Yaxshi samariyalik Luqo 10:25-37 25 Shunda bir qonunshunos o'rnidan turib, Isoni vasvasaga solib: «Ustoz, abadiy hayotga ega bo'lish uchun nima qilishim kerak?» deb so'radi. 26 Iso unga: — Tavrotda nima yozilgan? Qanday oʻqiyapsiz? — deb soʻradi. 27 U javoban dedi: «Egang Xudovandni butun qalbing bilan, butun joning bilan, butun kuching bilan va butun onging bilan sev, qo'shningni esa o'zing kabi sev». 28 Iso unga: « To‘g‘ri javob berding. Shuni qilgin, shunda yashaysan», – dedi. 29 Lekin u o'zini oqlamoqchi bo'lib, Isodan: «Mening qo'shnim kim?» – deb so'radi. 30 Iso javob berdi: — Bir odam Quddusdan Yerixoga borib, oʻgʻrilar qoʻliga tushibdi. Ular uning kiyimlarini yechib, yarador qilib, yarim oʻlik holda qoldirib ketishgan. 31 Tasodifan bir ruhoniy o'sha yo'ldan tushib kelayotgan edi. U uni ko'rib, narigi tomondan o'tib ketibdi. 32 Xuddi shunday, bir levi ham o'sha yerda bo'lganida, kelib, uni ko'rib, narigi tomondan o'tib ketdi. 33 Ammo bir samariyalik yo'lda ketayotganida, u yerga kelib qoldi. Uni ko'rib, unga rahmi keldi. 34 U uning oldiga borib, yaralarini bog'ladi, moy va sharob quydi va uni o'z aravasiga mindirdi. Keyin uni mehmonxonaga olib kelib, unga g'amxo'rlik qildi. 35 Ertasi kuni ketayotganda, ikki pens chiqarib, mezbonga berib: “Unga gʻamxoʻrlik qil, qancha koʻp sarflasang, men qaytib kelganimda senga qaytaraman”, dedi. 36 Sizningcha, bu uch kishidan qaysi biri o'g'rilar qo'liga tushgan odamning qo'shnisi bo'lgan? 37 Iso unga: «Unga rahm qilgan»,— dedi. Iso unga: « Bor va sen ham shunday qil», — dedi. Yaxshi samariyalik haqidagi hikoya (Luqo 10:25–37) Iso Masihning eng mashhur masallaridan biridir. Unda chinakam sevgi, rahm-shafqat va qo'shni bo'lish nimani anglatishi haqida chuqur sharh berilgan. Bu yerda hikoyaning umumlashtiruvchi oyatma-oyat tahlili, so'ngra asosiy saboqlar va amaliy qo'llanmalar keltirilgan.
1
Yaxshi samariyalik
Oyatma-oy taqsimoti Luqo 10:25–28 — Qonunchining sinovi va buyuk amrlar 25-oyat: Muso qonunini o'rganuvchi bir huquqshunos Isoni sinash uchun o'rnidan turib, abadiy hayotga ega bo'lish uchun nima qilishi kerakligini so'raydi. 26-oyat: Iso savolga Muqaddas Yozuvlarga murojaat qilib, huquqshunosdan Tavrotni qanday o'qishini so'raydi. 27-oyat: Advokat aniq javob beradi va Qonunni ikkita asosiy tamoyilga umumlashtiradi: Xudoni butun qalbing, joning, kuching va onging bilan sevish va qo'shningni o'zing kabi sevish (Qonunlar 6:5 va Levilar 19:18 ga murojaat qilib). 28-oyat: Iso uning javobini maqtab, buni qilish hayot baxsh etishini aytadi. Luqo 10:29–32 — Tavsiya va kutilmagan kuzatuvchilar 29-oyat: O'zini oqlashga yoki burchining doirasini cheklashga harakat qilib, advokat: "Xo'sh, mening qo'shnim kim?" deb so'raydi. 30-oyat: Iso masalni boshlaydi. Quddusdan Yerixoga tik va xavfli yo'ldan ketayotgan bir kishi o'g'rilar qurboniga aylanadi. Ular uning kiyimlarini yechib olishadi, qattiq kaltaklashadi va yarim o'lik holda qoldirishadi. 31-oyat: Ruhoniy o'sha yo'ldan kelmoqda. Yarador odamni ko'rib, qarama-qarshi tomonga o'tib, yurishda davom etmoqda. 32-oyat: Keyin bir levi (ma'bad xizmatchisi) keladi. U yarador odamga qaraydi, lekin ruhoniy singari narigi tomonga o'tib, yonidan o'tib ketadi. Luqo 10:33–35 — Rahmdil samariyalik 33-oyat: O'sha davrdagi ko'plab yahudiylar tomonidan juda nafratlangan va ulardan uzoqda bo'lgan guruh a'zosi bo'lgan samariyalik yo'ldan o'tib ketadi. Yarador odamni ko'rib, u chuqur hamdardlik his qiladi. 34-oyat: Samariyalik to'g'ridan-to'g'ri odamning oldiga boradi, uning yaralarini bog'laydi, ularni moy va sharob bilan davolaydi (o'sha davrning keng tarqalgan dorivor usullari), uni o'z otiga mindiradi, mehmonxonaga olib keladi va tun bo'yi unga g'amxo'rlik qiladi. 35-oyat: Ertasi kuni samariyalik mehmonxona egasiga qo'shimcha parvarish uchun ikki pens (denariy) beradi va qaytib kelib, qo'shimcha xarajatlarni qoplashga va'da beradi. Luqo 10:36–37 — Amaliy xulosa 36-oyat: Iso asl savolni boshqa tomonga o'girib, advokatdan uchta sayohatchidan qaysi biri jabrlanuvchiga qo'shni bo'lib xizmat qilganini so'raydi. 37-oyat: “Samariyalik”, deb aytishga jur’at eta olmagan advokat: “Unga rahm qilgan”, deb javob beradi. Iso unga buyuradi: “ Bor va sen ham shunday qil ” , deydi.
Asosiy saboqlar va hayotga tatbiq etish "Qo'shni" tushunchasini qayta ta'riflash: Qo'shni bo'lish geografik, etnik yoki ijtimoiy chegaralar bilan emas, balki muhtoj bo'lgan har bir kishiga sevgi va rahm-shafqat ko'rsatishga tayyorlik bilan belgilanadi. An'anaga nisbatan mehr-shafqat: Diniy bilim yoki ijtimoiy mavqe faol sevgisiz deyarli hech narsa anglatmaydi. Ruhoniy ham, levi ham insoniy hamdardlik hisobiga diniy poklik yoki qulaylikni saqlab qolishgan.
2
Yaxshi samariyalik
Harakatga yo'naltirilgan sevgi: Haqiqiy sevgi amaliy va qimmat harakatlarni talab qiladi. Samariyalik notanish odamni qayta tiklash uchun o'z vaqtini, resurslarini, xavfsizligini va shaxsiy tasallisini qurbon qildi. Xurofotlarni yengish: Yordam va yaxshilik ko'pincha kutilmagan manbalardan keladi. Bu masal bizni jamiyatning noto'g'ri qarashlaridan tashqariga qarashga va har bir insonda insoniylikni ko'rishga undaydi.
Yahudiylar va samariyaliklar o'rtasidagi tarixiy ma'lumotlar Birinchi asrda yahudiylar va samariyaliklar o'rtasidagi adovat shunchaki yengil ijtimoiy raqobat emas edi; bu etnik kelib chiqish, siyosat va asosiy diniy e'tiqodlarga asoslangan chuqur ildiz otgan, asrlar davomida mavjud bo'lgan bo'linish edi. Luqo 10-bobdagi Isoning tinglovchilari nima uchun samariyalikning hikoya qahramoni sifatida tilga olinganini eshitib hayratda qolishganini to'liq tushunish uchun bu adovat qanday rivojlanganini tushunishga yordam beradi.
1. Tarixiy bo'linish: Bo'lingan kelib chiqishlar Ossuriya istilosi (miloddan avvalgi 722-yil): Ossuriya imperiyasi Shimoliy Isroil qirolligini (Samariya) bosib olganida, ular ko'plab isroilliklarni surgun qilishdi va bu hududga begona xalqlarni joylashtirdilar. Aralash nasl-nasab: Chet ellik ko'chmanchilar bilan aralash nikohda qolganlarning avlodlari. Samariyaliklar o'zlarini shimoliy qabilalarning (Efrayim va Manashe) haqiqiy, uzluksiz avlodlari deb ta'kidlashsa-da, yahudiylar ularni etnik poklik va sadoqatli ibodatdan voz kechgan buzuq "aralash irq" yoki yarim qonlilar deb bilishgan.
2. Ma'badni qayta qurish va siyosiy mojaro Ezra va Naximiyaga qarshilik (miloddan avvalgi V asr): Yahudiy surgunlari Bobildan Quddus va Ikkinchi Ma'badni qayta qurish uchun qaytib kelganlarida, samariyaliklar loyihaga qo'shilishni taklif qilishdi. Yahudiy rahbarlari ularni diniy jihatdan murosaga kelgan deb hisoblab, ularning yordamini rad etishdi. Qasos: Bunga javoban, samariyalik rahbarlar Fors hukumatiga Quddusni qayta tiklashni kechiktirish va buzish uchun faol ravishda lobbichilik qilishdi. Bu esa uzoq davom etadigan siyosiy achchiqlikni keltirib chiqardi.
3. Diniy bo'linish: Gerizim tog'i va Sion tog'i Raqobatlashayotgan ibodatxonalar: Quddus tomonidan rad etilgan samariyaliklar Shakam yaqinidagi Gerizim tog'ida o'z ma'badlarini qurdilar va bu Muso tomonidan belgilangan haqiqiy ma'bad ekanligini da'vo qilishdi. Bir oz farqli Muqaddas Yozuvlar: Samariyaliklar faqat Samariyalik Besh Kitobni (Musoning dastlabki beshta kitobi) Muqaddas Yozuv sifatida qabul qilishgan, ibroniy payg'ambarlari, yozuvlari va Quddus an'analarini rad etishgan.
3
Yaxshi samariyalik
Samariyaliklar ibodatxonasining vayron qilinishi (miloddan avvalgi 110-yil): Xasmon davrida, yahudiy oliy ruhoniysi Jon Girkan Samariyaga bostirib kirib, Gerizim tog'idagi Samariyaliklar ibodatxonasini vayron qilganida, keskinlik eng yuqori cho'qqiga chiqdi. Bu vayron qilish avlodlar o'rtasida chuqur o'zaro nafratni mustahkamladi.
4. Iso Masihning xizmati davridagi birinchi asr haqiqati Yangi Ahd davriga kelib, bo'linish kundalik hayotga ta'sir ko'rsatdi:
Qochish va ijtimoiy masofa: Galileya va Yahudiya o'rtasida sayohat qilgan yahudiy sayohatchilar ko'pincha Samariya hududiga qadam bosmaslik uchun Iordan daryosi vodiysidan aylanib o'tishgan. Madaniy haqoratlar: Yahudiyni "samariyalik" deb atash jiddiy haqorat edi, bu ularni bid'atchi yoki murtad deb atashga teng edi (Yuhanno 8:48 da ko'rsatilganidek). Bulg'anish hodisalari: Flaviy Iosif Flaviyning tarixiy hikoyalariga ko'ra, Isoning yoshligida bir guruh samariyaliklar Fisih bayrami paytida Quddus ma'badini bulg'ash uchun odam suyaklarini yashirincha ichkariga sochib yuborishgan.
Nima uchun bu kontekst masalni kengaytiradi
advokat "Mening qo'shnim kim?" deb so'raganida , u chegara chizig'ini kutgan edi — bu "qo'shni" faqat qonunga bo'ysunadigan yahudiy fuqarolariga tegishli ekanligini tasdiqlaydi. Iso samariyalikni hikoyaga tanishtirganda: Qahramonning shok omili: Tinglovchilar ruhoniy, levi va isroillik oddiy odamdan iborat rivoyat uchligini kutishgan. Nafratlangan samariyalikni uchinchi o'ringa qo'yish ularning madaniy umidlarini butunlay barbod qildi. Dinamikani teskari aylantirish: Yarador yahudiy hayoti uchun qasamyod qilgan dushmaniga ishonishi kerak edi. Qo'shnichilik sevgisini qayta aniqlash: Iso rahm-shafqat tarixiy nafrat, noto'g'ri qarashlar va ijtimoiy chegaralarni e'tiborsiz qoldirishini isbotladi. Haqiqiy qo'shnichilik, kelib chiqishidan qat'i nazar, muhtoj har bir kishiga mehr-shafqatli harakatlar orqali namoyon bo'ladi.
Ilohiy rahm-shafqatning radikal tabiati va o'zini oqlovchi qonunchilik Yaxshi samariyalik haqidagi masal ko'pincha mehr-oqibat haqida axloqiy ko'rsatma sifatida o'qilsada, uning asosiy ilohiy chuqurligi ancha chuqurroqdir. Ushbu parchadagi eng ko'zga ko'ringan ilohiyotshunoslik mavzularidan biri bu Ilohiy rahm-shafqatning radikal tabiati va o'zini oqlovchi qonunchilikdir . Mana bu mavzuni uch o'lchovda ko'rib chiqish:
1. O'zini oqlash va qalbni o'zgartirish
Muloqot huquqiy va ilohiy munozara bilan boshlanadi: Advokatning niyati: 29-oyatda advokat "Mening qo'shnim kim?" deb so'raganligi aniq ta'kidlangan , chunki u "o'zini oqlamoqchi" edi. U o'z majburiyatlari atrofida chegara chizishga
4
Yaxshi samariyalik
imkon beradigan aniq huquqiy ta'rifni - burchining qayerda tugashini va u bemalol sevishni to'xtatishi mumkinligini ko'rsatadigan chiziqni izlayotgan edi. Ilohiy mojaro: Advokat solihlikni qonuniy chegara chiziqlarining nazorat ro'yxati sifatida ko'rgan. Iso solihlikni shartsiz sevgida ifodalanadigan qalbning holati sifatida qayta ta'riflaydi. Qarama-qarshilik: Haqiqiy xudojo'ylikni biz vazifalarimizni qanchalik tor belgilashimiz bilan emas, balki Xudoning marhamatini qanchalik keng yoyishimiz bilan o'lchab bo'lmaydi.
2. Shafqatsiz marosim pokligining illyuziyasi
Ruhoniy va levining ishtiroki diniy ustuvorlik haqidagi muhim ilohiy ogohlantirishni ta'kidlaydi: Poklik qonunlari va muhimroq masalalar: Eski Ahd qonuniga ko'ra, o'lik jasadga teginish ruhoniyni marosim bilan nopok qilgan (Levilar 21:1). Yo'lda qurbon "yarim o'lik" bo'lgan (Luqo 10:30). Agar ruhoniy yoki levi to'xtab, uni o'lik holda topsa, ular marosim bilan bulg'anish, diniy burchlarini buzish va jamiyatda o'z o'rnini egallash xavfi ostida bo'lishgan. Noto'g'ri ustuvorlik: Ular axloqiy mohiyatdan ko'ra marosim soyasini ustuvor deb bilishgan . Iso Xushxabarlar davomida sevgi, rahm-shafqat va inson hayoti marosim protokollaridan (masalan, shanba kuni shifo) ustun turishini doimiy ravishda o'rgatadi. Ilohiy tushuncha: Insonni azob-uqubatlarga undash o'rniga, uni undan himoya qiladigan din Xudoning xarakterini aks ettirmaydi.
3. Rahmdillik iymonning haqiqiy o'lchovi sifatida Iso advokatning dastlabki savolining butun asosini o'zgartiradi: Advokat so'radi:
Iso javob berdi:
"Mening qo'shnim kim?" (Diqqat: Mening sevgimni kim qabul qilishga loyiq?)
"Ushbu uch kishidan qaysi biri unga qo'shni edi?" (Diqqat: Men qanday insonman?)
Faol inoyat: Samariyalikning rahm-shafqati qimmatga tushdi, xavfli va shartsiz edi. U xavfli yo'lda o'z xavfsizligini xavf ostiga qo'ydi, o'z moyi va sharobidan foydalandi, otidan voz kechdi, pulini sarfladi va ko'proq pul to'lash uchun qaytib kelishga va'da berdi. Xudoning tabiatini aks ettirish: Muqaddas Kitob ilohiyotida rahm-shafqat ( ibroniy tilida hesed , yunon tilida eleos ) shunchaki hamdardlik hissi emas; bu ahdga asoslangan, faol hamdardlikdir. Samariyalik o'zini dushman deb hisoblagan odamga nohaq mehr ko'rsatib, Xudoning inoyatining timsoli bo'ldi.
Tarixiy allegorik talqin (Xristologik qarash) Cherkov tarixi davomida ilk ilohiyotshunoslar (masalan, Avgustin, Origen va Xrizostom) ham masalda chuqur xristologik mavzu singdirilganini ko'rishgan:
5
Yaxshi samariyalik
Yiqilgan Sayohatchi: Solihlikdan mahrum bo'lgan va gunoh tufayli yaralangan insoniyat, yiqilgan dunyo yo'lida yarim o'lik holda qoldi. Ruhoniy va Levi: Qonun va Qurbonlik Tizimi, bu insonning gunohkorligini kuzatishi mumkin edi, ammo uni davolash yoki qutqarish kuchiga ega emas edi. Yaxshi samariyalik: Iso Masihning o'zi — diniy idora tomonidan nafratlangan, rad etilgan va begona deb hisoblangan, ammo to'g'ridan-to'g'ri insoniyat halok bo'layotgan joyga kelgan. Yogʻ, sharob va mehmonxona: Ilohiy inoyat, Muqaddas Ruh va U qaytib kelguncha shifo topish uchun boshpana sifatida cherkov. Asosiy tarixiy kontekst axloqiy va ahd saboq bo'lsa-da, bu an'anaviy xristologik qarash biz boshqalarga faqat radikal rahm-shafqat ko'rsatishimiz mumkinligini ta'kidlaydi, chunki Masih bizga ma'naviy jihatdan qashshoq bo'lganimizda birinchi marta radikal rahm-shafqat ko'rsatgan.
6