Deborah, Baraq va Yoel Hakamlar 4 1 Ehud vafot etgandan keyin, Isroil xalqi yana Egamizning nazarida yomon ishlar qildi. 2 Egamiz ularni Xazorda hukmronlik qilgan Kanʼon shohi Yobinning qoʻliga berdi. Yobinning qoʻshin boshligʻi Sisaro edi. Sisaro Xaroshetda yashardi. 3 Isroil xalqi Egamizga iltijo qildi, chunki uning to'qqiz yuzta temir aravasi bor edi va u Isroil xalqini yigirma yil davomida qattiq zulm qildi. 4 O'sha paytda Lapido'tning xotini, payg'ambar ayol Dobira Isroilga hakamlik qilardi. 5 U Efrayim tog'idagi Rama bilan Baytil oralig'idagi Deboraning palma daraxti tagida yashardi. Isroil xalqi esa hukm chiqarish uchun uning oldiga kelishardi. 6 U Kedeshnaftalidan Abunaam oʻgʻli Baraqni chaqirtirib, unga dedi: — Isroil xalqining Xudosi — Egamiz: “Bor, Tobor togʻiga chiq. Oʻzing bilan Naftali va Zabulun qabilalaridan oʻn ming kishini ol”, deb amr qilmaganmidi? 7 Men Yobin lashkarboshisi Sisaroni, uning aravalari va ko'plab askarlarini Kishon daryosiga olib boraman va uni sizning qo'lingizga topshiraman. 8 Baraq unga: — Agar men bilan borsang, men ham boraman, agar men bilan bormasang, men ham bormayman, — dedi. 9 U: «Men albatta sen bilan boraman, lekin sen boradigan yo‘l sening sharafing bo‘lmaydi, chunki Egamiz Sisaroni bir ayolning qo‘liga sotadi», – dedi. Shunda Dobira o‘rnidan turib, Baraq bilan Kedeshga yo‘l oldi. 10 Baraq Zabulun va Naftali qabilalarini Kedeshga chaqirdi va o'n ming kishi bilan birga yo'lga chiqdi. Dobira ham u bilan birga yo'lga chiqdi. 11 Musoning qaynatasi Xo'vabning avlodlaridan bo'lgan Xaynilik Xaber Xayniliklardan ajralib, Kedesh yaqinidagi Zanayim tekisligida chodirini qurdi. 12 Ular Sisaroga Abunaam o'g'li Baraqning Tovur tog'iga chiqqanini aytishdi. 13 Sisaro oʻzining barcha aravalarini, toʻqqiz yuzta temir aravasini va u bilan birga boʻlgan barcha odamlarni Xaroshetdan Xishon daryosigacha toʻpladi.
1
Deborah, Baraq va Yoel
14 Dobira Baraqqa: «O‘rningdan tur, chunki bugun Egamiz Sisaroni qo‘lingga topshirgan kun. Egamiz sening oldingda bormayaptimi?» — dedi. Shunday qilib, Baraq o‘n ming kishi bilan birga Tovur tog‘idan tushdi. 15 Egamiz Baraq oldida Sisaroni, uning barcha aravalari va lashkarini qilichdan o'tkazib, sarosimaga soldi. Sisaro aravasidan tushib, qochib ketdi. 16 Baraq jang aravalari va lashkarini Xaroshetgacha ta'qib qildi. Sisaroning butun lashkari qilichdan o'tkazildi, birorta ham odam qolmadi. 17 Sisaro esa Xanoiy Xaberning xotini Yovelning chodiriga qochib ketdi, chunki Xazor shohi Yobin bilan Xaberning xonadoni o'rtasida tinchlik bor edi. 18 Yovel Sisaroni kutib olish uchun tashqariga chiqib, unga: «Kiring, hazratim, mening oldimga kiring, qo'rqmang», dedi. U chodirga kirganida, Sisaro uni rido bilan yopdi. 19 U ayolga: «Chanqadim, menga ozgina suv bering», dedi. Ayol sutli shishani ochib, unga suv berdi va uni yopdi. 20 U yana ayolga dedi: — Chodirning eshigi oldida tur. Agar kimdir kelib sendan: “Bu yerda biron kishi bormi?” deb so‘rasa, “Yo‘q”, deb javob ber. 21 Shunda Yoel Xaberning xotini chodirning mixini va bolg'asini olib, sekingina uning yoniga bordi va mixni uning chakkasiga urib, yerga sanchdi. U qattiq uxlab, charchagan edi. Shunday qilib, u vafot etdi. 22 Baraq Sisaroni ta'qib qilayotganida, Yovel uni kutib olgani chiqib: “Kel, men senga izlayotgan odamni ko'rsataman”, dedi. U uning chodiriga kirganda, Sisaro o'lik holda yotgan edi, chakkasiga mix sanchilgan edi. 23 Shunday qilib, Xudo o'sha kuni Kan'on shohi Yobinni Isroil xalqiga bo'ysundirdi. 24 Isroil xalqining qo'li ko'payib, Kan'on shohi Yobinga qarshi g'alaba qozondi, toki ular Kan'on shohi Yobinni yo'q qilmaguncha.
Hakamlar 5 1 O'sha kuni Abunaam o'g'li Baraq bilan Debora shunday qo'shiq aytishdi: 2 Isroil xalqi o'zini ixtiyoriy ravishda qurbon qilgani uchun, Xudovandga hamdu sanolar bo'lsin. 3 Ey shohlar, quloq solinglar, ey beklar, quloq solinglar! Men, Isroil xalqining Xudosi — Egamizga qo‘shiq aytaman, Isroil xalqining Xudosi — Egamizga hamdu sanolar kuylayman. 4 Ey Xudovand, Sen Seirdan chiqqaningda, Edom dalasidan chiqqaningda, Yer titradi, osmon tomchiladi, bulutlar ham suv tomchiladi. 5 Tog'lar Egamiz oldida erib ketdi, Sinay tog'i Isroil Xudosi Egamiz oldida erib ketdi. 6 Anat oʻgʻli Shamgar davrida, Yovel davrida yoʻllar boʻsh edi, yoʻlovchilar aylanma yoʻllardan oʻtishardi. 7 Men, Deborah, Isroilda ona bo'lib o'rnimdan turgunimcha, qishloq aholisi to'xtab qoldi, Isroilda to'xtab qoldi. 8 Ular yangi xudolarni tanladilar; shunda darvozalarda urush bo'ldi. Isroilning qirq ming kishisi orasida qalqon yoki nayza ko'rindimi? 9 Mening yuragim Isroil hukmdorlariga, xalq orasida o'zlarini ixtiyoriy ravishda fido qilganlarga qaratilgan. Xudovandga hamdu sanolar bo'lsin! 10 Ey oq eshaklarga minib yurganlar, hukmda o'tirib, yo'ldan yurganlar, gapiringlar! 11 Suv olish joylarida kamonchilarning shovqinidan xalos bo'lganlar u yerda Egamizning solih ishlarini, Isroil qishloqlari aholisiga qilgan solih ishlarini eslaydilar. Shunda Egamizning xalqi darvozalarga tushadilar. 12 Uyg‘oning, uyg‘oning, Deborah! Uyg‘oning, uyg‘oning, qo‘shiq ayting! O‘rningdan tur, Baraq, Abunaam o‘g‘li, asirligingni asirga olib keting. 13 Keyin U omon qolganlarni xalq orasidagi zodagonlar ustidan hukmron qildi. Egamiz meni qudratlilar ustidan hukmron qildi.
2
Deborah, Baraq va Yoel
14 Efrayimdan Amalek xalqiga qarshi ularning avlodlari paydo bo'ldi, Benyamin, sendan keyin xalqing orasidan hokimlar, Zabulun qabilasidan esa yozuvchilar qalamini ushlaganlar keldi. 15 Issaxor beklari Debora bilan birga edilar, Issaxor va Baraq ham: u vodiyga piyoda yuborildi. Ruben qabilalarining yuraklarida katta niyat bor edi. 16 Nega qo'y qo'ralarida qolib, suruvlarning ma'rashini eshitib yuribsan? Ruben qabilasining bo'linmalari orasida katta qalb sinovlari bor edi. 17 Gilad Iordan daryosining narigi tomonida qoldi, Dan esa nima uchun kemalarda qoldi? Osher dengiz bo'yida qoldi, o'zining daryo teshiklarida qoldi. 18 Zabulun va Naftali dala tepaliklarida jonini xavf ostiga qo'ygan xalq edi. 19 Shohlar kelib, jang qilishdi, keyin Kan’on shohlari bilan Megiddo suvlari bo‘yidagi Tanaxda jang qilishdi, ammo ular hech qanday pul olishmadi. 20 Ular osmondan jang qilishdi, Yulduzlar o'z yo'nalishlarida Sisaroga qarshi jang qilishdi. 21 Kishon daryosi ularni olib ketdi, qadimiy daryo, Kishon daryosi. Ey jonim, sen kuchni oyoq osti qilding. 22 O'shanda ot tuyoqlari qudratlilarining yurishi bilan sindirildi. 23 Egamizning farishtasi shunday dedi: “Merozni la’natlanglar, uning aholisini qattiq la’natlanglar, chunki ular Egamizga yordam berish uchun kelmadilar, qudratlilarga qarshi Egamizga yordam berish uchun kelmadilar. 24 Xayinlik Xaberning xotini Yoel ayollardan ham barakali bo'lsin, chodirdagi ayollardan ham barakali bo'lsin. 25 U suv so'radi, u unga sut berdi, u hashamatli idishda sariyog' chiqardi. 26 U qo'lini mixga, o'ng qo'lini esa usta bolg'asiga qo'ydi va bolg'a bilan Sisaroni urdi, chakkalarini teshib, boshini kesib tashladi. 27 U ayolning oyoqlariga egildi, yiqildi, yotdi; uning oyoqlariga egildi, yiqildi; egilgan joyida o'lik holda yiqildi. 28 Sisaroning onasi derazadan qarab, panjara orqali baqirdi: “Nega uning aravasi bunchalik kechikyapti? Nega aravalarining gʻildiraklari titrab turibdi?” 29 Dono xonimlari unga javob berishdi, ha, u o'ziga javob qaytardi, 30 Ular shoshilmadilarmi? Ular o'ljani bo'lishmadilarmi? Har bir kishiga bir yoki ikki qiz, Sisaroga turli xil o'lja, turli xil kashtachilik o'ljasi, ikki tomonida turli xil kashtachilik o'ljasi, o'ljani olganlarning bo'yniga qo'yilgan. 31 Shunday ekan, ey Xudovand, barcha dushmanlaring yo'q bo'lsin, Uni sevuvchilar esa qudrati bilan chiqayotgan quyosh kabi bo'lsin. Yer qirq yil tinchlikda bo'ldi.
Sharh Dobira, Baraq va Yovel haqidagi hikoya Hakamlar kitobining 4 va 5-boblarida keltirilgan. Isroilning xorijiy zulmdan eng ajoyib qutqarilishlaridan birini tasvirlaydi. Unda ilohiy hukmronlik, jasoratli yetakchilik va Xudo O'z maqsadlariga erishish uchun kutilmagan vositalardan qanday foydalanishi ta'kidlangan.
1-qism: Oyatma-oy taqsimoti Hakamlar 4-bob: Najot topish haqidagi hikoya 1–3-oyatlar: Isroilning gunohi va shafqatsiz zulmi Hakam Ehudning vafotidan so'ng, isroilliklar yana Egamizning nazarida yomonlik qilishdi. Natijada, Xudo ularni Xazorda hukmronlik qiladigan Kan'on shohi Yobinning qo'liga topshirdi, uning harbiy qo'mondoni Sisaro edi. Sisaro yigirma yil davomida 900 ta temir aravadan iborat ulkan harbiy
3
Deborah, Baraq va Yoel
kuch yordamida Isroilga qattiq zulm o'tkazdi . Isroil farzandlari Egamizdan yordam so'rab iltijo qilishdi. 4–9-oyatlar: Dobira va Barakning chaqirig'i Lapido'tning rafiqasi va payg'ambar ayol Debora bu vaqtda Isroilni hukm qilyapti, u Deboraning palma daraxti ostida o'tiribdi. U Abinoam o'g'li Baraqni chaqirtirib , Xudodan buyruq yetkazadi: u Naftali va Zabulun qabilalaridan 10 000 kishini Tovur tog'iga olib borishi kerak, Xudo esa Sisaro va uning aravalarini Kishon daryosiga tortadi. Barak shartli ravishda javob beradi: “Agar men bilan borsang, men ham boraman; agar men bilan bormasang, men ham bormayman” . Debora borishga rozi bo'ladi, lekin bu safar unga shaxsiy sharaf keltirmasligini bashorat qiladi , chunki Egamiz Sisaroni bir ayolning qo'liga sotadi. 10–16-oyatlar: Tabor tog'i va Xishondagi jang Baraq Zabulun va Naftali qabilalarini Kadeshga chaqiradi va 10 000 ta izdoshini, Debora esa unga hamrohlik qiladi. Sisera buni eshitgach, 900 ta temir aravasini va barcha qo'shinini Kishon daryosiga to'playdi. Debora Baraqqa o'rnidan turishni buyuradi va: "Egamiz sening oldingda ketayotgan emasmi?" deb e'lon qiladi. Baraq o'z odamlarini tog'dan pastga tushiradi va Egamiz Sisera va uning qo'shinini sarosimaga soladi . Siseraning qo'shini qilichdan butunlay yo'q qilinadi, birorta ham tirik jon qoldirmaydi, Sisera esa aravasini tashlab, piyoda qochib ketadi. 17–22-oyatlar: Yovel va Sisaroning mag'lubiyati Yovelning chodiriga qochib ketadi , chunki Yobinning shohlik xonadoni va Xaberning oilasi o'rtasida tinchlik bor edi. Yovel uni kutib olish uchun tashqariga chiqadi, uni ichkariga taklif qiladi va uni yopadi. Sisera suv so'raydi; buning o'rniga u unga sariyog' (qattiq sut) beradi, u esa xo'jayinlarga xos idishda . Charchagan va ishongan Sisera qattiq uxlab qoladi. Yovel jimgina qo'liga chodir mixi va bolg'a oladi , unga sekin yaqinlashadi va mixni uning chakkalaridan yerga sanchib, uni darhol o'ldiradi. Baraq ta'qib qilish uchun yetib kelganida, Yovel unga o'lik dushman qo'mondonini ko'rsatadi va bu Deboraning bashoratini amalga oshiradi. 23–24-oyatlar: Shoh Yobinning mag'lubiyati O'sha kuni Xudo Kan'on shohi Yobinni Isroil xalqiga bo'ysundirdi va Isroil xalqining qo'li gullabyashnab, uni yo'q qilguncha mag'lub etdi. Hakamlar 5-bob: Dobira va Baraqning qo'shig'i 1–5-oyatlar: Rabbimizga hamdu sanolar bo'lsin Deborah va Baraq Isroilning ixtiyoriy rahbarlari va xohish-irodali xalqi uchun Xudoni ulug'lab, g'alaba qo'shig'ini kuylashadi. Ular Xudo Seir va Edomdan yurish qilganida Uning ulug'vor, yerni larzaga soluvchi huzurini eslashadi. 6–11-oyatlar: Isroilning vayron bo'lishi adolatga aylandi Qo'shiqda yo'llar bo'sh bo'lgan va qishloq aholisi Debora "Isroilda ona" bo'lguncha yashiringan zulmning qorong'u kunlari esga olinadi . U suv havzalarida to'plangan hukmdorlar, sudyalar va oddiy shahar aholisini Rabbiyning solih ishlari va najotkorlik ishlarini aytib berishga taklif qiladi. 12–18-oyatlar: O'z xohishiga ko'ra qabilalar va o'zini oqlaydigan qabilalar Barakka asirlarni asirga olib borish uchun g'alabali chaqiriq yangraydi. Qo'shiqda qaysi qabilalar — Efrayim, Benyamin, Moxir, Zabulun, Issaxor va Naftali — bajonidil ko'ngilli bo'lganliklari batafsil bayon etilgan va Ruben, Dan va Osher kabi qo'y qo'ralarida yoki qirg'oqbo'yi yerlarida qolganlar qattiq qoralangan .
4
Deborah, Baraq va Yoel
19–23-oyatlar: Kosmik jang va Merozning la'nati Kan'on shohlari jang qilishdi, ammo "yulduzlar o'z yo'nalishlarida Sisaroga qarshi jang qilishdi" (bu ilohiy aralashuvni, ehtimol kuchli yomg'ir Kishon daryosini temir aravalarni harakatsiz qoldiradigan toshqinga aylantirganini anglatadi). Qadimgi Kishon daryosi dushmanni olib ketdi. Meroz shahriga achchiq la'nat e'lon qilindi, chunki ular "qudratlilarga qarshi Egamizga yordam berish uchun" chiqmadilar. 24–27-oyatlar: Yovelning jasoratini ulug'lash chodirda "ayollar ustidan barakali" sifatida ulug'lanadi . Qo'shiqda uning qat'iyatli harakati bolg'ani olish va Sisaroning boshiga mix sanchish, u yerda u cho'kib, uning oyoqlari ostiga yiqilib o'lgani yorqin tasvirlangan. 28–30-oyatlar: Sisaroning onasining istehzosi Sisaroning onasi panjarali derazadan qarab, nega o'g'lining aravasi bunchalik sekin qaytib kelayotganidan xavotir bilan hayron bo'lib, dramatik va kinoyali lavhaga o'tadi. Uning dono xonimlari uni Sisaro allaqachon o'lganidan bexabar holda o'ljalarni - asirlar va boy kashtalarni bo'lishayotgani haqidagi xayol bilan yupatadilar. 31-oyat: Yakuniy ibodat Qo'shiq kuchli ibodat bilan yakunlanadi: "Shunday qilib, barcha dushmanlaring yo'q bo'lsin, ey Xudovand, lekin Uni sevuvchilar qudrati bilan chiqayotgan quyosh kabi bo'lsin." Bu g'alabadan so'ng, yer qirq yil davomida tinchlikda yashaydi .
2-qism: Asosiy saboqlar va hayotga tatbiq etish Xudo kutilmagan va oddiy narsalardan foydalanadi: Najot elita qurollariga ega an'anaviy imperatorlik armiyasi orqali emas, balki oddiy ayol (Yael) uy chodiri qozig'i va bolg'asidan foydalanib, Xudo oddiy asboblardan favqulodda maqsadlar uchun foydalanishdan zavqlanishini namoyish etdi. Ma'naviy betaraflik va xotirjamlikning xavfi: Deboraning qo'shig'ida uyda qolgan qabilalar (masalan, Ruben va Dan) qattiq tanqid qilinadi va yordam berishdan bosh tortgani uchun Merozni la'natlaydi. Axloqiy inqiroz davrida ma'naviy betaraflik qarshilik sifatida qabul qilinadi; dindorlar qulay tomoshabin maqomiga emas, balki faol ishtirok etishga chaqiriladi. Sheriklik va dalda kuchi: Barak ruhiy asosga ehtiyojini anglab, Deboradan jangga hamroh bo'lishini so'radi. Xudo ko'pincha bizning ma'naviy va amaliy g'alabalarimizni yakka individualizm emas, balki jamoatchilik, o'zaro javobgarlik va xudojo'y sheriklik atrofida yaratadi. Shon-sharafni Xudoga qaytarish: Deborah va Barak ulkan harbiy muvaffaqiyatga erishgandan so'ng darhol o'zlarining taktik mahoratlari bilan maqtanishmadi; buning o'rniga ular barcha shonsharaf, tarixiy kuch va g'alabani Rabbimizga qaytarib berishga bag'ishlangan sajda qo'shig'ini kuylashdi. Shaxsiy yoki professional g'alabalar fasllarida, qasddan maqtov va kamtarlik bizning kuchimizning asl manbasiga e'tiborimizni qaratadi.
5