Hannah Mam Samuel 1 Samuel 1 1 Yr oedd dyn o Ramathaim-Soffim, o fynydd Effraim, a'i enw oedd Elcana, mab Jeroham, mab Elihu, mab Tohu, mab Suff, Effratead: 2 Ac yr oedd ganddo ddwy wraig; enw'r un oedd Hanna, ac enw'r llall Peninna: ac yr oedd gan Peninna blant, ond nid oedd gan Hanna blant. 3. A’r gŵr hwn a aeth i fyny o’i ddinas bob blwyddyn i addoli ac i aberthu i ARGLWYDD y lluoedd yn Seilo. Ac yr oedd dau fab Eli, Hoffni a Phinees, offeiriaid yr ARGLWYDD, yno. 4 A phan ddaeth yr amser i Elcanah offrymu, rhoddodd i Peninnah ei wraig, ac i'w holl feibion a'i merched, rannau: 5 Ond i Hanna rhoddodd efe gyfran deilwng; canys yr oedd yn caru Hanna: ond yr ARGLWYDD a gaeodd ei chroth hi. 6 A’i gwrthwynebydd hefyd a’i cythruddodd hi’n ddirfawr, er mwyn ei gwneud hi’n flin, am i’r ARGLWYDD gau ei chroth hi. 7 Ac fel y gwnaeth efe felly flwyddyn ar ôl blwyddyn, pan aeth hi i fyny i dŷ’r ARGLWYDD, felly y byddai hi’n ei digio hi; am hynny yr wylodd hi, ac ni fwytaodd. 8 Yna dywedodd Elcana ei gŵr wrthi, Hanna, pam yr wyt ti’n wylo? a pham nad wyt ti’n bwyta? a pham y mae dy galon yn drist? Onid wyf fi’n well i ti na deg mab? 9 Felly cododd Hanna ar ôl iddynt fwyta yn Seilo, ac ar ôl iddynt yfed. Ac yr oedd Eli yr offeiriad yn eistedd ar sedd wrth bost teml yr ARGLWYDD. 10 A hi a oedd mewn chwerwder enaid, ac a weddïodd ar yr ARGLWYDD, ac a wylodd yn dorcalonnus. 11 A hi a addunedodd adduned, ac a ddywedodd, O ARGLWYDD y lluoedd, os edrychi yn wir ar gystudd dy lawforwyn, a’m cofio, ac na fyddi’n anghofio dy lawforwyn, ond yn rhoi i’th lawforwyn fab gwryw, yna rhoddaf ef i’r ARGLWYDD holl ddyddiau ei einioes, ac ni ddaw rasel ar ei ben. 12 A bu, wrth iddi barhau i weddïo gerbron yr ARGLWYDD, i Eli sylwi ar ei genau. 13 Hanna yn awr, llefarodd yn ei chalon; dim ond ei gwefusau a symudasant, ond ni chlywid ei llais: am hynny tybiodd Eli ei bod hi wedi meddwi. 14 A dywedodd Eli wrthi, Pa hyd y byddi’n feddw? bwrw dy win oddi wrthyt.
1
Hannah Mam Samuel
15 A Hanna a atebodd ac a ddywedodd, Nage, fy arglwydd, gwraig o ysbryd trist ydwyf fi: nid yfais na gwin na diod gref, ond tywalltais fy enaid gerbron yr ARGLWYDD. 16 Na chyfrif dy lawforwyn yn ferch i Belial: canys o nifer fy nghwyn a'm gofid y lleferais hyd yn hyn. 17 Yna atebodd Eli, ac a ddywedodd, Dos mewn heddwch: a rhodded Duw Israel i ti dy ddeisyfiad a ofynnaist ganddo. 18 A dywedodd hi, “Cafodd dy lawforwyn ffafr yn dy olwg.” Felly aeth y wraig ei ffordd, ac a fwytaodd, ac nid oedd ei hwyneb yn drist mwyach. 19 A chodasant yn fore yn gynnar, ac addolasant gerbron yr ARGLWYDD, ac a ddychwelasant, ac a ddaethant i’w tŷ i Rama: ac Elcana a adnabu Hanna ei wraig; a’r ARGLWYDD a’i cofiodd hi. 20 Am hynny, pan ddaeth yr amser ar ôl i Hanna feichiogi, esgorodd ar fab, a galwodd ei enw ef Samuel, gan ddywedyd, Oherwydd i mi ofyn iddo ef gan yr ARGLWYDD. 21 A’r gŵr Elcana, a’i holl dŷ, a aeth i fyny i offrymu i’r ARGLWYDD yr aberth blynyddol, a’i adduned. 22 Ond nid aeth Hanna i fyny; canys dywedodd wrth ei gŵr, Ni af i fyny nes diddyfnu’r bachgen, ac yna mi a’i dygaf ef, fel y byddo efe yn ymddangos gerbron yr ARGLWYDD, ac yno y byddo efe yn aros am byth. 23 A dywedodd Elcana ei gŵr wrthi, Gwna’r hyn sy’n dda yn dy olwg; aros nes iti ei ddiddyfnu ef; yn unig bydded i’r ARGLWYDD gadarnhau ei air. Felly arhosodd y wraig, a rhoddodd i’w mab sugno nes iddi ei ddiddyfnu ef. 24 A phan oedd hi wedi ei ddiddyfnu ef, hi a’i cymerodd ef i fyny gyda hi, gyda thri o fustych, ac un effa o flawd, a photel o win, a’i dug ef i dŷ’r ARGLWYDD yn Seilo: a’r bachgen yn ifanc. 25 A lladdasant fustach, a dod â’r bachgen at Eli. 26 A dywedodd hi, O fy arglwydd, fel mai byw dy enaid, fy arglwydd, myfi yw'r wraig a safodd yma wrth dy ymyl, yn gweddïo ar yr ARGLWYDD. 27 Am y bachgen hwn y gweddïais; a rhoddodd yr ARGLWYDD i mi fy nghais a ofynnais ganddo: 28 Am hynny hefyd yr wyf wedi ei fenthyg ef i’r ARGLWYDD; cyhyd ag y byddo byw y bydd efe yn fenthyg i’r ARGLWYDD. Ac efe a addolodd yr ARGLWYDD yno.
1 Samuel 2 1 A gweddïodd Hanna, ac a ddywedodd, Y mae fy nghalon yn llawenhau yn yr ARGLWYDD, fy nghorn a ddyrchefwyd yn yr ARGLWYDD: fy ngenau a ehangwyd dros fy ngelynion; oherwydd yr wyf yn llawenhau yn dy iachawdwriaeth. 2 Nid oes neb sanctaidd fel yr ARGLWYDD: canys nid oes neb ond ti: ac nid oes craig fel ein Duw ni. 3 Na ddywedwch mor falch; na fydded i drahausrwydd ddod allan o'ch genau: canys Duw gwybodaeth yw'r ARGLWYDD, a thrwyddo ef y pwysir gweithredoedd. 4 Torrwyd bwâu'r cedyrn, a gwregyswyd y rhai a faglodd â nerth. 5 Y rhai oedd yn llawn a logiasant eu hunain am fara; a'r rhai oedd yn newynog a beidiodd: fel y mae'r diffrwyth wedi geni saith; a'r hi sydd â llawer o blant wedi mynd yn wan. 6 Yr ARGLWYDD sy'n lladd, ac yn bywhau: y mae'n disgyn i'r bedd, ac yn ei ddwyn i fyny. 7 Yr ARGLWYDD sy'n gwneud yn dlawd, ac yn cyfoethogi: mae'n gostwng, ac yn dyrchafu. 8 Y mae'n codi'r tlawd o'r llwch, ac yn dyrchafu'r cardotyn o'r domen dail, i'w gosod ymhlith tywysogion, ac i'w gwneud yn etifeddion gorseddfainc gogoniant: oherwydd eiddo'r ARGLWYDD yw colofnau'r ddaear, ac efe a osododd y byd arnynt. 9 Fe geidw draed ei saint, a bydd y drygionus yn dawel yn y tywyllwch; oherwydd ni fydd neb yn gorchfygu trwy nerth. 10 Bydd gwrthwynebwyr yr ARGLWYDD yn cael eu drylliau; o'r nef y tarana efe arnynt: yr ARGLWYDD a farna eithafoedd y ddaear; ac a rydd nerth i'w frenin, ac a ddyrchafa gorn ei eneiniog.
2
Hannah Mam Samuel
Sylwebaeth stori Hanna, a geir yn 1 Samuel penodau 1 a 2 , yn un o'r naratifau Beiblaidd mwyaf pwerus ar dristwch, gweddi barhaus, ffydd a chyfiawnhad dwyfol.
Rhan 1: Dadansoddiad Adnod wrth Adnod o Stori Hannah 1 Samuel Pennod 1: Galar, Gweddi, ac Addewid Adnodau 1–2 (Elcana a'i Ddwy Wraig): Mae'r stori'n agor trwy gyflwyno Elcana, Lefiad o Fynydd Effraim, a'i ddwy wraig: Peninna (a oedd â phlant) a Hanna (a oedd yn ddiffrwyth). Adnodau 3–5 (Addoliad Blynyddol a Ffafrio): Mae'r teulu'n teithio'n flynyddol i addoli ac aberthu i Arglwydd y Lluoedd yn Seilo. Er bod gan Peninna blant, mae Elcana yn rhoi "cyfran deilwng" (neu gyfran ddwbl) i Hanna oherwydd ei fod yn ei charu'n fawr, er gwaethaf i'r Arglwydd gau ei chroth. Adnodau 6–8 (Cythrudd Peninna): Mae Peninna yn gwawdio ac yn cythruddo Hanna yn gyson oherwydd ei diffrwythdra, gan beri iddi wylo a gwrthod bwyd. Mae Elcana yn ceisio ei chysuro â geiriau tyner ( "Onid wyf fi'n well i ti na deg mab?" ), ond mae calon Hanna yn parhau'n drwm. Adnodau 9–11 (Gweddi Chwerw a Adduned Hannah): Ar ôl pryd o fwyd yn Seilo, mae Hannah, wedi galaru’n fawr, yn codi ac yn mynd i’r deml. Gan wylo’n chwerw, mae hi’n gweddïo ar yr Arglwydd ac yn gwneud adduned: os bydd Duw yn rhoi plentyn gwryw iddi, bydd hi’n ei gysegru i’r Arglwydd am holl ddyddiau ei fywyd, ac ni fydd rasel byth yn cyffwrdd â’i ben. Adnodau 12–14 (Camfarn Eli): Wrth i Hannah barhau i weddïo’n dawel yn ei chalon (dim ond ei gwefusau sy’n symud, ond ni chlywir unrhyw lais), mae Eli’r archoffeiriad yn ei gwylio ac yn tybio ar gam ei bod hi’n feddw, gan ddweud wrthi am roi ei gwin i ffwrdd. Adnodau 15–16 (Amddiffyniad Hannah): Mae Hannah yn cywiro Eli yn barchus, gan egluro nad yw hi'n feddw â gwin, ond yn hytrach yn "wraig o ysbryd trist" sydd wedi bod yn tywallt ei henaid gerbron yr Arglwydd allan o gwyn a galar mawr. Adnodau 17–18 (Bendith Eli a Heddwch Hanna): Mae Eli yn ymateb gyda bendith: "Dos mewn heddwch: a rhoddo Duw Israel i ti'r deisyfiad a ofynnaist ganddo." Mae wyneb Hanna yn newid ar unwaith; mae hi'n mynd ei ffordd, yn bwyta, ac nid yw'n drist mwyach. Adnodau 19–20 (Geni Samuel): Mae'r teulu'n addoli'r bore canlynol ac yn dychwelyd adref i Rama. Mae Elcana yn adnabod ei wraig Hanna, ac mae'r Arglwydd yn ei chofio. Mae hi'n beichiogi ac yn esgor ar fab, gan ei enwi'n Samuel (sy'n golygu "Clywais gan Dduw"), gan ddweud, "Oherwydd fy mod i wedi gofyn iddo gan yr Arglwydd." Adnodau 21–23 (Aros Ar Ôl Nes Diddyfnu): Pan fydd Elcana yn mynd i fyny i Seilo ar gyfer yr aberth blynyddol, mae Hanna yn aros adref, gan ddatgan na fydd yn mynd ond ar ôl i'r plentyn gael ei ddiddyfnu, fel y gall ei gyflwyno'n barhaol gerbron yr Arglwydd. Mae Elcana yn cefnogi ei phenderfyniad. Adnodau 24–28 (Cyflawni'r Addewid): Unwaith y bydd Samuel wedi'i ddiddyfnu, mae Hannah yn ei ddwyn i dŷ'r Arglwydd yn Seilo ynghyd ag offrwm hael (tri bustach, blawd a gwin). Mae hi'n
3
Hannah Mam Samuel
atgoffa Eli o'r ddynes a safodd yn gweddïo wrth ei ymyl flynyddoedd ynghynt, yn datgan mai dyma'r plentyn y gweddïodd amdano, ac yn ei fenthyg i'r Arglwydd cyhyd ag y bydd yn byw.
1 Samuel Pennod 2:1–10: Cân Diolchgarwch Hanna Adnodau 1–3 (Llawenhau yn Sancteiddrwydd Duw): Mae Hanna yn byrstio i weddi broffwydol o fawl. Mae ei chalon yn llawenhau yn yr Arglwydd, mae ei chorn yn ddyrchafu, ac mae hi'n llawenhau yn Ei iachawdwriaeth. Mae hi'n datgan nad oes neb sanctaidd fel yr Arglwydd, na chraig fel Ef. Adnodau 4–5 (Gwrthdroad Amgylchiadau Dynol): Mae Hanna yn dathlu sofraniaeth Duw dros ffawd ddynol: mae bwâu'r cewri wedi'u torri, mae'r rhai sy'n baglu wedi'u gwregysu â nerth, mae'n rhaid i'r rhai llawn gyflogi eu hunain am fara, ac mae'r un diffrwyth wedi esgor ar saith tra bod hi a chanddi lawer o blant wedi gwanhau. Adnodau 6–8 (Grym Duw dros Fywyd a Marwolaeth): Mae'r Arglwydd yn lladd ac yn gwneud yn fyw; mae'n dod â'r bedd i lawr ac yn codi. Mae'n codi'r tlawd o'r llwch ac yn codi'r cardotyn o'r domen i'w gosod ymhlith tywysogion, oherwydd mae colofnau'r ddaear yn eiddo i'r Arglwydd. Adnodau 9–10 (Amddiffyniad y Cyfiawn): Mae Duw yn cadw traed ei saint, ond bydd y drygionus yn dawel yn y tywyllwch, oherwydd ni fydd neb yn gorchfygu trwy nerth. Bydd yr Arglwydd yn barnu eithafoedd y ddaear ac yn rhoi nerth ac yn dyrchafu corn ei eneiniog.
Rhan 2: Gwersi Allweddol a Chymwysiadau Bywyd 1. Gonestrwydd Radical mewn Gweddi Y Wers: Ni chuddiodd Hanna ei phoen y tu ôl i iaith grefyddol gwrtais. Wylodd yn chwerw, tywalltodd ei henaid, a gosododd alar crai gerbron Duw. Cymhwysiad Bywyd: Mae Duw yn ein gwahodd i ddod â'n hemosiynau dilys—tristwch, rhwystredigaeth, chwerwder a hiraeth—yn syth ato. Nid oes angen i chi lanhau'ch emosiynau cyn siarad â Duw; Mae'n delio â galar gonest yn well nag unrhyw un arall. 2. Goresgyn Barn a Chamddealltwriaeth Eraill Y Wers: Camfarnodd hyd yn oed arweinydd ysbrydol (Eli) Hannah, gan ei chyhuddo o feddwdod pan oedd hi mewn gwirionedd mewn cymundeb dwfn â Duw. Ni wnaeth Hannah ddial na dadlau'n amddiffynnol; eglurodd ei safbwynt yn ostyngedig ac yn barchus. Cymhwysiad Bywyd: Pan fydd pobl yn camddeall eich cymhellion, eich brwydrau, neu eiliadau tawel o frwydr ysbrydol, cadwch eich tawelwch meddwl. Cadwch eich ffocws ar Dduw yn hytrach nag amddiffyn eich hun i bob beirniad. 3. Ymddiried yn Nuw Y Tu Hwnt i'r Torri Trwodd (Uniondeb Addewidion) Y Wers: Ar ôl gweddïo mor daer am blentyn, cadwodd Hanna at ei haddewid, gan roi ei mab hirddisgwyliedig yn wirfoddol i wasanaethu’r Arglwydd yn y deml ar ôl iddo gael ei ddiddyfnu.
4
Hannah Mam Samuel
Cymhwysiad Bywyd: Pan fydd Duw yn ateb ein gweddïau dyfnaf, mae'n hawdd dal gafael yn y fendith yn dynn fel ein meddiant ein hunain. Mae Hannah yn ein hatgoffa i ddal ein bendithion yn llac, gan gofio bod popeth a dderbyniwn yn dod oddi wrth Dduw ac yn y pen draw wedi'i fwriadu i'w anrhydeddu Ef. 4. Troi Dioddefaint yn Gân o Fawl Y Wers: Mae stori Hannah yn newid o wylo'n dawel ym Mhennod 1 i gân broffwydol, uchel ei bri o fuddugoliaeth ym Mhennod 2. Symudodd ei ffocws yn llwyr o'i chywilydd yn y gorffennol i gymeriad a sofraniaeth eithaf Duw. Cymhwysiad Bywyd: Mae gan boen ddyddiad dod i ben, ond mae addoliad yn parhau. Pan fydd Duw yn eich tywys trwy gyfnod o brofion neu'n ateb gweddi hir-ddisgwyliedig, gadewch i'ch ymateb fod yn dystiolaeth o'i ddaioni sy'n annog eraill. Prif Bwynt: Mae taith Hanna yn ein dysgu nad oes unrhyw gyfnod o ddiffrwythdra na chywilydd yn barhaol yn nwylo Duw. Mae'n gweld y rhai sy'n cael eu hanwybyddu, yn clywed crio distaw'r rhai sydd wedi torri eu calon, ac yn gallu troi galar yn ddawns.
5