Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem 2 Brenhinoedd 18-19 2 Brenhinoedd 18 1 Yn nhrydydd flwyddyn Hosea mab Ela brenin Israel y dechreuodd Heseceia mab Ahas brenin Jwda deyrnasu. 2 Pymtheg ar hugain oed oedd efe pan ddechreuodd deyrnasu; a naw mlynedd ar hugain y teyrnasodd efe yn Jerwsalem. Abi, merch Sachareias, oedd enw ei fam. 3 Ac efe a wnaeth yr hyn oedd uniawn yng ngolwg yr ARGLWYDD, yn ôl yr hyn oll a wnaeth Dafydd ei dad. 4 Tynnodd ymaith yr uchelfeydd, a drylliodd y delwau, a thorrodd i lawr y llwyni, a dryllio’r sarff bres a wnaeth Moses: canys hyd y dyddiau hynny yr oedd meibion Israel yn llosgi arogldarth iddi: ac efe a’i galwodd yn Nehustan. 5 Ymddiriedodd yn ARGLWYDD Dduw Israel; fel nad oedd neb tebyg iddo ymhlith holl frenhinoedd Jwda ar ei ôl, nac unrhyw un o'i flaen. 6 Oherwydd glynu wrth yr ARGLWYDD y gwnaeth, ac ni throdd oddi wrtho, ond cadwodd ei orchmynion ef, a orchmynnodd yr ARGLWYDD i Moses. 7 A’r ARGLWYDD oedd gydag ef; ac fe lwyddai ym mha le bynnag yr aeth allan: ac efe a wrthryfelodd yn erbyn brenin Asyria, ac ni’i gwasanaethodd ef. 8 Trawodd y Philistiaid hyd at Gasa a'i chyffiniau, o dŵr y gwylwyr hyd y ddinas gaerog. 9 Ac yn y bedwaredd flwyddyn i’r brenin Heseceia, sef seithfed flwyddyn Hosea mab Ela brenin Israel, y daeth Salmaneser brenin Asyria i fyny yn erbyn Samaria, ac a’i gwarchaeodd. 10 Ac ar ddiwedd tair blynedd y’i henillasant: yn chweched flwyddyn Heseceia, sef nawfed flwyddyn Hosea brenin Israel, y enillwyd Samaria. 11 A brenin Asyria a gaethgludodd Israel i Asyria, ac a’u gosododd hwynt yn Halah ac yn Habor wrth afon Gosan, ac yn ninasoedd y Mediaid: 12 Am na wrandawsant ar lais yr ARGLWYDD eu Duw, ond torri ei gyfamod ef, a'r cyfan a orchmynnodd Moses gwas yr ARGLWYDD, ac ni wrandawsant arnynt, nac ni'u gwnaethant. 13 Yn y bedwaredd flwyddyn ar ddeg i’r brenin Heseceia y daeth Senacherib brenin Asyria i fyny yn erbyn holl ddinasoedd caerog Jwda, ac a’u henillodd.
1
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
14 Anfonodd Heseceia brenin Jwda at frenin Asyria i Lachis, gan ddweud, “Pethais; dychwel oddi wrthyf: byddaf yn dwyn yr hyn a osodi arnaf.” A gosododd brenin Asyria i Heseceia brenin Jwda dri chant talent o arian a thri deg talent o aur. 15 A rhoddodd Heseceia iddo yr holl arian a gafwyd yn nhŷ’r ARGLWYDD, ac yn nhrysorau tŷ’r brenin. 16 Y pryd hwnnw y torrodd Heseceia yr aur oddi ar ddrysau teml yr ARGLWYDD, ac oddi ar y colofnau a orchuddiasai Heseceia brenin Jwda, a'i roi i frenin Asyria. 17 A brenin Asyria a anfonodd Tartan, Rabsaris a Rabsace o Lachis at y brenin Heseceia â llu mawr yn erbyn Jerwsalem. A hwy a aethant i fyny, ac a ddaethant i Jerwsalem. A phan ddaethant i fyny, hwy a ddaethant, ac a safasant wrth ddwythell y pwll uchaf, yr hon sydd ym mhriffordd maes y pannwr. 18 A phan alwasant ar y brenin, daeth Eliacim mab Hilceia, yr hwn oedd ar y tŷ, a Sebna yr ysgrifennydd, a Joa mab Asaff y cofnodydd, allan atynt. 19 A dywedodd Rabsace wrthynt, Dywedwch yn awr wrth Heseceia, Fel hyn y dywed y brenin mawr, brenin Asyria, Pa hyder yw hwn yr wyt ti’n ymddiried ynddo? 20 Ti a ddywedi, (ond geiriau ofer yn unig ydynt,) Y mae gennyf gyngor a nerth i ryfel. Yn awr, ar bwy yr wyt ti’n ymddiried, fel yr wyt ti’n gwrthryfela yn fy erbyn i? 21 Yn awr, wele, yr wyt ti’n ymddiried ar ffon y gorsen ddrylliedig hon, sef ar yr Aifft, yr hon os pwyso dyn arni, hi a â i’w law, ac a’i thrywana: felly y mae Pharo brenin yr Aifft i bawb sy’n ymddiried ynddo. 22 Ond os dywedwch wrthyf, Yr ydym yn ymddiried yn yr ARGLWYDD ein Duw: onid efe yw hwn, yr hwn y tynnodd Heseceia ymaith ei uchelfeydd a'i allorau, ac a ddywedodd wrth Jwda a Jerwsalem, O flaen yr allor hon yn Jerwsalem yr addoliad? 23 Yn awr gan hynny, atolwg i ti, rho addewidion i’m harglwydd brenin Asyria, a rhoddaf ddwy fil o geffylau i ti, os gelli di osod marchogion arnynt. 24 Sut gan hynny y troi di ymaith wyneb un capten o weision lleiaf fy meistr, a rhoi dy ymddiriedaeth yn yr Aifft am gerbydau a marchogion? 25 Ai heb yr ARGLWYDD y deuthum i fyny yn erbyn y lle hwn i’w ddinistrio? Dywedodd yr ARGLWYDD wrthyf, Dos i fyny yn erbyn y wlad hon, a dinistria hi. 26 Yna dywedodd Eliacim mab Hilceia, a Sebna, a Joa, wrth Rabsace, Llefara, atolwg, wrth dy weision yn yr iaith Syriaidd; canys yr ydym ni'n ei deall: ac na llefara â ni yn yr iaith Iddewig yng nghlustiau'r bobl sydd ar y mur. 27 Ond dywedodd Rabsace wrthynt, Ai at dy feistr di, ac atat ti, y mae fy meistr wedi fy anfon i i lefaru’r geiriau hyn? Onid at y dynion sy’n eistedd ar y mur y mae wedi fy anfon i, fel y bwytaont eu tail eu hunain, ac yfed eu pidyn eu hunain gyda thi? 28 Yna safodd Rabsace, ac a waeddodd â llef uchel yn iaith yr Iddewon, ac a lefarodd, gan ddywedyd, Clywch air y brenin mawr, brenin Asyria: 29 Fel hyn y dywed y brenin, Na thwyller Heseceia chwi: canys ni all efe eich achub o’i law ef: 30 Ac na fydded i Heseceia eich gwneud chi’n ymddiried yn yr ARGLWYDD, gan ddweud, ‘Yr ARGLWYDD yn sicr o’n gwaredu ni, ac ni roddir y ddinas hon i law brenin Asyria.’ 31 Na wrandewch ar Heseceia: canys fel hyn y dywed brenin Asyria, Gwnewch gytundeb â mi trwy anrheg, a dewch allan ataf fi, ac yna bwytewch bob un o’i winwydden ei hun, a phob un o’i ffigysbren, ac yfwch bob un ddyfroedd ei ffynnon: 32 Nes i mi ddod a'ch cymryd i wlad fel eich gwlad eich hun, gwlad ŷd a gwin, gwlad bara a gwinllannoedd, gwlad olew olewydd a mêl, fel y byddoch fyw, ac na fyddoch farw: ac na wrandewch ar Heseceia, pan fyddo efe yn eich twyllo, gan ddywedyd, Yr ARGLWYDD a'n gwared ni. 33 A achubodd unrhyw un o dduwiau’r cenhedloedd ei wlad o law brenin Asyria? 34 Ble mae duwiau Hamath ac Arpad? Ble mae duwiau Sepharfaim, Hena ac Iva? A achubasant Samaria o’m llaw i?
2
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
35 Pwy yw'r rhai sydd ymhlith holl dduwiau'r gwledydd, a achubasant eu gwlad o'm llaw i, fel y byddai'r ARGLWYDD yn achub Jerwsalem o'm llaw i? 36 Ond tawodd y bobl, ac ni atebasant air iddo: canys gorchymyn y brenin oedd, gan ddywedyd, Nac atebwch ef. 37 Yna daeth Eliacim mab Hilceia, yr hwn oedd ar y tŷ, a Sebna yr ysgrifennydd, a Joa mab Asaff y cofiadur, at Heseceia, â'u dillad wedi'u rhwygo, ac a fynegasant iddo eiriau Rabsace. 2 Brenhinoedd 19 1 A phan glywodd y brenin Heseceia hynny, rhwygodd ei ddillad, ac ymwisgodd â sachliain, ac aeth i dŷ’r ARGLWYDD. 2 Ac anfonodd Eliacim, yr hwn oedd ar y tŷ, a Sebna yr ysgrifennydd, a henuriaid yr offeiriaid, wedi eu gorchuddio â sachliain, at Eseia y proffwyd mab Amos. 3 A dywedasant wrtho, Fel hyn y dywed Heseceia, Dydd cyfyngder, a cherydd, a chabledd yw'r dydd hwn: canys y plant a ddaeth i'r esgor, ac nid oes nerth i eni. 4 Efallai y bydd yr ARGLWYDD dy Dduw yn clywed holl eiriau Rabsace, yr hwn a anfonodd brenin Asyria ei feistr i geryddu’r Duw byw; ac y bydd yn ceryddu’r geiriau a glywodd yr ARGLWYDD dy Dduw: am hynny cyfod dy weddi dros y gweddill a adawyd. 5 Felly daeth gweision y brenin Heseceia at Eseia. 6 A dywedodd Eseia wrthynt, Fel hyn y dywedwch wrth eich meistr, Fel hyn y dywed yr ARGLWYDD, Nac ofna rhag y geiriau a glywaist, â’r rhai y’m cablodd gweision brenin Asyria. 7 Wele, anfonaf chwyth arno, a chlyw efe si, ac a ddychwel i’w wlad ei hun; a mi a’i gwnaf efe a syrthied trwy’r cleddyf yn ei wlad ei hun. 8 Felly dychwelodd Rabsace, a chafodd frenin Asyria yn rhyfela yn erbyn Libna: oherwydd clywsai ei fod wedi gadael Lachis. 9 A phan glywodd efe am Tirhaca brenin Ethiopia, Wele, y mae efe wedi dod allan i ymladd yn dy erbyn: anfonodd genhadau eto at Heseceia, gan ddywedyd, 10 Fel hyn y dywedwch wrth Heseceia brenin Jwda, gan ddywedyd, Na thwylled dy Dduw, yr hwn yr wyt yn ymddiried ynddo, gan ddywedyd, Ni roddir Jerwsalem i law brenin Asyria. 11 Wele, clywaist ti beth a wnaeth brenhinoedd Asyria i bob gwlad, gan eu dinistrio’n llwyr: ac a wyt ti’n cael dy achub? 12 A achubodd duwiau’r cenhedloedd y rhai a ddinistriodd fy nhadau; fel Gosan, a Haran, a Reseff, a meibion Eden oedd yn Thelasar? 13 Ble mae brenin Hamath, a brenin Arpad, a brenin dinas Sepharvaim, Hena, ac Iva? 14 A derbyniodd Heseceia y llythyr o law y cenhadon, ac a’i darllenodd: ac aeth Heseceia i fyny i dŷ’r ARGLWYDD, ac a’i lledodd gerbron yr ARGLWYDD. 15 A gweddïodd Heseceia gerbron yr ARGLWYDD, ac a ddywedodd, O ARGLWYDD Dduw Israel, yr hwn wyt yn trigo rhwng y ceriwbiaid, ti yw Duw, sef ti yn unig, holl deyrnasoedd y ddaear; ti a wnaeth nef a daear. 16 ARGLWYDD, plyga dy glust, a chlyw: agor, ARGLWYDD, dy lygaid, a gwêl: a chlyw eiriau Senacherib, yr hwn a’i hanfonodd ef i waradwyddo’r Duw byw. 17 Yn wir, ARGLWYDD, mae brenhinoedd Asyria wedi dinistrio'r cenhedloedd a'u tiroedd, 18 Ac a fwriasant eu duwiau yn y tân: canys nid duwiau oeddent, ond gwaith dwylo dynion, pren a charreg: am hynny y dinistriasant hwy. 19 Yn awr gan hynny, O ARGLWYDD ein Duw, yr wyf yn atolwg i ti, achub ni o’i law ef, fel y gwypo holl deyrnasoedd y ddaear mai ti yw’r ARGLWYDD Dduw, sef ti yn unig. 20 Yna anfonodd Eseia mab Amos at Heseceia, gan ddywedyd, Fel hyn y dywed ARGLWYDD Dduw Israel, Clywais yr hyn a weddïaist ataf yn erbyn Senacherib brenin Asyria. 21 Dyma’r gair a lefarodd yr ARGLWYDD amdano; Y forwyn, merch Seion, a’th ddirmygodd, ac a’th watwarodd; ysgwydodd merch Jerwsalem ei phen arnat.
3
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
22 Pwy a wawdaist ac a gablaist? ac yn erbyn pwy y dyrchafaist dy lais, ac y dyrchafaist dy lygaid yn uchel? sef yn erbyn Sanct Israel. 23 Trwy dy genhadon y gwaradwyddaist yr Arglwydd, a dywedaist, Gyda lluosogrwydd fy ngherbydau y deuthum i fyny i uchelder y mynyddoedd, i ochrau Lebanon, a thorraf i lawr ei goed cedrwydd tal, a'i goed ffynidwydd dewisol: a mi a af i mewn i lety ei derfynau, ac i goedwig ei Garmel. 24 Cloddiais ac yfais ddyfroedd dieithr, ac â gwadn fy nhraed sychais holl afonydd y lleoedd gwarchaeedig. 25 Oni chlywaist ti ers talwm sut y gwneuthum i hyn, ac o’r amseroedd gynt y lluniais i ef? Yn awr y dygais i hyn ddigwydd, fel y byddit ti’n dinistrio dinasoedd caerog yn bentyrrau adfeiliedig. 26 Am hynny yr oedd eu trigolion yn brin o nerth, yr oeddent wedi eu dychryn a'u gwaradwyddo; yr oeddent fel gwellt y maes, ac fel y llysieuyn gwyrdd, fel y gwellt ar bennau'r tai, ac fel ŷd wedi ei chwythu cyn iddo dyfu. 27 Ond mi a adwaen dy drigfa, a'th fyned allan, a'th ddyfodiad i mewn, a'th gynddaredd yn fy erbyn. 28 Oherwydd bod dy gynddaredd yn fy erbyn, a’th gynnwrf wedi cyrraedd fy nghlustiau, am hynny y rhoddaf fy nghach yn dy drwyn, a’m ffrwyn yn dy wefusau, a mi a’th ddychwelaf ar hyd y ffordd y daethost arni. 29 A bydd hyn yn arwydd i ti, Bwytewch eleni y pethau a dyfant ohonynt eu hunain, ac yn yr ail flwyddyn yr hyn a dyf o'r un peth; ac yn y drydedd flwyddyn heuwch, a mediwch, a phlannwch winllannoedd, a bwytewch eu ffrwyth. 30 A bydd gweddill y rhai a ddihangodd o dŷ Jwda yn gwreiddio eto i lawr, ac yn dwyn ffrwyth i fyny. 31 Oherwydd o Jerwsalem y bydd gweddill yn mynd allan, a'r rhai sy'n dianc o fynydd Seion: sêl ARGLWYDD y lluoedd a wna hyn. 32 Am hynny fel hyn y dywed yr ARGLWYDD am frenin Asyria, Ni ddaw i'r ddinas hon, ac ni saetha saeth yno, ac ni ddaw o'i blaen â tharian, ac ni fwrw glawdd yn ei herbyn. 33 Ar hyd y ffordd y daeth, ar hyd yr un ffordd y dychwel, ac ni ddaw i'r ddinas hon, medd yr ARGLWYDD. 34 Oherwydd byddaf yn amddiffyn y ddinas hon, i'w hachub, er fy mwyn fy hun, ac er mwyn fy ngwas Dafydd. 35 A bu y noson honno, i angel yr ARGLWYDD fynd allan, ac i daro yng ngwersyll yr Asyriaid gant a phedwar ugain a phump o filoedd: a phan godasant yn fore, wele, hwynt oll yn gyrff meirw. 36 Felly ymadawodd Senacherib brenin Asyria, ac aeth ac a ddychwelodd, ac a drigodd yn Ninefe. 37 A bu, fel yr oedd efe yn addoli yn nhŷ Nisroch ei dduw, i Adramelech a Sareser ei feibion ef ei ladd â’r cleddyf: a hwy a ddihangasant i wlad Armenia. Ac Esarhadon ei fab a deyrnasodd yn ei le.
2 Cronicl 32:1-23 1 Ar ôl y pethau hyn, a'u sefydlu, daeth Senacherib brenin Asyria, ac a aeth i mewn i Jwda, ac a wersyllodd yn erbyn y dinasoedd caerog, ac a feddyliodd eu hennill hwynt iddo'i hun. 2 A phan welodd Heseceia fod Senacherib wedi dod, a'i fod wedi penderfynu ymladd yn erbyn Jerwsalem, 3 Ymgynghorodd â'i dywysogion a'i gedyrn i gau dyfroedd y ffynhonnau oedd y tu allan i'r ddinas: a hwy a'i cynorthwyodd ef. 4 Felly casglwyd pobl fawr ynghyd, a chaeasant yr holl ffynhonnau, a'r nant oedd yn rhedeg trwy ganol y wlad, gan ddywedyd, Pam y deuai brenhinoedd Asyria, a chael llawer o ddŵr? 5 Hefyd efe a gryfhaodd ei hun, ac a adeiladodd yr holl fur a dorrwyd, ac a’i cododd hyd at y tyrau, a mur arall oddi allan, ac a atgyweiriodd Milo yn ninas Dafydd, ac a wnaeth saethau a thariannau yn helaeth.
4
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
6 Ac efe a osododd gapteiniaid rhyfel dros y bobl, ac a’u casglodd hwynt ynghyd ato yn stryd porth y ddinas, ac a lefarodd wrthynt yn galonog, gan ddywedyd, 7 Byddwch yn gryf a dewr, nac ofnwch nac yn digalonni rhag brenin Asyria, nac rhag yr holl dyrfa sydd gydag ef: canys y mae mwy gyda ni nag gydag ef: 8 Gydag ef y mae braich o gnawd; ond gyda ni y mae'r ARGLWYDD ein Duw i'n cynorthwyo, ac i ymladd ein rhyfeloedd. A'r bobl a ymddiriedasant yn eiriau Heseceia brenin Jwda. 9 Ar ôl hyn anfonodd Senacherib brenin Asyria ei weision i Jerwsalem, (ond efe ei hun a osododd warchae yn erbyn Lachis, a'i holl nerth gydag ef,) at Heseceia brenin Jwda, ac at holl Jwda oedd yn Jerwsalem, gan ddywedyd, 10 Fel hyn y dywed Senacherib brenin Asyria, Ar beth yr ydych yn ymddiried, fel yr ydych yn aros yng ngwarchae Jerwsalem? 11 Onid yw Heseceia yn eich perswadio i’ch rhoi eich hunain i farw trwy newyn a syched, gan ddweud, ‘Yr ARGLWYDD ein Duw a’n gwared ni o law brenin Asyria?’ 12 Onid yr un Heseceia a dynnodd ymaith ei uchelfeydd a'i allorau, ac a orchmynnodd i Jwda a Jerwsalem, gan ddywedyd, O flaen un allor yr addolwch, ac arni yr arogldarth yr arogldarth? 13 Oni wyddoch chi beth a wneuthum i a’m tadau i holl bobloedd y gwledydd eraill? A oedd duwiau cenhedloedd y gwledydd hynny mewn unrhyw ffordd yn gallu achub eu tiroedd o’m llaw i? 14 Pwy oedd ymhlith holl dduwiau’r cenhedloedd hynny a ddinistriodd fy nhadau yn llwyr, a allai achub ei bobl o’m llaw i, fel y gallai eich Duw eich achub chi o’m llaw i? 15 Yn awr gan hynny na thwyller Heseceia chwi, na’ch perswadio fel hyn, ac na chredwch ef eto: canys ni ablodd unrhyw dduw o unrhyw genedl na theyrnas i achub ei bobl o’m llaw i, ac o law fy nhadau: pa faint llai y gwared eich Duw chwi o’m llaw i? 16 A llefarasant ei weision fwy eto yn erbyn yr ARGLWYDD Dduw, ac yn erbyn ei was Heseceia. 17 Ysgrifennodd lythyrau hefyd i sarhau ARGLWYDD Dduw Israel, ac i siarad yn ei erbyn, gan ddweud, Fel na achubodd duwiau cenhedloedd y gwledydd eraill eu pobl o’m llaw i, felly ni achub Duw Heseceia ei bobl o’m llaw i. 18 Yna gwaeddasant â llef uchel, yn iaith yr Iddewon, ar bobl Jerwsalem oedd ar y mur, i’w dychryn a’u cynhyrfu; fel y gallent gipio’r ddinas. 19 A llefarasant yn erbyn Duw Jerwsalem, fel yn erbyn duwiau pobl y ddaear, sef gwaith dwylo dyn. 20 Ac am yr achos hwn y gweddïodd y brenin Heseceia, a'r proffwyd Eseia mab Amos, ac y gwaeddodd i'r nefoedd. 21 A’r ARGLWYDD a anfonodd angel, a dorrodd ymaith yr holl gedyrn dewr, a’r arweinwyr a’r capteiniaid yng ngwersyll brenin Asyria. Felly dychwelodd â chywilydd wyneb i’w wlad ei hun. A phan ddaeth i dŷ ei dduw, y rhai a ddaeth allan o’i golud ei hun a’i lladdasant ef yno â’r cleddyf. 22 Felly y gwaredodd yr ARGLWYDD Heseceia a thrigolion Jerwsalem o law Senacherib brenin Asyria, ac o law pawb arall, a'u harwain o bob tu. 23 A llawer a ddygasant roddion i’r ARGLWYDD i Jerwsalem, ac anrhegion i Heseceia brenin Jwda: fel y mawrhawyd ef yng ngolwg yr holl genhedloedd o hynny allan.
Eseia 36-37 Eseia 36 1 Yn y bedwaredd flwyddyn ar ddeg i’r brenin Heseceia y daeth Senacherib brenin Asyria i fyny yn erbyn holl ddinasoedd amddiffynnol Jwda, ac a’u henillodd. 2 A brenin Asyria a anfonodd Rabsace o Lachis i Jerwsalem at y brenin Heseceia gyda byddin fawr. Ac efe a safodd wrth ddwythell y pwll uchaf ar briffordd maes y pannwr. 3 Yna daeth Eliacim mab Hilceia, yr hwn oedd ar y tŷ, allan ato, a Sebna yr ysgrifennydd, a Joa mab Asaff y cofnodydd. 4 A dywedodd Rabsace wrthynt, Dywedwch yn awr wrth Heseceia, Fel hyn y dywed y brenin mawr, brenin Asyria, Pa hyder yw hwn yr wyt ti’n ymddiried ynddo? 5
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
5 Dywedaf, dywedi di, (ond geiriau ofer ydynt) Y mae gennyf gyngor a nerth i ryfel: yn awr ar bwy yr wyt yn ymddiried, fel yr wyt yn gwrthryfela yn fy erbyn? 6 Wele, ti sy’n ymddiried ym ffon y gorsen ddrylliedig hon, ar yr Aifft; yr hon os pwyso dyn arni, hi a â i’w law, ac a’i thrywana: felly y mae Pharo brenin yr Aifft i bawb sy’n ymddiried ynddo. 7 Ond os dywedi wrthyf, Yr ydym yn ymddiried yn yr ARGLWYDD ein Duw: onid efe yw’r hwn y tynnodd Heseceia ymaith ei uchelfeydd a’i allorau, a dywedodd wrth Jwda ac wrth Jerwsalem, O flaen yr allor hon yr addolwch? 8 Yn awr gan hynny, atolwg, rho addewidion i’m harglwydd brenin Asyria, a rhoddaf ddwy fil o geffylau i ti, os gelli di osod marchogion arnynt. 9 Sut gan hynny y troi di ymaith wyneb un capten o weision lleiaf fy meistr, a rhoi dy ymddiriedaeth yn yr Aifft am gerbydau a marchogion? 10 Ac a ddeuthum i fyny yn awr heb yr ARGLWYDD yn erbyn y wlad hon i’w dinistrio? Dywedodd yr ARGLWYDD wrthyf, Dos i fyny yn erbyn y wlad hon, a dinistriwch hi. 11 Yna dywedodd Eliacim, Sebna a Joa wrth Rabsace, “Llefara, atolwg, wrth dy weision yn Syria; oherwydd yr ydym ni’n ei deall; ac na lefara wrthym ni yn Iddewon, lle clywsant y bobl sydd ar y mur.” 12 Ond dywedodd Rabsace, A anfonodd fy meistr fi at dy feistr di ac atat ti i lefaru’r geiriau hyn? Onid anfonodd efe fi at y dynion sy’n eistedd ar y mur, fel y bwytaont eu tail eu hunain, ac yfed eu pidyn eu hunain gyda thi? 13 Yna safodd Rabsace, ac a waeddodd â llef uchel yn iaith yr Iddewon, ac a ddywedodd, Gwrandewch eiriau’r brenin mawr, brenin Asyria. 14 Fel hyn y dywed y brenin, Na thwyller Heseceia chwi: canys ni all efe eich gwaredu. 15 Ac na fydded i Heseceia eich gwneud chi’n ymddiried yn yr ARGLWYDD, gan ddweud, ‘Yr ARGLWYDD yn sicr o’n gwaredu ni: ni roddir y ddinas hon i law brenin Asyria.’ 16 Na wrandewch ar Heseceia: canys fel hyn y dywed brenin Asyria, Gwnewch gytundeb â mi trwy anrheg, a dewch allan ataf: a bwytewch bob un o’i winwydden, a phob un o’i ffigysbren, ac yfwch bob un ddyfroedd ei bydew ei hun; 17 Nes i mi ddod a'ch cymryd i wlad fel eich gwlad eich hun, gwlad ŷd a gwin, gwlad bara a gwinllannoedd. 18 Gochelwch rhag i Heseceia eich twyllo, gan ddywedyd, Yr ARGLWYDD a’n gwared ni. A achubodd unrhyw un o dduwiau’r cenhedloedd ei wlad o law brenin Asyria? 19 Ble mae duwiau Hamath ac Arffad? Ble mae duwiau Sepharfaim? Ac a achubasant Samaria o'm llaw i? 20 Pwy yw'r rhai sydd ymhlith holl dduwiau'r gwledydd hyn, a achubasant eu tir o'm llaw i, fel y byddai'r ARGLWYDD yn achub Jerwsalem o'm llaw i? 21 Ond fe wnaethant dawelu, ac ni atebasant air iddo: canys gorchymyn y brenin oedd, gan ddywedyd, Nac atebwch ef. 22 Yna daeth Eliacim mab Hilceia, yr hwn oedd ar y tŷ, a Sebna yr ysgrifennydd, a Joa mab Asaff y cofnodydd, at Heseceia, â'u dillad wedi'u rhwygo, ac a fynegasant iddo eiriau Rabsace. Eseia 37 1 A phan glywodd y brenin Heseceia hynny, rhwygodd ei ddillad, ac ymwisgodd â sachliain, ac aeth i dŷ’r ARGLWYDD. 2 Ac anfonodd Eliacim, yr hwn oedd ar y tŷ, a Sebna yr ysgrifennydd, a henuriaid yr offeiriaid wedi eu gorchuddio â sachliain, at Eseia y proffwyd mab Amos. 3 A dywedasant wrtho, Fel hyn y dywed Heseceia, Dydd cyfyngder, a cherydd, a chabledd yw'r dydd hwn: canys y plant a ddaeth i'r esgor, ac nid oes nerth i eni. 4 Efallai y bydd yr ARGLWYDD dy Dduw yn gwrando ar eiriau Rabsace, yr hwn a anfonodd brenin Asyria ei feistr i geryddu’r Duw byw, ac y bydd yn ceryddu’r geiriau a glywodd yr ARGLWYDD dy Dduw: am hynny cyfod dy weddi dros y gweddill a adawyd.
6
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
5 Felly daeth gweision y brenin Heseceia at Eseia. 6 A dywedodd Eseia wrthynt, Fel hyn y dywedwch wrth eich meistr, Fel hyn y dywed yr ARGLWYDD, Nac ofna rhag y geiriau a glywaist, y rhai y’m cablodd gweision brenin Asyria. 7 Wele, anfonaf chwyth arno, a chlyw efe si, ac a ddychwel i’w wlad ei hun; a mi a’i gwnaf efe a syrthied trwy’r cleddyf yn ei wlad ei hun. 8 Felly dychwelodd Rabsace, a chafodd frenin Asyria yn rhyfela yn erbyn Libna: oherwydd clywsai ei fod wedi gadael Lachis. 9 Ac efe a glywodd am Tirhaca brenin Ethiopia, Y mae efe wedi dod allan i ryfela â thi. A phan glywodd hynny, anfonodd genhadau at Heseceia, gan ddywedyd, 10 Fel hyn y dywedwch wrth Heseceia brenin Jwda, gan ddywedyd, Na thwylled dy Dduw, yr hwn yr wyt yn ymddiried ynddo, gan ddywedyd, Ni roddir Jerwsalem yn llaw brenin Asyria. 11 Wele, clywaist ti beth a wnaeth brenhinoedd Asyria i bob gwlad, gan eu dinistrio’n llwyr; ac a wyt ti’n cael dy achub? 12 A achubodd duwiau’r cenhedloedd y rhai a ddinistriodd fy nhadau, megis Gosan, a Haran, a Reseff, a meibion Eden oedd yn Telassar? 13 Ble mae brenin Hamath, a brenin Arffad, a brenin dinas Sepharvaim, Hena, ac Iva? 14 A derbyniodd Heseceia y llythyr o law y cenhadon, ac a’i darllenodd: ac aeth Heseceia i fyny i dŷ’r ARGLWYDD, ac a’i lledodd gerbron yr ARGLWYDD. 15 A gweddïodd Heseceia ar yr ARGLWYDD, gan ddywedyd, 16 ARGLWYDD y lluoedd, Duw Israel, yr hwn wyt yn trigo rhwng y ceriwbiaid, ti yw Duw, sef ti yn unig, holl deyrnasoedd y ddaear: ti a wnaethost nef a daear. 17 Gogwydda dy glust, O ARGLWYDD, a chlyw; agor dy lygaid, O ARGLWYDD, a gwêl: a chlyw holl eiriau Senacherib, yr hwn a anfonodd i waradwyddu’r Duw byw. 18 Yn wir, ARGLWYDD, mae brenhinoedd Asyria wedi dinistrio'r holl genhedloedd a'u gwledydd, 19 Ac a fwriasant eu duwiau yn y tân: canys nid duwiau oeddent, ond gwaith dwylo dynion, pren a charreg: am hynny y dinistriasant hwy. 20 Yn awr gan hynny, O ARGLWYDD ein Duw, achub ni o’i law ef, fel y gwypo holl deyrnasoedd y ddaear mai ti yw’r ARGLWYDD, sef ti yn unig. 21 Yna anfonodd Eseia mab Amos at Heseceia, gan ddywedyd, Fel hyn y dywed ARGLWYDD Dduw Israel, Gan dy fod wedi gweddïo arnaf yn erbyn Senacherib brenin Asyria: 22 Dyma’r gair a lefarodd yr ARGLWYDD amdano; Y forwyn, merch Seion, a’th ddirmygodd, a’th watwarodd; merch Jerwsalem a ysgwydodd ei phen arnat. 23 Pwy a wawdaist ac a gablaist? ac yn erbyn pwy y dyrchafaist dy lais, ac y dyrchafaist dy lygaid yn uchel? sef yn erbyn Sanct Israel. 24 Trwy dy weision y gwaradwyddaist yr Arglwydd, a dywedaist, Trwy luosogrwydd fy ngherbydau y deuthum i fyny i uchder y mynyddoedd, i ochrau Lebanon; a mi a dorraf i lawr ei gedrwydd tal, a'i ffynidwydd dewisol: a mi a af i uchelder ei derfyn, a choedwig ei Garmel. 25 Cloddiais, ac yfais ddŵr; ac â gwadn fy nhraed y sychais holl afonydd y lleoedd gwarchaeedig. 26 Oni chlywaist ti ers talwm sut y gwneuthum i hyn; ac ers talwm fy mod i wedi’i lunio? Yn awr ydw i wedi’i beri i ben, fel y byddit ti’n dinistrio dinasoedd amddiffynnol yn bentyrrau adfeiliedig. 27 Am hynny yr oedd eu trigolion yn brin o nerth, yr oeddent wedi eu dychryn a'u gwaradwyddo: yr oeddent fel gwellt y maes, ac fel y llysieuyn gwyrdd, fel gwellt y tai, ac fel ŷd wedi ei chwythu cyn iddo dyfu. 28 Ond mi a adwaen dy drigfa, a'th fyned allan, a'th ddyfodiad i mewn, a'th gynddaredd yn fy erbyn. 29 Oherwydd bod dy gynddaredd yn fy erbyn, a’th derfysg, wedi cyrraedd fy nghlustiau, am hynny y rhoddaf fy nghach yn dy drwyn, a’m ffrwyn yn dy wefusau, a mi a’th ddychwelaf ar hyd y ffordd y daethost arni. 30 A bydd hyn yn arwydd i ti, Bwytewch eleni yr hyn a dyf o’i hun; a’r ail flwyddyn yr hyn a dyf o’r un peth: ac yn y drydedd flwyddyn heuwch, a mediwch, a phlannwch winllannoedd, a bwytewch eu ffrwyth.
7
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
31 A bydd gweddill y rhai a ddihangodd o dŷ Jwda yn gwreiddio eto i lawr, ac yn dwyn ffrwyth i fyny: 32 Oherwydd o Jerwsalem y bydd gweddill yn mynd allan, a'r rhai sy'n dianc o fynydd Seion: sêl ARGLWYDD y lluoedd a wna hyn. 33 Am hynny fel hyn y dywed yr ARGLWYDD am frenin Asyria, Ni ddaw i'r ddinas hon, ac ni saetha saeth yno, ac ni ddaw o'i blaen â tharianau, ac ni fwrw glawdd yn ei herbyn. 34 Ar hyd y ffordd y daeth, ar hyd yr un ffordd y dychwel, ac ni ddaw i'r ddinas hon, medd yr ARGLWYDD. 35 Oherwydd byddaf yn amddiffyn y ddinas hon i'w hachub er fy mwyn fy hun, ac er mwyn fy ngwas Dafydd. 36 Yna aeth angel yr ARGLWYDD allan, ac a drawodd yng ngwersyll yr Asyriaid gant a phedwar ugain a phump o filoedd: a phan godasant yn fore, wele, cyrff meirw oeddent oll. 37 Felly ymadawodd Senacherib brenin Asyria, ac aeth ac a ddychwelodd, ac a drigodd yn Ninefe. 38 A bu, fel yr oedd efe yn addoli yn nhŷ Nisroch ei dduw, i Adramelech a Sareser ei feibion ef ei ladd â’r cleddyf; a hwy a ddihangasant i wlad Armenia: ac Esarhadon ei fab a deyrnasodd yn ei le.
Dadansoddiad Adnod wrth Adnod Mae naratif hanesyddol Heseceia, Eseia, Senacherib, a'r Rabshakeh wedi'i gofnodi mewn tri lleoliad cynradd yn yr Hen Destament: 2 Brenhinoedd 18–19 , Eseia 36–37 , ac 2 Cronicl 32 . Isod mae dadansoddiad adnod wrth adnod sy'n cyfateb i'r darnau cyfochrog o Fersiwn y Brenin Iago , ac yna gwersi allweddol. 1. Ffyddlondeb a Diwygiadau Cynnar Heseceia 2 Brenhinoedd 18:1–3 – Mae Heseceia yn dechrau teyrnasu yn Jwda yn 25 oed ac yn gwneud "yr hyn oedd yn iawn yng ngolwg yr ARGLWYDD". 2 Brenhinoedd 18:4 – Mae’n tynnu’r uchelfeydd i ffwrdd, yn dryllio’r delwau, yn torri i lawr y llwyni, ac yn dryllio’r sarff bres (Nehustan) a wnaeth Moses, am fod Israel wedi dechrau llosgi arogldarth iddi. 2 Brenhinoedd 18:5–7a – "Ymddiriedodd yn ARGLWYDD Dduw Israel; felly ar ei ôl ni bu neb tebyg iddo ymhlith holl frenhinoedd Jwda..." Mae'r ARGLWYDD gydag ef, ac mae'n llwyddo lle bynnag yr â. 2 Brenhinoedd 18:7b–8 – Mae’n gwrthryfela yn erbyn brenin Asyria (gan wrthod ei wasanaethu) ac yn taro’r Philistiaid hyd at Gasa. 2 Cronicl 32:1–8 – Wrth weld Senacherib yn agosáu, mae Heseceia’n ymgynghori â’i dywysogion i gau’r ffynonellau dŵr y tu allan i Jerwsalem, yn adeiladu’r muriau a’r tyrau, yn gwneud arfau, ac yn annog y bobl: “Byddwch yn gryf ac yn ddewr ... gydag ef y mae braich o gnawd; ond gyda ni y mae’r ARGLWYDD ein Duw i’n cynorthwyo, ac i ymladd ein brwydrau” (2 Cronicl 32:7–8). 2. Cwymp Samaria a Goresgyniad Asyria 2 Brenhinoedd 18:9–12 – Ym mhedwerydd flwyddyn Heseceia, mae Salmaneser brenin Asyria yn gwarchae ar Samaria (Teyrnas Ogleddol Israel), gan ei chipio yn chweched flwyddyn Heseceia oherwydd "nad oedd Israel wedi ufuddhau i lais yr ARGLWYDD eu Duw". 2 Brenhinoedd 18:13 / Eseia 36:1 – Ym mlwyddyn ddeg Heseceia, daeth Senacherib brenin Asyria yn erbyn holl ddinasoedd caerog Jwda a’u cipio.
8
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
2 Brenhinoedd 18:14–16 – Mewn eiliad o ofn, mae Heseceia yn anfon teyrnged at Senacherib yn Lachis, gan ddweud, “Yr wyf wedi pechu; dychwel oddi wrthyf: yr hyn a osodi arnaf a dâlaf.” Mae’n talu 300 talent o arian a 30 talent o aur, gan hyd yn oed dynnu’r aur oddi ar ddrysau a phileri teml yr ARGLWYDD. 3. Gwawdio a Rhyfel Seicolegol Rabshakeh 2 Brenhinoedd 18:17–18 / Eseia 36:2–3 – Mae Senacherib yn anfon y Tartan, y Prif weinidog, a’r Prif weinidog o Lachis gyda llu mawr i Jerwsalem. Maent yn sefyll wrth ddwythell y pwll uchaf. Mae Eliacim, Sebna, a Joa yn mynd allan i’w cyfarfod. 2 Brenhinoedd 18:19–21 / Eseia 36:4–6 – Mae Rabsace yn cyflwyno neges Senacherib: "Pa hyder yw hwn yr wyt ti'n ymddiried ynddo?" Mae'n gwawdio Jwda am ymddiried yn yr Aifft, gan alw'r Aifft yn "gorsen wedi'i thorri" a fydd yn trywanu llaw unrhyw un sy'n pwyso arni. 2 Brenhinoedd 18:22 / Eseia 36:7 – Mae Rabsace yn ceisio gwyrdroi diwygiadau crefyddol Heseceia, gan honni bod Heseceia wedi tramgwyddo Duw drwy gael gwared ar yr uchelfeydd a'r allorau. 2 Brenhinoedd 18:23–25 / Eseia 36:8–10 – Mae Rabsace yn cynnig 2,000 o geffylau yn watwarus os gall Jwda hyd yn oed ddarparu marchogion iddyn nhw. Yna mae'n honni mai'r ARGLWYDD Ei Hun a'i hanfonodd i ddinistrio Jwda: "Dywedodd yr ARGLWYDD wrthyf, Dos i fyny yn erbyn y wlad hon, a dinistriwch hi." 2 Brenhinoedd 18:26 / Eseia 36:11 – Mae Eliacim, Sebna, a Joah yn gofyn i Rabshake siarad Syrieg (Arameg) yn hytrach nag iaith yr Iddewon (Hebraeg) fel nad yw'r bobl gyffredin ar y wal yn cynhyrfu. 2 Brenhinoedd 18:27–35 / Eseia 36:12–20 – Mae Rabsace yn gwrthod, gan weiddi yn Hebraeg at y dynion ar y wal. Mae'n eu hannog i beidio â gadael i Heseceia eu twyllo ag addewidion y bydd Duw yn eu hachub. Mae'n ymffrostio nad oedd unrhyw dduwiau Hamath, Arpad, Sepharvaim, na Samaria wedi achub eu tiroedd rhag Asyria—felly "pwy yw'r rhai ymhlith holl dduwiau'r gwledydd, a achubodd eu gwlad o'm llaw i, fel y byddai'r ARGLWYDD yn achub Jerwsalem o'm llaw i?" (2 Brenhinoedd 18:35). 2 Brenhinoedd 18:36–37 / Eseia 36:21–22 – Mae’r bobl yn aros yn dawel ac nid ydynt yn ateb gair iddo, fel y gorchmynnodd Heseceia ("Peidiwch ag ateb"). Mae’r swyddogion yn dychwelyd at Heseceia â’u dillad wedi’u rhwygo. 4. Heseceia yn Ceisio Eseia ac Addewid Cyntaf yr Arglwydd 2 Brenhinoedd 19:1–5 / Eseia 37:1–5 – Mae’r Brenin Heseceia yn rhwygo ei ddillad, yn gorchuddio ei hun â sachliain, yn mynd i dŷ’r ARGLWYDD, ac yn anfon Eliacim, Sebna, a henuriaid yr offeiriaid at Eseia’r proffwyd . Maen nhw’n datgan: “Mae’r dydd hwn yn ddydd o gyfyngder, a cherydd, a chabledd… am hynny dyrcha dy weddïau dros y gweddill sydd ar ôl.” 2 Brenhinoedd 19:6–7 / Eseia 37:6–7 – Mae Eseia yn ateb gyda gair Duw: "Paid ag ofni'r geiriau a glywaist, y rhai y mae gweision brenin Asyria wedi fy nghableddu â nhw. Wele, anfonaf chwyth arno, a bydd yn clywed si, ac yn dychwelyd i'w wlad ei hun; a byddaf yn ei achosi i syrthio trwy'r cleddyf yn ei wlad ei hun." 5. Llythyr Cableddus Rabsaceh a Gweddi Heseceia 2 Brenhinoedd 19:8–13 / Eseia 37:8–13 – Mae Rabshake yn dychwelyd i weld Senacherib yn ymladd yn erbyn Libna. Ar ôl clywed bod Tirhaca brenin Ethiopia wedi dod allan i ymladd ag ef,
9
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
mae Senacherib yn anfon llythyrau eto at Heseceia, yn ei rybuddio na all Duw achub Jerwsalem ac yn rhestru'r cenhedloedd a ddinistriwyd (Gosan, Haran, Reseff, Telassar). 2 Brenhinoedd 19:14 / Eseia 37:14 – Mae Heseceia’n derbyn y llythyr gan y negesydd, yn ei ddarllen, yn mynd i fyny i dŷ’r ARGLWYDD, ac yn ei ledaenu o flaen yr ARGLWYDD . 2 Brenhinoedd 19:15–19 / Eseia 37:15–20 – Mae Heseceia yn gweddïo: "O ARGLWYDD Dduw Israel, yr hwn wyt yn trigo rhwng y ceriwbiaid, ti yw Duw, ti yn unig, holl deyrnasoedd y ddaear... Gogwydda dy glust, O ARGLWYDD, a chlyw: agor, O ARGLWYDD, dy lygaid, a gwêl: a chlyw eiriau Senacherib, yr hwn a'i hanfonodd i waradwyddu'r Duw byw." Mae'n cydnabod bod Asyria wedi dinistrio cenhedloedd eraill oherwydd mai dim ond pren a charreg oedd eu duwiau, ac yn gweddïo: "Yn awr felly, O ARGLWYDD ein Duw, yr wyf yn atolwg i ti, achub ni o'i law ef, fel y gwypo holl deyrnasoedd y ddaear mai ti yw'r ARGLWYDD Dduw, ti yn unig." 6. Ateb Duw Trwy Eseia 2 Brenhinoedd 19:20 / Eseia 37:21–22 – Mae Eseia yn anfon gair at Heseceia: "Yr hyn a weddïaist arnaf yn erbyn Senacherib brenin Asyria, clywais." 2 Brenhinoedd 19:21–28 / Eseia 37:22–29 – Mae’r ARGLWYDD yn ceryddu balchder Senacherib: “Pwy wyt ti wedi’i waradwyddo a’i gablu?... sef yn erbyn Sanct Israel.” Mae Duw yn nodi mai dim ond trwy Ei ragluniaeth ddwyfol y caniatawyd buddugoliaethau Asyria (“Onid wyt ti wedi clywed ers talwm sut y gwneuthum i hynny?”). Oherwydd cynddaredd Senacherib, mae Duw yn datgan: “Rhoddaf fy nghach yn dy drwyn, a’m ffrwyn yn dy wefusau, a throaf di’n ôl ar hyd y ffordd y daethost.” 2 Brenhinoedd 19:29–31 / Eseia 37:30–32 – Mae Duw yn rhoi arwydd i Jwda o oroesiad a thwf: bydd gweddill tŷ Jwda yn gwreiddio eto i lawr ac yn dwyn ffrwyth i fyny. 2 Brenhinoedd 19:32–34 / Eseia 37:33–35 – Mae Duw yn addo ynglŷn â brenin Asyria: "Ni ddaw i'r ddinas hon, ac ni saetha saeth yno, ac ni ddaw o'i blaen â tharian, ac ni fwrw glawdd yn ei herbyn... Oherwydd byddaf yn amddiffyn y ddinas hon, i'w hachub, er fy mwyn fy hun, ac er mwyn fy ngwas Dafydd." 7. Ymyrraeth Ddwyfol a Chwymp Senacherib 2 Brenhinoedd 19:35 / Eseia 37:36 / 2 Cron. 32:21 – Y noson honno, aeth Angel yr ARGLWYDD allan a tharo yng ngwersyll yr Asyriaid 185,000 o ddynion . Pan gododd pobl yn gynnar yn y bore, "wele, cyrff meirw oeddent i gyd." 2 Brenhinoedd 19:36 / Eseia 37:37 – Mae Senacherib yn gadael, yn dychwelyd i Ninefe, ac yn aros yno. 2 Brenhinoedd 19:37 / Eseia 37:38 / 2 Cron. 32:21 – Tra roedd Senacherib yn addoli yn nhŷ ei dduw Nisroch, trawodd ei feibion Adramelech a Sareser ef â’r cleddyf, gan ddianc i wlad Armenia. Teyrnasodd ei fab Esarhadon yn ei le.
Gwersi Allweddol o'r Naratif Y Gwahaniaeth Rhwng Cyfaddawd Dynol a Gwaredigaeth Ddwyfol I ddechrau ceisiodd Heseceia brynu oddi ar Senacherib drwy dynnu aur o’r Deml (2 Brenhinoedd 18:14–16), ond dychwelodd Asyria i goncro’n llwyr beth bynnag. Anaml y mae bodloni gelyn Duw yn gweithio; dim ond pan stopiodd Heseceia ddibynnu ar arian a throi’n llwyr at weddïo y daeth heddwch parhaol.
10
Angel nerthol yr ARGLWYDD yn amddiffyn Jerwsalem
Paratoi Ymarferol ynghyd ag Ymddiriedaeth Ysbrydol Cyn i'r gwarchae ddechrau, fe wnaeth Heseceia atal y cyflenwad dŵr, atgyfnerthu'r muriau, a threfnu amddiffynfeydd (2 Cron. 32:2–5). Nid yw ffydd yn Nuw yn golygu anwybyddu cyfrifoldeb ymarferol, ond seiliodd Heseceia ei hyder yn y pen draw yn yr Hollalluog yn hytrach na'i amddiffynfeydd. Dealltwriaeth Ysbrydol yn Erbyn Gwatwar a Thwyll Defnyddiodd Rabsaceh dactegau seicolegol—gwyrdroi’r Ysgrythur, lledaenu ofn, cwestiynu pŵer Duw, a cheisio gwahanu’r arweinyddiaeth oddi wrth y bobl (2 Brenhinoedd 18:22, 28–35). Mae gorchymyn Heseceia i "Na atebwch ef" yn dysgu doethineb gwrthod dadlau â gwawdio cableddus, gan ddewis yn lle hynny fynd â’r mater yn uniongyrchol at Dduw. Lledaenu Ein Trafferthion Gerbron yr Arglwydd Pan dderbyniodd Heseceia lythyr brawychus Senacherib, aeth ag ef yn syth i'r deml a'i "ledaenu gerbron yr ARGLWYDD" (2 Brenhinoedd 19:14). Mae hyn yn darparu model ar gyfer gweddi: mynd â bygythiadau, ofnau a phryderon pendant yn uniongyrchol i bresenoldeb Duw a'u gosod allan o'i flaen. Gogoniant Duw fel y Flaenoriaeth Uchaf mewn Gweddi Nid dim ond am oroesiad personol y gweddïodd Heseceia; gweddïodd y byddai Duw yn gweithredu "fel y byddai holl deyrnasoedd y ddaear yn gwybod mai ti yw'r ARGLWYDD Dduw, sef ti yn unig" (2 Brenhinoedd 19:19). Mae gweddïau sy'n canolbwyntio ar anrhydedd Duw yn cyd-fynd yn agos â'i ewyllys. Balchder Dyn yn erbyn Sofraniaeth Duw Credai Senacherib mai canlyniad ei bŵer ei hun oedd ei goncwestau milwrol (2 Brenhinoedd 19:23– 24). Atgoffodd Duw ef mai dim ond offeryn yng nghynllun cyffredinol Duw ydoedd (2 Brenhinoedd 19:25–28). Mae Duw yn gwrthsefyll y balch, ac ni all unrhyw bŵer bydol drechu Ei ddibenion sofran.
11