬און זֹך געשטעלט קעגן זֹ​ֹ ‪,‬און זֹ​ֹערע א‬ ‫שלעפערס און ָוגֻ גמ ֹם זֹ​ֹאנען געגאא נגען פאא רן חֹל ‪,‬און דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געגאא נגען אֹן פאר רן ‪,‬זֹ​ֹאנען געווען אא לע גבורֹם‪.‬‬ ‫‪12‬און ָא כֻ כמ ֹדנ ס ‪,‬ער אֹז געווען אֹן דֹ רעכטע פלֹגל ‪,‬און דער צבר א האר ט זֹך גענענט אוֹף דֹ ‪ 2‬חלקֹם ‪,‬און האר ט געבלאר זן אֹן זֹ​ֹערע שופרות‪.‬‬ ‫‪13‬אוֹך זֹ​ֹ פון ֹהודה'ס זֹ​ֹט ‪,‬אוֹך זֹ​ֹ האר ָן געטראר פן אֹן זֹ​ֹערע שופרות ‪,‬אא זוֹ אא ז דֹ ערד האר ט זֹך געצֹטערט פאא ר דעם רעש פון דֹ צבאות ‪,‬און דֹ מלחמה האר ט זֹך‬ ‫געצוֹגן פון פרֹמאר רגן בֹז נאכט‪.‬‬ ‫‪14‬און אא ז ֹהודה האר ט ראה אא ז ָא כֻ מדֹס ‪,‬און דֹ כוח פון זֹ​ֹן חֹל זֹ​ֹאנען פון דער רעכטער זֹ​ֹט ‪,‬האר ט ער מֹט זֹך מֹטגענומען אא לע דֹ חא צורדֹקע מענטשן‪.‬‬ ‫‪15‬און וואר ס האר ט נבהל דעם ֹמֹן כנף ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ רדף ָֹז דעם הא ר אנ זות‪.‬‬

‫‪16‬אר ָער ווֹ דֹ פון דֹ לֹנקע כנף האר ָן ראה ‪,‬אא ז זֹ​ֹ פון דעם ֹמֹן פלֹגל זֹ​ֹאנען ָאומרה ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ נאר כגעפאר לגט ֹהודה ‪,‬און דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען מֹט אֹם ‪,‬פון הֹנטן פון‬ ‫הֹנטן האא רט ָֹ אֹ דֹ פֹעס‪.‬‬ ‫‪17‬און עס אֹז געווען אא שווערער מלחמה ‪,‬אא זוֹ ווֹ פֹלע זענען געהרגעט געווארן אוֹף בֹ​ֹדע טֹ​ֹלן‪.‬‬ ‫‪18‬אוֹך ֹהודה אֹז געהרגעט געווארן ‪,‬און דֹ רעשט זענען אנטלאפן‪.‬‬ ‫‪19‬און ֹהונתן און שמעון האבן גענומען זֹ​ֹער ברודער ֹהודה ‪,‬און האבן אֹם באגראבן אֹן דעם קבר פון זֹ​ֹנע אבות אֹן מודֹען‪.‬‬ ‫‪20‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹם בכה ‪,‬און כל ֹשראל האר ָן אוֹף אֹם קלאר גן גדול ‪,‬און האר ָן בכה ֹמֹם רבֹם ‪,‬אא זוֹ צו אמר‪:‬‬ ‫‪21‬ווֹ אֹז געפאלן דער גבר חֹל וואס האט נצל ֹשראל!‬ ‫‪22‬דֹ אא נדערע זאא כן וועגן ֹהודה און זֹ​ֹאנע מלחמות ‪,‬און דֹ אֹ​ֹדעלע מעשֹם וואר ס ער האר ט געטאר ן ‪,‬און זֹ​ֹן גרוֹסקֹ​ֹט ‪,‬זֹ​ֹ זענען נֹשט געשרָֹן ‪,‬וואר רעם זֹ​ֹ זענען געווען‬ ‫זֹ​ֹער פֹל‪.‬‬ ‫‪23‬און נאר ך דעם מות פון ֹהודה האר ָן דֹ רשר עֹם אר נגעהוָֹן אא רוֹסטראר גן זֹ​ֹערע קעפ אֹן אא לע געמארקן פון ֹשראל ‪,‬און זענען קום אא לע וואר ס האר ָן ִרון‪.‬‬ ‫‪24‬אוֹך אֹן ֹענע טעג אֹז געווען אא זֹ​ֹער גרוֹס הונגער ‪,‬ווֹ​ֹאל פון וואר ס דֹ מדֹנה האט ומרוֹק ‪,‬און געגאנגען מֹט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪25‬דעמאלט האט באקכֹדס אוֹסגעקלֹבן דֹ רשעֹם ‪,‬און זֹ​ֹ געמאכט גבאֹם פון דער מדֹנה‪.‬‬ ‫‪26‬און זֹ​ֹ האר בן געזוכט און געזוכט דֹ פרֹ​ֹנט פון ֹהודה ‪,‬און זֹ​ֹ געבראכט צו באא קכֹדעס ‪,‬וואר ס האר ט זֹך נקמה פון זֹ​ֹ ‪,‬און זֹ​ֹ געווֹ​ֹנט מֹט חרד‪.‬‬ ‫‪27‬און עס אֹז געווען אא גרוֹסער צרה אֹן ֹשראל ‪,‬וואר ס אֹז נֹשט געווען אא זוֹ ווֹ פון דער צֹ​ֹט וואר ס קֹ​ֹן נבֹא אֹז נֹשט געזען געוואר רן צווֹשן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪28‬דערפאר האבן זֹך אלע חברֹם פון ֹהודה זֹך צוזאמענגעקומען ‪,‬און האבן געזאגט צו ֹהונתן‪:‬‬ ‫‪29‬זֹנט דֹ​ֹן ברודער ֹהודה אֹז געשטאר רבן ‪,‬האר בן מֹר נֹט קֹ​ֹן מענטש ווֹ ער צו גֹ​ֹן אא רוֹס קעגן אונדזערע שונאֹם ‪,‬און באא קכֹדעס ‪,‬און קעגן דֹ פון אונדזער פאר לק וואר ס‬ ‫זענען אונדז שונאֹם‪.‬‬ ‫‪30‬און אא צונד האר ָן מֹר דֹך הא ָום בחר צו זֹ​ֹן אונדזער נשֹא און שר אוֹף זֹ​ֹן אר רט ‪,‬כדֹ זאר לסט מלחמה האא לטן אונדזערע מלחמות‪.‬‬ ‫‪31‬דערוֹף האר ט ֹהונתן גענומען אוֹף אֹם דֹ משרה אֹן ֹענער צֹ​ֹט ‪,‬און אֹז אוֹפגעשטאנען אא נשטאר ט זֹ​ֹן ברודער ֹהודה‪.‬‬ ‫‪32‬אר ָער ווען בר כמ ֹדנ ס האר ט דערפון דערקענט ‪,‬האר ט ער געזוכט אֹם צו הרגענען‬ ‫‪33‬און ֹהונתן ‪,‬און זֹ​ֹן ברודער משמעון ‪,‬און אא לע וואר ס זענען געווען מֹט אֹם ‪,‬האר ָן דאר ס דערזען ‪,‬און זֹ​ֹנען אא נטלאר פן אֹן מדבר תקוע ‪,‬און האר ָן אא רוֹפגעשטעלט זֹ​ֹערע‬ ‫געצעלטן בֹ​ֹם וואא סער פון אנ פאר‪.‬‬ ‫‪34‬און ווען ָֻ כמ ֹדנ ס האר ט פאא רשטאא נען ‪,‬האר ט ער גענענט צום ֹארדן מֹט זֹ​ֹן גאא נצן חֹל אוֹפן שבת‪.‬‬ ‫‪35‬און ֹהונתן האט געשֹקט זֹ​ֹן ברודער ֹוחנן ‪,‬אא הוֹפט פון דעם פאר לק ‪,‬צו בעטן זֹ​ֹנע פרֹ​ֹנט דֹ נבטֹם ‪,‬זֹ​ֹ זאר ל לאר זן מֹט זֹ​ֹ זֹ​ֹער וועג ‪,‬וואר ס אֹז געווען פֹל‪.‬‬ ‫‪36‬אר ָער דֹ ָֻ נלֹ ֹאמברֹ זֹ​ֹאנען ֹצא פון ממדר בר ה ‪,‬און האר ָן לקח ֹוחר נרן ‪,‬און אא לץ וואר ס ער האר ט געהאא ט ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געגאא נגען מֹט אֹם‪.‬‬ ‫‪37‬נאר ך דעם אֹז געווען דבר צו ֹהונתן און זֹ​ֹן ברודער שמעון ‪,‬אא ז דֹ קֹנדער פון דזשאא מברֹ האר בן חתונה געהאט גרוֹס ‪,‬און האר בן געבראכט דֹ כלה פון נדבתא מֹט אא‬ ‫גרוֹס וועג ‪,‬ווֹ דֹ טאר כטער פון אֹ​ֹנער פון דֹ גרוֹס פרֹנסעס פון חנאא ן‪.‬‬ ‫‪38‬דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ געדענקט זֹ​ֹער אר ח ֹוחר נרן ‪,‬און זענען ארוֹף געגאא נגען ‪,‬און האר ָן זֹך באא האא לטן אונטערן געהֹ​ֹם פון דעם באא רג;‬ ‫‪39‬וואו זֹ​ֹ האר ָן אוֹפגעהוָֹן זֹ​ֹערע אוֹגן ‪,‬און האר ָן געקוקט ‪,‬און המ ֵלה ‪,‬אֹז געווען ארב מא ֻראר ה ‪,‬און גרוֹס עגלה ‪,‬און דער חתן אֹז אא רוֹסגעגאא נגען ‪,‬און זֹ​ֹאנע חחבל מרֹם ‪,‬און‬ ‫זֹ​ֹאנע ברֹדער ‪,‬זֹ​ֹ אא נטקעגן מֹט פוֹק ‪,‬און מֹט כלֹם פון נגֹנה ‪,‬און מֹט פֹל געווער‪.‬‬ ‫‪40‬און ֹהונתן און דֹ וואר ס מֹט אֹם זֹ​ֹאנען קום קעגן זֹ​ֹ פון דעם אר רט וואר ס זֹ​ֹ זענען געלעגן אֹן מארב ‪,‬און האר בן זֹ​ֹ געשאר כטן אֹן אא זאא מֹן ‪,‬ווֹ פֹלע זענען אא ראר פגעפאא לן‬ ‫טוֹטע ‪,‬און דֹ רעשט אנטלאפן אֹן דעם באא רג ‪,‬און זֹ​ֹ האר בן גענומען אא לע ‪.‬זַערע רױב‪.‬‬ ‫‪41‬אזוֹ אֹז דֹ חתונה געווארן אֹן אבל ‪,‬און דער רעש פון זֹ​ֹער נֹגון אֹן קֹנה‪.‬‬ ‫‪42‬און אא ז זֹ​ֹ האר ָן נוקֻ מר ה פון דעם ָר ם פון זֹ​ֹער אר חמ ֹ ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹך שוב צו דער בֹצה פון ֹארדן‪.‬‬ ‫‪43‬און אא ז ָא כמ ֹדנ ס האר ט דאר ס געהערט ‪,‬אֹז ער בוא אוֹף שבת צו דֹ ברעגן פון ֹרדן מֹט אא גרוֹסער מאא כט‪.‬‬ ‫הַנט ‪,‬אא זױ װֹ פרֹמ ער‪.‬‬ ‫בַ אונדז א‬ ‫זַן חברה ‪:‬לאר מֹר אא צונד אא רױפגַן און מלחמה האא לטן פאא ר אונדזער לעבן ‪,‬װאר רום עס שטַט נֹט א‬ ‫‪44‬האר ט ֹהונתן געזאר גט צו א‬ ‫זַט ‪,‬דער בֹצה אא זױ און האר לץ ‪,‬און עס אֹז נֹטא קַן‬ ‫זַט און פון ֹענער א‬ ‫‪45‬װאר רום זע ‪,‬דֹ מלחמה אֹז פאא ר אונדז און הֹנטער אונדז ‪,‬און דאר ס װאא סער פון ֹארדן פון דער א‬ ‫אר רט פאא ר אונדז זֹך אר פצוקערן‪.‬‬ ‫‪46‬דערֹבער רופט אֹר אֹצט צו הֹמל ‪,‬כדֹ אֹר זאר לט מצֹל ווערן פון דער האא נט פון אֹ​ֹערע שונאֹם‪.‬‬ ‫‪47‬דערמֹט האר בן זֹ​ֹ זֹך אא א‬ ‫רַנגעטאר ן אֹן מלחמה ‪,‬און ֹהונתן האר ט אוֹסגעשטרעקט זֹ​ֹן האא נט צו שלאר גן בר כמ ֹדר ן ‪,‬אר בער ער האר ט זֹך אומגעקערט פון אֹם‪.‬‬ ‫‪48‬אֹז ֹהונתן און דֹ וואס זענען מֹט אֹם געווען מֹט אֹם ארֹבערגעפארן קֹ​ֹן ֹרדן ‪,‬און האבן זֹך שווומען צום אא נדערן ברעג ‪,‬אר בער דער אא נדערער אֹז נֹשט‬ ‫אא רֹבערגעגאא נגען דעם ֹרדן צו זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪49‬און עס זענען געווען דערשלאר גן פון באא קכֹדעס זֹ​ֹאט אֹן ֹענעם טאר ג וועגן אא טוֹזנט מענטשן‪.‬‬ ‫‪50‬און דערנאר ך האר ט ָא כֻ מדֹס צורֹקגעקערט קֹ​ֹן ֹרושלֹם ‪,‬און האר ט פאא ררֹכט דֹ שטאא רקע שטעט אֹן ֹהודה ;דאר ס פעסטונג אֹן ֹרֹחו ‪,‬און עמאוס ‪,‬און בֹת‪-‬חורון ‪,‬און בֹת‪-‬‬ ‫צַטֹקט מֹט הוֹכע מױערן ‪,‬מֹט טױערן און מֹט רֹגלען‪.‬‬ ‫אל ל ‪,‬און תא מנרתר ה ‪,‬פ ֻארתונֹ ‪,‬און טפון ‪,‬דֹ דאר זֹקע האר ט ער באא א‬ ‫‪51‬און ער האר ט געשטעלט אֹן זֹ​ֹ אא גאא נדז ‪,‬זֹ​ֹ זאלן טאר ן רשעות אוֹף ֹשראל‪.‬‬ ‫שפַז‪.‬‬ ‫א‬ ‫רַנגעטאר ן אֹן זֹ​ֹ חֹל ‪,‬און‬ ‫‪52‬און ער האר ט באא צצרט דֹ שטאר ט בֹת‪-‬שורא ‪,‬און עזרע ‪,‬און דעם טורעם ‪,‬און ער האר ט אא א‬ ‫‪53‬דערצו ‪,‬ער האט גענומען דֹ זֹן פון דֹ ראשֹ אֹן דער מדֹנה פאא ר אר רעוונֹק ‪,‬און זֹ​ֹ שטעלן אֹן דעם טורעם אֹן ֹרושלֹם צו האא לטן‪.‬‬ ‫פרַסן דֹ װאא נט פון דעם אֹנעװַנֹקסטן הױף פון הַלֹקטום ;ער‬ ‫‪54‬און אֹן הונדערט דרֹטן און פופצֹק ֹאר ר ‪,‬אֹן צװַטן חודש ‪,‬האר ט אא לקֹמוס באא פױלן ‪,‬אא ז מען זאר ל אא ראר א‬ ‫האר ט אוֹך אא ראר פגערֹסן דֹ מעשֹם פון דֹ נבֹאֹם‬ ‫‪55‬און ווֹ ער האר ט אר נגעהוָֹן אא ראר פגֹ​ֹן ‪,‬אֹז אא פֹלו אֹן ֹענער צֹ​ֹט אא לקֹמוס געפלאר גט געוואר רן ‪,‬און זֹ​ֹנע עסקנות האר ט זֹך געשטערט ;וואר רעם זֹ​ֹן מוֹל אֹז פאא רשטערט‬ ‫געוואר רן ‪,‬און ער אֹז געכאא פט געוואר רן מֹט אא שֹתוק ‪,‬כדֹ ער האר ט מער נֹשט געקענט רעדן ‪,‬און נֹשט געבן אא באא פעל וועגן דעם ‪.‬זַ ן הױז‪.‬‬ ‫‪56‬און אלקֹמוס אֹז געשטאר רבן אֹן ֹענער א‬ ‫צַט מֹט גרוֹס ֹסורֹם‪.‬‬ ‫‪57‬און אא ז ָא כמ ֹדנ ס האר ט ראה אא ז אלקֹמוס אֹז מות ‪,‬האר ט ער זֹך אומגעקערט צום מלך ;דערנאר ך אֹז דאר ס אנ נרץ ֹהודה ‪ 2‬שר נרה ֻמרוחר ה‪.‬‬ ‫‪58‬און אא לע רשעֹם האר ָן געהאא לטן אא מועצה ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬המ ֵלה ‪ֹ,‬ונרתר ן מֹט זֹ​ֹן מחנה זֹ​ֹאנען נחת ‪,‬און וואוֹנען אר ן זאר רג ;אא צונד דערָֹער וועלן מֹר ברענגען אא הער ָא כֻ מדֹס ‪,‬‬ ‫וואר ס וועט זֹ​ֹ אא לע נעמען אֹן אֹ​ֹן נאא כט‪.‬‬ ‫‪59‬און זֹ​ֹ זענען געגאא נגען און האר ָן זֹך מֹט אֹם ֹעץ‪.‬‬ ‫‪60‬דעמאלט האט ער אוועקגענומען ‪,‬און ער אֹז געקומען מֹט א גרוֹסן מחנה ‪,‬און האט געשֹקט ברֹ​ֹוו צו זֹ​ֹנע אנהענגערס אֹן ֹהודה ‪,‬זֹ​ֹ זאלן נעמען ֹהונתן און דֹ וואס‬ ‫זענען געווען מֹט אֹם;‬ ‫‪61‬און זֹ​ֹ האר ָן לקח פון דֹ מענער פון אנ נרץ ‪,‬וואר ס זֹ​ֹאנען געווען דֹ מחברֹם פון ֹענעם אומגלֹק ‪,‬וועגן פופצֹק נפשות ‪,‬און זֹ​ֹ הרגענען‪.‬‬ ‫‪62‬דערנאר ך האר ָן ֹהונרתר ן און משמעון ‪,‬און דֹ וואר ס זענען געווען מֹט אֹם ‪,‬זֹ​ֹ אא וועקגעטראר גן קֹ​ֹן בֹת‪-‬בשֹ וואר ס אֹז אֹן מדבר ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן פאא ררֹכט אֹרע פאא רפאא לן ‪,‬און‬ ‫זֹ שטאא רק געמאא כט‪.‬‬ ‫‪63‬וואר ס ‪,‬ווען בא כמ ֹדנ ס האר ט געוווסט ‪,‬האר ט ער פאא רזאא מלט זֹ​ֹן גאא נצן מחנה ‪,‬און האר ט געשֹקט אר נזאר גן צו דֹ ‪,‬וואר ס זענען געווען פון ֹהודה‪.‬‬ ‫צַט ‪,‬און האר בן געמאא כט מלחמה־מאא שֹן‪.‬‬ ‫‪64‬דעמאלט אֹז ער געגאא נגען און האר ט געלעגערט אוֹף בֹת‪-‬בשֹ ;און זַ האר בן מלחמה געהאא לטן דערקעגן אא לאא נגע א‬ ‫‪65‬אר ָער ֹהונרתר ן האר ט אֹבערגעלאר זט זֹ​ֹן ברודער משמעון אֹן דער שטאר ט ‪,‬און אֹז אא לֹ​ֹן אא רֹ​ֹן אֹן לאא נד ‪,‬און מֹט אא געווֹסער צאר ל אֹז ער אא רוֹסגעגאא נגען‪.‬‬ ‫זַנע ברֹדער ‪,‬און דֹ קֹנדער פון מ‬ ‫‪66‬און ער האר ט געשלאר גן אר דונררקעס און א‬ ‫פאשֹרון ‪,‬אֹן זֹ​ֹער געצעלט‪.‬‬

‫‪67‬און אז ער האט זֹ​ֹ אנגעהוֹבן שלאגן ‪,‬און אֹז ארוֹפגעקומען מֹט זֹ​ֹנע כוחות ‪,‬אֹז שמעון מֹט זֹ​ֹן חברה ארוֹס פון שטאט ‪,‬און האבן פארברענט דֹ מאטארן פון‬ ‫מלחמה‪.‬‬ ‫‪68‬און ער האר ט מלחמה געהאא לטן קעגן בא כֻ כמ ֹדנ ן ‪,‬וואר ס אֹז געווען פון זֹ​ֹ פון זֹ​ֹ ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹם ִרשר ר ‪,‬וואר רעם זֹ​ֹן עצה און זֹ​ֹן עמל אֹז געווען אומזֹסט‪.‬‬ ‫‪69‬דערֹבער אֹז ער געווען זֹ​ֹער צער אוֹף דֹ רשעֹם וואר ס האר בן אֹם עצה צו קומען אֹן דער מדֹנה ‪,‬ווֹ​ֹאל ער האט געהרגעט פֹלע פון זֹ​ֹ ‪,‬און האר ט באא שלאר סן צו‬ ‫צורֹקקומען אֹן זֹ​ֹן לאא נד‪.‬‬ ‫‪70‬און ווען ֹהונתן האט ֹדע ‪,‬האט ער געשֹקט שלוחֹם צו אֹם ‪,‬בֹז צום סוף זאל ער שלום מאכן מֹט אֹם ‪,‬און זֹ​ֹ מצֹל זֹ​ֹן דֹ געפאנגענע‪.‬‬ ‫‪71‬וואר ס ער האר ט זֹך שום ‪,‬און ער האר ט געטאר ן לוֹט זֹ​ֹנע דרשונגען ‪,‬און האר ט אֹם געשוואר רן ‪,‬אא ז ער וועט אֹם קֹ​ֹנמאר ל נֹשט טאר ן קֹ​ֹן שלעכטס אא לע טעג פון זֹ​ֹן לעבן‪.‬‬ ‫‪72‬און ווען ער האר ט אֹם דערָֹער צורֹקגעקערט דֹ געפאנגענע ‪,‬וואר ס ער האר ט פרֹער אא רוֹסגענומען פון אנ נרץ ֹהודה ‪,‬האר ט ער זֹך אומגעקערט ‪,‬און אֹז געגאא נגען אֹן זֹ​ֹן‬ ‫אֹ​ֹגענעם לאא נד ‪,‬און ער אֹז מער נֹשט געגאא נגען אֹן זֹ​ֹערע געמארקן‪.‬‬ ‫‪73‬און דֹ שווערד האר ט אוֹפגעהערט פון ֹשראל ;אר בער ֹהונתן אֹז ֹשב אֹן מחמץ ‪,‬און האר ט זֹך אר נגעהוֹבן מנהֹגֹם דאר ס פאר לק ;און ער האר ט פאא רטֹלֹקט דֹ רשעֹם פון‬ ‫ֹשראל‪.‬‬ ‫קאפיטל‪10‬‬ ‫‪1‬אֹן הונדערט און זעכצֹקסטן ֹאר ר אֹז עלה אלכסנדר דער זון פון אנטֹוכוס מֹטן נאר מען אפֹפענס ‪,‬און האר ט גענומען ֹלמאֹס ;וואר רעם דאר ס פאר לק האר ט אֹם אר נגענומען ‪,‬‬ ‫מֹט וואר ס ער האר ט דאר רטן געקֹנֹגט;‬ ‫‪2‬און ווען דער מלך דמטרֹוש האר ט דערפון געהערט ‪,‬האר ט ער אסף אא ן אָֹער גרוֹסן חֹל ‪,‬און אֹז אא רֹ​ֹן קעגן אֹם צו מלחמה‪.‬‬ ‫‪3‬און דעמטרֹוס האר ט געשֹקט ברֹוו צו ֹהונתן מֹט לֹבשאא פט ווערטער ‪,‬אא זוֹ ווֹ ער האר ט אֹם געגרַסט‪.‬‬ ‫‪4‬וואר רעם ער האר ט אמר ‪:‬לאר מֹר קודם שלום מאא כן מֹט אֹם ‪,‬אֹ​ֹדער ער התחבר צו אלכסנדר קעגן אונדז‪.‬‬ ‫‪5‬אא נדערש ער וועט געדענקען אא לע דֹ בֹ​ֹז וואר ס מֹר האר בן געטאן קעגן אֹם ‪,‬און קעגן זֹ​ֹנע ברֹדער און זֹ​ֹן מענטשן‪.‬‬ ‫‪6‬דערֹבער האר ט ער אֹם געגעָן רשות צו קבץ אא חֹל ‪,‬און צו צושטעלן נשק ‪,‬כדֹ אֹם צו העלפן אֹן מלחמה ;ער האר ט אוֹך באא פוֹלן ‪,‬אא ז דֹ אר רעוונֹקעס וואר ס זענען געווען‬ ‫אֹן דעם טורעם זאר לן אֹם מצֹל זֹ​ֹן‪.‬‬ ‫‪7‬און ֹהונתן אֹז געקומען קֹ​ֹן ֹרושלֹם ‪,‬און ער האר ט געלֹ​ֹענט דֹ אותֹות אֹן דעם עולם פון דעם גאא נצן פאר לק ‪,‬און פון דֹ וואר ס זענען געווען אֹן טורעם‪:‬‬ ‫‪8‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹער מורא געהאא ט ‪,‬ווען זֹ​ֹ האר ָן געהערט ‪,‬אא ז דער מלך האר ט אֹם געגעָן רשות צו קבץ אא חֹל‪.‬‬ ‫‪9‬און דערוֹף האר ָן זֹ​ֹ פון דעם טורעם מסר זֹ​ֹערע אר רעמע צו ֹהונתן ‪,‬און ער האר ט זֹ​ֹ מסר צו זֹ​ֹערע עלטערן‪.‬‬ ‫‪10‬און דאר ס אֹז געשען ‪,‬און ֹהונתן האר ט זֹך באא זעצט אֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און האר ט אר נגעהוֹבן בנה און פאא ררֹכטן דֹ שטאר ט‪.‬‬ ‫‪11‬און ער האט באפוֹלן דֹ ארבעטער צו בױען דֹ חומות און דעם באא רג צמ ֹון און אא רום מֹט פֹרעקֹקע שטַנער צו באא צװונגען ;און זַ האר בן אא זױ געטאר ן‪.‬‬ ‫זַנען געװען אֹן דֹ מצודות װאר ס בקכֹדס האר ט געבױט;‬ ‫זַנען אא נטלאר פן דֹ פרעמדע װאר ס א‬ ‫‪12‬דענצמאר ל א‬ ‫‪13‬אא זוֹ ווֹ אֹטלעכער האר ט פאא רלאר זט זֹ​ֹן אר רט ‪,‬און אֹז געגאא נגען אֹן זֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם לאא נד‪.‬‬ ‫‪14‬נאר ר אֹן בֹת‪-‬שורא זענען געבלֹבן שטֹל עטלעכע פון דֹ ‪,‬וואר ס האר בן פארלאזן דֹ תורה און דֹ מצוות ‪,‬וואר רעם דאר ס אֹז געווען זֹ​ֹער אר רט פון מקלט‪.‬‬ ‫‪15‬און ווען דער מלך אלכסנדר האט געהערט וואס דֹ הבטחות דמטרֹוס האט געשֹקט צו ֹהונתן ‪,‬ווען עס אֹז אֹם אוֹך דערצֹ​ֹלט געווארן פון דֹ מלחמה און אֹ​ֹדעלע‬ ‫מעשֹם וואס ער און זֹ​ֹנע ברֹדער האבן געטאן ‪,‬און פון דֹ ֹסורֹם וואס זֹ​ֹ האבן אוֹסגעהאלטן‪.‬‬ ‫פרַנט און פאא רבונדן‪.‬‬ ‫‪16‬האר ט ער געזאר גט ‪:‬זאר לן מֹר געפֹנען אא זאא אא ן אא נדער מענטש ?אא צונד װעלן מֹר אֹם מאא כן אונדזער א‬ ‫‪17‬אוֹף דעם האר ט ער געשרֹבן אא ברֹוו ‪,‬און האר ט עס צו אֹם געשֹקט ‪,‬לוֹט דֹ דאר זֹקע ווערטער ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן‪:‬‬ ‫‪18‬האר ט דער מלך אלכסנדר צו זֹ​ֹן ברודער ֹהונתן געשֹקט אא שלום‪:‬‬ ‫‪19‬מֹר האר בן געהערט פון דֹר ‪,‬אא ז דו בֹסט אא מענטש מֹט גרוֹס מאא כט ‪,‬און אֹז פאא סֹק צו זֹ​ֹן אונדזער פרֹ​ֹאנד‪.‬‬ ‫פרַנד פון דעם מלך( ;און דערמֹט האר ט ער אֹם געשֹקט אא‬ ‫‪20‬דערָֹער אא צונד ָֹן מֹר דֹך הֹ​ֹנט צום צו זֹ​ֹן דער כע הן‪-‬גרדול פון דֹ​ֹאן אומה ‪,‬און צו גערופן ווערן דער א‬ ‫פורפלער מאא נטל און אא גאר לדענע קרוֹן )‪:‬און דאא רפן דֹך נעמען אונדזער טֹ​ֹל ‪,‬און האא לטן פרֹ​ֹנדשאא פט מֹט אונדז‪.‬‬ ‫‪21‬און אֹן זֹבעטן חודש פון הונדערט און זעכצֹקסטן ֹאר ר ‪,‬אוֹפן ֹום‪-‬טוב פון דֹ סוכות ‪,‬האר ט ֹהונתן זֹך אר נגעטאר ן דעם הֹ​ֹלֹקן לבוש ‪,‬און האר ט צוזאמענגעקלֹבן כוחות ‪,‬‬ ‫און ער האר ט צוגעשטעלט א סך כלֹם‪.‬‬ ‫‪22‬און ווען דעמטרֹוס האר ט געהערט ‪,‬האר ט ער זֹך זֹ​ֹער צער געווען ‪,‬און האר ט געזאר גט‪:‬‬ ‫‪23‬וואר ס האר ָן מֹר געטאר ן ‪,‬אא ז אלכסנדר האר ט אונדז פאא רהֹטן צו מאא כן חנ סנ ד מֹט דֹ אֹדן זֹך צו שטאא רקן?‬ ‫‪24‬אוֹך וועל אֹך צו זֹ​ֹ שרֹ​ֹבן ווערטער פון חֹזוק ‪,‬און זֹ​ֹ צוזאגן כבוד און מתנות ‪,‬כדֹ אֹך זאל האבן זֹ​ֹער הֹלף‪.‬‬ ‫‪25‬און ער האר ט צו זֹ​ֹ שלח אא זוֹ ‪:‬דער מלך דמטרֹוס האר ט געשֹקט צו דֹ ֹ​ֹמ דן אא ברכה‪.‬‬ ‫‪26‬ווֹ​ֹל אֹר האר ט מֹט אונדז געהאא לטן בונדות ‪,‬און אֹר האר ט זֹך ממשֹך געווען אֹן אונדזער פרֹ​ֹנדשאא פט ‪,‬און אֹר האר ט זֹך נֹשט פאא רהאא נדלט מֹט אונדזערע שונאֹם ‪,‬‬ ‫האר ָן מֹר דערפון געהערט ‪,‬און האר ָן זֹך שמח‪.‬‬ ‫‪27‬דערֹבער ‪,‬אֹצט פאר רזעצן צו זֹ​ֹן געטרֹ אֹ צו אונדז ‪,‬און מֹר וועלן פאא רגֹטֹקן אֹר פאא ר דֹ זאכן וואר ס אֹר טאר ן אֹן אונדזער נאר מען‪.‬‬ ‫‪28‬און ער וועט דֹר שענקן פֹלע ֹמֹונאא טֹ ‪,‬און געבן אֹר שכר‪.‬‬ ‫‪29‬און אא צונד לאר ז אֹך אֹ​ֹך פרֹ​ֹ ‪,‬און פאא ר אֹ​ֹער צולֹב משחרר אֹך אא לע אֹדן ‪,‬פון מֹנדלעך און פון דֹ מנהגֹם פון זאא לץ ‪,‬און פון כתר‪-‬שטֹ​ֹערן‪.‬‬ ‫‪30‬און פון דעם ‪,‬וואר ס געהערט צו מֹר צו באא קומען פאא ר דֹ דרֹט טֹ​ֹל אר דער דֹ זוֹמען ‪,‬און דֹ האא לב פון דֹ פרוכט פון דֹ בֹ​ֹמער ‪,‬אֹך פרֹ​ֹ עס פון דעם טאר ג אא רוֹס ‪,‬אא זוֹ‬ ‫הַנטֹקן‬ ‫זַנען דערצו צוגעבראא כט געװאר רן פון לאא נד שומרון און גלֹל ‪,‬פון א‬ ‫דרַ רעגֹרונגען ‪,‬װאר ס א‬ ‫אא ז זֹ​ֹ וועלן נֹט גענומען ווערן פון דעם לאא נד פון ֹהודה ‪,‬אדער פון דֹ א‬ ‫טאר ג אר ן אױף אַבֹק‪.‬‬ ‫‪31‬זאר ל אוֹך ֹרושר לאֹמ ם זֹ​ֹן הֹ​ֹלֹק און פרֹ​ֹ ‪,‬מֹט אֹר געמארקן ‪,‬סֹ​ֹ פון צענדלֹקער און סֹ​ֹ פון מֹוחס‪.‬‬ ‫‪32‬און דעם מגדל וואר ס אֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬אֹך גֹב אֹבער אֹם רשות ‪,‬און אֹך גֹב דעם כע הן‪-‬גרדול ‪,‬כדֹ ער זאר ל שטעלן אֹן אֹם אא זעלכע מענטשן ‪,‬ווֹ ער וועט אוֹסקלֹ​ֹבן אֹם‬ ‫צו הֹטן‪.‬‬ ‫מַנע‬ ‫‪33‬און אֹך האר ָ אר ָער געלאר זט פרֹ​ֹ ֹעדן אֹ​ֹנעם פון דֹ ֹ​ֹמ דן ‪,‬וואר ס זענען אא רוֹסגעטראר גן געוואר רן פון אנ נרץ ֹהודה אֹן קֹ​ֹן טֹ​ֹל פון מֹ​ֹן מלוכה ‪,‬און אֹך ווֹל ‪,‬אא ז אא לע א‬ ‫שרֹם זאר לן אר פגעבן דֹ מודנ ה פון זֹ​ֹערע בהמות‪.‬‬ ‫‪34‬און אֹך ווֹל ‪,‬אא ז אא לע ֹום‪-‬טובֹם ‪,‬און שבתֹם ‪,‬און ראש‪-‬חודשֹם ‪,‬און ֹום‪-‬טובֹם ‪,‬און דֹ דרֹ​ֹ טעג פאא ר דעם סעודה ‪,‬און דֹ דרֹ​ֹ טעג נאר ך דעם ֹום‪-‬טוב ‪,‬זאר לן זֹ​ֹן גאא נץ‬ ‫חסֹנות און פרֹ​ֹהֹ​ֹט פאא ר אא לע אֹדן אֹן מֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪35‬אוֹך קֹ​ֹן מענטש זאר ל נֹשט האר בן רשות זֹך צו פאא רמֹשן מֹט אר דער צו אר נרֹרן קֹ​ֹן פון זֹ​ֹ אֹן קֹ​ֹן ענֹן‪.‬‬ ‫‪36‬און אֹך וועל נאר ך מער ‪,‬אא ז צווֹשן דֹ חֹל פון מלך זאר ל זֹ​ֹן פאא רשרֹ​ֹאבן אא רום ‪ 30,000‬מאא ן פון דֹ אֹדן ‪,‬צו וועמען עס וועט זֹ​ֹן באא צאר לט ‪,‬ווֹ געהערט צו אא לע דֹ חֹל‬ ‫פון מלך‪.‬‬ ‫‪37‬און עטלעכע פון זֹ​ֹ וועלן געשטעלט ווערן אֹן דֹ מחנות פון דעם מלך ‪,‬און עטלעכע פון זֹ​ֹ וועלן אוֹך געשטעלט ווערן אֹבער דֹ ענֹנֹם פון דֹ מלכות ‪,‬וואר ס זענען פון‬ ‫בטחון ;זַערע אַגענע געזעצן ‪,‬אא זױ װֹ דער מלך האר ט באא פױלן אֹן לאא נד ֹהודה‪.‬‬ ‫‪38‬און וועגן דֹ דרֹ​ֹ רעגֹרונגען ‪,‬וואס זענען צוגעלֹ​ֹגט געווארן צו ֹהודה פון דעם לאנד שומרון ‪,‬זאלן זֹ​ֹ זֹך פארבֹנדן מֹט ֹהודה ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאלן גערעכנט ווערן אונטער‬ ‫אֹ​ֹנעם ‪,‬און נֹט געבונדן צו פאר לגן אן אנדער אוֹטאר רֹטעט ווֹ דעם כהן גדול‪.‬‬

‫‪39‬וואר ס שֹ​ֹך ֹלמאֹס ‪,‬און דאר ס אנ נרץ פון אֹר ‪,‬אֹך גֹב עס פאא ר אא מֹנה פאא ר דעם מקדש אֹן ֹרושר לאֹמ ם פאא ר דֹ נוֹטֹקע הוצאות פון דעם קדש‪.‬‬ ‫‪40‬און אֹך גֹב ֹעדן ֹאר ר ‪ 50,000‬שנ קל כנסנ ף פון דֹ חשבונות המלך ‪,‬פון דֹ ערטער וואר ס געהערן‪.‬‬ ‫‪41‬און דער גאא נצער ֹתר ‪,‬וואר ס דֹ פקֹדֹם האר בן נֹט געצאר לט ‪,‬ווֹ אֹן אא מאר ל ‪,‬וועט פון אֹצט און ווֹ​ֹטער געגעָן ווערן פאא ר דֹ מא ִחשל ה פון הל ֹכרל‪.‬‬ ‫‪42‬און אא חוץ דעם ‪,‬דֹ פֹנף טוֹזנט שקל זֹלבער ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר בן גענומען פון דֹ נוצן פון דעם טעמפל פון דֹ חשבונות ֹאר ר צו ֹאר ר ‪,‬אא פֹלו דֹ זאכן זאר ל זֹ​ֹן פרֹ​ֹ ‪,‬ווֹ​ֹאל זֹ​ֹ‬ ‫געהערן צו דֹ כהנֹם וואר ס דֹנען‪.‬‬ ‫‪43‬און ווער עס ֹז זֹ​ֹ זענען וואר ס אא נטלאר פן צו דעם הֹכל אֹן ֹרושלֹם ‪,‬אר דער זענען אֹן דֹ פרֹ​ֹהֹ​ֹט פון דעם ‪,‬ווֹ​ֹל שולדֹק צו דעם מלך ‪,‬אר דער פאא ר קֹ​ֹן אנדערע זאא ך ‪,‬‬ ‫זאר ל זֹ​ֹ זֹ​ֹן אֹן פרֹ​ֹהֹ​ֹט ‪,‬און אא לץ וואר ס זֹ​ֹ האר בן אֹן מֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪44‬ווארֹם אוֹך דעם בנֹן און תֹקון פון דֹ מעשה פון דעם קדשֹם זאר לן געגעָן ווערן פון דֹ חשבונות פונעם מלך‪.‬‬ ‫‪ֹ45‬אר ‪ ,‬און פאא ר דעם בנֹן פון דֹ חומות פון ֹרושלֹם ‪ ,‬און אֹר בעסטונג רונד אא רום ‪ ,‬זאר לן געגעָן ווערן הוצאות פון דֹ חשבונות פונעם מלך ‪ ,‬אא זוֹ ווֹ אוֹך פאא ר דעם בנֹן‬ ‫פון דֹ חומות אֹן ֹהודה‪.‬‬ ‫‪46‬און אא ז ֹונרתר ן און דאר ס פאר לק האר ָן געהערט דֹ דאר זֹקע רֹ​ֹד ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹ​ֹ נֹשט געגעָן קֹ​ֹן כבוד ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ נֹשט לקח ‪,‬מחמת זֹ​ֹ האר ָן זכר דער ררִרה הגדולה‬ ‫א‬ ‫וואר ס ער האר ט עשה אֹן ֹשראל ;װאר רום ער האר ט זַ שטאא רק‬ ‫געפַנֹקט‪.‬‬ ‫‪47‬אר ָער מֹט אלכסנדר האר ָן זֹ​ֹ זֹך גענומען ‪,‬מחמת ער אֹז געווען דער ערשטער ‪,‬וואר ס האר ט געָעטן מֹט זֹ​ֹ אנ מנ ת‪-‬שלום ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך ֹמֹד מֹט אֹם פאא רָונדן‪.‬‬ ‫‪48‬און דער מלך אלכסנדר האט צוזאמענגעזאמלט גרוֹסע כוחות ‪ ,‬און ער האט מחנה קעגן דמטרֹוס‪.‬‬ ‫‪49‬און נאר כדעם ווֹ דֹ ‪ 2‬מלכֹם האר בן זֹך אר נגעשלאר סן אֹן דער מלחמה ‪,‬אֹז דער חֹל פון דמטרֹוס אא נטלאר פן;‬ ‫‪50‬און ער האר ט געצוֹגן דעם מלחמה זֹ​ֹער שווער ‪,‬בֹז דֹ זון אֹז אונטערגעגאנגען ;און ֹענעם טאר ג אֹז דעמטרֹוס געהרגעט געווארן‪.‬‬ ‫‪51‬און דערנאר ך האר ט אלכסנדר געשֹקט שלוחֹם צו ֹלמֹ המלך פון ממ א‬ ‫צרֹמ ם מֹט אא אר נזאר ג דערוֹף‪:‬‬ ‫‪52‬ווארֹם אֹך בֹן קום צו מֹ​ֹן מלכות ‪,‬און בֹן געשטעלט אֹן דעם טראר ן פון מֹ​ֹנע אבות ‪,‬און אֹך האב באקומען דֹ שלטון ‪,‬און האב הפך דמטרֹוס ‪,‬און אֹך האב געקרֹגן‬ ‫אונזער לאנד;‬ ‫‪53‬וואר רעם נאר כדעם ווֹ אֹך האר ָ זֹך עלה מֹט אֹם ‪,‬אֹז ער און זֹ​ֹן חֹל געוואר רן פון אונדז ‪,‬אא זוֹ אא ז מֹר זֹצן אוֹפן טראר ן פון זֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪54‬דערֹבער לאר מֹר זֹך אא צונד מאא כן אא בונד פון חן ‪,‬און מֹר אא צונד געבן דֹ​ֹן טאר כטער צו אא ווֹ​ֹאב ‪,‬און אֹך וועל זֹ​ֹן דֹ​ֹן חתן ‪,‬און אֹך וועל געבן דֹר און אֹר אֹ לוֹט דֹ​ֹן‬ ‫כבוד‪.‬‬ ‫דַנע עלטערן ‪,‬און בֹסט געזעסן אױפן טראר ן פון‬ ‫‪55‬און ֹלמֹ המלך האר ט געענטפערט ‪,‬אא זױ צו זאר גן ‪:‬גלֹקלעך אֹז דער טאר ג װאר ס דו האר סט זֹך אומגעקערט אֹן לאא נד פון א‬ ‫זַער מלוכה‪.‬‬ ‫‪56‬און אא צונד װעל אֹך טאר ן מֹט דֹר ‪,‬אא זױ װֹ דו האר סט געשרֹבן ‪:‬דערָֹער אא נטקעגן מֹך אֹן ֹלמאֹ ‪,‬כדֹ מֹר זאר לן זען אַנער דעם אא נדערן ;װאר רום אֹך װעל דֹר חתונה‬ ‫מַן טאר כטער לױט א‬ ‫האר בן א‬ ‫דַן חשק‪.‬‬ ‫זַנען געקומען קַן ֹלמֹ​ֹ אֹן הונדערט צװַטן און זעכצֹק ֹאר ר‪.‬‬ ‫זַן טאר כטער קלעאר פאא טרען ‪,‬און זַ א‬ ‫צרֹמ ם מֹט א‬ ‫‪57‬און ֹלמֹ אֹז אא רױסגעגאא נגען פון ממ א‬ ‫‪58‬וואו דער מלך אלכסנדר האט אֹם באגעגנט ‪,‬האט ער אֹם געגעבן זֹ​ֹן טאכטער קלעאפאטרה ‪,‬און האט געמאכט אֹר חתונה אֹן פטאלמאֹס מֹט גרוֹס כבוד ‪,‬אזוֹ ווֹ‬ ‫דער שטֹ​ֹגער פון מלכֹם אֹז‪.‬‬ ‫‪59‬און דער מלך אלכסנדר האט געשרֹבן צו ֹהונתן ‪,‬אז ער זאל קומען אֹם אנטקעגן‪.‬‬ ‫‪60‬און וואר ס אֹז דערָֹער געגאא נגען מֹט כבוד צו ֹלנמנ ֹס ‪,‬וואו ער האר ט באא געגנט דֹ ‪ 2‬מלכֹם ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ געגעָן מֹט זֹ​ֹערע פרֹ​ֹנט זֹלבער און גאר לד ‪,‬און אא סך מתנות ‪,‬‬ ‫און האר ט געפונען חן אֹן זֹ​ֹערע אוֹגן‪.‬‬ ‫‪61‬אֹ ן ֹענע ר צַ ט האב ן זֹ ך געזאמל ט אוֹ ף אֹם ‪ ,‬עטלעכ ע פַערדֹק ע בחורֹם ‪ ,‬פו ן ֹשראל ‪ ,‬מענטש ן מֹ ט א רשעֹם ‪ ,‬אֹ ם צ ו באשולדֹגן ‪ ,‬אבע ר דע ר קע ך‬ ‫הא ט זֹ ך נֹש ט געװאלט‪.‬‬ ‫זַנע קלַדער ‪,‬און אֹם אר נטאר ן אֹן פורפל ‪,‬און זַ האר בן אא זױ געטאר ן‪.‬‬ ‫‪62‬נאר ך מער ווֹ דאר ס ‪,‬האר ט דער מלך באא פוֹלן אא רוֹסצוטאר ן א‬ ‫‪63‬און ער האר ט אֹם געלאר זט זֹצן אא לֹ​ֹן ‪,‬און האר ט געזאר גט צו זֹ​ֹנע פֹרשטן ‪:‬גֹ​ֹ מֹט אֹם אֹן מֹטן פון דער שטאר ט ‪,‬און זאר ג אוֹס ‪,‬אא ז קֹ​ֹנער זאר ל זֹך נֹט באא קלאר גן אוֹף אֹם‬ ‫אֹן קֹ​ֹן ענֹן ‪,‬און קֹ​ֹנער זאר ל אֹם נֹט צרות פאא ר קֹ​ֹן סֹבה‪. .‬‬ ‫‪64‬און ווען זֹ​ֹנע באשולדֹגערס האבן געזען אז ער ווערט כבוד לוֹט דער קרֹאה ‪,‬און זֹ​ֹ אנגעטאן אֹן פורפור ‪,‬זענען זֹ​ֹ אלע אנטלאפן‪.‬‬ ‫‪65‬און דער מלך האר ט אֹם כבוד געווען ‪,‬און האר ט אֹם כתב צווֹשן זֹ​ֹאנע הוֹפט פרענדז ‪,‬און אֹם געמאכט פאא ר אא פֹרשט ‪,‬און שותף פון זֹ​ֹן שלטון‪.‬‬ ‫‪66‬דערנאר ך האר ט ֹונתן זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן ֹרושלֹם מֹט שלום און פרֹ​ֹד‪.‬‬ ‫‪67‬דערצו אֹן דֹ ;הונדערט און פֹנפט און זעכצֹק ֹאר ר אֹז דעמטרֹוס דער זון פון דמעטרֹוס ארוֹס פון כרת אֹן דעם לאא נד פון זֹ​ֹנע עלטערן‪.‬‬ ‫‪68‬און ווען דער מלך אלכסנדר האט געהערט דערצַלן ‪,‬האט ער זֹך רעכט אנטשולדֹגט ‪,‬און האט זֹך אומגעקערט קַן אנטֹאכֹע‪.‬‬ ‫‪69‬דעמאלט האט דעמטרֹוס געמאכט אפאלונֹוס דעם גענעראל פון קעלאסֹרֹע צו זֹ​ֹן גענעראל ‪,‬וואס האט פארזאמלט א גרוֹסן מחנה ‪,‬און האט לאגערן אֹן ֹמנֹא ‪,‬און‬ ‫האט געשֹקט צו ֹהונתן דעם כהן גדול ‪,‬אזוֹ צו זאגן‪:‬‬ ‫‪70‬האר סט זֹך אא לֹ​ֹן זֹך נשא קעגן אונדז ‪,‬און אֹך בֹן צוחק צו בוז פאא ר דֹ​ֹאן וועגן ‪,‬און חרף ‪,‬און פאא רוואר ס האר סטו דֹ​ֹאן כוח אוֹף אונדז אֹן דֹ בערג?‬ ‫דַן אַגענעם כוח ‪,‬זאר לסט אא ראר פנֹדערן צו אונדז אֹן דעם א‬ ‫‪71‬און אא צונד ‪,‬אױב דו האר סט זֹך פאא רזֹכערט אֹן א‬ ‫גלַכן פעלד ‪,‬און לאר מֹר דאר רטן פרוװן דֹ זאא ך צוזאא מען ;‬ ‫װאר רום מֹט מֹר אֹז דֹ מאא כט פון דֹ שטעט‪.‬‬ ‫‪72‬בעט און לערנט ווער אֹך בֹן ‪,‬און דֹ אֹבערֹקע וואר ס נעמען אונדזער חלק ‪,‬און זֹ​ֹ וועלן דֹר זאר גן אא ז דֹ​ֹן פֹס קען נֹשט אא נטלוֹפן אֹן זֹ​ֹער אֹ​ֹגן לאא נד‪.‬‬ ‫‪73‬דערֹבע ר אֹצ ט װעסט ו נֹש ט קאנע ן פארבלֹב ן ד ֹ רַטע ר או ן אזו ֹ גרוֹם ע מאכט ‪ ,‬אוֹ ף דע ר פשטות ‪ ,‬װא ם אֹ ז נֹש ט שטַ ן או ן שטַן ‪ ,‬או ן א ן ארט ‪ ,‬װא‬ ‫ס אֹ ז אנטלוֹפ ן צו‪.‬‬ ‫‪74‬און אא ז ֹונרתר ן האר ט געהערט דֹ דאר זֹקע רֹ​ֹד פון אפולונֹוס ‪,‬האר ט ער זֹך גערֹרט אֹן זֹ​ֹן מֹ​ֹנונג ‪,‬און ער האר ט אוֹסגעקלֹבן צען טוֹזנט מאא ן ‪,‬און ער אֹז אא רוֹסגעגאא נגען‬ ‫פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬ווו זֹ​ֹן ברודער משמעון האר ט אֹם אא נטקעגן אֹם צו העלפן‪.‬‬ ‫‪,‬װַל אא פאר ללאר נֹוס האר ט דאר רטן געהאא ט אא באא שטעל‪.‬‬ ‫זַנע געצעלטן אא קעגן ֹפו ;זַ פון ֹפו האר בן אֹם פאא רשלאר סן פון שטאר ט א‬ ‫‪75‬און ער האר ט אױפגעשטעלט א‬ ‫‪76‬און ֹהונתן האר ט אוֹף אֹר מצר געווען ‪,‬און זֹ​ֹ פון דער שטאר ט האר ָן אֹם אא רֹ​ֹאנגעלאר זט פאא ר מורא ;און ֹהונתן האר ט געווונען ֹופרא‪.‬‬ ‫‪77‬און ווען אפולונֹוס האט געהערט דערפון ‪,‬האט ער גענומען דרֹ​ֹ טוֹזנט רֹדער מֹט א גרוֹסן מחנה פון פוסגֹ​ֹער ‪,‬און אֹז געגאנגען קֹ​ֹן אזאטוס ווֹ אֹ​ֹנער וואס אֹז‬ ‫רַטער ‪,‬װאר ס ער האר ט זֹך פאא רטרוֹ‪.‬‬ ‫‪.‬װַל ער האר ט געהאא ט אא גרױסע צאר ל א‬ ‫געפארן ‪,‬און דערמֹט האט ער אֹם ארוֹסגעצוֹגן אֹן דער פשט א‬ ‫‪78‬און ֹהונתן אֹז אֹם נאכגעגאנגען קֹ​ֹן אנ זוטוס ‪,‬ווו דֹ חֹל האר ט זֹך צוגעטראר גן אֹן מלחמה‪.‬‬ ‫‪79‬און אפולונֹוס האט אֹבערגעלאזט טוֹזנט רֹדער אֹן מארב‪.‬‬ ‫זַן מחנה ‪,‬און אא װעקגעװאר רפן װאא רגלען אױף דעם פאר לק ‪,‬פון מאר רגן בֹז‬ ‫‪80‬און ֹהונרתר ן האר ט ֹדע אא ז הֹנטער אֹם אֹז אא מארבה ;װאר רום זַ האר בן זֹך אא רומגערֹנגלט אֹן א‬ ‫אר װנט‪.‬‬ ‫זַנען מֹד געוואר רן‪.‬‬ ‫פַנטס פערד א‬ ‫‪81‬און דאר ס פאר לק האר ט זֹך געשטעלט שטֹל ‪,‬אא זוֹ ווֹ ֹהונתן האר ט זֹ​ֹ באא פוֹלן ‪,‬און דֹ א‬ ‫‪,‬ווַל דֹ א‬ ‫‪82‬און משמעון האר ט אא רוֹסגעבראא כט זֹ​ֹן מחנה ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ אא קעגן דֹ פוסגֹ​ֹער א‬ ‫רַטער זענען אוֹסגעבראר כן געוואר רן ‪,‬וואר ס זענען פאא ר אֹם פאא רבראא כט געוואר רן ‪,‬‬ ‫און זענען אא נטלאר פן‪.‬‬ ‫‪83‬אוֹך דֹ רֹ​ֹטער ‪,‬וואר ס זֹ​ֹנען צעוואר רפן געוואר רן אֹן פעלד ‪,‬זענען אנטלאפן קֹ​ֹן אזאר טוס ‪,‬און זענען געגאא נגען אֹן בֹת‪-‬דר גון ‪,‬דעם הל ֹכרל פון זֹ​ֹער געץ ‪,‬צולֹב זֹכערקֹ​ֹט‪.‬‬ ‫‪84‬אר ָער ֹהונרתר ן האר ט אר נגעהוֹבן פֹ​ֹער אוֹף אנ זוטוס ‪,‬און דֹ שטעט רונד אא רום אֹר ‪,‬און האר ט לקח זֹ​ֹער רוב ;און דער הל ֹכרל פון דר גון ‪,‬מֹט דֹ אא נטלאר פן אֹן אֹם ‪,‬האר ט ער‬ ‫פאא רברענט מֹט פֹ​ֹער‪.‬‬

‫‪85‬אזוֹ זענען פארברענט און געהרגעט געווארן מֹט דער שווערד געזונט נאר ענט אא כט טוֹזנט מענטשן‪.‬‬ ‫‪86‬און פון דארטן האט ֹהונתן אוועקגענומען זֹ​ֹן מחנה ‪,‬און האט געלעגן אקעגן אסקאלון ‪,‬וואו דֹ מענער פון דער שטאט זענען ארוֹסגעקומען ‪,‬און האבן אֹם אנטקעגן‬ ‫מֹט גרוֹס כבוד‪.‬‬ ‫‪87‬און נאר ך דעם האר ט ֹהונתן און זֹ​ֹן מחנה זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן ֹרושלֹם ‪,‬מֹט קֹ​ֹן שלל‪.‬‬ ‫‪88‬און אא ז דער מלך אלכסנדר האר ט דאר ס געהערט ‪,‬האר ט ער נאר ך מער כבוד געווען ֹהונתן‪.‬‬ ‫‪89‬און ער האר ט אֹם שלח אא גֹלדערנע בלעכע ‪,‬ווֹ עס זאר ל ווערן צו דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען פון דעם מלךס בלוט ;ער האר ט אֹם אוֹך געגעָן אא כרון מֹט אֹרע געמארקן אֹן ֹ נארז‪.‬‬ ‫קאפיטל‪11‬‬ ‫צרֹמ ם האר ט צונױפגעקלֹבן אא גרױסער מחנה ‪,‬אא זױ װֹ דער זאא מד װאר ס לֹגט אױפן ֹם ברעג ‪,‬און פֹל שֹפות ‪,‬און האר ט זֹך אא רומגערֹנגלט מֹט גנבה ‪,‬צו‬ ‫‪1‬און דער מלך פון ממ א‬ ‫זַן אַגענעם‪.‬‬ ‫באא נעמען דאר ס מלוכה פון אא לכסנדר ‪,‬און זֹ צוהױבן צו א‬ ‫‪2‬און ער אֹז געגאא נגען קֹ​ֹן שפאא נֹע אֹן שלום ‪,‬אא זוֹ ווֹ זֹ​ֹ פון דֹ שטעט האר ָן אֹם פתח ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹם אא נטקעגן ;וואר רעם דער מלך אלכסנדר האר ט זֹ​ֹ באא פוֹלן אא זוֹ צו‬ ‫טאר ן ‪,‬מחמת ער אֹז געווען זֹ​ֹן שוואר גער‪.‬‬ ‫‪3‬און ווֹ ֹלמֹ אֹז בוא אֹן דֹ ערֹם ‪,‬האר ט ער געשטעלט אֹן אֹטלעכער פון זֹ​ֹ אא זעלנער זעלנער עס צו הֹטן‪.‬‬ ‫‪4‬און אא ז ער האר ט גענענט צו אנ זוט ‪,‬האר ט מען אֹם דערצַלט דעם הל ֹכרל פון דר גון ‪,‬וואר ס אֹז פאא רברענט געוואר רן ‪,‬און אנ זוטוס און אֹרע ממגֻ ררש ‪,‬וואר ס זענען חרוב געוואר רן ‪,‬און‬ ‫דֹ גופֹם וואר ס זענען אא רוֹסגעוואר רפן געוואר רן ‪,‬און דֹ וואר ס ער האר ט פאא רברענט אֹן דער מלחמה ;װאר רום מע האר ט פון זַ געמאא כט הױפן אױפן װעג װאר ס ער זאר ל‬ ‫אא רֹבערגַן‪.‬‬ ‫‪5‬און מע האר ט דערצַלט דעם מלך אא לץ װאר ס ֹהונתן האר ט געטאר ן ‪,‬כדֹ ער זאר ל אֹם באא שולדֹקן ;אר בער דער מלך האר ט געשלאר סן‪.‬‬ ‫‪6‬און ֹונרתר ן האר ט אא נטקעגן דעם מלך מֹט גרוֹס כבוד אֹן ֹופרה ‪,‬ווו זֹ​ֹ האר ָן זֹך ברכה אֹ​ֹנער צום אא נדערן ‪,‬און האר ָן לון‪.‬‬ ‫‪7‬דערנאר ך האר ט ֹהונתן ‪,‬ווען ער אֹז געגאא נגען מֹט דעם מלך צום א‬ ‫טַך ‪,‬וואר ס הֹ​ֹסט אנ לעונתרוס ‪,‬זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫‪8‬און דער מלך ֹלמֹ האר ט גענומען דֹ שלֹטה פון דֹ שטעט ָֹ​ֹאם ֹם ָֹז ָֹז סנ לוקמ ֹרה ָֹ​ֹאם ברעג ֹם ‪,‬און האר ט זֹך געמאא כט רשעות אוֹף אלכסנדר‪.‬‬ ‫‪9‬און ער האר ט שלח שר גרֹם צו דעם מלך דמטרֹוש ‪,‬אא זוֹ צו אמר ‪:‬קום לאר מֹר מאא כן אא בונד צווֹשן אונדז ‪,‬און אֹך וועל דֹר געבן מֹ​ֹן טאר כטער וואר ס אלכסנדר האר ט ‪,‬און‬ ‫וועסט קֹנֹגן אֹן דֹ​ֹן פאר טערס מלכות‪.‬‬ ‫‪10‬וואר רעם אֹך האר ָ חרטה וואר ס אֹך האר ָ נתן צו אֹם מֹ​ֹאן ָא ת ‪,‬וואר רעם ער האר ט מֹך בקש הרג‪.‬‬ ‫‪11‬אזוֹ האט ער אֹם לשון הרע ‪ ,‬מחמת ער האט געוואלט זֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪12‬דערפאר האט ער פון אֹם גענומען זֹ​ֹן טאכטער ‪,‬און האט זֹ געגעבן צו דמטרֹוס ‪,‬און האט פארלאזט אלכסנדר ‪,‬און זֹ​ֹער שנאה אֹז געווען באקאנט‪.‬‬ ‫צרֹמ ם‪.‬‬ ‫רַן קֹ​ֹן אנטֹאכֹע ‪,‬ווו ער האר ט געשטעלט צווֹ​ֹ קרוֹנען אוֹף זֹ​ֹן קאר פ ‪,‬דֹ קרוֹן פון אזֹע ‪,‬און פון ממ א‬ ‫‪13‬און ֹלמֹ אֹז אא א‬ ‫‪14‬אֹן דער זעלבֹקער צֹ​ֹט אֹז געווען דער מלך אלכסנדר אֹן קֹלֹצֹע ‪,‬ווֹ​ֹאל דֹ וואס געוואוֹנט אֹן ֹענע טֹ​ֹלן האר בן ומרוֹק פון אֹם‪.‬‬ ‫‪15‬אר ָער ווֹ אלכסנדר האר ט דאר ס געהערט ‪,‬אֹז ער געגאא נגען קעגן אֹם אֹן מלחמה ‪,‬און דער מלך ֹלמֹ האר ט אא רוֹסגעבראא כט זֹ​ֹן מחנה ‪,‬און האר ט אֹם אא נטקעגן מֹט אא‬ ‫שטאא רקער מאא כט ‪,‬און האר ט אֹם אא נטלוֹפן‪.‬‬ ‫‪16‬און אלכסנדר אֹז אא נטלאר פן דאר רטן קֹ​ֹן אא ראא בֹאא ‪,‬צו באא שֹצן זֹך ;אר בער דער מלך ֹלמֹ אֹז דערהוֹבן געוואר רן‪:‬‬ ‫‪17‬וואר רעם זבדֹאל דער ערבֹ האר ט אא ראר פגענומען דעם קאר פ פון אלכסנדר ‪,‬און האר ט עס געשֹקט צו ֹלמֹ‪.‬‬ ‫‪18‬און דער מלך ֹלמֹ אֹז געשטאר רבן דעם דרֹטן טאר ג נאר כדעם ‪,‬און דֹ וואר ס זענען געווען אֹן דֹ מחנות זענען געהרגעט געוואר רן אֹ​ֹנער דעם אא נדערן‪.‬‬ ‫‪19‬מֹט דעם אֹז דעמטרֹוס געקֹנֹגט אֹן הונדערט און זֹבעצֹק ֹאר ר‪.‬‬ ‫‪20‬אֹן דער זעלבֹקער צֹ​ֹט האר ט ֹהונתן צוזאא מענגענומען דֹ וואר ס זענען געווען אֹן ֹהודה ‪,‬צו נעמען דעם טורעם וואר ס אֹז געווען אֹן ֹרושלֹם ‪,‬און ער האר ט געמאא כט קעגן‬ ‫אֹם אא סך מלחמות‪.‬‬ ‫‪21‬און רשעֹם זֹ​ֹאנען בוא ‪,‬וואר ס האר ָן פֹ​ֹנט זֹ​ֹער אֹ​ֹגענעם פאלק ‪,‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען געגאא נגען צום מלך ‪,‬און האר ָן אֹם געזאר גט ‪,‬אא ז ֹהונתן האר ט געלעגערט דעם טורעם‪.‬‬ ‫‪22‬און ווען ער האר ט דאר ס געהערט ‪,‬האר ט ער זֹך געצערנט ‪,‬און האר ט זֹך תֹכף אוועקגעמאא כט ‪,‬און ער אֹז געקומען קֹ​ֹן ֹלאמא ֹמ ם ‪,‬און האר ט געשרֹבן צו ֹהונתן ‪,‬אא ז ער זאר ל‬ ‫נֹט באא לעגערן דעם טורעם ‪,‬נֹ​ֹערט זאר ל קומען און רעדן מֹט אֹם אֹן ֹלאמא ֹמ ס אֹן גרוֹס געאֹ​ֹלענֹש‪.‬‬ ‫‪23‬אר ָער ֹהונרתר ן ‪,‬ווֹ ער האר ט דאר ס געהערט ‪,‬האר ט באא פוֹלן עס נאר ך צו לעגערן;‬ ‫זַנע אױגן‪.‬‬ ‫‪24‬און ער האר ט לקח זֹלבער און גאר לד ‪,‬און קלַדער ‪,‬און אא חוץ מתנות ‪,‬און ער אֹז געגאא נגען צו ֹלאמל ֹס צום מלך ‪,‬װו ער האר ט געפונען חן אֹן א‬ ‫‪25‬און כאר טש עטלעכע רשעֹם פון דֹ מענטשן האר בן געמאכט טענות קעגן אֹם‪,‬‬ ‫‪26‬אר ָער דער מלך האר ט בקש צו אֹם אא זוֹ ווֹ זֹ​ֹנע קדמונֹם האר ָן עשה פרֹער ‪,‬און ער האר ט אֹם עלה אֹן דֹ אוֹגן פון אא לע זֹ​ֹאנע חברֹם;‬ ‫‪27‬און ער האט אֹם באשטעטֹגט אֹן דֹ כהנֹם הגדולֹם ‪,‬און אֹן אלע כֹבודֹם וואס ער האט פרֹער געהאט ‪,‬און האט אֹם נתן בולט צווֹשן זֹ​ֹנע הוֹפט פרֹ​ֹנט‪.‬‬ ‫דרַ‬ ‫‪28‬דעמאלט האט ֹהונתן געבעטן דעם מלך ‪,‬ער זאר ל מאא כן ֹהודה פרֹ​ֹ פון צאר ל ‪,‬ווֹ אוֹך דֹ דרֹ אֹ רעגֹרונגס ‪,‬מֹט דעם לאא נד פון שומרון ;און ער האר ט אֹם צוגעזאר גט א‬ ‫הונדערט צענטנער‪.‬‬ ‫‪29‬און דער מלך האר ט מסכֹם געווען ‪,‬און ער האר ט אר נגעשרֹבן ברֹװ צו ֹהונתן פון אא לע דֹ דאר זֹקע זאא כן ‪,‬אא זױ װֹ אא זױ‪.‬‬ ‫‪30‬שלח דער מלך דמטרֹוס צו זֹ​ֹן ברודער ֹהונתן ‪ ,‬און צו דעם פאר לק פון דֹ אֹדן ‪ ,‬א ברכה‪:‬‬ ‫‪31‬און מֹר שֹקן אֹ​ֹך אהער א קאפֹ פון דעם ברֹוו ‪,‬וואס מֹר האבן געשרֹבן צו אונזער קוזֹן לאסטענעס וועגן אֹ​ֹך ‪,‬כדֹ אֹר זאלט אֹם זען‪.‬‬ ‫‪32‬האר ט דער מלך דמטרֹוס געשֹקט צו זֹ​ֹן פאר טער לנסתנ ננס אא ברכה‪.‬‬ ‫‪33‬מֹר זענען באשלאסן צו טאר ן גוטס צו דֹ מענטשן פון דֹ אֹדן ‪,‬וואר ס זענען אונדזער פרֹ​ֹנט ‪,‬און האא לטן בונד מֹט אונדז ‪,‬ווֹ​ֹאל פון זֹ​ֹער גוטן רצון צו אונדז‪.‬‬ ‫אפרִנה ‪,‬און למ ֹדר ה ‪,‬און ררמר תנ ם ‪,‬וואר ס זענען צוגעלֹ​ֹגט געוואר רן צו ֹהודה פון‬ ‫דרַ רעגֹרונגען פון ל‬ ‫‪34‬דערָֹער האר ָן מֹר זֹ​ֹ באשטעטֹגט דֹ געמארקן פון ֹהודה ‪,‬מֹט דֹ א‬ ‫דעם לאנד שומרון ‪,‬און אא לץ וואר ס אֹז צו זֹ​ֹ ‪,‬פאא ר אא לע וואר ס קרבן אֹן ֹרושלֹם ‪.‬אנשטאט דֹ באצאלן וואס דער מלך האט באקומען פון זֹ​ֹ אפאר ֹאר ארום פון דֹ פרוכטן‬ ‫פון דער ערד און פון בֹ​ֹמער‪.‬‬ ‫‪35‬און וואר ס שֹ​ֹך אא נדערע זאא כן ‪,‬וואר ס געהערן צו אונדז ‪,‬פון דֹ מעשר און מֹנהגֹם וואר ס זענען שֹ​ֹך צו אונדז ‪,‬ווֹ אוֹך דֹ זאא לץ פֹץ ‪,‬און דֹ כתר שטֹ​ֹערן ‪,‬וואר ס זענען‬ ‫רעכט צו אונדז ‪,‬מֹר אר פזאר גן זֹ​ֹ פון זֹ​ֹ אא לע פאא ר זֹ​ֹער רעלֹעף‪.‬‬ ‫‪36‬און גאר רנֹשט דערפון וועט בטל ווערן פון אֹצט אר ן אוֹף אֹ​ֹבֹק‪.‬‬ ‫‪37‬און אא צונד ‪,‬זעט ‪,‬אא ז דו מאא כט אא קאר פֹע פון דֹ דאר זֹקע זאא כן ‪,‬און זאר לסט אֹבערגעגעבן װערן צו ֹהונתן ‪,‬און שטעלן אױף דעם הַלֹקן באא רג אֹן אא בולט אר רט‪.‬‬ ‫‪38‬נאר ך דעם ‪,‬ווֹ דער מלך דמטרֹוש האר ט געזען אא ז דאר ס לאא נד אֹז שטֹל פאא ר אֹם ‪,‬און אא ז קֹ​ֹן התנגדות אֹז נֹשט געווען קעגן אֹם ‪,‬האר ט ער אא וועקגעשֹקט אא לע זֹ​ֹנע חֹל ‪,‬‬ ‫זַנע עלטערן‬ ‫אֹטלעכער צו זֹ​ֹן אר רט ‪,‬אא חוץ געווֹסע גרופעס פרעמדע ‪,‬וואר ס ער האר ט צוזאא מענגענומען פון זֹ​ֹ ‪.‬דֹ אֹנדזלען פון דֹ פעלקער ‪,‬דרום האר בן אֹם אא לע חֹל פון א‬ ‫פַנט‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪39‬און עס אֹז געווען אֹ​ֹן טרֹפון ‪,‬וואר ס אֹז געווען פרֹער פון אלכסנדר ‪,‬וואר ס האר ט געזען ‪,‬אא ז דער גאא נצער חֹל האר ט געמורמלט קעגן דמטרֹוס ‪,‬און אֹז געגאא נגען צו‬ ‫שֹמלקוע דעם אא ראא בֹשן ‪,‬וואר ס האר ט אוֹפגעבראא כט אנטֹוכוס דעם ֹונגן זון פון אלכסנדר‪.‬‬ ‫‪40‬און ער האר ט זֹך צער געלֹ​ֹגט אוֹף אֹם אֹם צו מצֹל זֹ​ֹן דעם דאר זֹקן ֹונגן אנטֹוכוס ‪,‬כדֹ ער זאר ל קֹנֹגן אֹן זֹ​ֹן פאר טערס אר רט ;ער האר ט אֹם דערָֹער דערצַלט אא לץ‬ ‫א‬ ‫וואר ס דמטרֹוש האר ט געטאר ן ‪,‬און ווֹ זֹ​ֹנע‬ ‫מלחמה‪-‬לַט האר בן אֹם פֹ​ֹנט ‪,‬און דאר רטן אֹז ער געבלֹבן לאא נג ‪.‬צֹ​ֹאט‪.‬‬

‫‪41‬אֹן דער צֹ​ֹט האר ט ֹהונתן געשֹקט צו דעם מלך דמטרֹוס ‪,‬ער זאר ל אא רוֹסוואא רפן דֹ פון דעם טורעם פון ֹרושלֹם ‪,‬און אוֹך דֹ אֹן דֹ פעסטונג ‪,‬ווֹ​ֹאל זֹ​ֹ האר בן מלחמה‬ ‫געהאא לטן קעגן ֹשראל‪.‬‬ ‫‪42‬האר ט דמטרֹוש שלח צו ֹהונרתר ן ‪,‬אא זוֹ צו אמר ‪:‬אֹך וועל דאר ס טאר ן נֹט נאר ר פאא ר דֹר און פאא ר דֹ​ֹאן פאלק ‪,‬נאר ר אֹך וועל דֹך און דֹ​ֹאן פאלק זֹ​ֹער כבוד ‪,‬אוֹב עס וועט זֹ​ֹן‬ ‫דֹ געלעגנהֹ​ֹט‪.‬‬ ‫זַנען אא װעק פון מֹר‪.‬‬ ‫מַנע כוחות א‬ ‫‪43‬און אא צונד זאר לסטו גוט טאר ן ‪,‬אא ז דו שֹקסט מֹר מענטשן מֹר העלפן ;װאר רום אא לע א‬ ‫‪44‬אוֹף דעם האר ט אֹם ֹהונתן געשֹקט ‪ 3000‬גבורֹם קֹ​ֹן אנטֹאכֹע ‪,‬און אא ז זֹ​ֹ זענען געקומען צום מלך ‪,‬האר ט דער מלך זֹך זֹ​ֹער געפרֹ​ֹט פון זֹ​ֹער קומען‪.‬‬ ‫‪45‬אר ָער דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען פון דער שטאר ט האר ָן זֹך פאא רזאא מלט אֹן מֹטן פון דער שטאר ט ‪,‬צו דער צאר ל פון הונדערט און צוואא נצֹק טוֹזנט מאא ן ‪,‬און האר ָן הרג דעם‬ ‫מלך‪.‬‬ ‫‪46‬און דער מלך אֹז אא נטלאר פן אֹן הױף ‪,‬אר בער דֹ פון דער שטאר ט האר בן געהֹט דֹ דורכפאר ר פון דער שטאר ט ‪,‬און האר ָן אר נגעהוֹבן קרֹגן‪.‬‬ ‫‪47‬דעמאלט האט דער מלך גערופן צו דֹ אֹדן צו הֹלף ‪,‬וואר ס זענען געקומען צו אֹם אֹן אא מאר ל ‪,‬און זֹ​ֹ צעשפרֹ​ֹטן זֹך אֹן דער שטאר ט אֹן דעם טאר ג אֹן דער שטאר ט צו אא‬ ‫נומער פון הונדערט טוֹזנט‪.‬‬ ‫‪48‬און זֹ​ֹ האר ָן אר נגעהוֹבן אל ש אוֹף דער שטאר ט ‪,‬און האר ָן געבראא כט אא סך רוב אֹן ֹענעם טאר ג ‪,‬און מצֹל געווען דעם מלך‪.‬‬ ‫‪49‬און אא ז זֹ​ֹ פון דער שטאר ט האר ָן ראה אא ז דֹ ֹ​ֹמ דן האר ָן ָאא קומען דֹ שטאר ט ווֹ זֹ​ֹ האר ָן געוואר לט ‪,‬אֹז זֹ​ֹער גאוֻ ורוט פאא רמֹנערט געוואר רן;‬ ‫‪50‬שענק אונדז שלום ‪,‬און דֹ אֹדן זאר לן אוֹפהערן צו אטאקֹרן אונדז און דֹ שטאר ט‪.‬‬ ‫‪51‬דערמֹט האבן זֹ​ֹ אוועקגעווארפן זֹ​ֹערע כלֹם ‪,‬און האבן שלום געמאכט ;און דֹ ֹ​ֹדן זענען געווען כבוד אֹן דֹ אוֹגן פון דעם מלך ‪,‬און אֹן דֹ אוֹגן פון אא לע וואר ס‬ ‫זענען געווען אֹן זֹ​ֹן מלכות ;און זַ האר בן זֹך אומגעקערט קַן ֹרושלֹם מֹט אא גרױסן בױב‪.‬‬ ‫‪52‬און דער מלך דמטרֹוס האר ט זֹך געזעצט אוֹפן טראר ן פון זֹ​ֹן מלכות ‪,‬און דאר ס לאא נד אֹז שטֹל געוואר רן פאא ר אֹם‪.‬‬ ‫‪53‬אר ָער ער האר ט זֹך צעשלאר גן אֹן אא לץ וואר ס ער האר ט דבר ‪,‬און האר ט זֹך זר פון ֹונרתר ן ‪,‬און ער האר ט אֹם נֹשט שכר לוֹט דֹ רווחֹם וואר ס ער האר ט פון אֹם לקח ‪,‬נאר ר ער‬ ‫האר ט אֹם זֹ​ֹער צער געטאר ן‪.‬‬ ‫‪54‬און נאר ך דעם האר ט טרֹפון זֹך אומגעקערט ‪,‬און מֹט אֹם דער ֹונג קֹנד אנטֹוכוס ‪,‬וואר ס האר ט געקֹנֹגט ‪,‬און אֹז געקרוֹנט געוואר רן‪.‬‬ ‫‪55‬דעמאלט האט זֹך אלנגעזאמלט צו אֹם אא לע דֹ מלחמה וואר ס דמטרֹוס האר ט אא וועקגענומען ‪,‬און זֹ​ֹ האר בן מלחמה געהאא לטן קעגן דמעטרֹוס ‪,‬וואר ס האר ט קערן זֹ​ֹן צורֹק‬ ‫און אנטלאפן‪.‬‬ ‫‪56‬און טרֹפון האר ט לקח דֹ עלֹפאנטן ‪,‬און האר ט געוואונען אנטֹאכֹע‪.‬‬ ‫‪57‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט האר ט דער ֹונג אנטֹוכוס געשרֹבן צו ֹהונתן ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬אֹך באא שטעטֹק דֹך אֹן דֹ כהנֹם גדולֹם ‪,‬און שטעלן דֹך צו אא הערשער אֹבער דֹ פֹר‬ ‫רעגֹרונגס ‪,‬און צו זֹ​ֹן אֹ​ֹנער פון דֹ פרֹ​ֹנט פון דעם מלך‪.‬‬ ‫‪58‬אוֹף דעם האר ט ער אֹם געשֹקט גֹלדענע כלֹם צו דֹנען אֹן ‪,‬און ער האר ט אֹם געלאר זט טרֹנקען אֹן גאר לד ‪,‬און זֹ​ֹן אנגעטאן אֹן פורפל ‪,‬און צו טראר גן אא גאר לדען‬ ‫בלעכע‪.‬‬ ‫צרֹמ ם‪.‬‬ ‫‪59‬און אוֹך זֹ​ֹן ברודער משמעון האר ט ער געמאא כט אא האא ר פון דעם אר רט וואר ס גערופן ווערן דער לֹ​ֹטער פון ֹ​ֹרוש ‪,‬בֹז דעם געמאא רק פון ממ א‬ ‫זַט װאא סער ‪,‬און אא לע חֹל פון ארם האר בן זֹך א‬ ‫‪60‬און ֹהונתן אֹז אא רױסגעגאא נגען ‪,‬און אֹז דורכגעגאא נגען דורך דֹ שטעט אױף ֹענער א‬ ‫אַנגעזאא מלט צו אֹם אֹם צו העלפן ;‬ ‫און אא ז ער אֹז געקומען קַן אשקלון ‪,‬האר בן דֹ פון דער שטאר ט אֹם באא געגנט מֹט כבוד‪.‬‬ ‫פַער ‪,‬און‬ ‫שטַטן מֹט א‬ ‫פרַ א‬ ‫‪61‬פון וואנען ער אֹז געגאא נגען קֹ​ֹן עזה ‪,‬אר ָער זֹ​ֹ פון עזה האר ָן אֹם פאא רשלאר סן ;דרום האר ט ער אֹר באא לעגערט ‪,‬און האר ט פאא רברענט אֹרע א‬ ‫האר ט זַ אױסגערױבט‪.‬‬ ‫‪62‬דערנאר ך ‪,‬ווען זֹ​ֹ פון עזה האר ָן געָעטן צו ֹהונרתר ן ‪,‬האר ט ער מֹט זֹ​ֹ געמאא כט שלום ‪,‬און האר ט לקח דֹ זֹן פון זֹ​ֹערע ראשֹ המונֹם פאא ר אר רעוונֹם ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ געשֹקט‬ ‫קֹ​ֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און אֹז דורכגעגאא נגען דאר ס לאא נד קֹ​ֹן דמשק‪.‬‬ ‫‪63‬און ווען ֹונתן האר ט געהערט ‪,‬אא ז דֹ פֹרשטן פון דמעטרֹוס זענען געקומען קֹ​ֹן קא דל ס וואר ס אֹז אֹן גלֹל ‪,‬מֹט אא גרוֹסער מאא כט ‪,‬און זֹ​ֹ האר בן געווונדן אֹם אא רױסצונעמען‬ ‫פון לאא נד‪.‬‬ ‫‪64‬און ער אֹז געגאא נגען זֹ​ֹ אא נטקעגן ‪,‬און האר ט אֹבערגעלאר זט זֹ​ֹן ברודער משמעון אֹן לאא נד‪.‬‬ ‫‪65‬און משמעון האר ט געהאא לטן אא קעגן בֹת‪-‬שורא ‪,‬און האר ט מלחמה געהאא לטן קעגן אֹר אא לאא נגע צֹ​ֹט ‪,‬און האר ט זֹ פאא רמאא כן‪.‬‬ ‫‪66‬אר ָער זֹ​ֹ האר ָן געוואר לט האר ָן שלום מֹט אֹם ‪,‬וואר ס ער האר ט זֹ​ֹ נתן ‪,‬און דערנאר ך האר ט זֹ​ֹ זֹ​ֹ אא רוֹסגעטומען פון דאר רטן ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן אֹ​ֹנגענומען דֹ שטאר ט ‪,‬און‬ ‫אא א‬ ‫רַנגעזעצט אֹן אֹר אא גאא רנֹסאן‪.‬‬ ‫‪67‬און ֹהונתן און זֹ​ֹן חֹל ‪,‬זֹ​ֹ האר ָן זֹך געשטעלט ָֹ​ֹאם מא ֹמ ם פון גננֻ סר ר ‪,‬פון וואנען זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ אֹן דער פרֹ האר ָן זֹ​ֹ בוא ָֹז דער פ נללנת נרסור‪.‬‬ ‫‪68‬און הנה ‪,‬דער מחנה פרעמדע האר ט זֹ​ֹ אא נטקעגן אֹן דער פ נללנה ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹך אא קעגן אֹם אא רוֹפגעלֹ​ֹגט מענטשן אֹן דֹ בערג‪.‬‬ ‫זַנען געװען פון ֹונתןס א‬ ‫זַנען געלעגן אֹן מארב ‪,‬זענען אא רױסגעגאא נגען פון זַערע ערטער ‪,‬און האר בן זֹך אר נגעשלאר סן אֹן מלחמה ‪,‬און אא לע װאר ס א‬ ‫‪69‬און אא ז דֹ וואר ס א‬ ‫זַט ‪,‬‬ ‫זַנען אא נטלאר פן;‬ ‫א‬ ‫‪70‬אא זוֹ ווֹ עס אֹז נֹשט געבלֹבן אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹ ‪,‬אחוץ מתתֹהו ָן אא בשר לומען ‪,‬און ֹהודה ָן כאלפֹ ‪,‬דֹ שרֹ הצבא‪.‬‬ ‫‪71‬און ֹהונתן האר ט קרע זֹ​ֹנע בגדֹם ‪,‬און האר ט אא רוֹפגעוואר רפן ערד אוֹפן קאר פ ‪,‬און האר ט מתפלל געווען‪.‬‬ ‫‪72‬און דערנאר ך האר ט ער זֹך ווֹדער ווענדן אֹן מלחמה ‪,‬און זֹ​ֹ אא נטלאפן ‪,‬און אא זוֹ זענען זֹ​ֹ אנטלאפן‪.‬‬ ‫‪73‬און אא ז זֹ​ֹאנע מענער וואר ס זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן האר בן דאר ס געזען ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹך שוב צו אֹם פנה ‪,‬און מֹט אֹם האר ָן זֹ​ֹ זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט קֹ​ֹן קא דנ ן ‪ָֹ,‬ז צו זֹ​ֹערע אֹ​ֹגענע‬ ‫געצעלטן ‪,‬און דאר רטן האר ָן זֹ​ֹ חנה‪.‬‬ ‫‪74‬און עס זענען געווען דערשלאר גן פון דֹ גוֹ​ֹם אֹן ֹענעם טאר ג וועגן דרֹ​ֹ טוֹזנט מאא ן ;אר בער ֹהונתן האר ט זֹך אומגעקערט קֹ​ֹן ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫קאפיטל‪12‬‬ ‫‪1‬און ווען ֹונתן האר ט געזען אא ז צֹ​ֹט האר ט אֹם געדֹנט ‪,‬האר ט ער אוֹסגעקלֹבן געווֹסע מענטשן ‪,‬און זֹ​ֹ געשֹקט קֹ​ֹן רוֹם ‪,‬צו באא שטעטֹקן און באא נֹ​ֹאען דֹ פרֹ​ֹנדשאא פט‬ ‫וואר ס זֹ​ֹ האר בן געהאט מֹט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪2‬און ער האר ט שלח ברֹת אוֹך צו דֹ לרקר ֻדמונמ ֹם ‪,‬און צו אא נדערע ערטער ‪,‬פאא ר דער זעלבער צוועק‪.‬‬ ‫רַנגעגאא נגען אֹן סענאט ‪,‬און האר בן געזאר גט ‪ֹ:‬הונתן דער כהן גדול ‪,‬און דֹ אֹדן ‪,‬האר בן אונדז געשֹקט צו אֹ​ֹך ‪,‬בֹז צום סוף‬ ‫‪3‬זענען זֹ​ֹ געגאא נגען קֹ​ֹן רוֹם ‪,‬און זענען אא א‬ ‫זאר לט אֹר באא נֹ​ֹאען דֹ פרֹ​ֹנדשאא פט וואר ס אֹר האר ט מֹט זֹ​ֹ ‪,‬און בונד ‪. ,‬װ ֹ אֹ ן פרֹער‪.‬‬ ‫‪4‬אוֹף דעם האר ט זֹ​ֹ דֹ רוֹמער געגעבן ברֹוו צו דֹ מושלֹם פון ֹעדער אר רט ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זאר לן זֹ​ֹ ברענגען אֹן דעם לאא נד פון ֹהודה אֹן שלום‪.‬‬ ‫‪5‬און דאר ס אֹז דער קאר פֹע פון דֹ ברֹוו וואר ס ֹונתן האר ט געשרֹבן צו דֹ לעדעמאר נֹאא נס‪:‬‬ ‫‪ֹ6‬הונתן דער כע הן‪-‬גרדול ‪,‬און דֹ עלטסטע פון דעם פאר לק ‪,‬און דֹ כע הנֹם ‪,‬און דֹ אא נדערע פון דֹ ֹ​ֹמ דן ‪,‬צו דֹ ל מרשֹם ‪,‬זֹ​ֹערע אא חמ ֹם שלח ברכה‪.‬‬ ‫‪7‬עס זענען געווען ברֹוו געשֹקט אֹן פאא רגאא נגענהֹ​ֹאט צֹ​ֹט צו אר ונֹאא ס דעם כהן גדול פון דרֹוש ‪,‬וואר ס האר ט געקֹנֹגט דעמאר לט צווֹשן אֹ​ֹאך ‪,‬צו זאר גן אא ז אֹר זענט אונדזער‬ ‫ברֹדער ‪,‬ווֹ דֹ קאר פֹע דאר אונטערשרֹפט טוט ספעצֹפֹצֹרן‪.‬‬ ‫‪8‬דעמאלט האט אונֹאס זֹך געבעטן בֹ​ֹ דעם אמבאסאדאר ‪,‬וואס אֹז געשֹקט געווארן מֹט כבוד ‪,‬און האט באקומען דֹ ברֹוו ‪,‬אֹן וועלכע מען האט ארוֹסגעזאגט דֹ בונד‬ ‫און פרֹ​ֹנדשאפט‪.‬‬ ‫‪9‬דערֹבער אוֹך מֹר ‪,‬כאר טש מֹר דאא רפן קֹ​ֹן פון דֹ זאכן ‪,‬אא ז מֹר האר בן דֹ הֹ​ֹלֹק בֹכער פון פסוק אֹן אונדזער הענט אונדז צו טרֹ​ֹסטן‪,‬‬

‫נַען ברודערשאא פט און פרֹ​ֹנדשאא פט ‪,‬כדֹ מֹר זאר לן אֹ​ֹך גאר ר נֹט ווערן פרעמדע;‬ ‫‪10‬האר ָן פונדעסטוועגן פרוווט צו שֹקן צו אֹ​ֹך צו באא א‬ ‫‪11‬דערָֹער געדענקט מֹר אָֹער אא לע צֹ​ֹטן אר ן אוֹפהער ‪,‬סֹ​ֹ אֹן אונדזערע סעודות ‪,‬סֹ​ֹ אֹן אא נדערע שֹ​ֹנע טעג ‪,‬אֹן דֹ קרבנות ‪,‬וואר ס מֹר מקרָֹן ‪,‬און אֹן אונדזערע‬ ‫תפֹלות ‪,‬ווֹ דער שכל אֹז ‪,‬און ווֹ עס ווערט אונדז צו טראא כטן אוֹף אונדזערע ברֹדער‪.‬‬ ‫‪12‬און מֹר פרֹ​ֹען זֹך מֹט דֹ​ֹאן כבוד‪.‬‬ ‫‪13‬און מֹר האר ָן געהאא ט צרות גדולות און מלחמות פון אא לע זֹ​ֹטן ‪,‬וואר רעם דֹ מלכֹם וואר ס רונד אונדז האר ָן לחם קעגן אונדז‪.‬‬ ‫‪14‬אר ָער ‪,‬מֹר וואר לטן אֹ​ֹך נֹשט גורם געווען ‪,‬און נֹשט פאא ר אא נדערע פון אונדזערע קאר נפעדעראא טעס און א‬ ‫פרַנד ‪,‬אֹן דֹ דאר זֹקע מלחמות‪:‬‬ ‫‪15‬וואר רעם מֹר האר ָן אא עזר פון שר מא ֹמ ם ‪,‬וואר ס עזר אונדז ‪,‬אא זוֹ ווֹ מֹר ווערן נצל פון אונדזערע שונאֹם ‪,‬און אונדזערע שונאֹם ווערן געבראא כט אונטער דֹ רגלֹם‪.‬‬ ‫‪16‬דערפאר האבן מֹר אוֹסדערווֹ​ֹלט נומנֹוס דער זון פון אנטֹוכוס ‪,‬און אנטֹפטרוס דער זון פון ֹאסון ‪,‬און זֹ​ֹ געשֹקט צו דֹ רוֹמער ‪,‬צו באא נֹ​ֹאען דֹ לֹבשאא פט וואר ס מֹר‬ ‫האר בן מֹט זֹ​ֹ ‪,‬און דֹ ערשטע בונד‪.‬‬ ‫אַך אֹבערגעבן אונדזערע ברֹװן װעגן דער באא א‬ ‫אַך צו באא גרֹסן און א‬ ‫אַך ‪,‬און א‬ ‫‪17‬און מֹר האר ָן זֹ​ֹ אוֹך באא פוֹלן צו גַן צו א‬ ‫נַונג פון אונדזער ברודערשאא פט‪.‬‬ ‫‪18‬דערֹבער ‪,‬אֹצט אֹר זאר ל טאר ן גוט צו געבן אונדז אא ן ענטפער דערוֹף‪.‬‬ ‫‪19‬און דאר ס אֹז דער קאר פֹע פון דֹ ברֹוו וואר ס אר ונֹאא רס האר ט געשֹקט‪.‬‬ ‫‪20‬אחרוס ‪,‬דער מלך פון דֹ לרשר מדֹם ‪,‬צו אונֹרס דעם כע הן‪-‬גרדול ‪ָ,‬רוך‪:‬‬ ‫‪21‬עס אֹז געפונען אֹן שרֹ​ֹבן ‪,‬אא ז דֹ לאא סעדעמאר נֹאא נס און אֹדן זענען ברֹדער ‪,‬און אא ז זֹ​ֹ זענען פון דעם לאא גער פון אברהם‪:‬‬ ‫‪22‬דערָֹער אא צונד ‪,‬זֹנט דאר ס אֹז בוא צו אונדזער קענטענֹש ‪,‬זאר לט אֹר טוב טאר ן צו שרָֹן צו אונדז פון אֹ​ֹער שר גרל‪.‬‬ ‫שרַבן אֹ​ֹך ווֹדער ‪,‬אא ז אֹ​ֹער בהמה און אֹ​ֹערע סחורה אֹז אונדזערס ‪,‬און אונדזערס אֹז אֹ​ֹערס ‪,‬און מֹר באא פעלן דערֹבער אונדזערע שלוחֹם צו דערצֹ​ֹלן‬ ‫א‬ ‫‪23‬מֹר‬ ‫אֹ​ֹך וועגן דעם חכם‪.‬‬ ‫‪24‬און אא ז ֹונרתר ן האר ט שמע אא ז דֹ שרֹם פון דמבֹוס זֹ​ֹאנען בוא צו מלחמה מֹט אֹם מֹט אא גרעסערער מחנה ווֹ פרֹער‪,‬‬ ‫‪25‬און ער האר ט זֹך סור פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ אא נטקעגן אֹן אנ נרץ אנ מת ‪,‬וואר רעם ער האר ט זֹ​ֹ נֹשט געגעָן קֹ​ֹן הנחה צו אא רֹ​ֹאן זֹ​ֹן לאא נד‪.‬‬ ‫‪26‬און ער האר ט אוֹך געשֹקט מרגלֹם צו זֹ​ֹערע געצעלטן ‪,‬וואר ס זענען ווֹדער געקומען ‪,‬און האר ט אֹם געזאר גט ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זענען באא שטֹמט געוואר רן צו קומען אוֹף זֹ​ֹ אֹן דער‬ ‫נאא כט‪.‬‬ ‫‪27‬דערֹבער ‪,‬ווֹ באא לד ווֹ דֹ זון אֹז געווען אונטער ‪,‬האר ט ֹהונתן באפוֹלן זֹ​ֹנע מענטשן צו הֹטן און זֹ​ֹן אֹן חֹל ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן זֹ​ֹן גרֹ​ֹט צו מלחמה דֹ גאא נצע נאא כט;‬ ‫‪28‬אר ָער ווֹ דֹ שונאֹם האר ָן געהערט ‪,‬אא ז ֹהונרתר ן און זֹ​ֹאנע מענטשן זֹ​ֹאנען גרֹ​ֹט צו מלחמה ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ זֹך מורא געהאא ט ‪,‬און האר ָן געצֹטערט אֹן זֹ​ֹערע הערצער ‪,‬און זֹ​ֹ‬ ‫האר ָן אר נגעצֹנדן פֹ​ֹער אֹן זֹ​ֹער מחנה‪.‬‬ ‫‪29‬אר ָער ֹהונרתר ן און זֹ​ֹן מחנה האר ָן עס נֹשט ֹדע ָֹז אֹן דער מאר רגן ‪,‬וואר רעם זֹ​ֹ האר ָן געזען דֹ לֹכט ברענען‪.‬‬ ‫‪30‬און ֹהונתן האר ט זֹ​ֹ נאר כגעֹאר גט ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ נֹט דערכאא פט;‬ ‫‪31‬דערָֹער האר ט ֹונרתר ן זֹך פנה צו דֹ אא ראא בער ‪,‬וואר ס מע האר ט גערופן זבדֹם ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ געשלאר גן ‪,‬און האר ט לקח זֹ​ֹער שלל‪.‬‬ ‫‪32‬און ער האר ט זֹך פון דאר רטן לקח ‪,‬און אֹז בוא קֹ​ֹן דמשק ‪,‬און אֹז אא זוֹ דורכגעגאא נגען דורכן גאא נצן לאא נד‪.‬‬ ‫‪33‬און משמעון אֹז אא רױסגעגאא נגען ‪,‬און אֹז דורכגעגאא נגען דאר ס לאא נד קַן אנ שר לון ‪,‬און דֹ מחנות דאר רטן ‪,‬װאר ס ער האר ט פון דאר רטן זֹך אר פגעקערט קַן ֹופרא ‪,‬און האר ט זֹ‬ ‫געװונען‪.‬‬ ‫‪34‬ווארֹם ער האט געהערט ‪,‬אז זֹ​ֹ וועלן אֹבערגעבן דֹ מחנה צו דֹ ‪,‬וואס האבן גענומען דֹ חלק פון דמעטרֹוס ;דערפאר האט ער דארט געשטעלט א גארנֹזאאן עס צו‬ ‫הֹטן‪.‬‬ ‫‪35‬נאר ך דעם אֹז ֹהונתן ווֹדער געקומען אא הֹ​ֹם ‪,‬און האר ט גערופן דֹ עלטסטע פון דעם פאר לק צוזאא מען ‪,‬און האר ט זֹך מֹט זֹ​ֹ באא ראא טנ זֹך וועגן באא ן מחנות אֹן ֹהודה‪.‬‬ ‫‪36‬און ער האר ט געמאא כט העכער דֹ חומות פון ֹרושלֹם ‪,‬און האר ט אוֹפגעהוֹבן אא גרוֹסן באא רג צווֹשן דעם טורעם און דער שטאר ט ‪,‬זֹ צו צעשֹ​ֹדן פון דער שטאר ט ‪,‬כדֹ זֹ‬ ‫זאר ל זֹ​ֹן אא לֹ​ֹן ‪,‬אא ז מענטשן זאלן נֹט פאא רקוֹפן און נֹט קוֹפן אֹן אֹר‪.‬‬ ‫‪37‬און אוֹף דעם האר ָן זֹ​ֹ זֹך צוזאא מענגעקלֹבן אוֹפצובוֹען דֹ ִמ ֹר ‪,‬ווֹ​ֹל אא טֹ​ֹל פון דער חומר ה צום נחל אוֹף מזרח זֹ​ֹט אֹז אא ראר פגעפאא לן ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן תֹקון וואר ס מע‬ ‫האר ט גערופן כ נפנרתר ה‪.‬‬ ‫‪38‬און משמעון האר ט אױפגעשטעלט אדֹדע אֹן סנ פלרה ‪,‬און האר ט זֹ שטאא רק געמאא כט מֹט טױערן און רֹגלען‪.‬‬ ‫‪39‬און טרֹפון אֹז געגאנגען צו באא קומען דֹ מלכות פון אזֹע ‪,‬און צו טֹ​ֹטן אנטֹוכוס דער מלך ‪,‬אא ז ער זאר ל שטעלן דֹ כתר אוֹף זֹ​ֹן קאר פ‪.‬‬ ‫‪40‬אר ָער ער האר ט מורא געהאא ט ‪,‬אא ז ֹהונרתר ן זאר ל אֹם נֹשט ללָן ‪,‬און ער וועט לחם אוֹף אֹם ;דערֹבער האר ט ער געזוכט אא וועג ווֹ צו נעמען ֹהונתן ‪,‬אֹם צו טֹ​ֹטן ‪.‬אֹז ער‬ ‫אא װעקגעגאא נגען ‪,‬און אֹז געקומען קַן בֹת־שר ן‪.‬‬ ‫‪41‬און ֹהונתן אֹז אֹם אא רױסגעגאא נגען אא נטקעגן מֹט פערצֹק טױזנט מאא ן אױסגעקלֹבן פאא ר דער מלחמה ‪,‬און ער אֹז געקומען קַן בֹת־שר ן‪.‬‬ ‫‪42‬און אא ז טרֹפון האר ט געזען ֹהונתן קומען מֹט אא זאא גרוֹסן חֹל ‪,‬האר ט ער נֹט געשטעקט זֹ​ֹן האא נט אא קעגן אֹם;‬ ‫‪43‬אבער האט אֹם אוֹפגענומען מֹט כבוד ‪,‬און האט אֹם געלוֹבט צו אלע זֹ​ֹנע פרֹ​ֹנט ‪,‬און אֹם געגעבן מתנות ‪,‬און זֹ​ֹנע מלחמה באפוֹלן צו זֹ​ֹן אזוֹ געהארכזאם צו‬ ‫אֹם ‪,‬ווֹ צו זֹך אלֹ​ֹן‪.‬‬ ‫‪44‬און צו ֹהונתן האר ט ער געזאר גט ‪:‬פאא רוואר ס האר סטו געבראא כט דאר ס דאר זֹקע גאא נצע פאר לק צו אא זוֹ גרוֹס צרות ‪,‬ווֹ​ֹל עס אֹז נֹשטאר קֹ​ֹן מלחמה צווֹשן אונדז?‬ ‫‪45‬דערָֹער שֹק זֹ​ֹ אא צונד ווֹדער אא הֹ​ֹם ‪,‬און זאר לסט אוֹסקלֹ​ֹבן עטלעכע מענטשן צו וואא רטן אוֹף דֹר ‪,‬און דו קום מֹט מֹר קֹ​ֹן ֹלמאֹס ‪,‬וואר רעם אֹך וועל עס דֹר‬ ‫געבן ‪,‬און דֹ אֹבערֹקע מחנות און כוחות ‪,‬און אא לע וואר ס האר בן קֹ​ֹן באא שולדֹקונג ‪.‬אֹך װעל זֹך אומקערן און אא װעקגַן ‪,‬װאר רום דאר ס אֹז דֹ סֹבה פון א‬ ‫מַן קומען‪.‬‬ ‫רַן אֹן לאא נד ֹהודה‪.‬‬ ‫זַן מחנה ‪,‬װאר ס אֹז אא א‬ ‫‪46‬האר ט ֹהונתן אֹם געגלוֹבט ‪,‬און האר ט געטאר ן אא זוֹ ווֹ ער האר ט אֹם געזאר גט ‪,‬און האר ט אא װעקגעשֹקט א‬ ‫‪47‬און מֹט זֹך אלֹ​ֹן האט ער פארהאלטן בלוֹז דרֹ​ֹ טוֹזנט מאן ‪,‬פון וועלכע ער האט געשֹקט צווֹ​ֹ טוֹזנט קֹ​ֹן גלֹל ‪,‬און טוֹזנט זענען געגאנגען מֹט אֹם‪.‬‬ ‫רַנגעגאא נגען אֹן ֹלאמא ֹמ ם ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ פון ֹלאמל ֹס פאא רמאא כן דֹ טוֹערן ‪,‬און אֹם לקח ‪,‬און אא לע וואר ס זענען געקומען מֹט אֹם ‪,‬האר בן זֹ​ֹ דערהרגעט מֹט‬ ‫‪48‬און ווֹ ֹהונתן אֹז אא א‬ ‫דער שווערד‪.‬‬ ‫‪49‬און טרֹפון האר ט געשֹקט אא מחנה פון פוסגֹ​ֹער און רֹ​ֹטער קֹ​ֹן גלֹל ‪,‬און אֹן דער גרוֹסער פלױן ‪,‬צו צעשטערן דֹ גאא נצע מחנה פון ֹונתן‪.‬‬ ‫‪50‬אר ָער ווען זֹ​ֹ האר ָן געוווסט ‪,‬אא ז ֹהונרתר ן ‪,‬און דֹ ‪,‬וואר ס מֹט אֹם זענען געווען געכאא פט און דערהרגעט ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ דערמוטֹקט אֹ​ֹנער דעם אא נדערן ;און זענען געגאא נגען‬ ‫נאר ענט צוזאא מען ‪,‬צוגעגרֹ​ֹט צו קעמפן‪.‬‬ ‫‪51‬דערָֹער האר ָן זֹ​ֹ ‪,‬וואר ס זענען זֹ​ֹ נאר כגעפאר לגט ‪,‬געזען ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זענען גרֹ​ֹט צו קעמפן פאא ר זֹ​ֹערע לעבנס ‪,‬און האר ָן זֹך ווֹדער אומגעקערט‪.‬‬ ‫‪52‬דערָֹער זֹ​ֹאנען זֹ​ֹ אא לע בוא אֹן אנ נרץ ֹהודה אֹן שלום ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן דאר רטן געָרומען ֹהונרתר ן ‪,‬און דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען מֹט אֹם ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹער מורא געהאא ט ;‬ ‫דרום האר ט גאא נץ ֹשראל געמאא כט אא קלאר ג‪.‬‬ ‫‪53‬דעמאלט האבן אלע גוֹם וואס רונד ארום זֹ​ֹ געזוכט זֹ​ֹ צו פארטֹלֹקן ‪,‬ווארֹם זֹ​ֹ האבן געזאגט ‪:‬זֹ​ֹ האבן נֹשט קֹ​ֹן שום גבאֹ און קֹ​ֹנער זֹ​ֹ צו העלפן ;אצונד‬ ‫דערֹבער לאמֹר מאכן מלחמה אוֹף זֹ​ֹ ‪,‬און אוועקנעמען זֹ​ֹער אנדענק פון צווֹשן מענטשן‪.‬‬ ‫קאפיטל‪13‬‬ ‫‪1‬און ווען משמעון האר ט געהערט ‪,‬אא ז טרֹפון האר ט פאא רזאא מלט אא גרוֹסער מחנה ‪,‬צו אא רֹ​ֹנפאא לן אֹן לאא נד ֹהודה ‪,‬און עס פאא רנֹכטן‪,‬‬ ‫‪2‬און ער האר ט געזען אא ז דאר ס פאר לק אֹז אֹן גרוֹס צֹטערנֹש און פחד ‪,‬אֹז ער אא רױפגעגאא נגען קַן ֹרושלֹם ‪,‬און האר ט א‬ ‫אַנגעזאא מלט דאר ס פאר לק‪.‬‬

‫געמֹד ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬אֹר אא לֹ​ֹן ווֹ​ֹסט וואר ס אֹך ‪,‬און מֹ​ֹנע ברֹדער ‪,‬און מֹ​ֹן פאר טערס הוֹז ‪,‬האר ָ געטאר ן פאא ר דֹ געזעצן און פאא ר דעם הֹ​ֹלֹקטום ‪,‬אוֹך‬ ‫‪3‬און זֹ​ֹ האר ָן זֹ​ֹ מ‬ ‫דֹ מלחמות און צרות וואר ס מֹר האר ָן געזען‪.‬‬ ‫‪4‬צולֹב דעם זענען אא לע מֹ​ֹנע ברֹדער געהרגעט געוואר רן צולֹב ֹשראל ‪,‬און אֹך בֹן געבלֹבן אא לֹ​ֹן‪.‬‬ ‫‪5‬דערָֹער זאר ל עס זֹ​ֹן רחק ‪ 5‬ון מֹר ‪,‬אא ז אֹך זאר ל שפֹרן מֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם לעבן אֹן ֹעדן צֹ​ֹט פון צרה ‪,‬וואר רעם אֹך בֹן נֹט בעסער ווֹ מֹ​ֹנע ברֹדער‪.‬‬ ‫‪6‬אֹך וועל נוקם זֹ​ֹן אוֹף מֹ​ֹן פאלק ‪ ,‬און דעם מֹזבֹ​ֹעך ‪ ,‬און אונדזערע ווֹ​ֹבער ‪ ,‬און אונדזערע קֹנדער ‪ ,‬ווארֹם אלע גוֹם זענען אסף אונדז צו פארטֹלֹקן מֹט רשעות‬ ‫רבה‪.‬‬ ‫‪7‬און ווֹ נאר דאס פאלק האט געהערט דֹ דאזֹקע רֹ​ֹד ‪,‬אֹז זֹ​ֹער גֹ​ֹסט אוֹפגעלעבט געווארן‪.‬‬ ‫דַן ברודער ֹהונתן‪.‬‬ ‫‪8‬און זֹ​ֹ האר ָן געענטפערט מֹט אא הוֹך קר ול ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן ‪:‬דו וועסט זֹ​ֹן אונדזער פֹרער אא נשטאר ט ֹהודה און א‬ ‫‪9‬לחם אונדזערע מלחמות ‪,‬און אא לץ װאר ס דו האר סט אונדז באא פױלן ‪,‬דאר ס װעלן מֹר טאר ן‪.‬‬ ‫א‬ ‫‪10‬און ער האר ט קבץ כל אנשֹ מלחמה ‪,‬און האר ט זֹך‬ ‫געאַלט צו פאא רענדֹקן דֹ חומות פון ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און ער האר ט זֹ באא צרט רונד ארום‪.‬‬ ‫‪11‬און ער האר ט שלח ֹהונתן דער זון פון אא בשר לומען ‪,‬און מֹט אֹם אא גרוֹסער מאא כט ‪,‬קֹ​ֹן ֹופרה ;און ער אֹז דאר רטן געבלֹבן אֹן אֹר ‪,‬וואר ס האר ט אא רוֹסגעטרֹבן דֹ וואר ס‬ ‫זענען אֹן אֹר‪.‬‬ ‫‪12‬און טרֹפון האר ט זֹך סור פון ֹלנמוס מֹט אא גרוֹסער מאא כט צו אא רֹ​ֹנגעפאא לן אֹן אנ נרץ ֹהודה ‪,‬און ֹהונתן אֹז געווען מֹט אֹם אֹן משמרת‪.‬‬ ‫‪13‬אר ָער משמעון האר ט אוֹפגעשטעלט זֹ​ֹאנע געצעלטן אֹן אדֹדא ‪,‬אא נטקעגן דער פלֹט‪.‬‬ ‫רַנטאר ן אֹן מלחמה מֹט אֹם ‪,‬האר ט ער געשֹקט‬ ‫‪14‬און ווען טרֹפון האר ט געוווסט ‪,‬אא ז משמעון אֹז אוֹפגעשטאנען אר נשטאר ט זֹ​ֹן ברודער ֹהונתן ‪,‬און האר ט געווונען זֹך אא א‬ ‫שלוחֹם צו אֹם ‪,‬אא זוֹ צו זאר גן‪:‬‬ ‫‪15‬ווֹ​ֹל מֹר האבן דֹ​ֹן ברודער ֹהונתן אֹן רשות ‪,‬עס אֹז פאא ר געלט וואר ס ער אֹז שולדֹק צו דעם מלך ס אוצר ‪,‬וועגן דֹ געשעפט וואר ס אֹז אא טאא טשט צו אֹם‪.‬‬ ‫‪16‬דערֹבער שֹק אא צונד הונדערט צענטנער כנסנ ף ‪,‬און ‪ 2‬פון זֹ​ֹאנע זֹן פאא ר ערובה ‪,‬כדֹ ווען ער אֹז אֹן פרֹ​ֹהֹ​ֹט ‪,‬זאר ל ער זֹך נֹשט סור פון אונדז ‪,‬און מֹר וועלן אֹם לאר זן‬ ‫גֹ​ֹן‪.‬‬ ‫‪17‬און שמעון ‪,‬אר ָער ער האר ט פאא רשטאא נען ‪,‬אא ז זֹ​ֹ האר ָן צו אֹם גערעדט שווֹנדלדֹק ‪,‬האר ט ער געשֹקט דאר ס געלט און דֹ קֹנדער ‪,‬כדֹ ער זאר ל זֹך נֹשט ָאא קופן צו זֹך אא‬ ‫גרוֹסער שנאה צום פאר לק‪.‬‬ ‫‪18‬ווער האט געקאנט זאגן ‪:‬מחמת אֹך האב אֹם נֹשט געשֹקט דאס געלט און דֹ קֹנדער ‪,‬דערֹבער אֹז ֹהונתן מות‪.‬‬ ‫‪19‬און ער האר ט צו זֹ​ֹ שלח דֹ קֹנדער און דֹ הונדערט צענטנער ;אר בער טרֹפון האר ט זֹך נֹשט צעפלוֹגן ‪,‬און ער האר ט נֹשט לאר זן ֹהונתן גֹ​ֹן‪.‬‬ ‫זַן חֹל זענען געגאא נגען קעגן אֹם‬ ‫רַן אֹן לאא נד ‪,‬און עס פאא רטֹלֹקן ‪,‬רונד אא רום דעם וועג וואר ס פֹרט צו אדורא ;אר בער שמעון און א‬ ‫‪20‬און נאר ך דעם אֹז טרֹפון געקומען אא א‬ ‫אֹן אֹטלעכן אר רט ‪,‬ווו נאר ר ער אֹז געגאא נגען‪.‬‬ ‫‪21‬און דֹ וואר ס זֹ​ֹאנען געווען אֹן דעם טורעם ‪,‬האר בן געשֹקט שלוחֹם קֹ​ֹן טרֹפון ‪,‬צו דעם סוף ‪,‬ער זאר ל צוֹ​ֹאלן זֹ​ֹן בוא צו זֹ​ֹ דורך דער מדבר ‪,‬און זֹ​ֹ שֹקן מאכלֹם‪.‬‬ ‫‪22‬דערֹבער האר ט טרֹפון צוגעגרֹ​ֹט אא לע זֹ​ֹנע רֹ​ֹטער צו קומען אֹן ֹענע נאא כט ‪,‬אר בער עס אֹז געפאא לן אא גרוֹסער שנֹ​ֹ ‪,‬צולֹב דעם וואר ס ער אֹז נֹשט געקומען ‪.‬אֹז ער‬ ‫אא װעקגעגאא נגען ‪,‬און אֹז געקומען אֹן לאא נד גלִרד‪.‬‬ ‫‪23‬און אא ז ער האר ט גענענט קֹ​ֹן בשקר מר ה ‪,‬האר ט ער געהרגעט ֹהונתן ‪,‬וואר ס אֹז דאר רטן באא גראר בן געוואר רן‪.‬‬ ‫‪24‬דערנאר ך האר ט טרֹפון זֹך אומגעקערט און אֹז געגאא נגען אֹן זֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם לאא נד‪.‬‬ ‫‪25‬און האר ט שלח משמעון ‪,‬און האר ט לקח דֹ בֹ​ֹנער פון ֹהונרתר ן אר חמ ֹו ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ קבר אֹן מודֹן ‪,‬דֹ שטאר ט פון זֹ​ֹאנע אבות‪.‬‬ ‫‪26‬און גאא נץ ֹשראל האר ט געקלאר גט אױף אֹם אא גרױס ‪,‬און האר ט געװַנט אױף אֹם פֹלע טעג‪.‬‬ ‫‪27‬און משמעון האר ט געבוֹט אא מצבה אוֹפן קנ בנ ר פון זֹ​ֹן פאר טער און זֹ​ֹאנע ברֹדער ‪,‬און האר ט אֹם אוֹפגעהוָֹן צום ראֹה ‪,‬מֹט געהאא קן שטַן הֹנטן און פרֹער‪.‬‬ ‫‪28‬און ער האר ט אוֹפגעשטעלט זֹבן פֹראא מֹדן ‪,‬אֹ​ֹנער קעגן דעם אנדערן ‪,‬פאא ר זֹ​ֹן פאר טער ‪,‬און זֹ​ֹן מוטער ‪,‬און זֹ​ֹנע פֹר ברֹדער‪.‬‬ ‫זַלן האר ט ער געמאא כט זֹ​ֹער גאא נצן שרפה פאא ר אא ן‬ ‫זַלן ‪,‬און אוֹף דֹ א‬ ‫‪29‬און ער האר ט אֹן דֹ דאר זֹקע געמאא כט כֹטרע מחשבות ‪,‬וועגן וואר ס ער האר ט געשטעלט גרוֹסע א‬ ‫אֹ​ֹבֹקן זכרון ‪,‬און מֹט דֹ שרפה שֹפן אוֹסגעשנֹטן ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן געזען ווערן פון אא לע וואר ס זעגען אוֹפן ֹם‪. .‬‬ ‫‪30‬דאר ס אֹז דער קבר וואר ס ער האר ט געמאא כט אֹן מודֹן ‪,‬און ער שטֹ​ֹט נאר ך ָֹז הֹ​ֹנטֹקן טאר ג‪.‬‬ ‫‪31‬און טרֹפון האר ט געטאר ן מֹט דעם ֹונגן מלך אנטֹוכוס ‪,‬און האר ט אֹם דערהרגעט‪.‬‬ ‫זַן אר רט ‪,‬און האר ט זֹך געקרֹגן פאא ר מלך פון אזֹע ‪,‬און האר ט געבראא כט אא גרױסע אומגלֹק אױף דער ערד‪.‬‬ ‫‪32‬און ער האר ט געקֹנֹגט אֹן א‬ ‫‪33‬און משמעון האר ט אוֹפגעבוֹט דֹ מחנות אֹן ֹהודה ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ אא רומגערֹנגלט מֹט הוֹכע טורעמס ‪,‬און גרוֹסע מוֹערן ‪,‬און טוֹערן ‪,‬און רֹגלען ‪,‬און האר ט אא רֹ​ֹנגעלֹ​ֹגט‬ ‫אֹן אֹר מאכלֹם‪.‬‬ ‫‪,‬ווַל אא לץ ‪,‬וואר ס טרֹפון האר ט געטאר ן ‪,‬‬ ‫‪34‬און שמעון האר ט אוֹסגעקלֹבן מענטשן ‪,‬און האר ט געשֹקט צו דעם מלך דמטרֹוס ‪,‬בֹז צום סוף זאר ל ער געבן דאר ס לאא נד אא חסֹנות א‬ ‫אֹז געווען צו בערן‪.‬‬ ‫‪35‬צו וועמען דער מלך דמטרֹוס האר ט געענטפערט ‪,‬און האר ט געשרֹבן אא זוֹ‪:‬‬ ‫פרַנד פון מלכֹם ‪,‬ווֹ אוֹך צו דֹ עלטסטע און דעם פאר לק פון דֹ אֹדן ‪,‬אא שלום‪:‬‬ ‫א‬ ‫‪36‬האר ט דער מלך דמטרֹוס געשֹקט צו משמעון דעם כע הן‪-‬גרדול ‪,‬און אא‬ ‫‪37‬דֹ גֹלדענע קרוֹן ‪,‬און דֹ שאא רלעכ רוֹט מאא נטל ‪,‬וואר ס אֹר האר ט געשֹקט צו אונדז ‪,‬מֹר האר בן באקומען ;און מֹר זענען גרֹ​ֹט צו מאא כן אא פעסט שלום מֹט אֹר ‪ֹ,‬אר ‪,‬און‬ ‫צו שרֹ​ֹאבן צו אונדזער אר פֹצֹר ‪,‬צו באא שטעטֹקן דֹ ֹמֹונאא טֹ וואר ס מֹר האר בן געגעבן‪.‬‬ ‫אַך א‬ ‫‪38‬און אא לע בונדֹם וואר ס מֹר האר בן כרת מֹט דֹר וועט שטֹ​ֹן ;און דֹ פעסטונגען װאר ס אֹר האר ט געבױט ‪,‬װעלן א‬ ‫זַן‪.‬‬ ‫‪39‬און אֹטלעכן השגחה אר דער טעות וואר ס אֹז געטאר ן געוואר רן בֹזן הֹ​ֹנטֹקן טאר ג ‪,‬מֹר מוחל עס ‪,‬און אוֹך דֹ כתר‪-‬שטֹ​ֹער ‪,‬וואר ס אֹר זענט אונדז שולדֹק ‪,‬און אוֹב עס אֹז‬ ‫געווען קֹ​ֹן אנדערע צאר ל באא צאר לט אֹן ֹרושלֹם ‪,‬עס זאר ל נֹט זֹ​ֹן מער באא צאר לט‪.‬‬ ‫‪40‬און זע ‪,‬ווער עס אֹז אא נטקעגן צווֹשן אֹ​ֹך צו זֹ​ֹן אֹן אונדזער הוֹף ‪,‬לאר מֹר זֹך פאא רשרֹ​ֹאבן ‪,‬און זאר ל זֹ​ֹן שלום צווֹשן אונדז‪.‬‬ ‫‪41‬און דער ֹאר ך פון דֹ ֹוֹמ ם אֹז אא וועקגענומען געוואר רן פון ֹשראל אֹן הונדערט און זֹבעצֹקסטן ֹאר ר‪.‬‬ ‫‪42‬און דאר ס פאר לק פון ֹשראל האר ט אר נגעהוֹבן שרֹ​ֹבן אֹן זֹ​ֹערע כלֹם און חוזה ‪:‬אֹן דעם ערשטן ֹאר ר פון שמעון דעם כהן גדול ‪,‬דעם נגֹד און פֹרער פון דֹ אֹדן‪.‬‬ ‫בַ דער‬ ‫רַנגעשטעלט א‬ ‫‪43‬אֹן ֹענע טעג האר ט משמעון מחנה אא קעגן עזה ‪,‬און האר ט אֹר לעגערט רונד אא רום ;און ער האר ט אוֹך געמאא כט אא מלחמה‪-‬מאא שֹן ‪,‬און האר ט אֹם אא א‬ ‫שטאר ט ‪,‬און האר ט געשלאר גן אא טורעם ‪,‬און אֹם גענומען‪.‬‬ ‫‪44‬און דֹ וואס זענען געווען אֹן דעם מאשֹן זענען ארֹ​ֹנגעשפרונגען אֹן שטאט ;װא ם אֹ ז געװאר ן א גרוֹםע ר רעש ט אֹ ן שטא ט‪:‬‬ ‫‪45‬אזוֹ ווֹ דֹ מענטשן פון דער שטאר ט האר בן צערֹסן זֹ​ֹערע קלֹ​ֹדער ‪,‬און זענען אא ראר פאא קן אוֹף דֹ ווענט מֹט זֹ​ֹערע ווֹ​ֹבער און קֹנדער ‪,‬און האר בן געשרֹגן מֹט אא הוֹך‬ ‫קר ול ‪,‬און געבעטן שמעון ‪,‬זֹ​ֹ זאר לן זֹ​ֹ שענקען שלום‪.‬‬ ‫‪46‬האר ָן זֹ​ֹ אמר ‪:‬טו נֹשט מֹט אונדז לוֹט אונדזער רשעות ‪,‬נאר ר לוֹט דֹ​ֹאן חנ סנ ד‪.‬‬ ‫הַזער ‪,‬וואר ס דֹ‬ ‫‪47‬און משמעון האר ט זֹך צו זֹ​ֹ געָוֹ​ֹט ‪,‬און ער האר ט מער נֹשט געקעמפט קעגן זֹ​ֹ ‪,‬נֹ​ֹערט האר ט זֹ​ֹ אא רוֹסגעלאר זט פון דער שטאר ט ‪,‬און האר ט גערֹ​ֹנֹקט דֹ א‬ ‫רַנגעגאא נגען אֹן אֹר מֹט געזאא נג און הודֹה‪.‬‬ ‫אר פגעטער זֹ​ֹאנען געווען אֹן זֹ​ֹ ‪,‬און אא זוֹ אֹז ער אא א‬ ‫‪ֹ48‬אר ‪,‬ער האר ט אא רוֹסגעטאר ן דערפון אא לע אומרֹ​ֹנקֹ​ֹט ‪,‬און האר ט דאר רטן געשטעלט אא זעלכע ‪,‬וואר ס וועלן הֹטן דֹ ֹורה ‪,‬און האר ט זֹ געמאא כט שטאא רקער ווֹ זֹ אֹז געווען‬ ‫פרֹער ‪,‬און האר ט אֹן אֹם בנה אא וואוֹנונג פאא ר זֹך‪.‬‬ ‫‪49‬אוֹך זֹ​ֹ פון דעם טורעם אֹן ֹרושלֹם זענען געהאלטן אא זוֹ ענג ‪,‬אא ז זֹ​ֹ האר בן נֹט געקענט אא רוֹסגֹ​ֹן ‪,‬און נֹט גֹ​ֹן אֹן דֹ לאא נד ‪,‬נֹט קוֹפן ‪,‬נֹט פאא רקוֹפן ;דערֹבער זֹ​ֹ‬ ‫זענען געווען אֹן גרוֹס נוֹט ווֹ​ֹאל פון נוֹט פון עסנוואא רג ‪,‬און אא גרוֹס נומער פון זֹ​ֹ זענען אומגעקומען ‪.‬דורך הונגער‪.‬‬

‫‪50‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געשרֹגן צו שמעון ‪,‬און געבעטן אֹם צו זֹ​ֹן אֹ​ֹנס מֹט זֹ​ֹ ‪,‬וואר ס ער האט זֹ​ֹ געגעבן ;און אא ז ער האר ט זַ אא רױסגעטראר גן פון דאר רטן ‪,‬האר ט ער‬ ‫גערַנֹקט דעם טורעם פון באא שמוצן;‬ ‫דרַ און צװאא נצֹקסטן טאר ג פון צװַטן חודש אֹן הונדערט און ‪ 11‬און זֹבעצֹק ֹאר ר ‪,‬מֹט דאא נק ‪,‬און צװַגן פון טַטלבַמער ‪,‬און מֹט‬ ‫רַן אֹן אֹם דעם א‬ ‫‪51‬און ער אֹז אא א‬ ‫האא רפסן ‪,‬און צֹמבלען ‪,‬און מֹט פֹדלען ‪,‬און מזמורֹם ‪,‬און געזאא נג ;אֹז חרוב געוואר רן אא גרוֹסער שונא פון ֹשראל‪.‬‬ ‫בַם טורעם האר ט ער געמאא כט שטאא רקער פון‬ ‫‪52‬און ער האר ט אוֹך באא שטֹמט ‪,‬אא ז ֹענעם טאר ג זאר ל געהאא לטן ווערן ֹעדער ֹאר ר מֹט פרֹ​ֹד ‪.‬און דאר ס בערגל פון הֹכל װאר ס א‬ ‫אֹם ‪,‬און דאר רטן האר ט ער זֹך באא זעצט מֹט א‬ ‫זַן חברה‪.‬‬ ‫‪53‬און אז שמעון האט געזען ‪,‬אז זֹ​ֹן זון ֹוחנן אֹז געווען א גבור ‪,‬האט ער אֹם געמאכט פאר א הוֹפט פון אלע מחנות ;און ער אֹז געזעסן אֹן עזרע‪.‬‬ ‫קאפיטל‪14‬‬ ‫רַן אֹן מדֹן אֹם צו העלפן צו מלחמה האא לטן קעגן טרֹפון‪.‬‬ ‫זַנע חֹל ‪,‬און ער אֹז אא א‬ ‫אַנגעזאא מלט א‬ ‫‪1‬און אֹן הונדערט און צװעלפטן ֹאר ר האר ט דער מלך דמטרֹוס א‬ ‫רַנגעגאא נגען אֹן זֹ​ֹנע געמארקן ‪,‬האר ט ער געשֹקט אֹ​ֹנעם פון זֹ​ֹנע פֹרשטן אֹם צו נעמען‬ ‫‪2‬אר ָער ווֹ אא רסא ס ‪,‬דער מלך פון פערסֹע און מדֹ ‪,‬האר ט שמע אא ז דנ מנ ֻטרֹוס אֹז אא א‬ ‫לעבעדֹק‪.‬‬ ‫‪3‬ווער אֹז געגאא נגען און האר ט געשלאר גן דעם חֹל פון דמטרֹוס ‪,‬און האר ט אֹם לקח ‪,‬און האר ט אֹם געבראא כט קֹ​ֹן אא רסאא קס ‪,‬דורך וועמען ער אֹז געווען אא רעסטֹרט‪.‬‬ ‫זַן פאר לק מֹט אא זאא חכם ‪,‬װאר ס זַ האר בן זַ שטענדֹק געפעלן‬ ‫‪4‬און דאר ס לאא נד ֹהודה ‪,‬וואר ס אֹז געווען שטֹל אא לע טעג פון שמעון ;װאר רום ער האר ט געזוכט דאר ס גוטס פון א‬ ‫א‬ ‫זַן מאא כט און כבוד‪.‬‬ ‫‪5‬און אא זוֹ ווֹ ער אֹז געווען כבוד אֹן אא לע זֹ​ֹאנע מעשֹם ‪,‬אא זוֹ אא זוֹ האר ט ער לקח ֹופרה פאא ר אא גן‪-‬עדן ‪,‬און האר ט עשה אא אא רֹ​ֹאנגאא נג צו דֹ אֹנזלען פון ֹם‪.‬‬ ‫‪6‬און ער האר ט הרחֹב דֹ געמארקן פון זֹ​ֹן פאר לק ‪,‬און צורֹקקרֹגן דֹ לאא נד‪,‬‬ ‫‪7‬און ער האר ט צוזאא מענגענומען אא גרוֹסער צאר ל געפאא נגענער ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן געוועלטֹקט אִז אנרע ‪,‬און בֹת‪-‬שורא ‪,‬און דעם טורעם ‪,‬פון וואר ס ער האר ט לקח אא לע אומרֹ​ֹנקֹ​ֹט ‪,‬‬ ‫און עס אֹז נֹשט געווען קֹ​ֹנעם וואר ס האר ט אֹם אא נטקעגן‪.‬‬ ‫‪8‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ עבד זֹ​ֹער ערד אֹן שלום ‪,‬און דֹ ערד האט אֹר אר פשפֹגלונג ‪,‬און דֹ בֹ​ֹמער פון דעם פעלד זֹ​ֹער פרוכט‪.‬‬ ‫‪9‬דֹ אא לטע מענטשן זענען געזעסן אא לע אֹן דֹ גאסן ‪,‬און גערעדט צוזאא מען וועגן גוט זאכן ‪,‬און דֹ ֹונגע מענטשן האבן זֹך אנגעטאן כבוד און מלחמה‪-‬לֹדער‪.‬‬ ‫‪10‬און ער האר ט געגעָן מאכלֹם פאא ר דֹ שטעט ‪,‬און האר ט אֹן זֹ​ֹ אא א‬ ‫רַנגעלֹ​ֹגט אא לע מחנות ‪,‬כדֹ זֹ​ֹן שם כבוד אֹז געווען באא רֹמט ָֹז דעם קר ץ פון דער וועלט‪.‬‬ ‫‪11‬ער האר ט עשה שלום אֹן הר אר נרץ ‪,‬און ֹשראל האר ט זֹך שמח מֹט משמחה רבה;‬ ‫‪12‬וואר רעם אֹטלעכער אֹז געזעסן אונטער זֹ​ֹן ווֹ​ֹאנשטאר ק און זֹ​ֹן פֹ​ֹאג בוֹם ‪,‬און עס אֹז געווען קֹ​ֹנער צו צעלאר זן זֹ​ֹ;‬ ‫‪13‬און עס אֹז נֹשט געבלֹבן אֹן אנ נרץ צו לחם קעגן זֹ​ֹ ;ֹאר ‪,‬דֹ מלכֹם אא לֹ​ֹן זֹ​ֹאנען ֹרד געוואר רן אֹן ֹענע טעג‪.‬‬ ‫‪14‬און ער האר ט חֹזוק כל פון זֹ​ֹן עם וואר ס זֹ​ֹאנען נפל ‪:‬דֹ ֹורה האר ט ער חקר ;און ֹעטװעדער פסח פון דער ֹורה און דער רשע האר ט ער צוגענומען‪.‬‬ ‫‪15‬און ער האר ט געשֹ​ֹנט דאר ס ממקֻ ָר ש ‪,‬און האר ט געמערט כלֹם פון הל ֹכרל‪.‬‬ ‫‪16‬און ווען עס אֹז געהערט געווארן אֹן רוֹם און בֹז ספרטא ‪,‬אז ֹהונתן אֹז געשטאר רבן ‪,‬האבן זֹ​ֹ זֹך שטארק אנטשולדֹגט‪.‬‬ ‫‪17‬אר ָער ווֹ זֹ​ֹ האר ָן געהערט ‪,‬אא ז זֹ​ֹן אר ח משמעון אֹז געמאא כט געוואר רן כע הן‪-‬גרדול אֹן זֹ​ֹן אר רט ‪,‬און ער האר ט געוועלטֹקט דאר ס לאא נד ‪,‬און דֹ שטעט אֹן אֹר;‬ ‫‪18‬און זֹ​ֹ האר ָן צו אֹם כתב אוֹף לוחות פון קופער ‪,‬כדֹ צו באא נֹ​ֹאען דֹ פרֹ​ֹנדשאא פט און דֹ בונד וואר ס זֹ​ֹ האר ָן געמאא כט מֹט ֹהודה און זֹ​ֹאנע ברֹדער מֹט ֹהונתן‪.‬‬ ‫‪19‬וואר ס שרֹפטן זענען געלֹ​ֹענט געווארן פאר דער עדה אֹן ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫‪20‬און דאר ס אֹז דער קאר פֹע פון דֹ ברֹוו ‪,‬וואר ס דֹ לעדעמאר נֹאא נס האר בן געשֹקט ;דֹ שרֹם פון דֹ לעסעדעמאר נֹאא נס מֹט דער שטאר ט ‪,‬צו שמעון דעם הוֹך כהן ‪,‬און דֹ זקנֹם ‪,‬‬ ‫און כהנֹם ‪,‬און דֹ רעשט פון דֹ מענטשן פון דֹ אֹדן ‪,‬אונדזער ברֹדער ‪,‬שֹקן גרוס‪:‬‬ ‫‪21‬דֹ שלֹחֹם וואס זענען געשֹקט געווארן צו אונדזער פאלק ‪,‬האר בן אונדז באצֹ​ֹכנט פון דֹ​ֹן כבוד און כבוד ;דערֹבער ‪,‬מֹר האבן זֹך צופרֹדן מֹט זֹ​ֹער קומען‪.‬‬ ‫‪22‬און זֹ​ֹ האר ָן פאא רשרֹבן דֹ זאא כן ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר ָן געזאר גט אֹן דעם מועצה פון דעם פאר לק אא זוֹ ;נומענֹוס זון פון אנטֹאכוס און אנטֹפאטער זון פון ֹאסון ‪,‬דֹ ֹ​ֹדן‬ ‫אמבאסאדארן ‪,‬זענען געקומען צו אונז צו באנֹ​ֹען דֹ פרֹ​ֹנדשאפט וואס זֹ​ֹ האבן געהאט מֹט אונז‪.‬‬ ‫‪23‬און עס אֹז געווען פעלן דֹ מענטשן צו פאא רווֹ​ֹאלן דֹ מענטשן מֹט כבוד ‪,‬און צו שטעלן דֹ קאר פֹע פון זֹ​ֹער שלֹחֹם אֹן צֹבור רעקאר רדס ‪,‬צו דֹ סוף פון דֹ מענטשן פון‬ ‫דֹ לאא צעדעמאר נֹאא נס זאל האר בן אא דענקמאר ל דערפון‪; .‬‬ ‫‪24‬און נאר ך דעם האר ט משמעון געשֹקט נומענֹוס קֹ​ֹן רוֹם מֹט אא גרוֹסן גֹלדערנעם שֹלד פון אא וואר ג פון ‪ 1000‬פונט ‪,‬צו באא שטעטֹקן דעם בונד מֹט זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪25‬און ווען דאר ס פאר לק האר ט געהערט ‪,‬האר ָן זֹ​ֹ געזאר גט ‪:‬וואר ס אא דאא נק זאר לן מֹר געבן שמעון און זֹ​ֹאנע זֹן?‬ ‫פַנט אֹן מלחמה ‪,‬און זֹ​ֹ האר ָן חזק זֹ​ֹער חֹרות‪.‬‬ ‫‪26‬וואר רעם ער מֹט זֹ​ֹאנע אחֹם און דאר ס ָֹת פון זֹ​ֹן פאר טער האר ָן תקן ֹשראל ‪ ,‬און זֹ​ֹ האר ָן ֹרד פון זֹ​ֹ זֹ​ֹערע א‬ ‫‪27‬און זֹ​ֹ האר ָן עס כתב אוֹף לוחות פון קופער ‪,‬וואר ס זֹ​ֹ האר ָן געשטעלט אוֹף עמודֹם אוֹפן באא רג צמ ֹון ;דעם אא כצנטן טאר ג פון חודש אלול ‪,‬אֹן דֹ הונדערט און צוועלף‬ ‫און זעכצֹק ֹאר ר ‪,‬דאר ס אֹז דאר ס דרֹטע ֹאר ר פון שמעון דעם כהן גדול‪.‬‬ ‫‪28‬אֹן שא רמנ ל ‪,‬אֹן דער עדה הגדולה פון דֹ כע הנֹם ‪,‬און ִאם ‪,‬און שרֹם פון הר ִרם ‪,‬און זקנֹ הר אר נרץ ‪,‬האר ט מען אונדז דֹ דאר זֹקע זאר גן מסר‪.‬‬ ‫‪29‬ווֹ​ֹל עס זענען אר פט מאר ל געווען מלחמות אֹן דער מדֹנה ‪,‬אֹן וואר ס פאא ר דֹ הֹטונג פון זֹ​ֹער מֹזבֹ​ֹעך און דֹ געזעץ ‪,‬שמעון דער זון פון מתתֹה ‪,‬פון דֹ זאמען פון ֹרֹב ‪,‬‬ ‫צוזאא מען מֹט זֹ​ֹנע ברֹדער ‪,‬שטעלן זֹך אֹן סאא קאר נע ‪,‬און אא נטקעגנשטעלנ זֹך דֹ שונאֹם ‪.‬פון זֹ​ֹער פאר לק האר ט זֹ​ֹער פאר לק געטאר ן גרוֹס כבוד‪:‬‬ ‫‪30‬ווארֹם נאכדעם אֹז ֹהונתן צוגעלֹ​ֹגט געווארן צו זֹ​ֹן פאלק ‪,‬ווֹ​ֹל ער האט אסף זֹ​ֹן פאלק ‪,‬און אֹז געווען זֹ​ֹער כהן גדול‪.‬‬ ‫‪31‬און זֹ​ֹערע שונאֹם האר ָן זֹך געגרֹ​ֹט צו אֹנפאלן אֹן זֹ​ֹער אנ נרץ ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן פאא רטֹלֹקן ‪,‬און זֹ​ֹ ארוֹפלֹ​ֹגן דֹ הענט אוֹפן מֹזבֹ​ֹעך‪.‬‬ ‫‪32‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט אֹז שמעון אוֹפגעשטאנען ‪,‬און האט געקעמפט פאר זֹ​ֹן פאלק ‪,‬און האט פארבראכט אסאך פון זֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם פארמעגן ‪,‬און האט באוואפנט דֹ גבורֹם‬ ‫פון זֹ​ֹן פאלק ‪,‬און זֹ​ֹ געגעבן לוֹן‪.‬‬ ‫‪33‬און און זֹ​ֹ האר ָן בצר דֹ שטעט פון ֹהודה ‪,‬צוזאא מען מֹט בֹת‪-‬שורא ‪,‬וואר ס לֹגן אוֹף דֹ געמארקן פון ֹהודה ‪,‬ווו פרֹמ ער אֹז געווען דֹ נשק פון דֹ שונאֹם ;אר בער ער‬ ‫רַנגעשטעלט אא גאא רֹסאא ן פון ֹ​ֹמ דן‪:‬‬ ‫האר ט דאר רטן אא א‬ ‫‪34‬און ער האר ט באא צוקט ֹופנה וואר ס לֹגט אוֹפן ֹם ‪,‬און אִז אנרע וואר ס גרענעצט מֹט אזאר טוס ‪,‬וואו דֹ שונאֹם האר ָן געוווֹנט פרֹער ;אר בער ער האר ט דאר רטן געשטעלט ֹ​ֹדן ‪,‬און‬ ‫האר ט זֹ​ֹ צוגעשטעלט מֹט אא לץ וואר ס אֹז נוח צו זֹ​ֹן תֹקון‪.‬‬ ‫‪35‬דערָֹער האר ט דאר ס פאלק געזונגען דֹ מעשֹם פון משמעון ‪,‬און צו וואר ס כבוד ער האר ט געמאא כט צו ברענגען זֹ​ֹן פאר לק ‪,‬האר ט אֹם געמאא כט צו זֹ​ֹן גענעראל און ראשֹ‬ ‫כהן ‪,‬מחמת ער האר ט געטאר ן אא לע דֹ דאר זֹקע זאא כן ‪,‬און פאא ר דער גערעכטֹקֹ​ֹט און אמונה ‪,‬וואר ס ער האר ט געהֹט צו זֹ​ֹן פאר לק ‪.‬און דערפאא ר האר ט ער מֹט אא לע מֹטלען געזוכט‬ ‫זַן פאר לק‪.‬‬ ‫צו דערהוֹבן א‬ ‫‪36‬ווארֹם אֹן זֹ​ֹן צֹ​ֹט אֹז געווען מצלֹח אֹן זֹ​ֹנע הענט ‪,‬און דֹ גוֹם זענען ארוֹסגענומען געווארן פון זֹ​ֹער לאנד ‪,‬און אוֹך דֹ וואס זענען געווען אֹן דער שטאט פון‬ ‫דוד אֹן ֹרושלֹם ‪,‬וואס האבן זֹך געמאכט פאר א טורעם ‪,‬פון וועלכן זֹ​ֹ זענען ארוֹסגעקומען ‪,‬און זֹ​ֹ האבן פאראומראמט ‪.‬אא לץ אא רום דעם הַלֹקטום ‪,‬און האר ט געטאר ן אא‬ ‫סך שאא טן אֹן דעם הַלֹקטום‪.‬‬ ‫‪37‬אר ָער ער האר ט אא א‬ ‫רַנגעלֹ​ֹגט ֹ​ֹדן ‪.‬און האר ט זֹ באא פעסטֹקט פאא ר דער זֹכערקֹ​ֹט פון לאא נד און שטאר ט ‪,‬און האר ט אױפגעשטעלט דֹ מױערן פון ֹרושלֹם‪.‬‬ ‫‪38‬און דער מלך דמטרֹוס האר ט אֹם אוֹך באשטעטֹגט אֹן דער כהונה גדולה לוֹט דֹ דאר זֹקע זאכן;‬ ‫‪39‬און ער האר ט אֹם געמאא כט אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹנע חברֹם ‪,‬און האר ט אֹם מכבד געווען מֹט גרוֹס כבוד‪.‬‬ ‫‪40‬ווארֹם ער האט געהערט זאגן ‪,‬אז דֹ רוֹמער האבן אנגערופן דֹ ֹ​ֹדן זֹ​ֹערע פרֹ​ֹנד און פארבֹנדן און ברֹדער ;און אז זֹ​ֹ האבן מֹט כבוד פארווֹ​ֹלט דֹ אמבאסאדארן‬ ‫פון שמעון;‬

‫‪41‬און אוֹך אז דֹ אֹדן און דֹ כהנֹם זענען געווען צופרֹדן אז שמעון זאל זֹ​ֹן זֹ​ֹער גענעראל און כהן גדול אוֹף אֹ​ֹבֹק ‪,‬בֹז עס וועט אוֹפשטֹ​ֹן א געטרֹ​ֹער נבֹא;‬ ‫זַן זַער האא ר ‪,‬און זאר ל נעמען הֹטונג אֹבערן הַלֹקטום ‪,‬זַ צו שטעלן אֹבער זַערע מעשֹם ‪,‬און אֹבערן לאא נד ‪,‬און אֹבערן שרפה ‪,‬און אֹבער דֹ‬ ‫‪42‬און אא ז ער זאר ל א‬ ‫פעסטונגען ‪,‬כדֹ ‪,‬זאר ג אֹך ‪,‬ער זאר ל הֹטן אױף דֹ פעסטונגען ‪.‬מֹזבֹ​ֹעך;‬ ‫‪43‬אחוץ דעם ‪,‬ער זאל צוגעהערט ווערן פון אֹטלעכער ‪,‬און אלע שרֹפטן אֹן דער מדֹנה זאלן געמאכט ווערן אֹן זֹ​ֹן נאמען ‪,‬און ער זאל זֹ​ֹן אנגעטאן אֹן פורפל ‪,‬און‬ ‫טראר גן גאר לד;‬ ‫‪44‬אוֹך אא ז עס זאר ל נֹשט זֹ​ֹן געזעצלעך פאא ר קֹ​ֹן פון דֹ מענטשן אר דער כהנֹם צו ברעכן קֹ​ֹן פון דֹ זאכן ‪,‬אר דער צו זאר גן זֹ​ֹנע רֹ​ֹד ‪,‬אר דער צו זאא מלען אא פאא רזאא מלונג אֹן‬ ‫דער מדֹנה אר ן אֹם ‪,‬אר דער צו זֹ​ֹן אנגעטאן אֹן פורפל ‪,‬אר דער אר נטאר ן אא בלעכע פון ​ ​ דֹ ‪.‬גאר לד;‬ ‫‪45‬און ווער סע זאר ל טאר ן אא נדערש ‪,‬אר דער ברעכן עפעס פון דֹ זאכן ‪,‬ער זאר ל זֹ​ֹן באשטראפט‪.‬‬ ‫‪46‬און עס האר ט געפעלט דעם גאא נצן פאר לק צו טאר ן מֹט משמעון ‪,‬און טאר ן אא זוֹ ווֹ געזאר גט געוואר רן‪.‬‬ ‫‪47‬דעמאלט האט שמעון אנגענומען דעם ‪,‬און אֹז געווען צופרֹדן צו זֹ​ֹן כהן גדול ‪,‬און קאא פֹטאא ן און גענעראל פון דֹ אֹדן און כהנֹם ‪,‬און צו באא שֹצן זֹ​ֹ אא לע‪.‬‬ ‫‪48‬און זֹ​ֹ האר ָן באא פוֹלן ‪,‬אא ז דֹ דאר זֹקע שרֹפט זאר ל ארוֹפגעלֹ​ֹגט ווערן אֹן קופערנע לוחות ‪,‬און זֹ​ֹ זאר לן געשטעלט ווערן אֹן דעם סקעֹף פון דעם מֹזבֹ​ֹעך אֹן אא בולט‬ ‫אר רט;‬ ‫‪49‬אוֹך כדֹ דֹ קאר פֹעס דערפון זאר לן געלֹ​ֹגט ווערן אֹן דער אוצר ‪,‬כדֹ שמעון און זֹ​ֹנע זֹן זאר לן זֹ​ֹ האר בן‪.‬‬ ‫קאפיטל‪15‬‬ ‫‪1‬און אנטֹוכוס דער זון פון דעמטרֹוס דער מלך האר ט געשֹקט ברֹוו פון דֹ אֹנזלען פון דעם ֹם צו שמעון דעם כהן און פרֹנץ פון דֹ אֹדן ‪,‬און צו אא לע דֹ מענטשן;‬ ‫‪2‬דער ֹוכן דערפון אֹז געווען ‪:‬דער מלך אנטֹוכוס צו שמעון דעם כהן‪-‬גדול און דער פרֹנץ פון זֹ​ֹן פאר לק ‪,‬און צו דֹ מענטשן פון דֹ אֹדן ‪,‬באא גרֹסונג‪:‬‬ ‫‪3‬ווארֹם ווֹ געווֹסע מענטשן פון מגפה האבן סור געווען דֹ מלכות פון אונדזערע אבות ‪,‬און מֹ​ֹן תכלֹת אֹז עס ווֹדער צו קרֹגן ‪,‬כדֹ אֹך זאל עס צורֹקקערן אֹן דער‬ ‫אא לטער נחלה ‪,‬און צו דעם סוף האב אֹך צוזאמענגעקלֹבן א המון זעלנער זעלנער ‪,‬און צוגעגרַט שֹפן פון מלחמה;‬ ‫‪4‬אוֹך מֹ​ֹן זֹנען אֹז צו גֹ​ֹן דורך דעם לאא נד ‪,‬כדֹ אֹך זאר ל זֹך נוקם ווערן אוֹף דֹ וואר ס האר ָן זֹ פאא רטֹלֹקט ‪,‬און האר ָן ִמ ֹר ארָמ ֹם אֹן דער מלוכה חרם;‬ ‫‪5‬און אא צונד אֹך באא שטעטֹק דֹר אא לע קרבנות וואר ס דֹ מלכֹם פאא ר מֹר האר בן דֹר געגעבן ‪,‬און אא לע מתנות אא חוץ זֹ​ֹ נתן‪.‬‬ ‫‪6‬אֹך נתן דֹר אוֹך רשות צו מטבע געלט פאר דֹ​ֹן לאנד מֹט דֹ​ֹן אֹ​ֹגענעם שטעמפל‪.‬‬ ‫‪7‬און וועגן ֹרושר לאֹמ ם און דעם הֹ​ֹלֹקטום ‪,‬זאר לן זֹ​ֹ זֹ​ֹן פרֹ​ֹ ;און דֹ גאא נצע װאא נצן װאר ס דו האר סט געמאא כט ‪,‬און דֹ פעסטונגען װאר ס דו האר סט געבױט ‪,‬און האר סט געהֹט אֹן‬ ‫בלַבן פאא ר דֹר‪.‬‬ ‫דַנע הענט ‪,‬זאר לן זַ א‬ ‫א‬ ‫‪8‬און אוֹב עפעס אֹז ‪,‬אר דער וועט זֹ​ֹן ‪,‬צולֹב דעם מלך ‪,‬זאר ל עס דֹר מוחל זֹ​ֹן פון אֹצט און אר ן אוֹף אֹ​ֹבֹק‪.‬‬ ‫‪9‬און ווען מֹר האר בן באקומען אונדזער מלכות ‪,‬מֹר וועלן כבוד דֹך ‪,‬און דֹ​ֹן פאר לק ‪,‬און דֹ​ֹן הֹכל ‪,‬מֹט גרוֹס כבוד ‪,‬אא זוֹ אא ז דֹ​ֹן כבוד וועט זֹ​ֹן באקאנט אֹבער דער‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫‪10‬אֹן הונדערט און פערצנטן און זעכצֹק ֹאר ר אֹז אנטֹוכוס געגאא נגען אֹן אנ נרץ פון זֹ​ֹאנע אבות ;אֹן ֹענער צֹ​ֹט האר ָן זֹך זֹך צו אֹם פאא רזאא מלט אא לע חֹל ‪,‬אא זוֹ אא ז ווֹ​ֹנֹק‬ ‫זֹ​ֹאנען געבלֹבן מֹט טרֹפון‪.‬‬ ‫‪11‬דערֹבער אֹז ער נאכגעֹאגט געווארן דורך דעם מלך אנטֹכוס ‪,‬און אֹז אנטלאפן קֹ​ֹן דורה ‪,‬וואס לֹגט בֹ​ֹם ֹם זֹ​ֹט;‬ ‫‪12‬ווארֹם ער האט געזען אא ז צרות קומען אוֹף אֹם אֹן אא מאר ל ‪,‬און אא ז זֹ​ֹנע כוחות האר בן פארלאזן אֹם‪.‬‬ ‫‪13‬דעמאלט האט מחנה אנטֹכוס אקעגן דורה ‪,‬מֹט אֹם הונדערט און צוואא נצֹק טוֹזנט אֹש מלחמה ‪,‬און ‪ 8‬טוֹזנט פרש‪.‬‬ ‫‪14‬און ווען ער האר ט אא רומגערֹנגלט דֹ שטאר ט רונד אא רום ‪,‬און זֹך צוגעבונדן מֹט שֹפן נאר ענט צו דער שטאר ט אוֹף דער זֹ​ֹאט פון ֹם ‪,‬ער האט צערֹסן דֹ שטאר ט דורך לאא נד‬ ‫און דורך ֹם ‪,‬און ער האט נֹט געלאזט גֹ​ֹן אא רוֹס אר דער אֹן‪.‬‬ ‫‪15‬אֹן דער זעלבֹקער צֹ​ֹט געקומען נומנֹוס און זֹ​ֹן חברה פון רוֹם ‪,‬מֹט ברֹוו צו דֹ מלכֹם און לענדער ;אֹן וואר ס זענען געשרֹבן דֹ זאכן‪:‬‬ ‫‪16‬לוצֹוס ‪,‬קאר נסול פון דֹ רוֹמער צו דעם מלך ֹלמֹ ‪,‬באא גרֹסן‪:‬‬ ‫‪17‬און דֹ שלֹחֹם פון דֹ אֹדן ‪,‬אונדזערע פרֹ​ֹנט און קאר נפעדעראא טעס ‪,‬זענען געקומען צו אונדז צו באא נֹ​ֹאען דֹ אא לט פרֹ​ֹנדשאא פט און בונד ‪,‬געשֹקט פון שמעון דעם הוֹך‬ ‫גאא לעך און פון דֹ מענטשן פון דֹ אֹדן‪.‬‬ ‫‪18‬און מע האר ט געבראא כט אא גֹלדערנעם שֹלד פון ‪ 1000‬פונט‪.‬‬ ‫‪19‬און מֹר האר ָן עס גוט געמאא כט צו שרֹ​ֹבן צו דֹ מלכֹם און מדֹנות ‪,‬אא ז זֹ​ֹ זאר לן זֹ​ֹ נֹשט קֹ​ֹן רעה טאר ן ‪,‬און נֹשט לחם קעגן זֹ​ֹ ‪,‬זֹ​ֹערע שטעט ‪,‬אר דער מדֹנות ‪,‬און נאר ך‬ ‫נֹשט העלפן זֹ​ֹערע שונאֹם קעגן זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪20‬עס אֹז אוֹך געווען גוט פאא ר אונדז צו באא קומען דעם שֹלד פון זֹ​ֹ‪.‬‬ ‫‪21‬און אוָֹ עס אֹז דא עטלֹכע בחורֹם וואר ס זענען אנטלאפן פון זֹ​ֹער לאא נד צו אֹ​ֹך ‪,‬גֹט זֹ​ֹ אֹבער צו שמעון דעם כהן גדול ‪,‬כדֹ ער זאר ל זֹ​ֹ באא שטראר פן לוֹט זֹ​ֹער‬ ‫אֹ​ֹגענעם געזעץ‪.‬‬ ‫‪22‬דֹ זעלבע זאא כן האר ט ער אוֹך אר נגעשרֹבן צו דעמטרֹוס דעם מלך ‪,‬און אא טאלוס ‪,‬צו ארֹאא ראא טהס און אא רסאא סעס‪,‬‬ ‫‪23‬און צו אא לע לענדער ‪,‬און צו סאא מפסאא מס ‪,‬און דֹ לאא צעדעמאר נֹאא נס ‪,‬און צו דעלוס ‪,‬און מֹנדוס ‪,‬און סֹקֹון ‪,‬און קאא רֹאא ‪,‬און סמאר ס ‪,‬און פאא מפֹלֹאא ‪,‬און לֹקֹאא ‪,‬און‬ ‫הלֹקאא רנאא ססוס ‪,‬און רודוס ‪,‬און אא ראא דוס ‪,‬און קוס ‪,‬און סֹ​ֹד ‪.‬און אא ראא דוס ‪,‬און גאר רטֹנה ‪,‬און קנֹדוס ‪,‬און קֹפראס ‪,‬און סֹרענע‪.‬‬ ‫‪24‬און דעם קאפֹטל דערפון האבן זֹ​ֹ געשרֹבן צו שמעון דעם כהן גדול‪.‬‬ ‫דורה דעם‪ 2‬טן טאר ג ‪,‬און האר ט אֹר אא טאא טשט ֹמֹד ‪,‬און האר ט געמאא כט מאשֹנען ;מֹט דעם האר ט ער סגר טרֹפון ‪,‬כדֹ ער‬ ‫‪25‬און אנטֹוכוס דער מלך האר ט געהאא לטן אא קעגן ר‬ ‫האר ט נֹט געקענט אא רוֹסגֹ​ֹן און נֹט אא רֹ​ֹן‪.‬‬ ‫‪26‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט האר ט שמעון אֹם געשֹקט צווֹ​ֹ טוֹזנט אוֹסגעקלֹבענע מענער אֹם צו העלפן ;אױך זֹלבער ‪,‬און גאר לד ‪,‬און פֹל װאא נצן‪.‬‬ ‫‪27‬אר ָער ער האר ט זֹ​ֹ נֹשט געוואר לט ָאא קומען ‪,‬נֹ​ֹערט האר ָן סר אא לע דֹ ָֻ מרֹת ‪,‬וואר ס ער האר ט מֹט אֹם פרֹער כרת ‪,‬און אֹז פאא ר אֹם געוואר רן פרעמד‪.‬‬ ‫‪28‬און ער האר ט צו אֹם שלח אנ תונרבמ ֹוס ‪,‬אֹ​ֹנער פון זֹ​ֹאנע חחבל מרֹם ‪,‬צו רעדן מֹט אֹם ‪,‬און אמר ‪:‬אֹר פאא רהאא לטן ֹופרה און אִזנר ;מֹט דעם טורעם וואר ס אֹן ֹרושלֹם ‪,‬וואר ס‬ ‫זענען שטעט פון מֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪29‬אֹר געמאא רק האר ט אֹר חרוב ‪,‬און אֹר האר ט געטאר ן גרוֹס שאא טן אֹן דער ערד ‪,‬און אֹר האר ט באא קומען דֹ געוועלטֹקונג פון פֹלע ערטער אֹן מֹ​ֹן מלכות‪.‬‬ ‫‪30‬דערָֹער אא צונד מצֹל דֹ שטעט וואר ס אֹר האר ט לקח ‪ ,‬און דֹ מנ סנ ד פון דֹ ערטער ‪ ,‬וואר ס אֹר האר ט מ‬ ‫געמֹלט אר ן דֹ געמארקן פון ֹהודה;‬ ‫‪31‬אר דער גֹב מֹר פאא ר זֹ​ֹ ‪ 500‬צענטנער כנסנ ף ;און פאא ר דעם שאר דן װאר ס אֹר האר ט געטאר ן ‪,‬און דֹ מֹנדסטן פון דֹ שטעט ‪,‬אא נדערע פֹנף הונדערט צענטנער ;אױב נֹט ‪,‬װעלן‬ ‫אַך‪.‬‬ ‫מֹר קומען און מלחמה האא לטן אױף א‬ ‫פרַנד פון דעם מלך ‪ 32‬געקומען קֹ​ֹן ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און ווען ער האר ט געזען דֹ פראא כט פון משמעון ‪,‬און דעם שאא פע פון גאר לד און זֹלבער טעלער ‪,‬און זֹ​ֹן גרוֹס‬ ‫‪32‬אֹז דער א‬ ‫באא טֹ​ֹלֹקונג ‪,‬אֹז ער געווען דערשטוֹנט ‪,‬און האר ט אֹם דערצֹ​ֹלט דעם מלך ס אר נזאר ג‪.‬‬ ‫‪33‬דעמאלט האט שמעון געענטפערט ‪,‬און צו אֹם געזאגט ‪:‬מֹר האר בן נֹט גענומען אנדערע מענטשן ס לאא נד ‪,‬און נֹט געהאלטן וואר ס געהערט צו אנדערע ‪,‬אר בער דֹ נחלה‬ ‫פון אונדזער אבות ‪,‬וואר ס אונדזער פֹ​ֹנט האר בן פאא לש אֹן אא געווֹסע צֹ​ֹט‪.‬‬ ‫‪34‬דערָֹער ‪,‬וואר ס מֹר האר ָן געלעגנהֹ​ֹט ‪,‬האא לטן דֹ ֹרושה פון אונדזערע עלטערן‪.‬‬ ‫‪35‬און אא ז דו האר סט פאר דערט ֹופרא און אִז ננרא ‪,‬הגם זֹ​ֹ האר ָן געטאר ן גרוֹס שאר דן צו דעם פאר לק אֹן אונדזער לאא נד ‪,‬אר ָער וועלן מֹר דֹר נתן פאא ר זֹ​ֹ ‪ 100‬צענטנער ‪.‬דערוֹף‬ ‫האר ט אֹם אא טהאר נאר בֹוס נֹט געענטפערט קֹ​ֹן וואר רט;‬

‫‪36‬און ער האר ט זֹך אומגעקערט אֹן גרֹמצארן צום מלך ‪,‬און האר ט אֹם געענטפערט וועגן דֹ דאר זֹקע רֹ​ֹד ‪,‬און וועגן דער כבוד פון משמעון ‪,‬און פון אא לץ ‪,‬וואר ס ער האר ט‬ ‫געזען ‪,‬און דער מלך אֹז דערוֹף געווען זֹ​ֹער צער‪.‬‬ ‫‪37‬אֹן דער צֹ​ֹט אֹז אא נטלאר פן טרֹפאר ן מֹט אא שֹף קֹ​ֹן אר רטאר סֹאא ‪.‬‬ ‫‪38‬און דער מלך האר ט געמאא כט קנדבֹוס פאא ר דֹ קאא פֹטל פון דעם ברעג פון ֹם ‪,‬און האט אֹם געגעבן אא מחנה פון פוסגֹ​ֹער און רֹדער‪.‬‬ ‫‪39‬און ער האט אֹם באפוֹלן אוועקצופֹרן זֹ​ֹן מחנה קֹ​ֹן ֹהודה ;און ער האר ט אֹם באא פױלן אױפצובױען קדרון ‪,‬און באא פעסטֹקן דֹ טױערן ‪,‬און מלחמה צו מאא כן אא קעגן‬ ‫דעם פאר לק ;אר בער דער מלך אא לַן האר ט ער נאר כגעֹאר גט טרֹפון‪.‬‬ ‫‪40‬און קנדבֹוס אֹז געקומען קֹ​ֹן ֹאמנֹרה ‪,‬און האר ט אר נגעהוֹבן דערצערן דאר ס פאר לק און אא רֹ​ֹנפאא לן אֹן ֹהודה ‪,‬און צו נעמען דאר ס פאר לק אֹן געפאנגענע ‪,‬און זֹ​ֹ טֹ​ֹטן‪.‬‬ ‫רַטער ‪,‬און אא מחנה פון פוסגֹ​ֹער ‪,‬צום סוף ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן אא רוֹסגֹ​ֹן ‪,‬זאר לן זֹ​ֹ אא רוֹסדרֹ​ֹען אוֹף דֹ‬ ‫‪41‬און ווען ער האר ט אוֹפגעבוֹט צנ ֻדרו ‪,‬האר ט ער דאר רטן געשטעלט א‬ ‫וועגן פון ֹהודה ‪,‬אא זוֹ ווֹ דער מלך האר ט אֹם באא פוֹלן‪.‬‬ ‫קאפיטע ל‪16‬‬ ‫‪1‬און ֹוחר נרן אֹז אא רױפגעגאא נגען פון לִזנר ‪,‬און האר ט דערצַלט זֹ​ֹן פאר טער משמעון ‪,‬וואר ס קנדבֹוס האר ט געטאר ן‪.‬‬ ‫‪2‬דערָֹער האר ט משמעון גערופן זֹ​ֹאנע ‪ 2‬עלטסטע זֹן ‪ֹ,‬הודה און ֹוחנן ‪,‬און האר ט צו זֹ​ֹ געזאר גט ‪:‬אֹך ‪,‬און מֹ​ֹנע ברֹדער ‪,‬און מֹ​ֹן פאר טערס ָֹת ‪,‬האר ָן פון מֹ​ֹן ֹוגנט ָֹז‬ ‫הֹ​ֹנטֹקן טאר ג געקעמפט קעגן דֹ שונאֹם פון ֹשראל ;און דר אס מאֹז גנעונוען אא זוֹ גמ ֹונוען אֹן אונדזערע הענט ‪,‬אא ז מֹר האר ָן אפט מצֹל געווען ֹשראל‪.‬‬ ‫זַט פון דער חנ סנ ד ה 'ָֹסט פון אא גענוג עלטער ‪:‬זֹ​ֹט אר נשטאט מֹר און מֹ​ֹן ברודער ‪,‬און גֹ​ֹ און לחם פאא ר אונדזער פאר לק ‪,‬און דֹ הֹלף‬ ‫‪3‬אר ָער אא צונד ָֹן אֹך זקן ‪,‬און אֹר א‬ ‫פון שר מא ֹמ ם זאר ל זֹ​ֹן מֹט אֹ​ֹך‪.‬‬ ‫זַנען אא רױסגעגאא נגען אא קעגן קנדבֹוס ‪,‬און האר בן זֹך גערוט אֹן ֹענע נאא כט אֹן‬ ‫רַטער ‪,‬װאר ס א‬ ‫‪4‬און ער האר ט אױסדערװַלט פון לאא נד צװאא נצֹק טױזנט מלחמה־מאא ן מֹט א‬ ‫מודֹן‪.‬‬ ‫‪5‬און אא ז זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען קום אֹן דער מאר רגן ‪,‬און זֹ​ֹאנען געגאא נגען אֹן דער פלֹט ‪,‬ערשט אא גוואא לדֹק גרוֹס מחנה סֹ​ֹ פון פוסגֹ​ֹער און פרש אֹז געקומען קעגן זֹ​ֹ;‬ ‫‪6‬און ער און זֹ​ֹן פאלק האבן זֹך אקעגן זֹ​ֹ ‪,‬און ווֹ ער האט געזען אז דאס פאלק האט מורא צו גֹ​ֹן אֹבערן נחל ‪,‬אֹז ער קודם ארֹבערגעגאנגען אֹבער זֹך ‪,‬און דערנאך‬ ‫זענען דֹ מענער ‪,‬וואס האבן אֹם געזען ‪,‬דורכגעגאנגען נאך אֹם‪.‬‬ ‫רַטער פון דֹ שונאֹם זֹ​ֹאנען געווען זֹ​ֹער‬ ‫רַטער צווֹשן דֹ פוסגֹ​ֹער ‪,‬וואר רעם דֹ א‬ ‫רַנגעשטעלט דֹ א‬ ‫‪7‬וואר ס ער האר ט געטאר ן ‪,‬האר ט ער צעטֹ​ֹלט זֹ​ֹאנע מענטשן ‪,‬און האר ט אא א‬ ‫פֹל‪.‬‬ ‫‪8‬דעמאלט האבן זֹ​ֹ געבלאזן מֹט דֹ הֹ​ֹלֹקע שופרות ‪,‬און קנדבֹוס און זֹ​ֹן חֹל זענען אא נטלאר פן ‪,‬אא זוֹ אא ז פֹלע פון ​ ​ זֹ​ֹ זענען געהרגעט געווארן ‪,‬און דֹ רעשט האבן‬ ‫זֹ​ֹ גאא ט צו דער שטאא רקֹ​ֹט‪.‬‬ ‫‪9‬אֹן ֹענער צֹ​ֹט אֹז דער ברודער פון ֹהודה ֹוחנן פארוואונדעט געווארן ;אר ָער ֹוחר נרן האר ט נאר ך זֹ​ֹ נאר כגעפאר לגט ‪,‬בֹז ער אֹז בוא קֹ​ֹן קדרון ‪,‬וואר ס קנ נדנ ָעוס האר ט געבוֹט‪.‬‬ ‫זַנען דערשלאר גן געװאר רן אא רום צװַ טױזנט‬ ‫פַער ‪,‬און פון זַ א‬ ‫‪10‬און זֹ​ֹ זֹ​ֹאנען אא נטלאר פן בֹז דֹ טורעמס אֹן דֹ פעלדער פון אא זאר טוס ;דרום האר ט ער עס פאא רברענט מֹט א‬ ‫מאא ן ‪.‬דערנאר ך האר ט ער זֹך אומגעקערט אֹן ארץ ֹהודה אֹן שלום‪.‬‬ ‫‪11‬און אֹן דער פ נללנת פון ֹרֹחו אֹז ֹלמֹו ָן אבובוס געמאא כט געוואר רן מנהֹג ‪,‬און ער האר ט געהאא ט שפע זֹלבער און גאר לד;‬ ‫‪12‬ווארֹם ער אֹז געווען דער חתן פון דעם כהן הגדול‪.‬‬ ‫‪13‬דערֹבע ר הא ט זֹ ך אוֹפגעהוֹבן ‪ ,‬הא ט ע ר געטראכט ‪ ,‬א ז ע ר הא ט זֹ ך צונעמע ן דא ס לאנד ‪ ,‬או ן דערֹבע ר הא ט זֹ ך גערעד ט אֹ ן שווֹנדל ‪ ,‬אקעגן ‪ ,‬שמעו ן‬ ‫או ן זֹ​ֹנע ר זֹן ‪ ,‬ז ַ אוֹםצוברענגען‪.‬‬ ‫צַט האר ט ער זֹך אא ראר פגענֹדערט קֹ​ֹן‬ ‫‪14‬און שמעון אֹז געווען באזוכט דֹ שטעט וואר ס זענען געווען אֹן דֹ לאא נד ‪,‬און גענומען זאר רגן פאא ר דֹ גוט סדר פון זֹ​ֹ ;אֹן ֹענער א‬ ‫זַנע זֹן ‪,‬מתתֹה און ֹהודה ‪,‬אֹן הונדערט און זֹבעצנטן ֹאר ר ‪,‬אֹן עלפטן חודש ‪,‬גערופן שבת‪.‬‬ ‫ֹרֹחו מֹט א‬ ‫‪15‬וואו דער זון פון אבובוס האר ט זֹ​ֹ אוֹפגענומען אֹן שווֹנדל אֹן אא קלֹ​ֹן מחנה ‪,‬גערופן דאר קוס ‪,‬וואר ס ער האר ט געבוֹט ‪,‬און האר ט זֹ​ֹ געמאא כט אא גרוֹסן סעודה ‪,‬אר בער ער‬ ‫האר ט דאר רטן באא האא לטן מענטשן‪.‬‬ ‫‪16‬און ווען משמעון און זֹ​ֹאנע זֹן האר ָן זֹך געטרונקען ‪,‬האר ָן ֹלמֹ און זֹ​ֹאנע מענער זֹך אוֹפגעהוֹבן ‪,‬און האר ָן גענומען זֹ​ֹערע געווער ‪,‬און זֹ​ֹ זענען געקומען אוֹף משמעון‬ ‫אֹן דער סעודה ‪,‬און האר ָן אֹם געהרגעט ‪,‬און זֹ​ֹנע ‪ 2‬זֹן ‪,‬און עטלעכע פון זֹ​ֹנע קנעכט‪.‬‬ ‫‪17‬אֹן וואר ס ער האר ט געטאר ן אא גרוֹסן בוגד ‪,‬און האר ט פאא רגמלט שלעכטס אוֹף גוטס‪.‬‬ ‫זַן דאר ס לאא נד און דֹ שטעט‪.‬‬ ‫‪18‬און ֹלמֹ האר ט דֹ דאר זֹקע זאא כן געשרֹבן ‪,‬און האר ט געשֹקט צום מלך ‪,‬ער זאר ל אֹם שֹקן אא חֹל אֹם צו הֹלף ‪,‬און ער זאר ל אֹם מצֹל א‬ ‫‪19‬און ער האר ט אוֹך געשֹקט אא נדערע קֹ​ֹן גז אנרע צו טֹ​ֹטן ֹוחנן ‪,‬און צו דֹ טרֹבונען האר ט ער געשֹקט ברֹוון צו קומען צו אֹם ‪,‬כדֹ זֹ​ֹ זאר לן געבן זֹלבער און גאר לד ‪,‬און‬ ‫שכר‪.‬‬ ‫‪20‬און אא נדערע האר ט ער געשֹקט צו נעמען ֹרושר לאֹמ ם ‪,‬און דעם באא רג פון הל ֹכל‪.‬‬ ‫‪21‬און אֹ​ֹנער אֹז געלאר פן פארוֹס קֹ​ֹן לִזנר ‪,‬און האר ט געזאר גט צו ֹוחנן ‪,‬אא ז זֹ​ֹן פאר טער און זֹ​ֹן ברֹדער זענען דערהרגעט געוואר רן;‬ ‫‪22‬דערפון ‪,‬ווען ער האט געהערט ‪,‬ער אֹז געווען זֹ​ֹער שטרעבונג ;װאר רום ער האר ט געװוסט ‪,‬אא ז מע האר ט אֹם געזוכט אא װעקצונעמען‪.‬‬ ‫‪23‬וועגן דֹ אֹבערֹקע מעשֹ ֹדֹ ֹוחנן ‪,‬און זֹ​ֹאנע מלחמות ‪,‬און ווערדֹקע מעשֹם וואר ס ער האר ט געטאר ן ‪,‬און דעם בנֹן פון דֹ ווענט וואר ס ער האר ט געמאא כט ‪,‬און זֹ​ֹנע מעשֹם‪.‬‬ ‫‪24‬המ ֵלה ‪,‬דאר ס זֹ​ֹאנען כתב אֹן דֹ דברֹ הֹמֹם פון זֹ​ֹן כהונה ‪,‬פון דער צֹ​ֹט וואר ס ער אֹז געוואר רן כע הן גדול נאר ך זֹ​ֹן פאר טער‪.‬‬