Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach Barnwyr 13 1 A meibion Israel a wnaethant eto ddrwg yng ngolwg yr ARGLWYDD; a rhoddodd yr ARGLWYDD hwynt yn llaw y Philistiaid am ddeugain mlynedd. 2 Ac yr oedd gŵr o Sora, o deulu’r Daniaid, a’i enw oedd Manoa; a’i wraig oedd ddi-blant, ac ni chafodd blant. 3 Ac ymddangosodd angel yr ARGLWYDD i’r wraig, ac a ddywedodd wrthi, Wele yn awr, yr wyt ti’n ddi-blant, ac nid wyt ti’n esgor: ond ti a feichiogi, ac a esgori ar fab. 4 Yn awr gan hynny, gofala, atolwg, ac na yf win na diod gref, a pheidia â bwyta dim aflan: 5 Oherwydd wele, ti a feichiogi, ac a esgori ar fab; ac ni ddaw rasel ar ei ben: canys Nasaread i Dduw fydd y bachgen o'r groth: ac efe a ddechreuodd achub Israel o law y Philistiaid. 6 Yna daeth y wraig a dweud wrth ei gŵr, gan ddweud, Daeth gŵr Duw ataf, a’i wedd fel wyneb angel Duw, yn ofnadwy iawn: ond ni ofynnais iddo o ble yr oedd, ac ni ddywedodd efe ei enw wrthyf: 7 Ond dywedodd wrthyf, Wele, ti a feichiogi, ac a esgori ar fab; ac yn awr na yf win na diod gref, ac na fwyta dim aflan: canys Nasaread i Dduw fydd y bachgen o'r groth hyd ddydd ei farwolaeth. 8 Yna gweddïodd Manoah ar yr ARGLWYDD, a dywedodd, O fy Arglwydd, gad i ŵr Duw a anfonaist ddod yn ôl atom, a dysgu inni beth a wnawn i'r bachgen a enir. 9 A gwrandawodd Duw ar lais Manoa; a daeth angel Duw drachefn at y wraig, a hi yn eistedd yn y maes: ond nid oedd ei gŵr Manoa gyda hi. 10 A brysiodd y wraig, ac a redodd, ac a fynegodd i’w gŵr, ac a ddywedodd wrtho, Wele, ymddangosodd i mi y gŵr a ddaeth ataf y diwrnod o’r blaen. 11 A chyfododd Manoah, ac aeth ar ôl ei wraig, ac a ddaeth at y gŵr, ac a ddywedodd wrtho, Ai ti yw'r gŵr a lefarodd wrth y wraig? Ac efe a ddywedodd, Myfi yw. 12 A dywedodd Manoah, Yn awr, bydded i’th eiriau ddod i ben. Sut y gorchymynwn i’r bachgen, a sut y gwnawn iddo? 13 A dywedodd angel yr ARGLWYDD wrth Manoah, Rhag yr hyn oll a ddywedais wrth y wraig, gocheler hi.
1
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
14 Ni chaiff hi fwyta dim a ddaw o'r winwydden, ac na chaiff yfed gwin na diod gref, na bwyta dim aflan: cadwed yr hyn oll a orchmynnais iddi. 15 A dywedodd Manoah wrth angel yr ARGLWYDD, Atolwg, gad i ni dy ddal di, nes i ni baratoi myn gafr i ti. 16 A dywedodd angel yr ARGLWYDD wrth Manoa, Er i ti fy nal, ni fwytaaf o’th fara: ac os offrymi offrwm poeth, rhaid i ti ei offrymu i’r ARGLWYDD. Oherwydd ni wyddai Manoa mai angel yr ARGLWYDD ydoedd. 17 A dywedodd Manoah wrth angel yr ARGLWYDD, Beth yw dy enw, fel pan ddelo dy eiriau i ben, y gallwn ni anrhydeddu ti? 18 A dywedodd angel yr ARGLWYDD wrtho, Pam yr wyt ti’n gofyn fel hyn am fy enw, gan ei fod yn gyfrinachol? 19 Felly cymerodd Manoah gafr gyda bwyd-offrwm, ac a’i hoffrymodd ar graig i’r ARGLWYDD: a gwnaeth yr angel yn rhyfeddol; a Manoah a’i wraig yn edrych. 20. Canys pan esgynnodd y fflam tua’r nefoedd oddi ar yr allor, yna esgynnodd angel yr ARGLWYDD yn fflam yr allor. A Manoah a’i wraig a edrychasant arni, ac a syrthiasant ar eu hwynebau i’r llawr. 21 Ond ni ymddangosodd angel yr ARGLWYDD mwyach i Manoa a'i wraig. Yna y gwybu Manoa mai angel yr ARGLWYDD oedd efe. 22 A dywedodd Manoah wrth ei wraig, “Byddwn ni’n sicr o farw, oherwydd gwelsom Dduw.” 23 Ond dywedodd ei wraig wrtho, Pe bai’r ARGLWYDD yn fodlon ein lladd ni, ni fyddai wedi derbyn poethoffrwm na bwydoffrwm o’n dwylo ni, ac ni fyddai wedi dangos yr holl bethau hyn i ni, ac ni fyddai wedi dweud y pethau hyn i ni fel y pryd hwn. 24 A’r wraig a esgorodd ar fab, ac a alwodd ei enw ef Samson: a thyfodd y bachgen, a’r ARGLWYDD a’i bendithiodd ef. 25 A dechreuodd Ysbryd yr ARGLWYDD ei symud ef ar adegau yng ngwersyll Dan rhwng Sora ac Estaol.
Barnwyr 14 1 A Samson a aeth i lawr i Timnath, ac a ganfu wraig yn Timnath o ferched y Philistiaid. 2 Ac efe a ddaeth i fyny, ac a fynegodd i’w dad a’i fam, ac a ddywedodd, Gwelais wraig yn Timnath o ferched y Philistiaid: yn awr gan hynny cymerwch hi i mi yn wraig. 3 Yna dywedodd ei dad a'i fam wrtho, Onid oes gwraig ymhlith merched dy frodyr, neu ymhlith fy holl bobl, i ti fynd i gymryd gwraig o'r Philistiaid dienwaededig? A dywedodd Samson wrth ei dad, Cymer hi i mi; oherwydd mae hi'n fy ngweld yn dda. 4 Ond ni wyddai ei dad a’i fam mai oddi wrth yr ARGLWYDD yr oedd, ei fod yn ceisio achos yn erbyn y Philistiaid: canys y pryd hwnnw yr oedd y Philistiaid yn arglwyddiaethu ar Israel. 5 Yna aeth Samson i lawr, a'i dad a'i fam, i Timnath, a daethant i winllannoedd Timnath: ac wele, llew ifanc yn rhuo yn ei erbyn ef. 6 A daeth Ysbryd yr ARGLWYDD arno’n nerthol, ac fe’i rhwygodd fel y rhwygodd fyn gafr, ac nid oedd dim yn ei law: ond ni fynegodd i’w dad na’i fam yr hyn a wnaethai. 7 Ac efe a aeth i lawr, ac a ymddiddanodd â'r wraig; a hi a blesodd Samson yn dda. 8 Ac wedi amser y dychwelodd i’w chymryd hi, ac efe a drodd o’r neilltu i weld corff y llew: ac wele, yr oedd haid o wenyn a mêl yng nghorff y llew. 9 Ac efe a gymerodd ohono yn ei ddwylo, ac a aeth ymlaen i fwyta, ac a ddaeth at ei dad a'i fam, ac a roddodd iddynt, a hwy a fwytasant: ond ni ddywedodd wrthynt ei fod wedi cymryd y mêl allan o gyrff y llew. 10 Felly aeth ei dad i lawr at y wraig: a gwnaeth Samson yno wledd; canys dyna oedd arfer y llanciau ei wneud. 11 A phan welsant ef, hwy a ddygasant ddeg ar hugain o gyfeillion i fod gydag ef.
2
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
12 A Samson a ddywedodd wrthynt, Gosodaf i chwi yn awr bos: os gallwch ei fynegi i mi yn ganiataol o fewn saith niwrnod y wledd, a’i gael allan, yna rhoddaf i chwi ddeg ar hugain o gynfasau a deg ar hugain o newid dillad: 13 Ond os na allwch ei fynegi i mi, yna rhoddwch i mi ddeg ar hugain o gynfasau a deg ar hugain o wisgoedd. A dywedasant wrtho, Rhowch dy bos, fel y gwrandawon ni arno. 14 Ac efe a ddywedodd wrthynt, O'r bwytäwr y daeth bwyd allan, ac o'r cryf y daeth melysrwydd allan. Ac ni allent mewn tridiau egluro'r pos. 15 Ac ar y seithfed dydd y dywedasant wrth wraig Samson, Huda dy ŵr, fel y mynego’r pos i ni, rhag i ni dy losgi di a thŷ dy dad â thân: ai i gymryd yr hyn sydd gennym ni y gelwaist ti? onid felly y mae? 16 A gwraig Samson a wylodd o’i flaen ef, ac a ddywedodd, Dim ond fy nghasáu yr wyt ti, ac nid wyt ti’n fy ngharu: rhoddaist bos i feibion fy mhobl, ac ni’i dywedaist i mi. A dywedodd efe wrthi, Wele, ni’i dywedais i’m tad na’m mam, ac a’i dywedaf i ti? 17 A hi a wylodd o’i flaen y saith niwrnod, tra parhaodd eu gwledd: ac ar y seithfed dydd y dywedodd efe wrthi, am ei bod hi wedi gorwedd yn flin arno: a hi a fynegodd y pos i feibion ei phobl. 18 A dywedodd dynion y ddinas wrtho ar y seithfed dydd cyn machlud yr haul, Beth sydd felysach na mêl? a beth sydd gryfach na llew? A dywedodd wrthynt, Oni bai eich bod wedi aredig â'm heffer, ni fyddech wedi darganfod fy mhosi. 19 A daeth Ysbryd yr ARGLWYDD arno, ac aeth i lawr i Ascalon, a lladdodd ddeg ar hugain ohonyn nhw, a chymryd eu hysbail, a rhoi dillad newydd i'r rhai oedd yn datrys y pos. A chynhyrfodd ei ddicter, ac aeth i fyny i dŷ ei dad. 20 Ond rhoddwyd gwraig Samson i'w gyfaill, yr hwn a ddefnyddiodd efe yn ffrind iddo.
Barnwyr 15 1 Ond ymhen ychydig amser, yn amser y cynhaeaf gwenith, ymwelodd Samson â’i wraig gyda myn; ac efe a ddywedodd, Mi a af i mewn at fy ngwraig i’r ystafell. Ond ni adawai ei thad iddo fyned i mewn. 2 A dywedodd ei thad, Yn wir, meddyliais dy fod wedi ei chasáu hi’n llwyr; am hynny rhoddais hi i’th gyfaill: onid yw ei chwaer iau yn decach na hi? cymer hi, atolwg, yn ei lle hi. 3 A dywedodd Samson amdanynt, Yn awr y byddaf yn fwy difai na'r Philistiaid, er i mi wneuthur drygioni iddynt. 4 A Samson a aeth ac a ddaliodd dri chant o lwynogod, ac a gymerodd ffyn tân, ac a drodd gynffon wrth gynffon, ac a osododd ffyn tân yn y canol rhwng dwy gynffon. 5 A phan gynnauodd y fflamau, gollyngodd hwynt i mewn i ŷd safai’r Philistiaid, a llosgodd y ddau ŷd safai, a’r ŷd safai hefyd, ynghyd â’r gwinllannoedd a’r olewydd. 6 Yna y Philistiaid a ddywedasant, Pwy a wnaeth hyn? A dywedasant, Samson, mab-yng-nghyfraith y Timniad, oherwydd iddo gymryd ei wraig, a'i rhoi i'w gyfaill. A daeth y Philistiaid i fyny, a'i llosgi hi a'i thad â thân. 7 A dywedodd Samson wrthynt, Er i chwi wneuthur hyn, eto mi a ddialaf arnoch, ac wedi hynny mi a beidiaf. 8 Ac efe a’u trawodd hwynt glun a morddwydydd â lladdfa fawr: ac efe a aeth i lawr, ac a drigodd ym mhen craig Etam. 9 Yna y Philistiaid a aethant i fyny, ac a wersyllasant yn Jwda, ac a ymledasant yn Lehi. 10 A dywedodd gwŷr Jwda, “Pam y daethoch i fyny yn ein herbyn?” A dywedasant, “I rwymo Samson y daethom i fyny, i wneud iddo fel y gwnaeth efe i ni.” 11 Yna aeth tair mil o wŷr o Jwda i ben craig Etam, a dweud wrth Samson, “Onid wyt ti’n gwybod bod y Philistiaid yn llywodraethu arnom ni? Beth yw hyn yr wyt ti wedi’i wneud i ni?” Yna dywedodd wrthynt, “Fel y gwnaethant i mi, felly y gwneuthum i hwythau.”
3
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
12 A dywedasant wrtho, Daethom i waered i’th rwymo di, fel y’th roddwyd yn llaw’r Philistiaid. A dywedodd Samson wrthynt, Tyngwch wrthyf na wnewch eich hunain ymosod arnaf fi. 13 A dywedasant wrtho, gan ddywedyd, Na; ond byddwn yn dy rwymo'n gadarn, ac yn dy roi yn eu llaw hwy: ond yn sicr ni'th laddwn. A rhwymasant ef â dau raff newydd, ac a'i dygasant ef i fyny o'r graig. 14 A phan ddaeth efe i Lehi, y Philistiaid a waeddasant yn ei erbyn ef: a daeth Ysbryd yr ARGLWYDD arno ef yn nerthol, a’r rhaffau oedd ar ei freichiau a aethant fel llin wedi’i losgi â thân, a’i rwymau a ddatodasant oddi ar ei ddwylo. 15 Ac efe a gafodd ên newydd asyn, ac a estynnodd ei law, ac a’i cymerodd, ac a laddodd fil o wŷr ag ef. 16 A dywedodd Samson, Â gên asyn, pentyrrau ar bentyrrau, â gên asyn y lleddais fil o ddynion. 17 A phan orffennodd efe lefaru, efe a daflodd yr asgwrn gên o’i law, ac a alwodd y lle hwnnw’n Ramathlehi. 18 Ac efe a sychedodd yn fawr, ac a alwodd ar yr ARGLWYDD, ac a ddywedodd, Ti a roddaist y waredigaeth fawr hon yn llaw dy was: ac yn awr a fyddaf farw o syched, ac a syrthiaf yn llaw y rhai dienwaededig? 19 Ond holltodd Duw le gwag oedd yn yr ên, a daeth dŵr allan ohono; ac wedi iddo yfed, daeth ei ysbryd yn ôl, ac fe adfywiodd: am hynny galwodd ei henw yn En-haccore, yr hwn sydd yn Lehi hyd y dydd hwn. 20 Ac efe a farnodd Israel yn nyddiau’r Philistiaid ugain mlynedd.
Barnwyr 16 1 Yna aeth Samson i Gasa, ac a welodd yno butain, ac a aeth i mewn ati hi. 2 A mynegwyd i’r Gasiaid, gan ddywedyd, Daeth Samson yma. A hwy a’i hamgylchynasant ef, ac a’i cynllwyniasant ar hyd y nos ym mhorth y ddinas, ac a fuont dawel ar hyd y nos, gan ddywedyd, Yn y bore, pan fyddo hi’n dyddio, ni a’i lladdwn ef. 3 A Samson a orweddodd hyd hanner nos, ac a gyfododd ar hanner nos, ac a gymerodd ddrysau porth y ddinas, a’r ddau bost, ac a aeth ymaith â hwynt, y bar a’r cwbl, ac a’u rhoddodd ar ei ysgwyddau, ac a’u cariodd i fyny i ben bryn sydd o flaen Hebron. 4 A bu wedi hynny, iddo garu gwraig yng nghwm Sorec, a'i henw oedd Delilah. 5 A daeth arglwyddi’r Philistiaid ati hi, a dweud wrthi, Huda ef, a gwêl ble mae ei gryfder mawr, a thrwy ba fodd y gallwn ei orchfygu, fel y gallwn ei rwymo i’w orthrymu: a rhoddwn i ti bob un ohonom un cant ar ddeg o ddarnau arian. 6 A dywedodd Delilah wrth Samson, Dywed i mi, atolwg, ble mae dy nerth mawr, a pha beth y gellid dy rwymo i’th gystuddio. 7 A dywedodd Samson wrthi, Os rhwymant fi â saith gwiail gwyrddion nad sychasant erioed, yna byddaf yn wan, ac fel dyn arall. 8 Yna daeth arglwyddi’r Philistiaid â saith o wn gwyrdd iddi, nad oeddent wedi sychu, a rhwymodd hi ef â hwynt. 9. Yr oedd gwŷr yn cynllwynio gyda hi yn yr ystafell. A dywedodd hi wrtho, “Y Philistiaid arnat ti, Samson.” Ac efe a dorrodd y gwregysau, fel y torrir edau garth pan gyffyrdda â thân. Felly ni wyddys am ei nerth. 10 A dywedodd Delilah wrth Samson, Wele, ti a’m gwatwaraist, ac a ddywedaist gelwydd wrthyf: yn awr dywed wrthyf, atolwg, â pha beth y gellir dy rwymo. 11 Ac efe a ddywedodd wrthi, Os rhwymant fi â rhaffau newydd nad oeddent erioed wedi’u defnyddio, yna byddaf yn wan, ac fel dyn arall. 12. Cymerodd Delilah raffau newydd, a’i rwymo ef â hwy, a dywedodd wrtho, “Y mae’r Philistiaid arnat ti, Samson.” Ac yr oedd cynllwynwyr yn aros yn yr ystafell. Ac efe a’u torrodd hwynt oddi ar ei freichiau fel edau.
4
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
13 A dywedodd Delilah wrth Samson, Hyd yma yr wyt wedi fy ngwneud yn ffôl, ac wedi dweud celwydd wrthyf: dywed wrthyf â pha beth y gellir dy rwymo. Ac efe a ddywedodd wrthi, Os gwehydd ti saith gwallt fy mhen â'r we. 14 A hi a’i clymodd â’r pin, ac a ddywedodd wrtho, Y Philistiaid sydd arnat ti, Samson. Ac efe a ddeffrôdd o’i gwsg, ac a aeth ymaith â phin y trawst, a chyda’r we. 15 A dywedodd hi wrtho, Sut y gelli di ddweud, ‘Rwy’n dy garu di,’ pan nad yw dy galon gyda mi? Ti wedi fy ngwneud yn watwar y tair gwaith hyn, ac ni ddywedaist wrthyf ble mae dy nerth mawr. 16 A bu, pan oedd hi’n ei bwyso ef beunydd â’i geiriau, ac yn ei annog, fel y gofidiodd ei enaid hyd farwolaeth; 17 Yna y dywedodd efe wrthi ei holl galon, a dweud wrthi, Ni ddaeth rasel ar fy mhen; canys Nasaread i Dduw ydwyf fi o groth fy mam: os eillir fi, yna y cilia fy nerth oddi wrthyf, a byddaf yn wan, a byddaf fel unrhyw ddyn arall. 18 A phan welodd Delilah ei fod wedi mynegi ei holl galon iddi, hi a anfonodd ac a alwodd am arglwyddi’r Philistiaid, gan ddywedyd, Dewch i fyny y tro hwn, canys efe a fynegodd ei holl galon i mi. Yna daeth arglwyddi’r Philistiaid i fyny ati hi, ac a ddygasant arian yn eu llaw. 19 A hi a’i gwnaeth i gysgu ar ei gliniau; a hi a alwodd am ŵr, ac a barodd iddo eillio saith cudyn ei ben; a hi a ddechreuodd ei gystuddio ef, a chododd ei nerth oddi wrtho. 20 A dywedodd hi, Y mae’r Philistiaid arnat ti, Samson. Ac efe a ddeffrôdd o’i gwsg, ac a ddywedodd, Mi a af allan fel o’r blaen, ac a ysgwydaf fy hun. Ac ni wyddai fod yr ARGLWYDD wedi ymadael ag ef. 21 Ond y Philistiaid a’i daliasant ef, ac a dynnasant ei lygaid allan, ac a’i dygasant i lawr i Gasa, ac a’i rhwymasant â gefynnau pres; ac efe a falodd yn y carchardy. 22 Ond dechreuodd gwallt ei ben dyfu eto ar ôl iddo gael ei eillio. 23 Yna casglodd arglwyddi’r Philistiaid ynghyd i offrymu aberth mawr i’w duw Dagon, ac i lawenhau: canys dywedasant, Ein duw a roddodd Samson ein gelyn yn ein llaw ni. 24 A phan welodd y bobl ef, molasant eu duw: canys dywedasant, Ein duw a roddodd yn ein dwylo ein gelyn, a dinistrydd ein gwlad, yr hwn a laddodd lawer ohonom. 25 A phan oedd eu calonnau’n llawen, dywedasant, “Galwch am Samson, fel y gwna i ni chwarae.” A galwasant am Samson o’r carchardy; ac efe a wnaeth iddynt chwarae, a gosodasant ef rhwng y colofnau. 26 A dywedodd Samson wrth y llanc oedd yn ei ddal wrth ei law, Gad i mi deimlo’r colofnau y mae’r tŷ yn sefyll arnynt, fel y gallof bwyso arnynt. 27 Yr oedd y tŷ yn llawn o wŷr a gwragedd; ac yr oedd holl arglwyddi’r Philistiaid yno; ac ar y to yr oedd tua thair mil o wŷr a gwragedd, yn edrych tra oedd Samson yn chwarae. 28 A galwodd Samson ar yr ARGLWYDD, ac a ddywedodd, O Arglwydd DDUW, cofia fi, atolwg, a nertha fi, atolwg, y tro hwn yn unig, O Dduw, fel y gallwyf ddial ar unwaith ar y Philistiaid am fy nau lygad. 29 A Samson a ymaflodd yn y ddau golofn ganol y safai’r tŷ arnynt, ac y’i cynhaliwyd arnynt, un â’i law dde, a’r llall â’i law chwith. 30 A dywedodd Samson, “Gad i mi farw gyda’r Philistiaid.” Ac ymgrymodd â’i holl nerth; a syrthiodd y tŷ ar yr arglwyddi, ac ar yr holl bobl oedd ynddo. Felly yr oedd y meirw a laddodd efe yn ei farwolaeth yn fwy na’r rhai a laddodd efe yn ei fywyd. 31 Yna daeth ei frodyr a holl dŷ ei dad i lawr, a'i gymryd ef, a'i ddwyn i fyny, a'i gladdu rhwng Sora ac Estaol ym meddrod Manoa ei dad. Ac efe a farnodd Israel ugain mlynedd.
Sylwebaeth stori Samson, a geir ym mhenodau 13 i 16 o Lyfr y Barnwyr o Feibl y Brenin Iago (KJV), yn un o'r naratifau mwyaf dramatig yn yr Ysgrythur. Mae'n croniclo bywyd dyn a gafodd gryfder
5
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
goruwchnaturiol gan Ysbryd Duw, ond sy'n cael ei boeni gan wendidau personol, cyfaddawd ysbrydol, a chwymp trasig ac yna gwaredigaeth yn y pen draw.
Rhan 1: Dadansoddiad Naratif Adnod wrth Adnod Pennod 13: Cyhoeddiad a Geni Samson Adnodau 1–5: Mae Israel eto’n gwneud drwg yng ngolwg yr Arglwydd, gan arwain at ddeugain mlynedd o orthrwm gan y Philistiaid. Mae Angel yr Arglwydd yn ymddangos i wraig ddiffrwyth Manoah (o lwyth Dan), gan gyhoeddi y bydd hi’n beichiogi ac yn esgor ar fab. Bydd yn Nasaread i Dduw o’r groth , a bydd yn dechrau achub Israel o law’r Philistiaid. Adnodau 6–14: Mae gwraig Manoah yn adrodd yr ymweliad â'i gŵr. Mae Manoah yn gweddïo am i'r Angel ddychwelyd i'w cyfarwyddo ar sut i fagu'r plentyn. Mae'r Angel yn ymddangos eto, gan ailadrodd cyfyngiadau'r Nasaread: rhaid i'r fam ymatal rhag gwin, diod gref, a bwyd aflan, ac ni chaiff unrhyw rasel gyffwrdd â phen y bachgen byth. Adnodau 15–23: Mae Manoah yn cynnig myn fel offrwm poeth. Mae'r Angel yn esgyn i'r nefoedd yn fflam yr allor, gan ddatgelu Ei hunaniaeth ddwyfol. Mae Manoah yn ofni y byddant yn marw oherwydd eu bod wedi gweld Duw, ond mae ei wraig yn ei sicrhau pe bai'r Arglwydd wedi bwriadu eu lladd, na fyddai wedi derbyn eu hoffrwm na dangos y pethau hyn iddynt. Adnodau 24–25: Mae'r ddynes yn esgor ar fab ac yn ei enwi'n Samson . Mae'r plentyn yn tyfu, ac mae'r Arglwydd yn ei fendithio. Mae Ysbryd yr Arglwydd yn dechrau ei symud ar adegau ym Mahaneh-dan , rhwng Sora ac Eshtaol. Pennod 14: Y Briodas a'r Pos Adnodau 1–4: Mae Samson yn mynd i lawr i Timnath, yn gweld gwraig o Philistia, ac yn mynnu bod ei rieni yn ei chael hi'n wraig iddo. Mae ei rieni'n protestio yn erbyn priodi gwraig o blith y Philistiaid dienwaededig, ond mae'r testun yn nodi mai'r Arglwydd oedd hyn , a geisiodd gyfle yn erbyn y Philistiaid, a oedd bryd hynny'n dominyddu Israel. Adnodau 5–9: Ar y ffordd i Timnath, mae llew ifanc yn rhuo yn erbyn Samson. Daw Ysbryd yr Arglwydd arno’n nerthol, ac mae’n rhwygo’r llew yn ddarnau heb ddwylo fel pe bai’n blentyn. Yn ddiweddarach, mae’n dychwelyd ac yn dod o hyd i haid o wenyn a mêl yng nghorff y llew. Mae’n bwyta’r mêl ac yn rhoi rhywfaint i’w rieni heb ddweud wrthyn nhw o ble mae’n dod. Adnodau 10–20: Mae Samson yn cynnal gwledd briodas gyda thri deg o gymdeithion Philistaidd. Mae'n gosod pos wedi'i seilio ar fet: "O'r bwytawr y daeth cig allan, ac o'r cryf y daeth melyster allan." Gan fethu â'i ddatrys mewn tridiau, mae'r Philistiaid yn bygwth priodferch Samson, gan ei gorfodi i berswadio'r ateb ganddo. Mae hi'n wylo nes iddo ddweud wrthi, ac mae hi'n ei ddatgelu i'r dynion. Wedi'i gynddeiriogi gan eu brad, mae Samson yn lladd tri deg o ddynion Philistaidd o Ascalon i dalu'r bet, yn gadael ei wraig mewn dicter, ac yn dychwelyd i dŷ ei dad tra bod ei wraig yn cael ei rhoi i'w ŵr priodas. Pennod 15: Dial, yr Asgwrn Gên, a Gwaredigaeth Adnodau 1–8: Yn ystod y cynhaeaf gwenith, mae Samson yn ymweld â'i wraig gyda myn, dim ond i ddarganfod bod ei thad wedi'i rhoi i'w gydymaith ac yn cynnig ei chwaer iau yn lle. Mewn
6
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
cynddaredd, mae Samson yn dal tri chant o lwynogod , yn eu clymu cynffon wrth gynffon â llosgynnau tân rhyngddynt, ac yn eu rhyddhau i'r ŷd, gwinllannoedd ac olewydd y Philistiaid, gan eu llosgi'n llwyr. Mewn dial, mae'r Philistiaid yn llosgi gwraig a thad-yng-nghyfraith Samson i farwolaeth. Gan addo dial, mae Samson yn lladd nifer fawr o Philistiaid ("clun a morddwyd gyda lladdfa fawr") ac yn encilio i graig Etam. Adnodau 9–13: Mae'r Philistiaid yn gwersylla yn Jwda i ddod o hyd i Samson. Mae tair mil o ddynion Jwda yn mynd i graig Etam, gan ofni dial y Philistiaid yn eu herbyn eu hunain. Maent yn rhwymo Samson â dwy raff newydd ac yn ei drosglwyddo i'r gelyn. Adnodau 14–20: Wrth i Samson nesáu at y Philistiaid yn Lehi gan weiddi mewn buddugoliaeth, daw Ysbryd yr Arglwydd arno’n nerthol. Mae’r rhaffau ar ei freichiau’n mynd fel llin wedi’i losgi â thân, a’i rwymau’n toddi i ffwrdd. Gan ddod o hyd i asgwrn gên ffres asyn , mae’n taro mil o Philistiaid i lawr. Wedi hynny, wedi’i ddifa gan syched, mae’n gweiddi ar Dduw; mae Duw yn hollti lle gwag yn Lehi, ac mae dŵr yn llifo allan i’w adfywio (gan enwi’r lle yn En-haccore ). Barnodd Samson Israel yn nyddiau’r Philistiaid am ugain mlynedd . Pennod 16: Delilah, Caethiwed, a Buddugoliaeth Derfynol Adnodau 1–3: Mae Samson yn mynd i Gasa, yn ymweld â phutein, ac yn cael ei ddal gan y Gasiaid sy'n bwriadu ei ladd gyda'r wawr. Am hanner nos, mae Samson yn codi, yn rhwygo pyrth y ddinas oddi ar eu pyst ynghyd â'r ddau bost a'r bar, yn eu codi ar ei ysgwyddau, ac yn eu cario i fyny i ben y bryn o flaen Hebron. Adnodau 4–14: Mae Samson yn syrthio mewn cariad â Delilah yng nghwm Sorec. Mae arglwyddi'r Philistiaid yn ei llwgrwobrwyo ag arian enfawr i ddarganfod cyfrinach ei gryfder mawr. Mae Delilah yn ei groesholi dro ar ôl tro: Celwydd cyntaf: Rhwymwch fi â saith gwiail gwyrdd (llinynnau bwa llaith) na sychwyd erioed, a byddaf yn wan. (Yn methu; mae'n eu torri fel edau). Ail gelwydd: Rhwymwch fi'n dynn â rhaffau newydd nad oeddent erioed wedi'u defnyddio. (Yn methu; mae'n eu torri oddi ar ei freichiau fel edau). Trydydd celwydd: Gwehyddu saith clo fy mhen â gwe'r gwŷdd. (Yn methu; mae'n tynnu'r pin a'r trawst i ffwrdd). Adnodau 15–22: Wedi blino’n lân gan ei chrio a’i chwyno bob dydd, mae Samson o’r diwedd yn dweud y gwir llwyr wrthi: nid yw rasel erioed wedi cyffwrdd â’i ben, oherwydd ei fod yn Nasaread i Dduw o’i enedigaeth; os eillir ei ben, bydd ei nerth yn ei adael. Mae Delilah yn ei suo i gysgu ar ei gliniau, yn galw dyn i eillio ei saith gwallt, ac yn ei orchfygu. Mae’r Philistiaid yn tynnu ei lygaid allan, yn ei rwymo mewn gefynnau pres, ac yn ei orfodi i falu grawn yn y carchar yn Gasa. Yn y cyfamser, mae ei wallt yn dechrau tyfu’n ôl. Adnodau 23–31: Mae arglwyddi'r Philistiaid yn ymgynnull i wneud aberth mawreddog i'w duw Dagon , gan ddathlu bod eu duw wedi rhoi eu gelyn yn eu dwylo. Maent yn dod â Samson dall i'r arena i wneud hwyl amdano. Mae Samson yn gofyn i'r bachgen sy'n ei arwain adael iddo deimlo'r pileri sy'n cynnal y deml. Gan weddïo'n daer ar Dduw am un ymchwydd olaf o nerth i ddial am ei ddau lygad dall, mae Samson yn ymgynnull yn erbyn y ddau biler canolog. Gyda gwthiad nerthol gan weiddi, "Gad i mi farw gyda'r Philistiaid!" , mae'r tŷ yn cwympo, gan ladd mwy o Philistiaid yn
7
Samson: Byw'n Gryf, Marw'n Gryfach
ei farwolaeth nag yn ystod ei oes gyfan. Mae ei deulu'n adfer ei gorff ac yn ei gladdu rhwng Sora ac Eshtaol.
Rhan 2: Gwersi Allweddol a Chymwysiadau Bywyd 1. Perygl Cyfaddawd Moesol ac Ysbrydol Y Wers: Roedd Samson yn chwarae â thân dro ar ôl tro. Roedd yn torri ei addunedau Nasareaidd yn rheolaidd (cyffwrdd â charcasau meirw, rhyngweithio â menywod estron aflan, a mwynhau ei nwydau cnawdol). Tybiodd fod ei ddawn ddwyfol yn rhoi imiwnedd iddo rhag pechod personol. Cymhwysiad Bywyd: Nid yw doniau ysbrydol, talentau, na swyddi arweinyddiaeth yn eithrio unrhyw un rhag atebolrwydd moesol. Mae cyfaddawdau bach heb eu gwirio, pechodau cudd, a rhesymoliadau yn erydu uniondeb personol yn raddol, gan arwain at fan dall ysbrydol lle mae bregusrwydd yn mynd heb i neb sylwi nes bod trychineb yn taro. 2. Mae Duw yn Defnyddio Llestri Diffygiol i Gyflawni Ei Ddibenion Y Wers: Er gwaethaf diffygion enfawr Samson, ei fyrbwylltra, a'i hunan-foddhad, defnyddiodd Duw ef fel offeryn i atal gormes y Philistiaid. O'r cychwyn cyntaf, gweithiodd Duw trwy ddewisiadau gwrthryfelgar Samson i gyflawni Ei gynllun adbrynol ar gyfer Israel. Cymhwysiad Bywyd: Er bod Duw yn sofran ac yn gallu gweithio trwy wendid a methiant dynol, mae anufudd-dod yn dwyn canlyniadau difrifol. Mae gras yn achub, ond nid yw'n dileu poen a chreithiau dewisiadau gwael. Dylem ymdrechu i wasanaethu Duw gydag ufudd-dod o galon yn hytrach na dibynnu ar Ei ras i'n hachub ni rhag byw'n ddi-hid. 3. Pŵer Cysegru a Ffynhonnell Gwir Gryfder Y Wers: Nid oedd cryfder Samson erioed yn gyhyr corfforol mewn gwirionedd; roedd yn alluogrwydd goruwchnaturiol a oedd wedi'i gysylltu'n uniongyrchol â'i berthynas gyfamodol â Duw, a symboleiddiwyd gan ei ymroddiad i'r Nasaread. Pan dorrwyd ei wallt—nid oherwydd bod gan wallt briodweddau hudol, ond oherwydd ei fod yn cynrychioli ei ildio terfynol o deyrngarwch i'r cyfamod—ymadawodd Ysbryd yr Arglwydd oddi wrtho. Cymhwysiad Bywyd: Daw cryfder ysbrydol gwirioneddol, gwydnwch ac effaith yn gyfan gwbl o aros mewn cysylltiad â Duw. Pan fyddwn yn torri ein hymrwymiad iddo ac yn dibynnu ar ein hadnoddau ein hunain, rydym yn canfod ein hunain yn ddi-rym yn ysbrydol, yn agored i niwed, ac yn gaeth i rymoedd y byd. 4. Edifeirwch, Adferiad, a Thrugaredd Olaf Duw Y Wers: Hyd yn oed ar ôl cyrraedd gwaelod y graig—yn ddall, wedi’i gywilyddio, ac yn malu grawn mewn cell garchar—profodd Samson newid. Yn hollbwysig, dechreuodd ei wallt dyfu eto . Yn ei eiliadau olaf, trodd Samson yn ôl at Dduw mewn gweddi daer, ac atebodd Duw, gan roi’r nerth iddo gyflawni ei alwedigaeth eithaf. Cymhwysiad Bywyd: Nid yw byth yn rhy hwyr i droi yn ôl at Dduw. Ni waeth pa mor ddwfn rydych chi wedi cwympo, pa mor ddrwg rydych chi wedi cyfaddawdu, neu pa mor doredig yw eich bywyd, Duw yw Duw adferiad. Gall calon edifeiriol a gweddi olaf o ildio ddod o hyd i drugaredd a phwrpas yn Ei ddwylo o hyd.
8