Deborah, Barac, a Jael Barnwyr 4 1 A gwnaeth meibion Israel eto ddrwg yng ngolwg yr ARGLWYDD, wedi marw Ehud. 2 A gwerthodd yr ARGLWYDD hwynt i law Jabin brenin Canaan, a deyrnasai yn Hasor; a Sisera oedd capten ei lu, ac yr oedd yn byw yn Haroseth y Cenhedloedd. 3 A gwaeddodd meibion Israel ar yr ARGLWYDD: canys yr oedd ganddo naw cant o gerbydau haearn; ac ugain mlynedd y gorthrymodd efe feibion Israel yn drwm. 4 A Debora, proffwydes, gwraig Lapidoth, hi a farnodd Israel yr amser hwnnw. 5 A hi a drigodd dan balmwydden Deborah rhwng Rama a Bethel ym mynydd Effraim: a meibion Israel a ddaethant i fyny ati hi am farn. 6 A hi a anfonodd, ac a alwodd Barac mab Abinoam o Cedesnafftali, ac a ddywedodd wrtho, Oni orchmynnodd ARGLWYDD Dduw Israel, gan ddywedyd, Dos, a thyn tua mynydd Tabor, a chymer gyda thi ddeng mil o wŷr o feibion Nafftali, ac o feibion Sabulon? 7 A mi a dynnaf atat ti i afon Cison Sisera, capten byddin Jabin, gyda'i gerbydau a'i luoedd; a mi a'i rhoddaf ef yn dy law. 8 A dywedodd Barac wrthi, Os ei di gyda mi, yna af fi: ond os na ei di gyda mi, yna ni af fi. 9 A dywedodd hi, “Dim ond gyda thi y byddaf yn sicr: er na fydd y daith a gymeri er anrhydedd i ti; oherwydd i law gwraig y gwerth yr ARGLWYDD Sisera.” A chododd Debora, ac aeth gyda Barac i Cedes. 10 A galwodd Barac Sabulon a Nafftali i Cedes; ac aeth i fyny gyda deng mil o wŷr wrth ei draed: ac aeth Debora i fyny gydag ef. 11 Heber y Cenead, o feibion Hobab, tad-yng-nghyfraith Moses, a ymwahanasai oddi wrth y Ceneaid, ac a osodasai ei babell hyd wastadedd Saanaim, yr hwn sydd wrth Cedes. 12 A mynegasant i Sisera fod Barac mab Abinoam wedi mynd i fyny i fynydd Tabor. 13 A chasglodd Sisera ei holl gerbydau, sef naw cant o gerbydau haearn, a'r holl bobl oedd gydag ef, o Haroseth y Cenhedloedd hyd afon Cison. 14 A dywedodd Debora wrth Barac, Cyfod; canys dyma’r dydd y rhoddodd yr ARGLWYDD Sisera yn dy law: onid yw’r ARGLWYDD wedi mynd allan o’th flaen? Felly aeth Barac i lawr o fynydd Tabor, a deng mil o wŷr ar ei ôl.
1
Deborah, Barac, a Jael
15 A drylliodd yr ARGLWYDD Sisera, a'i holl gerbydau, a'i holl lu, â min y cleddyf o flaen Barac; fel y disgynnodd Sisera oddi ar ei gerbyd, ac a ffodd i ffwrdd ar ei draed. 16 Ond Barac a erlidiodd y cerbydau, ac ar ôl y llu, hyd Haroseth y Cenhedloedd: a holl lu Sisera a syrthiodd ar fin y cleddyf; ac ni adawyd un dyn. 17 Ond ffodd Sisera ar ei draed i babell Jael gwraig Heber y Cenead: oherwydd yr oedd heddwch rhwng Jabin brenin Hasor a thŷ Heber y Cenead. 18 A Jael a aeth allan i gyfarfod â Sisera, ac a ddywedodd wrtho, Trowch i mewn, fy arglwydd, trowch ataf fi; nac ofna. A phan drodd efe i mewn ati hi i'r babell, hi a'i gorchuddiodd â mantell. 19 Ac efe a ddywedodd wrthi, Rho i mi, atolwg, ychydig o ddŵr i’w yfed; canys yr wyf yn sychedig. A hi a agorodd botel o laeth, ac a roddodd iddo ddiod, ac a’i gorchuddiodd. 20 Dywedodd wrthi eto, Saf yn nrws y babell; a phan ddelo unrhyw un ac ymofyn â thi, a dweud, A oes unrhyw un yma? dywedi, Na. 21 Yna cymerodd gwraig Jael Heber hoelen o’r babell, a chymerodd forthwyl yn ei llaw, ac aeth ato’n ddistaw, a tharo’r hoelen yn ei demlau, a’i gosod yn y ddaear: oherwydd yr oedd yn cysgu’n drwm ac yn flinedig. Felly y bu farw. 22 Ac wele, fel yr oedd Barac yn erlid Sisera, Jael a ddaeth allan i’w gyfarfod, ac a ddywedodd wrtho, Tyred, a dangosaf i ti’r gŵr yr wyt ti’n ei geisio. A phan ddaeth i’w phabell hi, wele, Sisera yn gorwedd yn farw, a’r hoelen yn ei demlau. 23 Felly y darostyngodd Duw Jabin brenin Canaan y diwrnod hwnnw o flaen meibion Israel. 24 A llaw meibion Israel a lwyddaodd, ac a drechodd Jabin brenin Canaan, nes iddynt ddinistrio Jabin brenin Canaan.
Barnwyr 5 1 Yna canodd Deborah a Barac mab Abinoam y diwrnod hwnnw, gan ddywedyd, 2 Molwch yr ARGLWYDD am ddial Israel, pan offrymodd y bobl eu hunain yn wirfoddol. 3 Clywch, frenhinoedd; gwrandewch, dywysogion; myfi, sef myfi, a ganaf i'r ARGLWYDD; canaf fawl i ARGLWYDD Dduw Israel. 4 ARGLWYDD, pan aethost allan o Seir, pan gerddaist o faes Edom, y crynodd y ddaear, a’r nefoedd a ddiferodd, y cymylau hefyd a ddiferodd ddŵr. 5 Toddodd y mynyddoedd o flaen yr ARGLWYDD, sef y Sinai hwnnw o flaen ARGLWYDD Dduw Israel. 6 Yn nyddiau Samgar mab Anath, yn nyddiau Jael, yr oedd y priffyrdd yn wag, a'r teithwyr yn cerdded ar hyd ffyrdd osgoi. 7 Peidiodd trigolion y pentrefi, peidioddant yn Israel, nes i mi, Deborah, godi, i mi godi yn fam yn Israel. 8 Dewisasant dduwiau newydd; yna yr oedd rhyfel yn y pyrth: a welwyd tarian na gwaywffon ymhlith deugain mil yn Israel? 9 Mae fy nghalon tuag at lywodraethwyr Israel, a gynigiasant eu hunain yn wirfoddol ymhlith y bobl. Bendithiwch yr ARGLWYDD. 10 Llefarwch, chwi sy'n marchogaeth ar asynnod gwynion, chwi sy'n eistedd mewn barn, ac yn rhodio ar y ffordd. 11 Y rhai a achubwyd rhag sŵn saethwyr yn y lleoedd tynnu dŵr, yno y byddant yn adrodd gweithredoedd cyfiawn yr ARGLWYDD, sef y gweithredoedd cyfiawn tuag at drigolion ei bentrefi yn Israel: yna y bydd pobl yr ARGLWYDD yn mynd i lawr i'r pyrth. 12 Deffro, deffro, Debora: deffro, deffro, cana gân: cyfod, Barac, a chymer dy gaethglud yn gaeth, ti fab Abinoam. 13 Yna gwnaeth i'r rhai sy'n weddill arglwyddiaethu dros y pendefigion ymhlith y bobl: gwnaeth yr ARGLWYDD i mi arglwyddiaethu dros y cedyrn.
2
Deborah, Barac, a Jael
14 O Effraim yr oedd gwreiddyn ohonynt yn erbyn Amalec; ar dy ôl di, Benjamin, ymhlith dy bobl; o Machir y daeth llywodraethwyr i lawr, ac o Sabulon y rhai sy'n trin pin yr ysgrifennydd. 15 A thywysogion Issachar oedd gyda Deborah; sef Issachar, a Barac hefyd: anfonwyd ef ar draed i'r dyffryn. I ddosbarthiadau Reuben yr oedd meddyliau mawrion calon. 16 Pam yr arhosaist ymhlith corlannau’r defaid, i glywed brefu’r praidd? Am ddosbarthiadau Reuben yr oedd chwiliadau calon mawr. 17 Arhosodd Gilead y tu hwnt i’r Iorddonen: a pham yr arhosodd Dan mewn llongau? Arhosodd Aser ar lan y môr, ac arhosodd yn ei fylchau. 18 Pobl oedd Sabulon a Nafftali a beryglodd eu bywydau hyd at farwolaeth yn uchelfannau'r maes. 19 Daeth y brenhinoedd ac ymladd, yna ymladdodd brenhinoedd Canaan yn Taanach wrth ddyfroedd Megido; ni chymerasant elw o arian. 20 Ymladdasant o'r nefoedd; ymladdodd y sêr yn eu cyrsiau yn erbyn Sisera. 21 Afon Cison a’u hysgubodd hwynt ymaith, yr hen afon honno, afon Cison. O fy enaid, ti a sathraist nerth. 22 Yna y torrwyd traed y ceffylau gan y rhuthriadau, rhuthriadau eu cedyrn. 23 Melltithiwch Meros, meddai angel yr ARGLWYDD, melltithiwch yn chwerw ei thrigolion; am na ddaethant i gynorthwyo’r ARGLWYDD, i gynorthwyo’r ARGLWYDD yn erbyn y cedyrn. 24 Bendithiedir Jael gwraig Heber y Cenead uwchlaw menywod, bendithiedir hi uwchlaw menywod yn y babell. 25 Gofynnodd am ddŵr, a rhoddodd hi laeth iddo; dug hi fenyn allan mewn dysgl fawreddog. 26 Rhoddodd ei llaw at yr hoelen, a'i llaw dde at forthwyl y gweithwyr; ac â'r morthwyl y trawodd Sisera, torrodd ei ben ef, wedi iddi drywanu a thorri ei demlau. 27 Wrth ei thraed y plygodd, syrthiodd, gorweddodd: wrth ei thraed y plygodd, syrthiodd: lle y plygodd, yno y syrthiodd yn farw. 28 Edrychodd mam Sisera allan drwy’r ffenestr, a gwaeddodd drwy’r dellt, “Pam y mae ei gerbyd mor oedi cyn dod? Pam y mae olwynion ei gerbydau’n oedi?” 29 Atebodd ei merched doeth hi, ie, dychwelodd ateb iddi ei hun, 30 Onid ydynt wedi rhuthro? onid ydynt wedi rhannu'r ysglyfaeth; i bob gŵr un neu ddwy lances; i Sisera ysglyfaeth o amryliwiau, ysglyfaeth o amryliwiau o waith nodwydd, o amryliwiau o waith nodwydd ar y ddwy ochr, yn cyfateb i gyddfau'r rhai sy'n cymryd yr ysbail? 31 Felly bydded i’th holl elynion ddifetha, O ARGLWYDD: ond bydded y rhai sy’n ei garu fel yr haul pan fyddo yn mynd allan yn ei nerth. A chafodd y wlad orffwys am ddeugain mlynedd.
Sylwebaeth Hanes Deborah, Barac, a Jael a geir ym mhenodau 4 a 5 o’r Barnwyr yn cofnodi un o achubiaethau mwyaf trawiadol Israel rhag gormes dramor. Mae'n tynnu sylw at sofraniaeth ddwyfol, arweinyddiaeth ddewr, a sut mae Duw yn defnyddio offer annisgwyl i gyflawni Ei ddibenion.
Rhan 1: Dadansoddiad Adnod wrth Adnod Barnwyr Pennod 4: Hanes Gwaredigaeth Adnodau 1–3: Pechod a Gormes Creulon Israel Ar ôl marwolaeth y barnwr Ehud, mae'r Israeliaid unwaith eto'n gwneud drwg yng ngolwg yr Arglwydd. O ganlyniad, mae Duw yn eu rhoi i law Jabin, brenin Canaan (sy'n teyrnasu yn Hasor), y mae ei gadlywydd milwrol yn Sisera . Mae Sisera yn gorthrymu Israel yn llym am ugain mlynedd gan ddefnyddio llu milwrol aruthrol o 900 o gerbydau haearn . Mae plant Israel yn gweiddi ar yr Arglwydd am gymorth.
3
Deborah, Barac, a Jael
Adnodau 4–9: Galwad Deborah a Barac Deborah , proffwydes a gwraig Lapidoth, yn barnu Israel ar hyn o bryd, yn eistedd o dan balmwydden Deborah. Mae hi'n anfon am Barac mab Abinoam ac yn rhoi gorchymyn gan Dduw: mae i gymryd 10,000 o ddynion o Nafftali a Sabulon i Fynydd Tabor, a bydd Duw yn tynnu Sisera a'i gerbydau i afon Cison. Mae Barac yn ymateb yn amodol: “Os ewch chi gyda mi, yna af finnau: ond os na ewch chi gyda mi, yna ni af” . Mae Deborah yn cytuno i fynd, ond mae'n proffwydo na fydd y daith yn dod ag anrhydedd personol iddo , oherwydd bydd yr Arglwydd yn gwerthu Sisera i law menyw. Adnodau 10–16: Y Frwydr ym Mynydd Tabor a Chison Mae Barac yn galw Sabulon a Nafftali i Cadesh, gan gasglu 10,000 o ddilynwyr gyda Deborah yn ei gwmni. Pan glywodd Sisera am hyn, mae'n casglu ei 900 o gerbydau haearn a'i holl filwyr i afon Cison. Mae Deborah yn dweud wrth Barac am godi, gan ddatgan, "Onid yw'r ARGLWYDD wedi mynd allan o'th flaen?" Mae Barac yn arwain ei ddynion i lawr y mynydd, ac mae'r ARGLWYDD yn drysu (yn gyrru llwybrau) Sisera a'i fyddin . Mae byddin Sisera yn cael ei dinistrio'n llwyr gan fin y cleddyf, heb adael neb yn fyw, tra bod Sisera yn gadael ei gerbyd ac yn ffoi ar droed. Adnodau 17–22: Jael a Threchu Sisera Mae Sisera yn ffoi i babell Jael , gwraig Heber y Cenead, oherwydd bod heddwch rhwng tŷ brenhinol Jabin a theulu Heber. Mae Jael yn mynd allan i'w gyfarfod, yn ei wahodd i mewn, ac yn ei orchuddio. Mae Sisera yn gofyn am ddŵr; yn lle hynny, mae hi'n rhoi menyn (llaeth ceuledig) iddo mewn dysgl fawreddog . Wedi blino'n lân ac yn ymddiried, mae Sisera yn syrthio i gysgu'n drwm. Mae Jael yn cymryd hoelen babell (peg) a morthwyl yn ei llaw yn dawel, yn mynd ato'n ysgafn, ac yn gyrru'r hoelen trwy ei demlau i'r llawr, gan ei ladd ar unwaith. Pan fydd Barac yn cyrraedd i'w erlid, mae Jael yn dangos cadlywydd marw'r gelyn iddo, gan gyflawni proffwydoliaeth Deborah. Adnodau 23–24: Goruchafiaeth y Brenin Jabin Ar y diwrnod hwnnw, darostyngodd Duw Jabin brenin Canaan o flaen meibion Israel, a llwyddodd llaw Israel a gorchfygodd yn ei erbyn nes ei ddinistrio. Barnwyr Pennod 5: Cân Deborah a Barac Adnodau 1–5: Moliant i'r Arglwydd Mae Deborah a Barac yn canu cân fuddugoliaethus, gan foli Duw am arweinwyr gwirfoddol a phobl ewyllysgar Israel. Maen nhw'n cofio presenoldeb mawreddog, daeargrynnol Duw pan orymdeithiodd o Seir ac Edom. Adnodau 6–11: Anialwch Israel wedi'i Droi at Gyfiawnder Mae'r gân yn dwyn i gof ddyddiau tywyll gormes pan oedd priffyrdd yn wag a phobl y pentref yn cuddio nes i Deborah godi'n "fam yn Israel" . Mae'n gwahodd llywodraethwyr, barnwyr, a phobl gyffredin y dref a gasglwyd wrth y dyfrfannau i adrodd gweithredoedd cyfiawn a gweithredoedd gwaredigaeth yr Arglwydd. Adnodau 12–18: Llwythau Ewyllysgar yn erbyn Llwythau Hunanfodlon Mae galwad fuddugoliaethus yn mynd allan at Barac i arwain y gaethglud yn gaeth. Mae'r gân yn manylu ar ba lwythau a wirfoddolodd yn eiddgar— Ephraim, Benjamin, Machir, Sabulon, Issachar, a Nafftali —ac yn ceryddu'n llym y rhai a arhosodd ar ôl wrth eu corlannau neu eu harfordiroedd, fel Reuben, Dan, ac Asher .
4
Deborah, Barac, a Jael
Adnodau 19–23: Y Frwydr Gosmig a Melltith Meroz Ymladdodd brenhinoedd Canaan, ond "ymladdodd y sêr yn eu cyrsiau yn erbyn Sisera" (sy'n awgrymu ymyrraeth ddwyfol, glaw trwm yn debygol o droi afon Cison yn lifogydd a ataliodd y cerbydau haearn rhag gweithio). Ysgubodd afon hynafol Cison y gelyn i ffwrdd. Mynegir melltith chwerw ar ddinas Meros am na ddaethant allan "i gynorthwyo'r ARGLWYDD yn erbyn y cedyrn". Adnodau 24–27: Anrhydeddu Dewrder Jael Caiff Jael ei dathlu fel "bendigedig uwchlaw menywod" yn y babell. Mae'r gân yn disgrifio'n fyw ei gweithred bendant—estyn am y morthwyl a gyrru'r hoelen trwy ben Sisera, lle suddodd a syrthio'n farw wrth ei thraed. Adnodau 28–30: Eironi Mam Sisera Mae finiet dramatig, eironig yn symud i fam Sisera yn edrych allan o'i ffenestr dellt, gan feddwl yn bryderus pam fod cerbyd ei mab mor araf yn dychwelyd. Mae ei merched doeth yn ei chysuro gyda'r rhith ei fod ond yn rhannu'r ysbail—caethion a brodwaith cyfoethog—heb sylweddoli ei fod eisoes wedi marw. Adnod 31: Gweddi Gloi Mae'r gân yn gorffen gyda gweddi bwerus: "Felly bydded i'th holl elynion ddifetha, O ARGLWYDD: ond bydded i'r rhai sy'n ei garu fod fel yr haul pan fyddo'n mynd allan yn ei nerth." Yn dilyn y fuddugoliaeth hon, mae'r wlad wedi cael gorffwys am ddeugain mlynedd .
Rhan 2: Gwersi Allweddol a Chymwysiadau Bywyd Duw yn Defnyddio'r Annhebygol a'r Cyffredin: Ni ddaeth gwaredigaeth trwy fyddin imperialaidd draddodiadol gydag arfau elitaidd, ond trwy fenyw gyffredin (Jael) yn defnyddio peg a morthwyl pabell cartref, gan ddangos bod Duw yn ymhyfrydu mewn defnyddio offer gostyngedig at ddibenion anghyffredin. Perygl Niwtraliaeth Ysbrydol a Hunanfodlonrwydd: Mae cân Deborah yn beirniadu'n ffyrnig y llwythau a arhosodd gartref (fel Reuben a Dan) ac yn melltithio Meros am wrthod helpu. Caiff niwtraliaeth ysbrydol mewn cyfnodau o argyfwng moesol ei thrin fel gwrthwynebiad; gelwir credinwyr i ymgysylltu’n weithredol yn hytrach na statws gwyliwr cyfforddus. Pŵer Partneriaeth ac Anogaeth: Cydnabu Barac ei angen am sail ysbrydol, gan ofyn i Deborah fynd gydag ef i'r frwydr. Yn aml, mae Duw yn cynllunio ein buddugoliaethau ysbrydol ac ymarferol o amgylch cymuned, atebolrwydd cydfuddiannol, a phartneriaeth dduwiol yn hytrach nag unigolyddiaeth ynysig. Dychwelyd y Gogoniant i Dduw: Yn syth ar ôl cyflawni llwyddiant milwrol enfawr, ni wnaeth Deborah a Barac ymffrostio yn eu disgleirdeb tactegol eu hunain; yn hytrach, fe wnaethon nhw dorri i mewn i gân o addoliad gan briodoli'r holl ogoniant, pŵer hanesyddol, a buddugoliaeth yn ôl i'r Arglwydd. Mewn tymrau o fuddugoliaeth bersonol neu broffesiynol, mae canmoliaeth fwriadol a gostyngeiddrwydd yn cadw ein ffocws wedi'i angori ar wir ffynhonnell ein cryfder.
5