ئارىستېئاسنىڭ خېتى كىرىش سۆز ئارىستېئاسنىڭ خېتىدە ،بۇ توالمدىكى ئەڭ دىققەتكە سازاۋەر ۋە قەدىمكى ئەسلىگە كېلىشلەرنىڭ بىرى بولۇپ ،بىز ئادەم ئاتا بىلەن ھاۋا ئانىدىن ،تواان ئااىتىدىن خېلىل يىراق يولنى بېسىپ ئۆتتۇق .بۇ يازمىدا ئىنسانىيەتنىڭ چىدامچانلىقىنىڭ بىر كۆرۈنۈشى كۆرسىتىلدى ،ئۇلر يەر شارىنى قايتىدىن قۇرۇپ ،كۈچلۈك مىللەتلەرنىڭ شان-شەرەپ ۋە شان-شەرەپ ئىچىدە ياشىشىغا سەۋەب بولدى. بۇ يەردە تۇنجى بۈيۈك كىتابخۇمار اتولېمېي ىىلدېلفۇسنىڭ خاتىرىسىنى ئوقۇيسىز .ئۇ ئىسكەندىرىيەدىكى كۇتۇاخانىسىغا «دۇنيادىكى بارلىق كىتابلرنى» توالشنى ئارزۇ قىلىدۇ .ئاخىرىدا ،ئۇ بىر بۈيۈك ئەسەرنى -يەھۇدىيلرنىڭ قانۇنلىرىنى قولغا كەلتۈرۈش قىزغىنلىقى بىلەن 000،100ئەسىرنى بۇ كىتابقا ئالماشتۇرىدۇ .بۇ ،بەلكىم بىر ئەسەر ئۈچۈنتۆلەنگەن ئەڭ يۇقىرى باھا بولۇشى مۇمكىن .بۇ ،بۈيۈك ئەسىرلىكنىڭ ئاخىرلىشىشىنىڭ غەلىتە سەۋەبىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ. بۇ ھېكايىدىكى ۋەقەلەر مىلدىدىن ئىلگىرىكى 270-يىلى ۋااات بولغان داڭلىق خانىش ئارسىنوئېنىڭ ھايات ۋاقتىدا يۈز بەرگەن .يېزىلغان ۋاقتى ئېنىق ئەمەس. ئوردا ھاياتىنىڭ تەاسىلتلىرى ،شۇ دەۋردىكى ئىجتىمائىي مەسىلىلەرنىڭ مۇزاكىرە قىلىنىشى ئەڭ قىزىقارلىق ۋە جانلىق. بۈگۈنكى كۈندە اادىشاھ بىلەن ئۇنىڭ مېھمانلىرىنىڭ زىيااەت جەريانىدا سوئال-جاۋاب ئوينىشىنى كۆرۈش غەلىتە بىر بايقاش. بۇ جەلپ قىلىش ئەسىرى قۇرۇلمىسى تۆۋەندىكىدەك: 1.بۇ كىتابنىڭ ىىلوكراتقا بېغىشلىنىشى. 2.دەسلەاكى ھەرىكەت: ) (aكۇتۇاخانا باشقۇرغۇچىسىنىڭ يەھۇدىي ئەسىرلەرنى كىتاب بىلەن ئالماشتۇرۇش ئۈچۈن ئازاد قىلىش تەكلىپى. ) (bئازادلىق. ) (cىىلدېلفۇسنىڭ ئېلىئازارغا يازغان خېتى. (د) جاۋاب. ) (eكىتابنى تەرجىمە قىلىش ئۈچۈن تەيىنلەنگەن كومىتېتنىڭ ئىسمى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
3.اادىشاھ سوۋغاتلىرىنىڭ چۈشەندۈرۈلۈشى: ) (aئۈستەل (بەلكىم ھازىرغىچە ئىشلەاچىقىرىلغان ئەڭ نەاىس ئۆي جاھازلىرى بولۇشى مۇمكىن). ) (bيەنە بىرى تەقدىم قىلىدۇ. 4.قۇددۇسنىڭ تەسۋىرى. ) (aئىبادەتخانا (ۋە سۇ ئىنشائاتى سىستېمىسى). (ب) مۇراسىم. ) (cقەلئە. (د) شەھەر. ) (eيېزا-قىشلقلر. 5.ئەلەئازارنىڭ خوشلىشىشى. 6.ئېلىئازارنىڭ قانۇننى چۈشەندۈرۈشى (بۇ چوڭقۇر دانالىق). 7.قوبۇل قىلىش مۇراسىمى. 8.زىيااەت (72سوئال-جاۋاب). 9.كىتابنىڭ تەرجىمىسى. 1-باب
يەھۇدىيلر مىسىردا ئەسىرگە ئېلىنغان مەزگىلدە ،اتولېمېي ىىلدېلفۇس ئۆزىنى تۇنجى چوڭ كىتابخۇمار دەپ ئاشكارىلىدى .ئۇ دۇنيادىكى بارلىق كىتابلرنىڭ كۇتۇاخانىسىدا بولۇشىنى ئارزۇ قىلىدۇ؛ مۇسانىڭ قانۇنىغا ئېرىشىش ئۈچۈن ،ئۇ بۇ ئەسەر ئۈچۈن 000،100ئەسىرنى ئالماشتۇرۇشنى تەكلىپ قىلىپ« :بۇ ھەقىقەتەن كىچىككىنە بىر نېمەت»! دەپ توۋلىدى. 1مەن يەھۇدىيلرنىڭ باش روھانىيسى ئېلىئازارغا قىلغان زىيارىتىمنىڭ ئۇنتۇلغۇسىز تارىخى ئۈچۈن ماتېرىيال توالىغانلىقىم ئۈچۈن ،شۇنداقل سىلەر ،ىىلوكرات ،ماڭا ئەسكەرتىش اۇرسىتىنى قولدىن بەرمەي ،مېنىڭ ۋەزىپەمنىڭ مەقسىتى ۋە نىشانىنى ئاڭلپ ،ئىنتايىن ئەھمىيەت بەرگەنلىكىالر ئۈچۈن ،مەن بۇ مەسىلىنى سىلەرگە ئېنىق چۈشەندۈرۈشكە تىرىشتىم ،چۈنكى مەن سىلەرنىڭ تەبىئىي ئۆگىنىش مۇھەببىتىالر بارلىقىنى ،ئىنساننىڭ ئەڭ ئالىي خۇسۇسىيىتى بولغان خىسلەتكە ئىگە ئىكەنلىكىالرنى ،تارىخنى ئۆگىنىش ياكى ۋەقەلەرنىڭ ئۆزىگە قاتنىشىش ئارقىلىق «بىلىم ۋە ئۆگىنىش زااىسىنى ئاشۇرۇشقا» داۋاملىق تىرىشىدىغانلىقىالرنى كۆردۈم. 2دەل مۇشۇ ئۇسۇل ئارقىلىق ،ئەڭ ئالىيجاناب ئېلېمېنتلرنى ئۆزىگە قوبۇل قىلىش ئارقىلىق ،روھ ااكلىققا ئېرىشىدۇ ،ۋە ئەڭ ئالىيجاناب نىشان بولغان تەقۋالىققا بولغان نىشانىنى تىكلىگەندىن كېيىن ،ئۇ بۇنى ئۆزىنىڭ خاتالىقسىز يېتەكچىسى قىلىپ ئىشلىتىدۇ ۋە شۇنىڭ بىلەن ئېنىق بىر مەقسەتكە ئېرىشىدۇ. 3دىنىي بىلىملەرنى ئۆگىنىشكە بولغان سادىقلىقىم مېنى يۇقىرىدا تىلغا ئالغان بۇ كىشىگە ئەلچىلىك قىلىشقا ئۈندىدى .ئۇ اەزىلىتى ۋە شان-شۆھرىتى بىلەن ئۆز اۇقرالىرى ۋە باشقىلر تەرىپىدىن ئەڭ يۇقىرى ھۆرمەتكە سازاۋەر ئىدى .ئۇنىڭ قولىدا ئۆز دۆلىتىدىكى ۋە چەتئەلردىكى يەھۇدىيلر ئۈچۈن ئىلھىي قانۇننى چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن ئەڭ قىممەتلىك ھۆججەتلەر بار ئىدى ،چۈنكى ئۇلرنىڭ قانۇنلىرى يەھۇدىيلرنىڭ ھەرالىرى بىلەن تېرىدىن ياسالغان قەغەزلەرگە يېزىلغان. 4ئاندىن مەن بۇ ئەلچىلىكنى قىزغىنلىق بىلەن باشلىدىم ،چۈنكى ئالدى بىلەن اادىشاھنىڭ ئاتىسى بۇ شەھەرنى تۇنجى قېتىم ئىگىلىۋېلىپ ،مىسىر زېمىنىنى بويسۇندۇرغاندا ،يەھۇدىيەدىن مىسىرغا ئېلىپ كېلىنگەن يەھۇدىي ئەسىرلەر ئۈچۈن اادىشاھتىن يالۋۇرۇش اۇرسىتى تااتىم. 5بۇ ھېكايىنى سىزگە سۆزلەپ بېرىشىم كېرەك ،چۈنكى مەن سىزنىڭ مۇقەددەسلىككە بولغان اوزىتسىيەڭىز ۋە مۇقەددەس قانۇنغا ئەمەل قىلىۋاتقان كىشىلەرگە بولغان ھېسداشلىقىاىز بىلەن ،مەن سۆزلىمەكچى بولغان ھېكايىنى تېخىمۇ قىزغىنلىق بىلەن ئاڭليدىغانلىقىاىزغا ئىشىنىمەن ،چۈنكى سىز يېقىندا ئارالدىن بىزگە كېلىپ ،روھنى كۈچەيتىدىغان بارلىق نەرسىلەرنى ئاڭلشقا ئىنتىزار بولۇۋاتىسىز. 6ئىلگىرى مەن سىزگە يەھۇدىي مىللىتى ھەققىدە سۆزلەپ بېرىشكە ئەرزىيدىغان ااكىتلرنى خاتىرىلىگەن بىر خاتىرىنى ئەۋەتكەنىدىم ،بۇ خاتىرىلەرنى مەن مىسىرنىڭ ئەڭ بىلىملىك ئالىي روھانىيلردىن ئالغان ئىدىم. 7سىلەر ئەقىلگە اايدىلىق نەرسىلەرنى بىلىشكە شۇنچە ئىنتىزار بولۇۋاتقانلىقىالر ئۈچۈن ،قولۇمدىكى بارلىق ئۇچۇرلرنى سىلەرگە يەتكۈزۈشنى ئۆزۈمنىڭ مەجبۇرىيىتىم دەپ قارايمەن.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
8مەن ئوخشاش مىجەزگە ئىگە بارلىق كىشىلەرگە ئوخشاش مەجبۇرىيەتنى ھېس قىلىشىم كېرەك ،ئەمما مەن بۇنى سىزگە ئالھىدە ھېس قىلىمەن ،چۈنكى سىزنىڭ ئىنتىلىشىاىز ناھايىتى ئالىيجاناب ،سىز اەقەت مىجەز جەھەتتىنل ئەمەس ،بەلكى قان جەھەتتىنمۇ مېنىڭ قېرىندىشىم بولۇال قالماي ،يەنە ياخشىلىقنى ئىزدەشتىمۇ مەن بىلەن بىر. 9چۈنكى ئالتۇندىن ئېرىشكەن ھۇزۇر ياكى باشقا يۈزەكى ئەقىللەر قەدىرلەيدىغان نەرسىلەر مەدەنىيەتنى قوغلىشىش ۋە ئۇنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن سەرپ قىلغان تەتقىقاتىمىز بىلەن ئوخشاش اايدا ئېلىپ كەلمەيدۇ. 10لېكىن ئۇزۇن كىرىش سۆز بىلەن سىلەرنى چارچىتىپ قويماسلىق ئۈچۈن ،مەن دەرھال ھېكايەمنىڭ مەزمۇنىغا ئۆتەي. 11اادىشاھ كۇتۇاخانىسىنىڭ باشلىقى االېرۇملۇق دېمېترىيۇس دۇنيادىكى بارلىق كىتابلرنى ئىمكانقەدەر توالش ئۈچۈن نۇرغۇن اۇل ئالدى. 12ئۇ اادىشاھنىڭ مەقسىتىنى قولىدىن كېلىشىچە سېتىۋېلىش ۋە كۆچۈرۈپ يېزىش ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشۇردى. 13بىر قېتىم مەن ئۇ يەردە تۇرغاندا ،ئۇنىادىن« :كۇتۇاخانىدا قانچە مىڭ كىتاب بار؟» دەپ سورالغاندا ،ئۇ« :ئى اادىشاھ ،ئىككى يۈز مىادىن ئارتۇق كىتاب بار ،مەن يېقىن كەلگۈسىدە قالغانلىرىنىمۇ توالشقا تىرىشىمەن ،شۇنداق قىلسام جەمئىي بەش يۈز مىڭ كىتابقا يېتەلەيدۇ .ماڭا يەھۇدىيلرنىڭ قانۇنلىرىنىڭ كۆچۈرۈپ يېزىشقا ئەرزىيدىغانلىقى ۋە كۇتۇاخانىاىزدا ئورۇن ئېلىشقا ليىق ئىكەنلىكى ئېيتىلدى»! دەپ جاۋاب بەردى. 14اادىشاھ جاۋاب بەردى« :بۇنى قىلىشتىن نېمە توسقۇنلۇق قىلىدۇ؟« »كېرەكلىك نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى سىزنىڭ قولىاىزغا بېرىلدى»! 15دىمېترىيۇس« :ئۇلرنى تەرجىمە قىلىش كېرەك »،دەپ جاۋاب بەردى« .چۈنكى يەھۇدىيلرنىڭ يۇرتىدا ئۇلر غەلىتە ئېلىپبە ئىشلىتىدۇ (خۇددى مىسىرلىقلرنىامۇ ئالھىدە ھەرپ شەكلى باردەك) ۋە غەلىتە شېۋە سۆزلەيدۇ. 16ئۇلر سۈرىيە تىلىنى ئىشلىتىشى كېرەك ،ئەمما بۇ ئۇنداق ئەمەس؛ ئۇلرنىڭ تىلى اۈتۈنلەي باشقىچە. 17اادىشاھ دېلونىڭ بارلىق ااكىتلىرىنى چۈشەنگەندىن كېيىن ،يەھۇدىيلرنىڭ باش روھانىيسىغا (بۇنىاغا قەدەر بايان قىلىنغان) مەقسىتىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن خەت يېزىشنى بۇيرۇدى. 18مەن اادىشاھنىڭ ئاتىسى تەرىپىدىن يەھۇدىيەدىن ئېلىپ كېلىنگەن يەھۇدىيلرنى ئازاد قىلىش ئۈچۈن ،تارېنتۇملۇق سوسىبىيۇس ۋە قوغدىغۇچىلر باشلىقى ئاندرېئاسقا دائىم ئوتتۇرىغا قويغان تەلىپىمنى ئوتتۇرىغا قويۇش ۋاقتى كەلدى دەپ ئويلپ ،بەخت ۋە جاسارەت بىلەن اۈتۈن كوئېلې-سۇرىيە ۋە ىىنىكىيە رايونىغا قىلغان ھۇجۇمىنى مۇۋەاپەقىيەتلىك ئاخىرلشتۇرغاندىن كېيىن ،دۆلەتنى قورقۇنچقا چۆمدۈرۈش جەريانىدا ،دۈشمەنلىرىنىڭ بىر قىسمىنى ئېلىپ كېتىپ ،يەنە بىر قىسمىنى ئەسىرگە ئالدى. 19ئۇ يەھۇدىيلرنىڭ يۇرتىدىن مىسىرغا ئېلىپ بارغانلرنىڭ سانى يۈز مىادىن كەم ئەمەس ئىدى. 20ئۇ بۇلردىن ئوتتۇز مىڭ تاللنغان ئەسكەرنى قوراللندۇرۇپ ،ئۇلرنى يېزا رايونلىرىدىكى قاراۋۇلخانىلرغا ئورۇنلشتۇردى. ( 21بۇ ۋاقىتتىن بۇرۇنمۇ نۇرغۇن يەھۇدىيلر اارسلر بىلەن بىرلىكتە مىسىرغا كەلگەن ،ئۇنىادىن بۇرۇنقى دەۋرلەردە يەنە باشقىلر اساممېتىخۇسنىڭ ئېفىئواىيە اادىشاھىغا قارشى ئۇرۇش قىلىشىغا ياردەم بېرىش ئۈچۈن مىسىرغا ئەۋەتىلگەن. ئەمما بۇلرنىڭ سانى لگۇسنىڭ ئوغلى اتولېمېي ئېلىپ كەتكەن ئەسىرلەرگە ئوخشىمايتتى). 22مەن ئىلگىرى ئېيتقىنىمدەك ،اتولېمىي بۇلرنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ ياخشىلىرىنى ،يەنى ھاياتىنىڭ ئەڭ ياخشى مەزگىلىدە تۇرغان ۋە جاسارىتى بىلەن كۆزگە كۆرۈنگەن ئەرلەرنى تاللپ ،ئۇلرنى قوراللندۇرغان ،ئەمما باشقىلرنى ،بۇنىڭ ئۈچۈن بەك قېرى ياكى بەك ياش بولغانلرنى ۋە ئاياللرنى قۇل قىلغان ،بۇ ئۇنىڭ ئۆز ئىختىيارى بىلەن ئەمەس ،بەلكى ئۇرۇشتا كۆرسەتكەن خىزمەتلىرى ئۈچۈن ئۇلرنى مۇكاااتلش ئۈچۈن تەلەپ قىلغان ئەسكەرلىرى تەرىپىدىن مەجبۇرلنغان. 23ئىلگىرى دېيىلگەندەك ،ئۇلرنىڭ ئازادلىقىنى قولغا كەلتۈرۈش اۇرسىتىگە ئېرىشكەندىن كېيىن ،مەن اادىشاھقا تۆۋەندىكى دەلىللەر بىلەن مۇراجىئەت قىلدىم« :بىز سۆزلىرىمىزنىڭ يالغان بولۇشىغا يول قويمايلى ،بۇنداق ئەقىلسىز بولمايلى». 24بىز اەقەت كۆچۈرۈال قالماي ،بەلكى تەرجىمە قىلىشنى خاليدىغان قانۇن اۈتۈن يەھۇدىي مىللىتىگە تەۋە بولغاچقا، سىلەرنىڭ اادىشاھلىقىالردا شۇنچە كۆپ يەھۇدىي قۇللر قۇللۇقتا تۇرۇۋاتقاندا ،بىز ئەلچىلىكىمىز ئۈچۈن قانداق ئاقلىنىش تاااليمىز؟ 25ئۆز رەھىمدىللىكىانىڭ مۇكەممەللىكى ۋە موللۇقى بىلەن بۇنداق ئېچىنىشلىق قۇللۇقتا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلرنى قويۇپ بەر ،چۈنكى مەن ئۇلرغا قانۇن بەرگەن خۇدا سېنىڭ اادىشاھلىقىانى قوغدايدىغان خۇدا ئىكەنلىكىنى بايقىماقچى بولدۇم.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
26ئۇلر باشقا بارلىق ئىنسانلرغا ئوخشاش ،بىز ئۆزىمىزگە ئوخشاش ،ئى اادىشاھ ،گەرچە بىز ئۇنى زېۋس 1ياكى دىس دېگەندەك ھەر خىل ئىسىملر بىلەن ئاتايدىغان بولساقمۇ ،ئوخشاش بىر خۇداغا -ئالەمنىڭ اەرۋەردىگارى ۋە ياراتقۇچىسىغا ئىبادەت قىلىدۇ. 27بۇ ئىسىم ئۇنىاغا تۇنجى ئەجدادلىرىمىز تەرىپىدىن ناھايىتى مۇۋااىق بېرىلگەن ،چۈنكى بارلىق نەرسىلەرگە ھاياتلىق ئاتا قىلىنغان ۋە اەيدا بولغان زات چوقۇم ئالەمنىڭ مىنگۈچىسى ۋە اەرۋەردىگارى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرىدۇ. 28قۇللۇقتىكىلەرنى قويۇپ بېرىش ئارقىلىق اۈتكۈل ئىنسانىيەتكە ساخاۋەتنىڭ ئۈلگىسىنى كۆرسىتىالر». 29بىر ئاز ۋاقىت ئۆتكەندىن كېيىن ،مەن خۇداغا چىن دىلىمدىن دۇئا قىلىپ ،اادىشاھنىڭ كۆڭلىنى شۇنداق راۋانلشتۇرۇپ ،بارلىق ئەسىرلەرنى ئازاد قىلىشىنى تىلىدىم( .چۈنكى ئىنسانىيەت خۇدانىڭ ياراتقان مەخلۇقى بولغاچقا، ئۇنىڭ تەسىرىگە ئۇچرايدۇ). 30شۇڭا ،اادىشاھنىڭ مېنىڭ تىلىكىمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشىغا مەجبۇر بولۇشى ئۈچۈن ،مەن نۇرغۇن دۇئالر بىلەن يۈرەكلەرنى باشقۇرىدىغان زاتقا يالۋۇردۇم. 31چۈنكى ،خۇدا مېنىڭ دۇئايىمنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغانلىقىغا ئىشەنگەنلىكتىن ،مەن ئىنسانلرنىڭ نىجاتلىنىشىغا ئۈمىد باغلىغان ئىدىم. 32چۈنكى ،ئىنسانلر ااك نىيەت بىلەن ھەققانىيەت ۋە ئېسىل ئىشلرنى قىلىش ئۈچۈن بىرەر ھەرىكەت اىلنلىغاندا، قۇدرەتلىك خۇدا ئۇلرنىڭ تىرىشچانلىقى ۋە مەقسىتىنى مۇۋەاپەقىيەتلىك ئىشقا ئايلندۇرىدۇ (اادىشاھ بېشىنى كۆتۈرۈپ، ماڭا خۇشال چىراي بىلەن قاراپ« :سىلەرنىاچە ئۇلرنىڭ سانى قانچە مىڭ بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 33يېنىدا تۇرغان ئاندرېئاس« :يۈز مىادىن سەل كۆارەك» ،دەپ جاۋاب بەردى. 34اادىشاھ« :ئارىستېئاسنىڭ بىزدىن سورىشى ھەقىقەتەن كىچىك بىر نېمەت»! دېدى. 35ئاندىن سوسىبىيۇس ۋە باشقا بىر قىسىم كىشىلەر« :شۇنداق ،ئەمما بۇ كىشىلەرنىڭ سايلىنىش ھوقۇقىنى ئالىي خۇداغا بولغان ساداقەتمەنلىكىاىزنىڭ بىر ئىپادىسى سۈاىتىدە تەقدىم قىلىش سىزنىڭ ئالىيجانابلىقىاىزغا ليىق ھۆرمەت بولىدۇ» دېدى. 36سىلەر قۇدرەتلىك خۇدا تەرىپىدىن ئىنتايىن شان-شەرەاكە ئېرىشتىالر ۋە شان-شەرەپ جەھەتتە بارلىق ئاتا- بوۋىلىرىالردىن ئۈستۈن بولدىالر ،شۇڭا سىلەر ئۇنىاغا ئۆز كۈچۈڭلر بىلەن ئەڭ چوڭ شۈكۈر ئېيتىشىالرنى ليىق كۆرىسىلەر. 37بۇ دەلىللەردىن ئىنتايىن خۇشال بولغان ئۇ ئەسكەرلەرنىڭ مائاشىغا قايتۇرۇلىدىغان اۇلنىڭ مىقدارىنى قوشۇش ،ھەر بىر قۇل ئۈچۈن خوجايىنلىرىغا يىگىرمە دىرخما بېرىش ،ئاممىۋى بۇيرۇق چىقىرىش ۋە ئەسىرلەرنىڭ تىزىملىكىنى ئۇنىاغا قوشۇش توغرىسىدا بۇيرۇق چىقاردى. 38ئۇ بۇ ئىشتا ئەڭ قىزغىنلىق بىلەن ئىش قىلدى ،چۈنكى بىزنىڭ مەقسىتىمىزنى تولۇق ئەمەلگە ئاشۇرغان ۋە ئۇنى اەقەت ئاتىسىنىڭ قوشۇنى بىلەن مىسىرغا كەلگەنلەرنىل ئەمەس ،بەلكى ئۇنىادىن بۇرۇن كەلگەن ياكى كېيىن اادىشاھلىققا ئېلىپ كېلىنگەنلەرنى قۇتقۇزۇشقا مەجبۇرلىغان خۇدا ئىدى. 39ئۇنىاغا تۆلەم اۇلىنىڭ تۆت يۈز تانتتىن ئېشىپ كېتىدىغانلىقى ئېيتىلغانىدى. 40مەن اەرماننىڭ كۆچۈرمىسىنى قوشۇش اايدىلىق دەپ ئويليمەن ،چۈنكى بۇ ئۇسۇل ئارقىلىق اادىشاھنىڭ شۇنچە كۆپ كىشىلەرنى قۇتقۇزۇشقا خۇدا تەرىپىدىن ھوقۇق بېرىلگەنلىكى ئېنىق ۋە تېخىمۇ روشەن ئىپادىلىنىدۇ. 41اادىشاھنىڭ اەرمانى مۇنداق ئىدى« :ئاتىمىزنىڭ سۈرىيە ۋە ىىنىكىيەگە قارشى ئۇرۇشتا ۋە يەھۇدىيلرنىڭ يۇرتىغا ھۇجۇم قىلىشتا قوشۇنىدا خىزمەت قىلغان ۋە يەھۇدىي ئەسىرلەرنى قولغا كەلتۈرگەنلەرنىڭ ھەممىسى ئىسكەندەرىيە شەھىرىگە ۋە مىسىر زېمىنىغا قايتۇرۇپ كەلگەن ياكى باشقىلرغا ساتقان ،شۇنىاغا ئوخشاش ،ئۇنىادىن ئىلگىرى بىزنىڭ زېمىنىمىزدا بولغان ياكى كېيىن بۇ يەرگە ئېلىپ كېلىنگەن ئەسىرلەرنىڭ ھەممىسى ئۇلرنى دەرھال قويۇپ بېرىشى ،ھەر بىرى ئۈچۈن يىگىرمە دىرخما تۆلەپ بېرىشى كېرەك». 42ئەسكەرلەر بۇ اۇلنى ئىش ھەققىگە قوشۇپ سوۋغات قىلىپ ئالىدۇ ،قالغان اۇللر اادىشاھ خەزىنىسىدىن ئېلىنىدۇ. 43بىز ئۇلرنىڭ ئەسىرگە ئېلىنىشىنىڭ ئاتىمىزنىڭ ئىرادىسىگە ۋە بارلىق ئەخلققا خىلپ ئىش ئىكەنلىكىنى ،ئۇلرنىڭ زېمىنىنىڭ ۋەيران قىلىنىشى ۋە يەھۇدىيلرنىڭ مىسىرغا سۈرگۈن قىلىنىشىنىڭ ھەربىي جەھەتتىن بىر خىل قاليمىقانچىلىق ئىكەنلىكىنى ئويليمىز. 44جەڭ مەيدانىدا ئەسكەرلەرگە چۈشكەن غەنىيمەتلەر ئۇلرنىڭ ئېلىشى كېرەك بولغان بارلىق غەنىيمەتلەر ئىدى. 45خەلقنى قۇللۇققا چۈشۈرۈش يەنە بىر ئادالەتسىزلىك ئىدى. 46شۇڭا ،بىز بارلىق كىشىلەرگە ،بولۇامۇ ئادالەتسىز قۇللۇقتا قالغانلرغا ئادىل مۇئامىلە قىلىشقا ئادەتلەنگەنلىكىمىزنى ئېتىراپ قىلغانلىقىمىز ئۈچۈن ،ھەمدە ئادىللىق ۋە تەقۋادارلىق تەلىپىگە ئاساسەن بارلىق كىشىلەرگە ئادىل مۇئامىلە قىلىشقا
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
تىرىشقانلىقىمىز ئۈچۈن ،ھۆكۈمرانلىقىمىزدىكى ھەر قانداق جايدا قۇللۇقتا بولغان يەھۇدىيلرنىڭ ئۆزلىرىگە ماس كېلىدىغانلىرىغا قارىتا ،ئۇلرغا ئىگە بولغانلرنىڭ بەلگىلەنگەن سوممىنى ئېلىپ ،ئۇلرنى ئازاد قىلىشىنى ۋە ھېچقانداق ئادەمنىڭ مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشتا كېچىكىپ قالماسلىقىنى قارار قىلدۇق. 47بۇ اەرمان ئېلن قىلىنغاندىن كېيىنكى ئۈچ كۈن ئىچىدە ،ئۇلر بىزنىڭ ئىرادىسىمىزنى ئىجرا قىلىش ئۈچۈن تەيىنلەنگەن ئەمەلدارلر ئۈچۈن قۇللرنىڭ تىزىملىكىنى تۈزۈشى ۋە ئەسىرلەرنىڭ كىملىكىنى دەرھال كۆرسىتىشى كېرەك. 48چۈنكى بۇ ئىشنىڭ ئاخىرلىشىشى ئۆزىمىز ۋە ئىشلىرىمىز ئۈچۈن اايدىلىق بولىدۇ دەپ قارايمىز. 49خالىغان كىشى اەرمانغا خىلالىق قىلغانلر ھەققىدە مەلۇمات بېرەلىشى مۇمكىن ،اەقەت بۇ كىشىنىڭ گۇناھى ئىسپاتلنسا ،ئۇ ئۇنىڭ قۇلىغا ئايلىنىدۇ؛ ئەمما ئۇنىڭ مۈلكى اادىشاھ خەزىنىسىگە تااشۇرۇلىدۇ. 50بۇ اەرمان اادىشاھنىڭ تەستىقىدىن ئۆتۈش ئۈچۈن ئۇنىاغا ئوقۇپ بېرىلىش ئۈچۈن ئېلىپ كېلىنگەندە ،ئۇنىادا «ئۇ ۋاقىتتىن بۇرۇن بۇ زېمىندا بولغان ياكى كېيىن بۇ يەرگە ئېلىپ كېلىنگەن ئەسىرلەر» دېگەن جۈملىدىن باشقا بارلىق باشقا بەلگىلىمىلەر بار ئىدى .اادىشاھ ئۆزىنىڭ كەڭ قورساقلىقى ۋە كەڭ قەلبى بىلەن بۇ ماددىنى قوشۇپ ،قۇتقۇزۇش ئۈچۈن لزىم بولغان اۇلنى تولۇق مىقداردا قوشۇننىڭ مائاش باشلىقلىرى ۋە اادىشاھ بانكىرلىرىغا تااشۇرۇشنى بۇيرۇدى ،شۇنداق قىلىپ بۇ ئىش قارار قىلىندى ۋە اەرمان يەتتە كۈن ئىچىدە تەستىقلندى. 51قۇتقۇزۇش ئۈچۈن بېرىلگەن اۇل ئالتە يۈز ئاتمىشتىن ئارتۇق تالنتقا يەتتى؛ چۈنكى ئېمىزىۋاتقان نۇرغۇن بوۋاقلر ئانىلر بىلەن بىرلىكتە ئازاد قىلىندى. 52بۇلرغا يىگىرمە تاندان بېرىش-بەرمەسلىك مەسىلىسى ئوتتۇرىغا قويۇلغاندا ،اادىشاھ بۇ ئىشنى قىلىشقا بۇيرۇق قىلدى ،شۇڭا ئۇ قارارىنى ئەڭ ئومۇميۈزلۈك ئۇسۇلدا ئىجرا قىلدى. 2-باب
دۆلەت ئىشلىرىنىڭ ئەڭ ئەستايىدىل خاتىرىلەنگەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ .ھۆكۈمەت ئىشلىرىنىڭ قىزىللىقى .ئالتە كىشىلىك كومىتېت يېرۇسالېمدىكى باش روھانىيغا بېرىپ ،ئالماشتۇرۇشنى تەشكىللەيدۇ .ئارىستېئاس ۋەكىللەر ئۆمىكىگە مەسئۇل بولىدۇ. 1بۇ ئىشلر تۈگىگەندىن كېيىن ،ئۇ دىمېترىيۇسقا يەھۇدىي كىتابلىرىنىڭ كۆچۈرۈلۈشىگە مۇناسىۋەتلىك خاتىرە سىزىشنى بۇيرۇدى. 2چۈنكى مىسىر اادىشاھلىرى ئىلگىرى بارلىق دۆلەت ئىشلىرىنى اەرمانلر ئارقىلىق ۋە ئەڭ ئىنچىكە توغرا ئىجرا قىلتتى ،ھېچقانداق ئىش خاتا ياكى قاليمىقان قىلىنمايتتى. 3شۇڭا مەن خاتىرە ۋە خەتلەرنىڭ كۆچۈرمىلىرىنى ،ئەۋەتىلگەن سوۋغاتلرنىڭ سانىنى ۋە ھەر بىرىنىڭ خاراكتېرىنى كىرگۈزدۈم ،چۈنكى ئۇلرنىڭ ھەممىسى شان-شەرەپ ۋە تېخنىكىلىق ماھارەت جەھەتتە ئۈستۈن ئىدى. 4تۆۋەندىكىسى خاتىرەنىڭ كۆچۈرمىسى .دىمېترىيۇسنىڭ ئۇلۇغ اادىشاھقا يازغان خاتىرىسى« .ئى اادىشاھ، كۇتۇاخانىاىزنى تولۇقلش ئۈچۈن لزىم بولغان كىتابلرنى توالش ۋە كەمتۈك كىتابلرنى رېمونت قىلىش توغرىسىدا ماڭا كۆرسەتمە بەرگەنلىكىاىز ئۈچۈن ،مەن سىزنىڭ ئارزۇيىاىزنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا ئەڭ چوڭ ئەھمىيەت بىلەن ئۆزۈمنى بېغىشلىدىم ،ھازىر سىزگە تۆۋەندىكى تەكلىپنى سۇنماقچىمەن». 5يەھۇدىيلرنىڭ قانۇنىغا ئائىت كىتابلر (باشقا بىر قىسىم كىتابلر بىلەن بىللە) كۇتۇاخانىدا يوق. 6ئۇلر ئىبرانىي ھەرالىرى ۋە تىلىدا يېزىلغان بولۇپ ،ئېھتىياتسىزلىقتىن چۈشەندۈرۈلگەن ،بىلىدىغانلرنىڭ دېيىشىچە، ئەسلى تېكىستنى ئىپادىلىمەيدۇ؛ چۈنكى ئۇلرنى قوغدايدىغان اادىشاھ ھەرگىز بولمىغان. 7بۇلرنىڭ توغرا بولۇشى زۆرۈر ،چۈنكى ئۇلردىكى قانۇن ئىلھىي مەنبەدىن كەلگەن بولغاچقا ،دانالىققا تولغان ۋە ھەر قانداق نۇقساندىن خالىي. 8شۇڭلشقا ،ئەدەبىيلەر ،شائىرلر ۋە نۇرغۇن تارىخىي يازغۇچىلر بۇ كىتابلرغا ۋە ئۇلرغا ئاساسەن ياشاپ كەلگەن ۋە ياشاۋاتقان كىشىلەرگە مۇراجىئەت قىلىشتىن يىراق تۇردى ،چۈنكى ئۇلرنىڭ ھاياتقا بولغان چۈشەنچىسى ئابدېرالىق ھېكاتائۇسنىڭ دېگىنىدەك ئىنتايىن مۇقەددەس ۋە دىنىي. 9ئەگەر سىز ،ئى اادىشاھ ،ئەگەر بۇ سىزگە ياقسا ،يېرۇسالېمدىكى باش روھانىيغا بىر خەت يېزىلسۇن .خەتتە ئۇنىادىن ھەر بىر قەبىلىدىن ئەڭ ئالىيجاناب تۇرمۇش كەچۈرگەن ۋە قانۇن جەھەتتە ئەڭ ماھىر بولغان ئالتە ئاقساقالنى ئەۋەتىشنى تەلەپ قىلىنسۇن .بىز ئۇلرنىڭ كۆاىنچىسىنىڭ قانداق اىكىردە ئىكەنلىكىنى بىلەلەيمىز .شۇنداق قىلىپ توغرا تەرجىمە قىلىنغاندىن كېيىن ،ئەسەرنىڭ ئۆزىگە ۋە سىزنىڭ مەقسىتىاىزگە ليىق شەكىلدە كۆزگە كۆرۈنەرلىك ئورۇنغا قوياليمىز. 10سىلەرنىڭ بەختىالر داۋاملىق بولسۇن!
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
11بۇ خاتىرە تەقدىم قىلىنغاندىن كېيىن ،اادىشاھ ئېلىئازارغا بۇ ئىش توغرىسىدا خەت يېزىشنى بۇيرۇدى ،بۇ خەتتە يەھۇدىي ئەسىرلەرنىڭ ئازاد قىلىنىشى ھەققىدە بايان قىلىنغان. 12ئۇ يەنە ئەللىك تالنت ئالتۇن ،يەتمىش تالنت كۈمۈش ۋە نۇرغۇن قىممەتلىك تاشلرنى بېرىپ ،قاچا-قۇچا ،شىشە، ئۈستەل ۋە ئىچىملىك قاچىلىرىنى ياسىدى. 13ئۇ يەنە ئۆزىنىڭ خەزىنىسىنى ساقلىغانلرغا قول ھۈنەرۋەنلەرنىڭ بۇ مەقسەت ئۈچۈن لزىم بولغان ھەر قانداق ماتېرىيالنى تاللىشىغا يول قويۇشنى ،ھەمدە بۇتخانا ۋە باشقا ئېھتىياجلر ئۈچۈن قۇربانلىق قىلىش ئۈچۈن يۈز تالنت اۇل ئەۋەتىشنى بۇيرۇدى. 14مەن سىلەرگە خەتلەرنىڭ كۆچۈرمىلىرىنى قويغاندىن كېيىن ،بۇ ئەسەرنىڭ تولۇق مەزمۇنىنى ئېيتىپ بېرىمەن. اادىشاھنىڭ خېتىدە مۇنداق دېيىلگەن: « 15اادىشاھ اتولېمىي باش روھانىي ئېلىئازارغا سالم يولليدۇ. 16بىزنىڭ اادىشاھلىقىمىزدا اارسلر كۈچلەنگەن مەزگىلدە يېرۇسالېمدىن ئېلىپ كېتىلگەن نۇرغۇن يەھۇدىيلر ۋە ئاتام بىلەن بىللە مىسىرغا ئەسىرگە چۈشكەن نۇرغۇن يەھۇدىيلر بار بولغاچقا ،ئۇ بۇلرنىڭ كۆپ قىسمىنى قوشۇنغا ئورۇنلشتۇردى ۋە ئۇلرغا ئادەتتىكىدىن يۇقىرى مائاش بەردى .ئۇ ئۇلرنىڭ رەھبەرلىرىنىڭ ساداقىتىنى ئىسپاتلىغاندىن كېيىن ،قەلئەلەرنى سېلىپ ،ئۇلرنى ئۇلرنىڭ باشقۇرۇشىغا تااشۇردى ،شۇنداق قىلىپ يەرلىك مىسىرلىقلر ئۇلردىن قورقۇپ قالليدۇ. 17مەن تەختكە چىققاندىن كېيىن ،بارلىق اۇقرالىرىمغا ،بولۇامۇ سىزنىڭ اۇقرالىرىاىزغا مېھرىبانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلدىم .يۈز مىادىن ئارتۇق ئەسىرنى ئازاد قىلدىم ،ئۇلرنىڭ خوجايىنلىرىغا مۇۋااىق بازار باھاسىنى بەردىم ،ئەگەر خەلقىاىزگە توانىڭ ھەۋەسلىرى ئارقىلىق يامانلىق قىلىنسا ،مەن ئۇلرنى جازالىدىم. 18مېنىڭ ھەرىكىتىمنى قوزغىغان سەۋەب ،اۈتۈن دۇنيادا تىنچلىق ۋە شان-شەرەپ ئىچىدە اادىشاھلىقىمنى ساقلپ قالغانلىقى ئۈچۈن ئەڭ ئالىي خۇداغا شۈكۈر ئېيتىش ۋە تەقۋادارلىق بىلەن ھەرىكەت قىلىش ئارزۇسى ئىدى. 19بۇنىادىن باشقا ،مەن خەلقىڭ ئىچىدىن ھاياتىنىڭ ئەڭ ياخشى مەزگىلىدە تۇرغانلرنى ،شۇنداقل مېنىڭ شەخسىيىتىمگە ماس كېلىدىغان ۋە ئوردا ئىشەنچىگە سازاۋەر بولغانلرنى رەسمىي ۋەزىپىلەرگە تەيىنلىدىم. 20مەن بۇ كىشىلەرگە ،دۇنيادىكى يەھۇدىيلرغا ۋە كېيىنكى ئەۋلدلرغا مىننەتدارلىقىمنى بىلدۈرۈشكە ئىنتىزار بولغاچقا ،سىلەرنىڭ قانۇنىالرنى سىلەر ئارىسىدا قوللىنىلىۋاتقان ئىبرانىي تىلىدىن گرېك تىلىغا تەرجىمە قىلىشنى قارار قىلدىم ،شۇنداق قىلىپ بۇ كىتابلرنى كۇتۇاخانامدىكى باشقا اادىشاھلىق كىتابلرغا قوشۇشقا بولىدۇ. 21ئەگەر سىلەر ھەر بىر قەبىلىدىن ئالتە ئاقساقالنى تاللپ ،ئۇلرنىڭ ئالىيجاناب تۇرمۇش كەچۈرۈشى ،قانۇنىالرغا ماھىر بولۇشى ۋە ئۇنى چۈشەندۈرۈش ئىقتىدارىغا ئىگە بولۇشىنى ئۈمىد قىلساڭلر ،بۇ سىلەرنىڭ مېھرىبانلىقىالر ۋە مېنىڭ قىزغىنلىقىمنىڭ مۇكاااتى بولىدۇ .بۇلر تالش-تارتىشلىق مەسىلىلەردە كۆاچىلىكنىڭ قوشۇلىدىغان قارارىنى تاااليمىز ،چۈنكى تەكشۈرۈش ئەڭ مۇھىم. 22بۇ خىزمەتنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئارقىلىق چوڭ داڭققا ئېرىشىشنى ئۈمىد قىلىمەن. 23مەن قاراۋۇللىرىمنىڭ باشلىقى ئاندرېئاس ۋە مەن ئىنتايىن ھۆرمەتلەيدىغان كىشىلەر ئارىستېئاسنى بۇ ئىشنى سىلەرگە ئېيتىپ ،ئىبادەتخانىغا ،قۇربانلىقلرغا ۋە باشقا دىنىي مۇراسىملرغا قىلغان تۇنجى سوۋغاتلىرىمدىن 100تالنت كۈمۈشنى سىلەرگە تەقدىم قىلىشقا ئەۋەتتىم. 24ئەگەر بۇ ئىشلرغا مۇناسىۋەتلىك تىلەكلىرىاىز توغرىسىدا ماڭا خەت يازسىاىز ،ماڭا چوڭ بىر مېھىر-شەاقەت كۆرسىتىپ ،ماڭا يېاى بىر دوستلۇق قەسىمى بېرىسىز ،چۈنكى بارلىق تىلەكلىرىاىز ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئەمەلگە ئاشىدۇ. خوش! 25بۇ خەتكە ئەلەئازار مۇنداق جاۋاب بەردى« :باش روھانىي ئەلەئازار ھەقىقىي دوستى اتولېمىي اادىشاھقا سالم يولليدۇ. 26ئەڭ ئالىي تىلەكلىرىم سىزنىڭ ،سىالىاىز خانىش ئارسىنوئېنىڭ ۋە بالىلىرىاىزنىڭ بەخت-سائادىتى ئۈچۈندۇر. 27مەنمۇ ياخشى .خېتىاىزنى تااشۇرۇۋالدىم ،مەقسىتىاىز ۋە ئالىيجاناب مەسلىھەتلىرىاىزدىن تولىمۇ خۇشال بولدۇم. 28مەن اۈتۈن خەلقنى يىغىپ ،ئۇلرغا سىلەرنىڭ خۇدايىمىزغا بولغان ساداقىتىالرنىڭ خەۋىرىنى ئاڭلىسۇن دەپ ئوقۇپ بەردىم. 29مەن ئۇلرغا سىلەر ئەۋەتكەن يىگىرمە ئالتۇن ،ئوتتۇز كۈمۈش قاداقلرنى ،بەش قاچا ۋە بېغىشلش داستىخىنىنى، قۇربانلىقلرنى قىلىش ۋە ئىبادەتخانىنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن 100تالنت كۈمۈشنى كۆرسەتتىم.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
30بۇ سوۋغاتلرنى ماڭا سىزنىڭ ئەڭ ھۆرمەتلىك خىزمەتچىلىرىاىزدىن بىرى بولغان ئاندرېئاس ۋە ئارىستېئاس ئېلىپ كەلدى .ئۇلر ياخشى ۋە راستچىل ،ئۆزلىرىنىڭ بىلىمى بىلەن كۆزگە كۆرۈنگەن ،ھەمدە سىزنىڭ ئالىي ارىنسىپلىرىاىز ۋە ھەققانىي مەقسىتىاىزنىڭ ۋەكىلى بولۇشقا ھەر جەھەتتىن ليىق ئىدى. 31بۇ كىشىلەر ماڭا سىزنىڭ سۆزىاىزنى يەتكۈزۈپ ،خېتىاىزگە ماس كېلىدىغان جاۋاب ئالدى .سىزنىڭ تەلىپىاىز ناھايىتى ئادەتتىكى ئەمەس بولسىمۇ ،مەن سىزگە اايدىلىق بولغان ھەممە ئىشقا قوشۇلىمەن. 32چۈنكى سەن اۇقرالىرىمىزغا نۇرغۇن جەھەتلەردىن ئۇلۇغ ۋە ھەرگىز ئۇنتۇلماس اايدىلرنى ئاتا قىلدىڭ. 33شۇڭا مەن دەرھال سىز ،سىالىاىز ،بالىلىرىاىز ۋە دوستلىرىاىز ئۈچۈن قۇربانلىق قىلدىم ،بارلىق خەلق اىلنلىرىاىزنىڭ داۋاملىق مۇۋەاپەقىيەت قازىنىشىنى ،قۇدرەتلىك خۇدا اادىشاھلىقىاىزنى شان-شەرەپ بىلەن تىنچلىقتا ساقلىشىنى ،مۇقەددەس قانۇننىڭ تەرجىمىسىنىڭ سىز ئۈچۈن اايدىلىق بولۇپ ،مۇۋەاپەقىيەتلىك ئېلىپ بېرىلىشىنى تىلىدى. 34مەن بارلىق خەلقنىڭ ئالدىدا ھەر بىر قەبىلىدىن ئالتە ئاقساقالنى ،ياخشى ۋە راستچىل كىشىلەرنى تاللپ ،ئۇلرغا قانۇنىمىزنىڭ بىر نۇسخىسىنى قوشۇپ سىلەرگە ئەۋەتتىم. 35ئەي ئادىل اادىشاھ ،ئەگەر سىز قانۇننىڭ تەرجىمىسى تاماملنغان ھامان ،بۇ كىشىلەرنىڭ بىخەتەر ھالدا بىزگە قايتىپ كېلىشىگە يوليورۇق بەرسىاىز ،بۇ مېھرىبانلىق بولىدۇ .خوش! 36بىرىنچى قەبىلىدىن يۈسۈپ ،ھەزەكىيە ،زەكەرىيا ،يۇھاننا ،ھەزەكىيە ۋە ئېلىشا ئىسىملىك ئاقساقاللرنىڭ ئىسىملىرى تۆۋەندىكىچە: 37ئىككىنچى قەبىلىدىن يەھۇدا ،سىمون ،سامۇئىل ،ئادائۇس ،ماتاتىيا ،ئېشلېمياس. 38ئۈچىنچى قەبىلىدىن نېخېميا ،يۈسۈپ ،تېئودوسىئۇس ،بازا ،ئورنىياس ،داكىس. 39تۆتىنچى قەبىلىدىن ،يوناتان ،ئابرائۇس ،ئېلىشا ،ھانانىيا ،خابرىياس ... 40بەشىنچى قەبىلىدىن ئىسھاق ،ياقۇپ ،ئەيسا ،سابباتايۇس ،شىمون ۋە لېۋىي. 41ئالتىنچى قەبىلىدىن يەھۇدا ،يۈسۈپ ،شىمون ،زەكەرىيا ،سامۇئىل ۋە سالېماس. 42يەتتىنچى قەبىلىدىن :سابباتايۇس ،زېدقىيا ،ياقۇپ ،ئىسھاق ،يەشياس ،ناتتايۇس. 43سەككىزىنچى قەبىلىدىن ،تېئودوسىئۇس ،ياسون ،ئەيسا ،تېئودوتۇس ،يۇھاننا ،يوناتان. 44توققۇزىنچى قەبىلىدىن تېئوىىلۇس ،ئىبراھىم ،ئارساموس ،جەيسون ،ئېندېمىياس ،دانىيال. 45ئونىنچى قەبىلىدىن :يەرەمىيا ،ئەلىئازار ،زەكەرىيا ،بانېئاس ،ئېلىشا ،داتايۇس. 46ئون بىرىنچى قەبىلىدىن ،سامۇئىل ،يۈسۈپ ،يەھۇدا ،يوناتېس ،خابۇ ،دوسىتېئۇس. 47ئون ئىككىنچى قەبىلىدىن ،ئىسائېلۇس ،يۇھاننا ،تېئودوسىئۇس ،ئارساموس ،ئابىئېتېس ،ھەزەكىيەل. 48ئۇلر جەمئىي يەتمىش ئىككى ئادەم ئىدى .ئەلئازار ۋە ئۇنىڭ دوستلىرى اادىشاھنىڭ خېتىگە مۇشۇنداق جاۋاب بەردى. 3-باب
بۇ دا ھازىرغىچە ياسالغان ئەڭ نەاىس ۋە گۈزەل داستىخان ،شۇنداقل باشقا مول سوۋغاتلر تەسۋىرلەنگەن بولۇپ، مىسىردا يېقىندا ئېلىپ بېرىلغان قېزىش ئىشلىرىنى نەزەرگە ئالغاندا قىزىقارلىق. 1ئەمدى مەن ۋەدىمنى ئادا قىلىپ ،سەنئەت ئەسەرلىرىنى تەسۋىرلەپ بېرىمەن. 2اادىشاھ ھېچقانداق چىقىمنى ئايىماي ،ئىشچىلرنى ئايرىم-ئايرىم باشقۇرغاچقا ،ئۇلر ئالھىدە ماھارەت بىلەن ياسالغان. 3شۇڭا ئۇلر خىزمەتنىڭ ھېچقانداق قىسمىنى ئالداپ كېتەلمىدى ياكى ئۇنى بىپەرۋالىق بىلەن تاماملىيالمايتتى. 4ئالدى بىلەن مەن سىزگە جەدۋەلنىڭ چۈشەندۈرۈشىنى بېرىمەن. 5اادىشاھ بۇ ئەسەرنىڭ ناھايىتى چوڭ بولۇشىدىن ئەنسىرەپ ،يەرلىك يەھۇدىيلردىن يېرۇسالېمدىكى ئىبادەتخانىدىكى ئۈستەلنىڭ چوڭلۇقى توغرىسىدا سوئال سورىغان. 6ئۇلر ئۆلچەملەرنى چۈشەندۈرۈپ بەرگەندىن كېيىن ،ئۇ چوڭراق بىر بىنا ياسىسا بولمدۇ دەپ سورىدى. 7بەزى روھانىيلر ۋە باشقا يەھۇدىيلر ئۇنىاغا توسقۇنلۇق قىلىدىغان ھېچقانداق نەرسە يوق دەپ جاۋاب بەردى. 8ئۇ بۇنى بەش ھەسسە چوڭ قىلىشنى ئارزۇ قىلىۋاتقانلىقىنى ،ئەمما بۇ قۇرۇلۇشنىڭ ئىبادەتخانىدىكى خىزمەتلەرگە اايدىسىز بولۇپ قېلىشىدىن قورقۇپ ئىككىلىنىۋاتقانلىقىنى ئېيتتى. 9ئۇ ئۆزىنىڭ سوۋغىسىنىڭ اەقەت ئىبادەتخانىغا قويۇلماسلىقىنى ئۈمىد قىلتتى ،چۈنكى ئەگەر ليىق قۇربانلىقلرنى سۇنۇش مەجبۇرىيىتى بار كىشىلەر ئۇنىڭ ياسىغان داستىخانىدا مۇۋااىق قۇربانلىق قىللىسا ،بۇ ئۇنىاغا تېخىمۇ چوڭ خۇشاللىق ئېلىپ كېلەتتى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
10ئۇ ئالدىنقى ئۈستەلنىڭ كىچىك بولۇشىنىڭ سەۋەبى ئالتۇننىڭ يېتىشمەسلىكىدىن دەپ ئويلىمىغان ،ئەمما ئۇنىڭ ئېيتىشىچە، ئۇنىڭ بۇ ئۆلچەمدە ياسىلىشىنىڭ بىرەر سەۋەبى بار ئىكەن. 11چۈنكى بۇيرۇق بېرىلگەن بولسا ،بايلىق يېتىشمىگەن بولتتى. 12شۇڭا بىز چەكتىن ئېشىپ كەتمەسلىكىمىز ياكى مۇۋااىق ئۆلچەمدىن ئېشىپ كەتمەسلىكىمىز كېرەك. 13شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ،ئۇ ئۇلرغا سەنئەتنىڭ ھەر خىل شەكىللىرىنى ئىشقا سېلىشنى بۇيرۇدى ،چۈنكى ئۇ ئەڭ ئالىيجاناب ئىدىيەگە ئىگە ئادەم ئىدى ،تەبىئەت ئۇنىاغا ئۆتكۈر تەسەۋۋۇر ئاتا قىلغان بولۇپ ،بۇ ئۇنىاغا تاماملنغان ئەسەرنىڭ كۆرۈنۈشىنى تەسەۋۋۇر قىلىشقا شارائىت ھازىرلىغان. 14ئۇ يەنە يەھۇدىيلرنىڭ مۇقەددەس يازمىلردا كۆرسەتمە بېرىلمىگەن جايلردا ھەممە نەرسە مۇمكىن قەدەر گۈزەلشتۈرۈلۈشى كېرەكلىكىنى بۇيرۇدى. 15بۇنداق كۆرسەتمىلەر بېرىلگەندە ،ئۇلر چوقۇم ئېنىق ئىجرا قىلىنىشى كېرەك ئىدى. 16ئۇلر ساپ ئالتۇندىن ئۇزۇنلۇقى ئىككى مېتىر ،كەڭلىكى بىر مېتىر ،ئېگىزلىكى بىر يېرىم مېتىر كېلىدىغان ئۈستەل ياسىدى. 17مەن تەسۋىرلەۋاتقان نەرسە باشقا بىر ئاساسنىڭ ئۈستىگە قويۇلغان نېپىز ئالتۇن ئەمەس ،بەلكى اۈتۈن قۇرۇلما غايەت زور ئالتۇندىن ياسالغان بولۇپ ،بىر-بىرىگە چاالنغان. 18ئۇلر ئۇنىڭ ئەترااىغا بىر قول كەڭلىكىدە بىر گىرۋەك ياسىدى. 19ئۈچ تەرىپىگە ئاجايىپ قىلىپ ئويۇلغان ئارقان شەكلىدە رېلىفلىق شەكىلدە ئويۇلغان دولقۇن شەكىللىك گۈلچەمبەر بار ئىدى. 20چۈنكى ئۇ ئۈچبۇلۇڭ شەكىلدە بولۇپ ،ئىككى تەرىپىنىڭ ئۇسلۇبى اۈتۈنلەي ئوخشاش ئىدى ،شۇڭا قايسى تەرەاكە قارىتىلسا ،ئوخشاش كۆرۈنۈشكە ئىگە ئىدى. 21گىرۋەكنىڭ ئاستىدىكى ئىككى تەرەپ ئىچىدە ،ئۈستەلگە يانتۇ چۈشكەن قىسمى ناھايىتى گۈزەل بىر ئەسەر ئىدى، ئەمما تاماشىبىنلرنىڭ دىققىتىنى تارتقىنى تاشقى تەرىپى ئىدى. 22ئىككى تەرىپىنىڭ ئۈستۈنكى گىرۋىكى كۆتۈرۈلگەن بولسىمۇ ،ئۆتكۈر ئىدى ،چۈنكى يۇقىرىدا ئېيتقىنىمىزدەك ،گىرۋەك قايسى نۇقتىدىن قارىماي ئۈچ تەرەالىك ئىدى. 23نەقىشلەنگەن ئارقاننىڭ ئوتتۇرىسىغا قىممەتلىك تاشلر قەۋەتلىنىپ ،ئۇلر بىر-بىرىگە ئوخشىمايدىغان سەنئەت ئۇسۇلى ئارقىلىق چىرمىشىپ كەتكەنىدى. 24بىخەتەرلىك ئۈچۈن ،ئۇلرنىڭ ھەممىسى تاشلرغا سانجىلغان ئالتۇن ئىگنە بىلەن بېكىتىلدى. 25ئۇلرنىڭ يان تەرەالىرى مەھكەم باغلش ئۈچۈن بىر-بىرىگە قىسىلىپ قويۇلدى. 26ئۈستەلنىڭ ئەترااىدىكى گىرۋەكنىڭ ئۈستىگە قىيسىق بولۇپ ،كۆزگە تېگىشكەن قىسمىدا ،اۈتۈن ئۈستەلنىڭ ئەترااىغا زىچ ئۇلنغان ،ئۈزۈلمەس نەقىشلەر بىلەن نەاىس ئويۇلغان ،قىممەتلىك تاشلردىن ياسالغان تۇخۇم نەقىشلىرى بار ئىدى. 27رەسساملر تۇخۇم شەكلىدە تىزىلغان تاشلرنىڭ ئاستىغا ھەر خىل مېۋىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تاج ياسىدى .تاجنىڭ ئۈستى تەرىپىگە ئۈزۈم ،دانلىق باشاق ،خورما ،ئالما ،ئانار ۋە شۇنىاغا ئوخشاش مېۋىلەرنىڭ دانلىرى كۆزگە كۆرۈنەرلىك ھالدا تىزىلغان ئىدى. 28بۇ مېۋىلەر قىممەتلىك تاشلردىن ياسالغان بولۇپ ،ئۇلرنىڭ رەڭگى مېۋىلەرنىڭ ئۆزى بىلەن ئوخشاش بولۇپ، ئۈستەلنىڭ ھەممە تەرىپىگە ئالتۇن بىر بەلۋاغ بىلەن باغلنغان. 29مېۋە تاجى قويۇلغاندىن كېيىن ،ئاستىغا قىممەتلىك تاشلردىن ياسالغان يەنە بىر تۇخۇم نەقىشلىرى ،باشقا نەي ۋە نەقىشلەر قىستۇرۇلدى .بۇ نەقىشلەر ئۈستەل ئىگىلىرىنىڭ ئارزۇسىغا ئاساسەن ئۈستەلنىڭ ئىككى تەرىپىگە ئىشلىتىلىشى ئۈچۈن ئىشلىتىلدى .شۇڭا دولقۇن شەكىللىك نەقىش ۋە گىرۋەك ئۈستەلنىڭ ئاياغلىرىغىچە سوزۇلدى. 30ئۇلر ئۈستەلنىڭ اۈتۈن كەڭلىكىنىڭ ئاستىغا تۆت بارماق قېلىنلىقتا چوڭ بىر تەخسە ياساپ ،اۇتلىرىنى ئۈستەلگە قىستۇرۇپ ،ئۈستەلنىڭ گىرۋىكىنىڭ ئاستىدىكى ئۇيۇشقا ئورنىتىلغان مىخلر بىلەن مەھكەم قىسىپ قويدى .شۇنداق قىلىپ، كىشىلەر ئۈستەلنىڭ قايسى تەرىپىنى ياقتۇرسا ،شۇ تەرىپىنى ئىشلەتسە بولتتى. 31شۇڭا بۇ ئەسەرنىڭ قانداقل بولمىسۇن ئىشلىتىلىشى ئېنىق بولدى. 32ئۈستەلنىڭ ئۈستىگە «مائاندېر» دەپ ئويۇلغان رەسىم ئويۇلغان بولۇپ ،ئۇنىڭ ئوتتۇرىسىغا قىممەتلىك تاشلر، ياقۇت ،زۇمرەت ،ئانىكىس ۋە گۈزەللىكى بىلەن كۆزگە كۆرۈنەرلىك باشقا نۇرغۇن تاشلر قويۇلغان ئىدى. « 33مائاندېر» نىڭ يېنىغا ئېسىل بىر تور قويۇلغان بولۇپ ،ئۈستەلنىڭ ئوتتۇرىسى رومبوئىد شەكلىدە كۆرۈنگەن، ئۈستىگە كرىستال ۋە كەھرىبا دەپ ئاتالغان بىر نەرسە ياسالغان بولۇپ ،بۇ كۆرۈرمەنلەرگە تەڭداشسىز تەسىر قالدۇرغان.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
34ئۇلر ئۈستەلنىڭ اۇتلىرىنى زەمبۇرۇغ گۈلىگە ئوخشاش قىلىپ ياساپ ،ئۈستەلنىڭ ئاستىغا ئېگىلىپ تۇرغان زەمبۇرۇغ گۈللىرىگە ئوخشايتتى ،كۆرۈنۈپ تۇرغان قىسىملىرى تىك تۇرغان يواۇرماقلرنى ئىپادىلەيتتى. 35يەردىكى ئاياغنىڭ ئاساسى ياقۇتتىن ياسالغان بولۇپ ،ئۇنىڭ ئېگىزلىكى قولنىڭ كەڭلىكىدەك ئىدى. 36ئۇنىڭ كۆرۈنۈشى ئاياغقا ئوخشايتتى ،كەڭلىكى سەككىز بارماق ئىدى. 37اۇتنىڭ اۈتۈن بوشلۇقى ئۇنىڭ ئۈستىدە تۇراتتى. 38ئۇلر اۇتنى تاشتىن ئۆسكەن اىچەككە ئوخشاش قىلىپ ياسىدى ،ئۇنىڭ ئۈستىگە ئاقانتۇس بىلەن ئورالغان ،ئەترااىغا ئۈزۈم دەرىخى ئورالدى ،ئۈزۈملەر بولسا اۇتنىڭ ئۈستى تەرىپىگىچە تاشلردىن ئويۇلغان ئۈزۈملەر بىلەن ئورالغان ئىدى. 39تۆت اۇتنىڭ ھەممىسى ئوخشاش ئۇسلۇبتا ياسالغان ،ھەممە نەرسە شۇنداق ماھىرلىق بىلەن ياسالغان ۋە ئورنىتىلغان، شۇنداقل تەبىئەتكە ماسلىشىش ئۈچۈن شۇنداق ئاجايىپ ماھارەت ۋە بىلىم سەرپ قىلىنغانكى ،ھاۋا شامال بىلەن ھەرىكەتلەنگەندە ،يواۇرماقلرغا ھەرىكەت بېرىلگەن ۋە ھەممە نەرسە ئۇنىڭ ۋەكىللىك قىلغان ئەمەلىي رېئاللىقىغا ماس كېلىدىغان قىلىپ ياسالغان. 40ئۇلر ئۈستەلنىڭ ئۈستىنى ئۈچ اارچە تاشقا ئوخشاش ئۈچ قىسىمغا بۆلۈپ ياسىدى .ئۈستەلنىڭ ئۈستى قىسمى شۇنچىلىك ماسلىشىپ ،اۈتۈن يۈزىگە تۈۋرۈكلەر بىلەن بىر-بىرىگە ئۇلىنىپ قويۇلغانكى ،تۇتاشقان جايلىرىنى كۆرگىلى ياكى بايقىغىلى بولمايتتى. 41ئۈستەلنىڭ قېلىنلىقى يېرىم مېتىردىن كەم ئەمەس ئىدى ،شۇڭا اۈتۈن قۇرۇلۇشقا نۇرغۇن قابىلىيەت كەتكەن بولۇشى كېرەك. 42اادىشاھ ئۈستەلنىڭ چوڭلۇقىنى ئاشۇرۇشنى خالىمىغانلىقى ئۈچۈن ،ئۈستەلنىڭ چوڭلۇقى چوڭراق بولغان بولسا ،ئۇنىڭ تەاسىلتلىرىغا كېتىدىغان اۇلنى سەرپ قىلدى. 43ھەممە نەرسە ئۇنىڭ اىلنى بويىچە ،ئەڭ ئاجايىپ ۋە كۆزگە كۆرۈنەرلىك ئۇسۇلدا ،تەڭداشسىز سەنئەت ۋە تەڭداشسىز گۈزەللىك بىلەن تاماملندى. 44ئارىلشتۇرۇش قاچىلىرىنىڭ ئىككىسى ئالتۇندىن ياسالغان بولۇپ ،ئاستى تەرىپىدىن ئوتتۇرىغا قاراپ تەراز شەكلىدە ئويۇلغان ،تەرازلرنىڭ ئارىسىغا قىممەتلىك تاشلر ئېسىل سەنئەت ماھارىتى بىلەن قىستۇرۇلغان. 45ئاندىن ئېگىزلىكى بىر مېتىر كېلىدىغان ،يۈزى ھەر خىل رەڭلىك قىممەتلىك تاشلردىن ياسالغان ،ئېسىل سەنئەت ئەسىرى ۋە گۈزەللىكىنى نامايان قىلىدىغان بىر «مائاندېر» بار ئىدى. 46بۇنىڭ ئۈستىدە تور شەكىللىك ،گىرۋىكىگىچە سوزۇلغان رومبا شەكلىدىكى موزايكا بار ئىدى. 47ئوتتۇرىسىغا ،ھەر خىل قىممەتلىك تاشلردىن ياسالغان ،تىپى ئوخشىمايدىغان ،كەم دېگەندە تۆت بارماق كەڭلىكتىكى كىچىك قالقانلر ئالماشتۇرۇلۇپ قويۇلغان بولۇپ ،ئۇلرنىڭ كۆرۈنۈشىنىڭ گۈزەللىكىنى تېخىمۇ ئاشۇرغان. 48گۈلنىڭ ئۈستى تەرىپىگە گۈل ئېچىلىپ تۇرغان زەمبىرەكلەر ۋە ئۈزۈملەرنىڭ ئۈزۈملىرى ئويۇلغان ئىدى. 49ئالتۇن قاچىلرنىڭ قۇرۇلمىسى مۇشۇنداق بولۇپ ،ھەر بىرىگە ئىككىدىن ئارتۇق ىىركىن سىغاتتى. 50كۈمۈش قاچىلرنىڭ يۈزى سىلىق بولۇپ ،خۇددى كۆزەينەككە ئوخشىتىپ ياسالغاندەك ئاجايىپ دەرىجىدە ياسالغان، شۇڭا ئۇلرغا يېقىنلشتۇرۇلغان ھەممە نەرسە ئەينەكتىكىدىنمۇ ئېنىق ئەكس ئەتتۈرۈلگەن. 51لېكىن بۇ سەنئەت ئەسەرلىرى تاماملنغاندىن كېيىن ،ئۇلرنىڭ ئەقىلدە اەيدا قىلغان ھەقىقىي تەسىرىنى تەسۋىرلەش مۇمكىن ئەمەس. 52چۈنكى ،بۇ قاچا-قۇچىلر اۈتۈپ ،يانمۇ-يان قويۇلغاندا ،ئالدى بىلەن كۈمۈش قاچا ،ئاندىن ئالتۇن قاچا ،ئاندىن يەنە بىر كۈمۈش قاچا ،ئاندىن يەنە بىر ئالتۇن قاچا قويۇلغاندا ،ئۇلرنىڭ كۆرۈنۈشىنى تەسۋىرلەشكە بولمايدۇ ،ئۇلرنى كۆرگىلى كەلگەنلەر اارلق مەنزىرە ۋە جەلپ قىلرلىق مەنزىرىدىن قۇتۇللمايتتى. 53بۇ تاماشانىڭ تەسىرى ھەر خىل ئىدى. 54ئىنسانلر ئالتۇن قاچا-قۇچىلرغا قاراپ ،ئۇلرنىڭ ھەر بىر تەاسىلتلىرىنى تولۇق كۆزدىن كەچۈرگەندە ،ئۇلرنىڭ قەلبى ھەيرانلىقتىن ھاياجانلندى. 55بىر ئادەم كۆزىنى كۈمۈش قاچا-قۇچىلرغا قارىتىماقچى بولغاندا ،ئۇ تۇرغان جاينىڭ ئەترااىدىكى ھەممە نەرسە نۇر بىلەن چاقناپ ،كۆرۈرمەنلەرگە تېخىمۇ خۇشاللىق بېغىشليتتى. 56شۇڭا ئەسەرلەرنىڭ سەنئەت گۈزەللىكىنى تەسۋىرلەش ھەقىقەتەن مۇمكىن ئەمەس. 57ئۇلر ئالتۇن چىنىلرنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئۈزۈم گۈلچەمبىرەكلىرىنى ئويۇپ ياسىدى. 58ئۇلر اىچەك ،مىرتا ۋە زەيتۇن دەرەخلىرىدىن گۈلچەمبەر ياساپ ،گىرۋەكنىڭ ئەترااىغا قىممەتلىك تاشلرنى قىستۇردى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
59ئۇلر ياردەم بېرىش خىزمىتىنىڭ قالغان قىسىملىرىنى ئوخشىمايدىغان ئۇسۇلدا ئىشلىدى ،چۈنكى ئۇلر ھەممە نەرسىنى اادىشاھنىڭ شان-شەرىپىگە ليىق ئۇسۇلدا تاماملشنى شەرەپ دەپ قارىدى. 60بىر سۆز بىلەن ئېيتقاندا ،اادىشاھنىڭ خەزىنىسىدە ياكى باشقا ھېچقانداق ئەسەردە قىممەتلىك ياكى سەنئەت ماھارىتى جەھەتتە بۇلرغا تەڭ كېلىدىغان ئەسەر يوق دېيىشكە بولىدۇ. 61اادىشاھ ئۇلرغا كۆپ كۆڭۈل بۆلدى ،چۈنكى ئۇ ئۆزىنىڭ مۇنەۋۋەر ليىھەلىرى بىلەن شان-شەرەاكە ئېرىشىشنى ياخشى كۆرەتتى. 62چۈنكى ئۇ كۆاىنچە ۋاقىتلردا رەسمىي ئىشلىرىنى سەل قاراپ ،سەنئەتكارلر بىلەن بىللە ۋاقىت ئۆتكۈزەتتى، ئۇلرنىڭ سوۋغات ئەۋەتىلىدىغان ئورۇنغا ليىق ئۇسۇلدا ھەممە ئىشنى تاماملىشىدىن ئەنسىرەيتتى. 63شۇڭا ھەممە ئىش چوڭ كۆلەمدە ،سوۋغاتلرنى ئەۋەتكەن اادىشاھ ۋە زېمىننىڭ ھۆكۈمرانى بولغان باش روھانىيغا ليىق ھالدا ئېلىپ بېرىلدى. 64قىممەتلىك تاشلرنىڭ سانى ئاز ئىدى ،چۈنكى كەم دېگەندە بەش مىڭ دانە ئىشلىتىلگەن بولۇپ ،ھەممىسى چوڭ ئىدى. 65ئەڭ ئالھىدە سەنئەت ماھارىتى قوللىنىلغان بولۇپ ،تاشلرنىڭ باھاسى ۋە ھۈنەرۋەنچىلىك سۈاىتى ئالتۇننىاكىدىن بەش ھەسسە قىممەت بولغان. 4بابقۇربانلىقنىڭ جانلىق تەاسىلتلىرى .روھانىيلرنىڭ خاتالىقسىز توغرىلىقى كۆزگە كۆرۈنەرلىك .ۋەھشىي بىر ئورگىيە. ئىبادەتخانا ۋە ئۇنىڭ سۇ ئىنشائاتى قۇرۇلۇشلىرىنىڭ تەسۋىرى. 1مەن سىزگە سوۋغاتلرنىڭ بۇ چۈشەندۈرۈشىنى بەردىم ،چۈنكى بۇنىڭ زۆرۈر دەپ ئويلىدىم. 2ھېكايىدىكى كېيىنكى نۇقتا ئېلىئازارغا قىلغان سەاىرىمىزنىڭ ھېكايىسى ،ئەمما مەن ئالدى بىلەن سىلەرگە اۈتۈن مەملىكەتنىڭ تەسۋىرىنى بېرىپ ئۆتىمەن. 3بىز يەھۇدىيلرنىڭ يۇرتىغا يېتىپ كەلگىنىمىزدە ،اۈتۈن يەھۇدىيەنىڭ ئوتتۇرىسىدا ،ئېگىز تاغ چوققىسىدا تۇرغان شەھەرنى كۆردۇق. 4چوققىسىدا ئىبادەتخانا بارلىق شان-شۆھرىتى بىلەن سېلىنغان ئىدى. 5ئۇنىڭ ئەترااى ئېگىزلىكى يەتمىش گىرادۇستىن ئاشىدىغان ،ئۇزۇنلۇقى ۋە كەڭلىكى بىنانىڭ قۇرۇلمىسىغا ماس كېلىدىغان ئۈچ تام بىلەن ئورالغان ئىدى. 6بارلىق بىنالر مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە كۆركەم ۋە قىممەتلىك ئىدى. 7ئىشىك ۋە ئۇنى ئىشىك تۈۋرۈكلىرى بىلەن تۇتاشتۇرىدىغان باغلشلر ،شۇنداقل تۈۋرۈكنىڭ مۇقىملىقىغا ھېچقانداق چىقىم كەتمىگەنلىكى ئېنىق ئىدى. 8اەردىنىڭ شەكلى كىرىش ئېغىزىنىڭ شەكلىگە اۈتۈنلەي ماس كېلەتتى. 9شامالنىڭ تەسىرىدىن ئۇنىڭ توقۇلمىسى ئۈزلۈكسىز ھەرىكەتتە ئىدى .بۇ ھەرىكەت ئاستى تەرەاتىن يەتكۈزۈلۈپ ،اەردە ئەڭ يۇقىرىغا كۆتۈرۈلگەندە ،ئۇ ئادەمنىڭ ئۆزىنى ئاران ئايرىۋېتەلەيدىغان يېقىملىق مەنزىرىنى نامايان قىلتتى. 10قۇربانلىق سۇاىسىنىڭ قۇرۇلۇشى بۇ جاينىڭ ئۆزىگە ۋە ئۇنىادا كۆيدۈرۈلگەن كۆيدۈرۈلگەن قۇربانلىقلرغا ماس كەلگەن ،ھەمدە ئۇنىاغا يېقىنلىشىش كۆلىمىمۇ ئوخشاش بولغان. 11ئۇ يەرگە قاراپ ئاستا-ئاستا يانتۇلۇق بار ئىدى ،بۇ ئورۇن ئەدەپ-ئەخلقنى ساقلش ئۈچۈن قوليلىق قىلىپ ليىھەلەنگەن بولۇپ ،دىنىي خىزمەت قىلىدىغان روھانىيلر اۇتلىرىغىچە زىغىر رەختتىن توقۇلغان كىيىملەرنى كىيگەنىدى. 12ئىبادەتخانا شەرققە ،ئارقا تەرىپى غەربكە قارىغان. 13اۈتۈن يەر تاشلر بىلەن قاالنغان ۋە بەلگىلەنگەن جايغا قاراپ يانتۇلۇقلر ياسالغان ،شۇڭا قۇربانلىقلرنىڭ قېنىنى يۇيۇش ئۈچۈن سۇ ئېقىتىلىدۇ ،چۈنكى بايرام كۈنلىرىدە بۇ يەردە مىالىغان ھايۋانلر قۇربانلىق قىلىنىدۇ. 14بۇ يەردە سۇنىڭ مىقدارى تۈگىمەيدۇ ،چۈنكى بۇ يەردىكى سۇ مول ،چۈنكى بۇ يەردىكى سۇ بۇلقنىڭ ئىچىدىن ئېتىلىپ چىقىدۇ. 15ئۇلر ماڭا كۆرسىتىپ بەرگەندەك ،بۇ ئىبادەتخانا ئورنىنىڭ ئەترااىدا بەش ىېرلوڭ ئارىلىقتا يەر ئاستىدىكى ئاجايىپ ۋە تەسۋىرلىگۈسىز سۇ ئامبىرى بار ،ھەر بىر سۇ ئامبىرىدا سانسىز تۇرۇبا بار ،شۇڭا ھەر خىل ئېقىنلر بىر-بىرىگە چېتىلىدۇ. 16بۇلرنىڭ ھەممىسىنىڭ ئاستى ۋە يان تاملىرى قوغۇشۇن بىلەن مەھكەملەنگەن ،ئۈستىگە نۇرغۇن مىقداردا گىپس سېلىنغان ۋە خىزمەتنىڭ ھەر بىر قىسمى ئىنتايىن ئەستايىدىللىق بىلەن ئىشلەنگەن.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
17قۇربانلىق سۇاىسىنىڭ ئاستى تەرىپىدە نۇرغۇن سۇ ئېغىزلىرى بار ،بۇ ئېغىزلرنى اەقەت دىنىي خىزمەت بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقانلردىن باشقا ھېچكىم كۆرەلمەيدۇ ،شۇڭا نۇرغۇن مىقداردا يىغىلغان قۇربانلىقلرنىڭ قېنى كۆزنى يۇمۇپ ئاچقۇچە يۇيۇلۇپ كېتىدۇ. 18سۇ ئامبىرىنىڭ خاراكتېرى توغرىسىدىكى قارىشىم مۇشۇنداق ،ئەمدى بۇنىڭ قانداق دەلىللەنگەنلىكىنى كۆرسىتىپ بېرىمەن. 19ئۇلر مېنى شەھەرنىڭ سىرتىغا تۆت ىېرلوڭدىن ئارتۇق يول باشلپ باردى ۋە ماڭا بىر جايغا قاراپ ،سۇلرنىڭ يىغىلىشىدىن چىققان شاۋقۇننى ئاڭلشنى ئېيتتى .شۇنداق قىلىپ ،مەن بۇرۇنمۇ تىلغا ئېلىنغاندەك ،سۇ ئامبىرىنىڭ چوڭلۇقىنى بايقىدىم. 20روھانىيلرنىڭ خىزمىتى جىسمانىي جەھەتتىن چىداملىق بولۇش ۋە تەرتىپلىك ۋە جىمجىت خىزمەت قىلىش جەھەتتە ھەر جەھەتتىن تەڭداشسىزدۇر. 21چۈنكى ئۇلرنىڭ ھەممىسى ئۆزلۈكىدىن ئىشلەيدۇ ،گەرچە بۇ نۇرغۇن جااالىق كۈچ سەرپ قىلىشنى تەلەپ قىلسا، ھەر بىرىگە ئالھىدە ۋەزىپە يۈكلەنگەن. 22بۇ خىزمەت ئۈزۈلمەي داۋاملىشىدۇ -بەزىلىرى ئوتۇن ،يەنە بەزىلىرى ياغ ،يەنە بەزىلىرى ئېسىل بۇغداي ئۇنى، يەنە بەزىلىرى خۇشبۇي تېتىتقۇلر بىلەن تەمىنلەيدۇ؛ يەنە بەزىلىرى كۆيدۈرۈلگەن قۇربانلىق ئۈچۈن گۆش اارچىلىرىنى ئېلىپ كېلىدۇ ،بۇ ئۇلرنىڭ ئاجايىپ كۈچلۈكلۈكىنى نامايان قىلىدۇ. 23چۈنكى ئۇلر ئىككى قولى بىلەن ئىككى تاندىن ئېغىرلىقتىكى بىر موزاينىڭ اۇت-قولىنى كۆتۈرۈپ ،ئىككى قولى بىلەن ئاجايىپ ئۇسۇلدا قۇربانلىق سۇاىسىنىڭ ئېگىز ئورنىغا تاشليدۇ ۋە ئۇلرنى ھەمىشە مۇۋااىق ئورۇنغا قويىدۇ. 24شۇنىاغا ئوخشاش ،قوي ۋە ئۆچكىلەرنىڭ اارچىلىرى ئېغىرلىقى ۋە سېمىزلىكى بىلەن ئاجايىپ گۈزەل. 25چۈنكى ،بۇ ئىشقا مۇناسىۋەتلىك كىشىلەر ھەمىشە نۇقسانسىز ،بولۇامۇ سېمىز ھايۋانلرنى تالليدۇ ،شۇنداق قىلىپ مەن تەسۋىرلىگەن قۇربانلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. 26ئۇلر ئۈچۈن ئايرىم بىر جاي بار ،خىزمەتتىن بوشىغانلر شۇ يەردە ئولتۇرىدۇ. 27بۇ ئىشلر يۈز بەرگەندە ،قۇربانلىقلرنى تەرتىپكە سېلىش توغرىسىدا بۇيرۇق بېرىدىغان ئادەم يوق بولغاچقا ،ئارام ئېلىپ ،خىزمەتلىرىنى داۋاملشتۇرۇشقا تەييار تۇرغانلر ئۆزلۈكىدىن ئورنىدىن تۇرىدۇ. 28ئەڭ چوڭقۇر جىمجىتلىق ھۆكۈم سۈردى ،شۇڭا قۇربانلىقلرنى ئېلىپ كېلىش بىلەن مەشغۇل بولغان نۇرغۇن كىشىلەردىن باشقا ،ئەمەلىيەتتە بۇ خىزمەتكە قاتناشقان يەتتە يۈز ئادەم بولسىمۇ ،بىرمۇ ئادەمنىڭ يوقلۇقىنى تەسەۋۋۇر قىلغىلى بولىدۇ. 29ھەممە ئىش ئۇلۇغ خۇداغا ليىق بولغان ھالدا ھۆرمەت بىلەن ۋە ئىززەت-ھۆرمەت بىلەن ئەمەلگە ئاشۇرۇلىدۇ. 30بىز ئېلىئازارنىڭ خىزمەت بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ ،ئۇنىڭ كىيىنىشى ۋە گۈزەل قىيااىتىگە ھەيران قالدۇق. بۇ ئۇنىڭ كىيگەن كىيىمى ۋە ئۈستىدىكى قىممەتلىك تاشلردىن ئاشكارىلىنىپ تۇراتتى. 31كىيىمىنىڭ ئۈستىدە ئالتۇن قوڭغۇراقلر بار ئىدى ،ئۇلر ئاياغلىرىغىچە سوزۇلۇپ ،ئۆزگىچە بىر خىل مېلودىيە تارقىتاتتى ،ئىككى تەرىپىدە رەڭگى گۈزەل ،رەڭگارەڭ گۈلر بىلەن بېزەلگەن ئانارلر بار ئىدى. 32ئۇ ئەڭ گۈزەل رەڭلەر بىلەن توقۇلغان ،كۆزگە كۆرۈنەرلىك گۈزەل بەلۋاغ بىلەن بېزەلگەن ئىدى. 33ئۇنىڭ كۆكسىگە «خۇدانىڭ ۋەھىيسى» دەپ ئاتالغان ۋەھىينى ئېلىپ يۈرگەنىدى .بۇ ۋەھىيگە ھەر خىل ئون ئىككى تاش ئورنىتىلغان بولۇپ ،ئۇلر ئالتۇن بىلەن بىر-بىرىگە باغلنغانىدى .تاشلردا قەبىلە باشلىقلىرىنىڭ ئىسىملىرى دەسلەاكى تەرتىپى بويىچە يېزىلغان بولۇپ ،ھەر بىرىنىڭ ئۆزىگە خاس رەڭگى تەسۋىرلىگۈسىز دەرىجىدە چاقناپ تۇراتتى. 34ئۇنىڭ بېشىغا «تارا» دەپ ئاتىلىدىغان تاج كىيگەن ،اېشانىسىنىڭ ئوتتۇرىسىغا تەڭداشسىز سەل كىيگەن ،شان-شەرەاكە تولغان اادىشاھلىق تاجى ئالتۇن تەخسىگە مۇقەددەس ھەرالەر بىلەن خۇدانىڭ ئىسمى يېزىلغان ئىدى ...شۇڭا ئۇ دىنىي اائالىيەتلەردە بۇ سىمۋوللرنى تاقىۋېلىشقا ليىق دەپ قارالغان. 35ئۇلرنىڭ كۆرۈنۈشى ئادەمنىڭ قەلبىنى شۇنداق ھەيران قالدۇردىكى ،خۇددى باشقا بىر دۇنياغا تەۋە بىر ئادەمنىڭ ھۇزۇرىغا كەلگەندەك ھېس قىلدۇردى. 36مەن تەسۋىرلىگەن بۇ تاماشاغا قاتناشقان ھەر قانداق ئادەم ،ئىبادەتنىڭ ھەر بىر تەاسىلتىغا باغلىق بولغان مۇقەددەسلىكنى ئويلىغاندا ھەيرانلىق ۋە تەسۋىرلىگۈسىز ھەيرانلىققا تولىدۇ ۋە چوڭقۇر تەسىرلىنىدۇ ،دەپ ئىشىنىمەن. 37لېكىن تولۇق ئۇچۇرغا ئېرىشىش ئۈچۈن ،بىز قوشنا قەلئەنىڭ چوققىسىغا چىقىپ ،ئەترااقا نەزەر سالدۇق. 38ئۇ ناھايىتى ئېگىز بىر جايغا جايلشقان بولۇپ ،نۇرغۇن مۇنارلر بىلەن قورشالغان ،بۇ مۇنارلر ئەڭ ئېگىز تاشلردىن ياسالغان .بىزگە مەلۇم بولغىنىدەك ،بۇ مۇنارلر ئىبادەتخانا ئەترااىنى قوغداش ئۈچۈندۇر .ئەگەر ھۇجۇم،
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
قوزغىلڭ ياكى دۈشمەننىڭ ھۇجۇمى يۈز بەرسە ،ھېچكىم ئىبادەتخانا ئەترااىدىكى تاملرنىڭ ئىچىگە كىرىش ئېغىزىنى توسۇپ قويالمايدۇ. 39قەلئە مۇنارلىرىغا ئۇرۇش ماتورلىرى ۋە ھەر خىل ماشىنىلر قويۇلغان بولۇپ ،ئورنى مەن تىلغا ئالغان تاملر چەمبىرىدىن خېلىل ئېگىز ئىدى. 40مۇنارلرنى ئۆز دۆلىتىگە بولغان ساداقىتىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئىسپاتلىغان ئىشەنچلىك كىشىلەرمۇ قوغدايتتى. 41بۇ ئەرلەرنىڭ اەقەت بايرام كۈنلىرىدىل ،اەقەت ئايرىم-ئايرىم ھالدا قەلئەدىن چىقىشىغا رۇخسەت قىلىنمايتتى، شۇنداقل يات كىشىلەرنىڭ قەلئەگە كىرىشىگە يول قويۇلمايتتى. 42ئۆز تەجرىبىمىزدىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى ،ئۇلر باش قومانداندىن كەلگەن ھەر قانداق مېھماننى بۇ يەرنى تەكشۈرۈشكە كىرگۈزۈش بۇيرۇقى كەلگەندە ئىنتايىن ئېھتىياتچانلىق بىلەن ئىش قىلدى. 43بىز قورالسىز ئىككى ئادەم بولسىمۇ ،ئۇلر بىزنى قۇربانلىقلرنى كۆرۈشكە كىرگۈزۈشكە ئىككىلەندى. 44ئۇلر ئىشەنچ ئۆزلىرىگە تااشۇرۇلغاندا قەسەمگە ئەمەل قىلىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى ،چۈنكى ئۇلرنىڭ ھەممىسى قەسەم قىلغان ۋە قەسەمنى مۇقەددەس ئورۇنداشقا مەجبۇر بولغان ،گەرچە ئۇلرنىڭ سانى بەش يۈز بولسىمۇ، بىرل ۋاقىتتا بەشتىن ئارتۇق ئادەمنىڭ كىرىشىگە يول قويمايدىغانلىقىنى ئېيتقان. 45قەلئە بۇ ئىبادەتخانا ئۈچۈن ئالھىدە قوغدىلىدىغان جاي بولۇپ ،ئۇنىڭ قۇرغۇچىسى ئۇنى شۇنداق مۇستەھكەم قورغانكى ،ئۇنى ئۈنۈملۈك قوغدىياليدۇ. 5-باب
شەھەر ۋە يېزا-قىشلقلرنىڭ تەسۋىرى. 11-ئايەتنى بۈگۈنكى كۈندىكى ئەھۋال بىلەن سېلىشتۇرۇڭ. 89-41-ئايەتلەر قەدىمكىلەرنىڭ ئالىم ۋە ئەاەندىنى قانداق باھالىغانلىقىنى ئاشكارىليدۇ. 1شەھەرنىڭ چوڭلۇقى ئوتتۇراھال چوڭلۇقتا. 2اەرەز قىلىشقا بولىدىغان دەرىجىدە ،ئۇنىڭ ئايلنما ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن قىرىق ىارلونگ كېلىدۇ. 3ئۇنىڭ مۇنارلىرى تىياتىرخانا شەكلىدە ئورۇنلشتۇرۇلغان بولۇپ ،ئۇلرنىڭ ئارىسىدىن يوللر ئۆتىدۇ ،ھازىر تۆۋەنكى مۇنارلرنىڭ كېسىشكەن يوللىرى كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ ،ئەمما ئۈستۈنكى مۇنارلرنىاكىگە كۆارەك بارغىلى بولىدۇ. 4چۈنكى شەھەر تاغ ئۈستىگە قۇرۇلغان بولغاچقا ،يەر كۆتۈرۈلۈپ تۇرىدۇ. 5يول ئېغىزىغا ئېلىپ بارىدىغان اەلەمپەيلەرمۇ بار .بەزى كىشىلەر ھەمىشە يۇقىرىغا ،يەنە بەزىلىرى چۈشىدۇ .ئۇلر يولدا ااكلىق قائىدىلىرىگە ئەمەل قىلغانلر ئۈچۈن ،يولدا بىر-بىرىدىن ئىمكانقەدەر يىراق تۇرىدۇ ،چۈنكى ئۇلر ھارام نەرسىلەرگە تەگمەيدۇ. 6شەھەرنىڭ دەسلەاكى قۇرغۇچىلىرىنىڭ ئۇنى مۇۋااىق ئۆلچەمدە قۇرۇشى سەۋەبسىز ئەمەس ئىدى ،چۈنكى ئۇلر نېمە تەلەپ قىلىنىدىغانلىقى توغرىسىدا ئېنىق چۈشەنچىگە ئىگە ئىدى. 7چۈنكى بۇ دۆلەت كەڭ ۋە گۈزەل. 8ئۇنىڭ بەزى جايلىرى ،بولۇامۇ سامارىيە دەپ ئاتىلىدىغان ۋە ئىدوملۇقلرنىڭ زېمىنى بىلەن چېگرىلىنىدىغان رايونلر تۈزلەڭلىك ،يەنە بەزى جايلىرى ،بولۇامۇ يەھۇدىيە زېمىنى بىلەن چېگرىلىنىدىغان رايونلر تاغلىق. 9شۇڭا خەلق مول ھوسۇلغا ئېرىشىش ئۈچۈن دېھقانچىلىق ۋە تۇاراقنى تېرىشقا ئۆزىنى بېغىشلىشى كېرەك. 10بۇ ئۇسۇل ئارقىلىق ھەر خىل دېھقانچىلىق ئىشلىرى ئېلىپ بېرىلىپ ،يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان اۈتكۈل زېمىندا مول ھوسۇل ئېلىنىدۇ. 11چوڭ ۋە شۇنىاغا ماس ھالدا گۈلنگەن شەھەرلەردە نواۇس كۆپ ،ئەمما يېزا رايونلىرىنى نەزەردىن ساقىت قىلىدۇ، چۈنكى بارلىق كىشىلەر خۇشاللىققا تولغان تۇرمۇشقا مايىل ،چۈنكى ھەر بىر ئادەمنىڭ تەبىئىي خۇشاللىققا ئىنتىلىش خاھىشى بار. 12ئوخشاش ئىش ئىسكەندەرىيەدە يۈز بەرگەن بولۇپ ،ئۇ چوڭ-كىچىكلىكى ۋە گۈللىنىشى جەھەتتىن بارلىق شەھەرلەردىن ئۈستۈن تۇرىدۇ. 13يېزا ئاھالىلىرى يېزا رايونلىرىدىن كۆچۈپ كېلىپ شەھەرگە ئولتۇراقلىشىش ئارقىلىق دېھقانچىلىقنىڭ ئابرويىنى چۈشۈرۈۋەتكەن .شۇڭا ئۇلرنىڭ شەھەرگە ئولتۇراقلىشىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ،اادىشاھ ئۇلرنىڭ شەھەردە يىگىرمە كۈندىن ئارتۇق تۇرماسلىقىنى بۇيرۇغان. 14شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ،ئۇ سوتچىلرغا يازما كۆرسەتمە بېرىپ ،ئەگەر بۇ دۆلەتتە ياشايدىغان ھەر قانداق بىر كىشىگە قارشى چاقىرتىش قارارى چىقىرىشقا توغرا كەلسە ،دېلونى بەش كۈن ئىچىدە ھەل قىلىش كېرەكلىكىنى ئېيتتى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
15ئۇ بۇ ئىشنى ئىنتايىن مۇھىم دەپ قارىغانلىقتىن ،دېھقانلر ۋە ئۇلرنىڭ ئادۋوكاتلىرى سودا مەنپەئەتى ئۈچۈن شەھەرنىڭ ئاشلىق ئامبارلىرىنى ،يەنى دېھقانچىلىق مەھسۇلتلىرىنى بوشاتماسلىقى ئۈچۈن ،ھەر بىر رايونغا قانۇن ئەمەلدارلىرىنى ۋە ئۇلرنىڭ ياردەمچىلىرىنى تەيىنلىدى. 16مەن بۇ چەتكە چېكىنىشكە يول قويدۇم ،چۈنكى تىلغا ئېلىنغان نۇقتىلرنى ئەلەئازار ئېنىق كۆرسىتىپ بەرگەنىدى. 17چۈنكى ئۇلر تۇاراقنى تېرىشقا كۆپ كۈچ سەرپ قىلىدۇ. 18چۈنكى بۇ زېمىندا نۇرغۇن زەيتۇن دەرەخلىرى ،دانلىق زىرائەتلەر ،ئۈزۈملەر ۋە ھەسەل مول. 19باشقا مېۋىلىك دەرەخلەر ۋە خورمىلر بۇلرغا سېلىشتۇرغاندا ھېسابقا ئېلىنمايدۇ. 20ئۇ يەردە ھەر خىل مال-چارۋا كۆپ ،ئۇلر ئۈچۈن مول ئوتلق بار. 21شۇڭا ئۇلر يېزا رايونلىرىنىڭ كۆپ نواۇسقا ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىنى ۋە شەھەر بىلەن كەنتلەر ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتلەرنىڭ مۇۋااىق تەڭشەلگەنلىكىنى توغرا تونۇپ يەتكەن. 22ئەرەبلەر بۇ دۆلەتكە نۇرغۇن مىقداردا تېتىتقۇلر ،قىممەتلىك تاشلر ۋە ئالتۇن ئېلىپ كېلىدۇ. 23چۈنكى بۇ يېزا اەقەت دېھقانچىلىق ئۈچۈنل ئەمەس ،بەلكى سودا ئۈچۈنمۇ ماس كېلىدۇ ،بۇ شەھەردە سەنئەت بۇيۇملىرى مول بولۇپ ،دېاىز ئارقىلىق ئېلىپ كېلىنگەن تاۋارلرنىڭ ھېچقايسىسى يوق. 24ئۇنىڭ ئاسكالون ،يواپا ۋە گازادا ،شۇنداقل اادىشاھ تەرىپىدىن قۇرۇلغان اتولېمايستا ناھايىتى ماس ۋە قوليلىق اورتلىرى بار بولۇپ ،بۇ اورتلر باشقا ئاتالغان جايلرغا سېلىشتۇرغاندا مەركىزىي ئورۇندا تۇرىدۇ ،چۈنكى ئۇلرنىڭ ھېچقايسىسىدىن ئانچە يىراق ئەمەس. 25بۇ دۆلەت ھەممە نەرسىنى مول ھوسۇل بىلەن ئىشلەاچىقىرىدۇ ،چۈنكى ئۇ ھەممە تەرەاتىن سۇغىرىلىدۇ ۋە بوران- چااقۇنلردىن ياخشى ساقلىنىدۇ. 26ئىئوردان دەرياسى ،يەنى ئۇنىڭ ئىسمى ھەرگىز قۇرۇق قالمايدۇ ،بۇ زېمىندىن ئېقىپ ئۆتىدۇ. 27دەسلەاتە بۇ دۆلەتنىڭ زېمىنى 60مىليون مودىن كەم ئەمەس ئىدى -گەرچە كېيىن قوشنا خەلقلەر ئۇنىاغا تاجاۋۇز قىلىپ 600 ،مىڭ ئادەم ھەر بىرى يۈز مودىن دېھقانچىلىق مەيدانىغا ئورۇنلشتۇرۇلدى. 28نىل دەرياسىغا ئوخشاش دەريا ھوسۇل اەسلىدە كۆتۈرۈلۈپ ،يەرنىڭ كۆپ قىسمىنى سۇغىرىيدۇ. 29اتولېمايس خەلقىگە تەۋە رايونغا يېقىن جايدا ،ئۇ يەنە بىر دەرياغا قوشۇلىدۇ ۋە دېاىزغا قۇيۇلىدۇ. 30باشقا تاغ ئېقىنلىرى ،يەنى ئۇلر «تاغ ئېقىنلىرى» دەپ ئاتىلىدۇ ،تۈزلەڭلىككە ئېقىپ چۈشۈپ ،غەززە ئەترااىدىكى رايونلر ۋە ئاشدود رايونىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 31بۇ دۆلەت تەبىئىي قورشاۋ بىلەن قورشالغان بولۇپ ،ھۇجۇم قىلىش ناھايىتى تەس ،تار يوللر ،ئېگىز جىلغىلر ۋە چوڭقۇر جىلغىلر ،شۇنداقل اۈتكۈل زېمىننى ئوراپ تۇرغان تاغلىق رايونلرنىڭ ناچار خاراكتېرى سەۋەبىدىن ،چوڭ كۈچلەرنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرىمايدۇ. 32بىزگە ئىلگىرى ئەرەبىيەنىڭ قوشنا تاغلىرىدىن مىس ۋە تۆمۈر ئېلىنغانلىقى ئېيتىلدى. 33قانداقل بولمىسۇن ،بۇ ئىش اارس ھۆكۈمرانلىقى دەۋرىدە توختىتىلدى ،چۈنكى ئەينى ۋاقىتتىكى ھۆكۈمەتلەر كانلرنىڭ ئىشلىتىلىشىنىڭ اايدىسىز ۋە قىممەت ئىكەنلىكى توغرىسىدا يالغان خەۋەر تارقىتىپ ،بۇ رايونلردىكى كان ئىشلىرى سەۋەبىدىن ئۆز دۆلىتىنىڭ ۋەيران بولۇشىنىڭ ۋە اارس ھۆكۈمرانلىقى سەۋەبىدىن ئۇلردىن تارتىۋېلىنىشىنىڭ ئالدىنى ئالدى ،چۈنكى بۇ يالغان خەۋەرنىڭ ياردىمىدە ئۇلر بۇ رايونغا كىرىش ئۈچۈن باھانە تااقان. 34ئەزىز قېرىندىشىم ىىلوكرات ،مەن سىزگە بۇ تېما توغرىسىدىكى بارلىق مۇھىم ئۇچۇرلرنى قىسقىچە چۈشەندۈرۈپ ئۆتتۈم. 35مەن تەرجىمە خىزمىتىنى داۋامىدا بايان قىلىمەن. 36باش روھانىي ئەڭ ئالىيجاناب ئاتا-بوۋىلىرىدىن كۈتكەندەك ،ئەڭ ياخشى ئەخلق-اەزىلەتكە ۋە ئەڭ يۇقىرى مەدەنىيەتكە ئىگە كىشىلەرنى تاللىدى. 37ئۇلر اەقەت يەھۇدىي ئەدەبىياتىنىل ئەمەس ،بەلكى گرېك ئەدەبىياتىنىمۇ ئەڭ ئەستايىدىل ئۆگەنگەن كىشىلەر ئىدى. 38شۇڭا ئۇلر ئەلچىخانىلردا خىزمەت قىلىشقا ئالھىدە سالھىيەتلىك ئىدى ۋە زۆرۈر تېپىلغاندا بۇ ۋەزىپىنى ئۈستىگە ئالتتى. 39ئۇلر قانۇن بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى مۇزاكىرە قىلىش ۋە يىغىن ئېچىش ئۈچۈن ناھايىتى ياخشى سورۇنغا ئىگە ئىدى. 40ئۇلر ئوتتۇرا يولنى قوللىغان ،بۇ ھەمىشە ئەڭ ياخشى يول. 41ئۇلر قواال ۋە رەزىل سۆزلەرنى تاشلىۋەتكەن ،ئەمما ئۇلر تەكەببۇرلۇقتىن اۈتۈنلەي ئۈستۈن تۇرۇپ ،باشقىلردىن ئۈستۈنلۈكنى كۆزدە تۇتمىغان ،سۆھبەتتە ئاڭلشقا ۋە ھەر بىر سوئالغا مۇۋااىق جاۋاب بېرىشكە تەييار ئىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
42ئۇلرنىڭ ھەممىسى بۇ قائىدىگە ئەستايىدىل رىئايە قىلدى ۋە ئۇنىاغا ئەمەل قىلىشتا بىر-بىرىدىن ئۈستۈن بولۇشقا ھەممىدىن بەك تىرىشتى ،ئۇلرنىڭ ھەممىسى ئۆز رەھبىرى ۋە ئۇنىڭ اەزىلىتىگە ليىق ئىدى. 43ئۇلرنىڭ ئېلىئازاردىن ئايرىلىشنى خالىمىغانلىقى ۋە ئېلىئازارنىڭ ئۇلرنى قانداق سۆيگەنلىكىنى كۆرۈۋالغىلى بولتتى. 44ئۇ اادىشاھقا ئۇلرنىڭ ئامان-ئېسەن قايتىپ كېلىشى توغرىسىدا يازغان خېتىدىن باشقا ،ئاندرېئاستىنمۇ شۇ مەقسەت ئۈچۈن ئىشلەشنى قىزغىنلىق بىلەن ئۆتۈندى ۋە مېنىمۇ قولۇمدىن كېلىشىچە ياردەم قىلىشقا ئۈندىدى. 45بىز بۇ ئىشقا ئەڭ ياخشى كۆڭۈل بۆلۈشكە ۋەدە بەرگەن بولساقمۇ ،ئۇ يەنىل ئىنتايىن قايغۇلۇق ئىكەنلىكىنى ئېيتتى، چۈنكى ئۇ اادىشاھنىڭ ئۆزىنىڭ ياخشى تەبىئىتى تۈاەيلىدىن ،مەدەنىيەت ۋە دانالىق جەھەتتە باشقا بىر كىشىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغانلىقىنى ئاڭلىغاندا ،ئۇنى ئۆزىنىڭ سارىيىغا چاقىرىشنى ئۆزىنىڭ ئەڭ چوڭ شەرىپى دەپ قارايدىغانلىقىنى بىلەتتى. 46چۈنكى مەن ئۇنىڭ ئادىل ۋە ئەقىللىق كىشىلەرنى ئۆزىگە جەلپ قىلىش ئارقىلىق اادىشاھلىقىنى ئەڭ چوڭ دەرىجىدە قوغدايدىغانلىقى توغرىسىدىكى ياخشى بىر سۆزىنى ئاڭلىدىم ،چۈنكى بۇنداق دوستلر ئۇنىاغا ئەڭ اايدىلىق مەسلىھەتلەرنى قەتئىي بېرىدۇ. 47ئەلئازار تەرىپىدىن ئۇنىاغا ئەۋەتىلگەن كىشىلەردە شۈبھىسىزكى بۇ خىسلەتلەر بار ئىدى. 48ئۇ دائىم قەسەم ئىچىپ ،ئەگەر بۇ اەقەت ئۆزىنىڭ شەخسىي مەنپەئەتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسا ،ئۇ بۇ ئەرلەرنى ھەرگىز قويۇپ بەرمەيدىغانلىقىنى ،ئەمما ئۇلرنى بارلىق اۇقرالرنىڭ ئورتاق مەنپەئەتى ئۈچۈن ئەۋەتىدىغانلىقىنى تەكىتلەيتتى. 49چۈنكى ،ئۇ چۈشەندۈرۈپ مۇنداق دېدى :ياخشى تۇرمۇش قانۇننىڭ بەلگىلىمىلىرىگە ئەمەل قىلىشتىن ئىبارەت ،بۇ مەقسەت ئوقۇش ئارقىلىق ئەمەس ،بەلكى ئاڭلش ئارقىلىق تېخىمۇ كۆپ ئىشقا ئاشىدۇ. 50بۇ ۋە شۇنىاغا ئوخشاش باشقا بايانلردىن ئۇنىڭ ئۇلرغا بولغان ھېسسىياتى ئېنىق ئىدى. 6-باب
«نىجىس» سۆزىنىڭ مەنىسىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان خەلقنىڭ ئۆرپ-ئادەتلىرىنى چۈشەندۈرۈش« .تەڭرىگە ئېتىقاد قىلىش» نىڭ ماھىيىتى ۋە كېلىپ چىقىشى. 48-44-ئايەتلەر ىىزىئولوگىيەنىڭ ئىلھلىقىنى گۈزەل تەسۋىرلەيدۇ. 1ئۇنىڭ بىزنىڭ سوئاللىرىمىزغا جاۋابەن بەرگەن ئۇچۇرلىرىنى قىسقىچە تىلغا ئېلىپ ئۆتۈشكە ئەرزىيدۇ. 2چۈنكى ،مېنىاچە كۆاچىلىك كىشىلەر قانۇننىڭ بەزى بەلگىلىمىلىرىگە ،بولۇامۇ گۆش ،ئىچىملىكلەر ۋە ناااك دەپ قارالغان ھايۋانلرغا ئائىت بەلگىلىمىلەرگە قىزىقىدۇ. 3بىز نېمىشقا اەقەت بىرل خىل يارىتىلىش شەكلى بار بولغاچقا ،بەزى ھايۋانلرنى يېيىشكە بولمايدۇ ،يەنە بەزىلىرىنى تۇتۇشقا بولمايدۇ دەپ قارايدىغانلىقىنى سورىغىنىمىزدا (چۈنكى قانۇن كۆاىنچە مەسىلىلەردە ئىنتايىن ئېھتىياتچان بولسىمۇ، بۇ خىل مەسىلىلەردە ئالھىدە ئېھتىياتچان) ،ئۇ جاۋابىنى مۇنداق باشلىدى: 4ئۇ مۇنداق دېدى« :سىلەر بىزنىڭ تۇرمۇش ئۇسۇلىمىز ۋە ئالقە ئۇسۇللىرىمىزنىڭ بىزگە قانداق تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقىنى كۆردۈڭلر .يامان كىشىلەر بىلەن ئالقە قىلىش ئارقىلىق ،ئىنسانلر ئۆزلىرىنىڭ بۇزغۇنچىلىقلىرىنى يۇقتۇرۇپ ،ھاياتى بويى بەختسىزلىككە ئۇچرايدۇ .ئەگەر ئۇلر دانا ۋە ئەقىللىق كىشىلەر بىلەن بىللە ياشىسا ،نادانلىقتىن قۇتۇلۇش ۋە ھاياتىنى تۈزىتىشنىڭ يولىنى تااىدۇ». 5قانۇن چىقارغۇچىمىز ئالدى بىلەن تەقۋادارلىق ۋە ھەققانىيەت اىرىنسىپلىرىنى بېكىتكەن ۋە ئۇلرنى اەقەت چەكلىمىلەر ئارقىلىقل ئەمەس ،بەلكى مىساللر ئارقىلىقمۇ چۈشەندۈرۈپ ،گۇناھنىڭ زىيانلىق تەسىرىنى ۋە خۇدانىڭ گۇناھكارلرغا بەرگەن جازاسىنى كۆرسىتىپ بەرگەن. 6چۈنكى ئۇ ئالدى بىلەن اەقەت بىرل خۇدانىڭ بارلىقىنى ۋە ئۇنىڭ كۈچىنىڭ اۈتكۈل ئالەمدە نامايان ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىدى ،چۈنكى ھەممە يەر ئۇنىڭ اادىشاھلىقى بىلەن تولغان ،يەر يۈزىدە ئىنسانلرنىڭ يوشۇرۇن قىلغان ھېچقايسى ئىشلىرى ئۇنىڭ خەۋىرىدىن قېچىپ قۇتۇللمايدۇ. 7چۈنكى ئىنساننىڭ قىلغانلىرى ۋە كەلگۈسىدە يۈز بېرىدىغان بارلىق ئىشلر ئۇنىاغا ئايان. 8ئۇ بۇ ھەقىقەتلەرنى ئەستايىدىللىق بىلەن تەتقىق قىلىپ ،ئۇلرنى ئېنىق چۈشەندۈرۈپ ،بىر ئادەم يامانلىق قىلىشنى ئويلىسىمۇ ،ئەمەلىيەتتە ئۇنى قىلىشنى ئويلىسىمۇ ،ئۇنىڭ بايقىلىپ قالمايدىغانلىقىنى كۆرسەتتى ،چۈنكى ئۇ خۇدانىڭ كۈچىنىڭ اۈتۈن قانۇننى قاالىغانلىقىنى ئېنىق كۆرسەتتى. 9ئۇ ئۆزىنىڭ باشلىنىش نۇقتىسىدىن باشلپ ،ئۆزىمىزدىن باشقا بارلىق ئىنسانلرنىڭ نۇرغۇن ئىلھلرنىڭ مەۋجۇتلۇقىغا ئىشىنىدىغانلىقىنى ،گەرچە ئۇلرنىڭ ئۆزلىرى بىھۇدە ئىبادەت قىلىۋاتقان مەۋجۇداتلردىن كۆپ كۈچلۈك بولسىمۇ، كۆرسىتىپ بەردى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
10چۈنكى ئۇلر تاش ۋە ياغاچتىن ھەيكەل ياسىغاندا ،ئۇلرنىڭ ھايات ئۈچۈن اايدىلىق نەرسىلەرنى ئىجاد قىلغانلرنىڭ ھەيكىلى ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ ۋە ئۇلرغا چوقۇنىدۇ ،گەرچە ئۇلرنىڭ ھېچقانداق ھېسسىياتى يوقلۇقىنىڭ ئېنىق دەلىلى بولسىمۇ. 11چۈنكى ،بىرەر ئادەمنىڭ ئۆزىنىڭ ئىجادىيىتى بىلەن خۇدا بولۇپ قالغانلىقىنى اەرەز قىلىش تولىمۇ ئەخمەقلىق بولىدۇ. 12چۈنكى ئىجادچىلر اەقەت ئاللىبۇرۇن يارىتىلغان بەزى نەرسىلەرنى ئېلىپ ،ئۇلرنى بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق ئۇلرنىڭ يېاى بىر اايدىلىق ئىكەنلىكىنى كۆرسەتتى :ئۇلر ئۆزلىرى بۇ نەرسىنىڭ ماھىيىتىنى ياراتمىدى ،شۇڭا كىشىلەرنىڭ ئىنسانلردىن ئۆزلىرىگە ئوخشاش خۇدالرنى ياسىشى بىھۇدە ۋە ئەخمەقانە ئىش. 13چۈنكى بىزنىڭ دەۋرىمىزدە ،ئىلگىرىكى ئىلھلشتۇرۇلغانلرغا قارىغاندا ،تېخىمۇ ئىجادچان ۋە كۆپ بىلىملىك كىشىلەر بار ،ئەمما ئۇلر ھەرگىز ئۇلرغا چوقۇنۇشنى خالىمايدۇ. 14بۇ ئەاسانىلەرنىڭ ئىجادكارلىرى ۋە ئااتورلىرى ئۆزلىرىنى گرېكلرنىڭ ئەڭ دانالىرى دەپ قارايدۇ. 15نېمىشقا مىسىرلىقلر ۋە شۇنىاغا ئوخشاش باشقا ئاشىق-مەشۇقلر ھەققىدە سۆزلىشىمىز كېرەك؟ ئۇلر ياۋايى ھايۋانلرغا ،كۆپ خىل يەر يۈزىدىكى ھايۋانلرغا ۋە كال-قويلرغا تايىنىپ ،ئۇلرغا چوقۇنىدۇ ،تىرىك ۋاقتىدا ۋە ئۆلگەندىن كېيىن ئۇلرغا قۇربانلىق قىلىدۇ؟ 16قانۇن چىقارغۇچىمىز دانا ئادەم بولۇپ ،خۇدا تەرىپىدىن ھەممە نەرسىنى چۈشىنىشكە ئالھىدە بېرىلگەن .شۇڭا ،ھەر بىر تەاسىلتنى ئومۇميۈزلۈك كۆزدىن كەچۈرۈپ ،بىزنى مۇستەھكەم سېپىل ۋە تۆمۈر تاملر بىلەن قورشاپ قويدى. شۇنداق قىلىپ ،بىز باشقا مىللەتلەر بىلەن ئارىلىشىپ كەتمەي ،بەلكى جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ااك بولۇپ ،بارلىق بىھۇدە خىياللردىن خالىي بولۇپ ،اۈتكۈل مەخلۇقاتتىن ئۈستۈن تۇرىدىغان بىردىنبىر قۇدرەتلىك خۇداغا ئىبادەت قىلىشىمىز مۇمكىن. 17شۇڭا مىسىرنىڭ باش روھانىيلىرى نۇرغۇن ئىشلرنى ئەستايىدىل تەكشۈرۈپ ،بىزنىڭ ئىشلىرىمىزنى ياخشى بىلگەچكە ،بىزنى «خۇدانىڭ ئادەملىرى» دەپ ئاتايدۇ. 18بۇ ئۇنۋان باشقا ئىنسانلرغا ئەمەس ،اەقەت ھەقىقىي خۇداغا ئىبادەت قىلىدىغانلرغا تەۋە. 19قالغانلىرى خۇدانىڭ ئەمەس ،بەلكى يېمەك-ئىچمەك ۋە كىيىم-كېچەكنىڭ ئادەملىرىدۇر. 20چۈنكى ئۇلرنىڭ اۈتۈن مىجەزى ئۇلرنى بۇ نەرسىلەردىن تەسەللى تااىدۇ ،بۇ نەرسىلەر ئۇلرنىڭ نەزىرىدە يوق، بەلكى اۈتۈن نەرسىلىرى ئۈچۈنل ھېسابلىنىدۇ. 21بۇنداق خەلقىمىز اۈتۈن ھاياتىدا ئەڭ مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان نەرسە خۇدانىڭ اادىشاھلىقىدۇر. 22شۇڭا ،بىز ھەر قانداق يىرگىنىچلىك ئىشلر بىلەن بۇزۇلماسلىقىمىز ياكى يامان ئالقە ئارقىلىق ھاياتىمىز بۇرمىلىنىپ قالماسلىقىمىز ئۈچۈن ،ئۇ بىزنى ااكلىق قائىدىلىرى بىلەن ھەر تەرەاتىن قورشاپ ،يېگەن-ئىچكەنلىرىمىز ،تۇتقان- تۇتمىغانلىرىمىز ،ئاڭلىغان-كۆرگەنلىرىمىزگە تەسىر كۆرسەتتى. 23گەرچە ،ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا ،ھەممە نەرسە ئوخشاش تەبىئىي قۇرۇلمىسىغا ئىگە ،چۈنكى ئۇلرنىڭ ھەممىسى ئوخشاش بىر كۈچ تەرىپىدىن باشقۇرۇلىدۇ ،ئەمما ھەر بىر ئەھۋالدا بىز نېمىشقا بەزى نەرسىلەرنى ئىشلەتمەي، باشقىلرنى ئورتاق ئىشلىتىشتىن ھۇزۇرلىنىشىمىزنىڭ چوڭقۇر سەۋەبى بار. 24مىسال ئۈچۈن ،مەن بىر ياكى ئىككى نۇقتىنى سۆزلەپ ئۆتىمەن ۋە ئۇلرنى سىلەرگە چۈشەندۈرۈپ ئۆتىمەن. 25چۈنكى ،مۇسانىڭ قانۇنلىرىنى بۇنداق ئەستايىدىللىق بىلەن تۈزگەنلىكى چاشقان ،قىرغىچ ۋە شۇنىاغا ئوخشاش نەرسىلەرگە كۆڭۈل بۆلۈشتىن كېلىپ چىققان دېگەن رەزىل قاراشقا چۈشۈپ قالماسلىقىاىز كېرەك. 26بۇ قائىدە-تۈزۈملەرنىڭ ھەممىسى ھەققانىيەت ئۈچۈن ،اەزىلەتنى ئىزدەش ۋە ئەخلقنى مۇكەممەلشتۈرۈشكە ياردەم بېرىش ئۈچۈن بېكىتىلگەن. 27چۈنكى بىز ئىشلەتكەن بارلىق قۇشلر ئۆي قۇشلىرى بولۇپ ،ااكىزلىقى بىلەن ئالھىدە بولۇپ ،ھەر خىل دانلىق ۋە اۇرچاقلىق يېمەكلىكلەر بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ ،مەسىلەن ،كەاتەر ،تاشپاقا ،چېكەتكە ،كەكلىك ،غاز ۋە باشقا بۇ تۈردىكى قۇشلر. 28لېكىن ،سىلەر چەكلەنگەن قۇشلرنىڭ ياۋايى ۋە گۆشخور ئىكەنلىكىنى ،ئۆزلىرىنىڭ كۈچى بىلەن باشقىلرغا زۇلۇم قىلىدىغانلىقىنى ۋە يۇقىرىدا كۆرسىتىلگەن قولدا تۇتۇلغان قۇشلرنى ئولجا قىلىپ ،رەھىمسىزلىك بىلەن يېمەكلىك تااىدىغانلىقىنى كۆرىسىلەر. 29ئۇلر اەقەت قوزىلر ۋە ئوغلقلرنى تۇتۇۋېلىپ ،ئۆلۈك ياكى تىرىك ئىنسانلرغا زىيان سالىدۇ .شۇڭا ئۇ ئۇلرغا ناااك دەپ ئاتاپ ،ئۇلرغا بىر ئىشارەت بەردى. قانۇن چىقىرىلغاندىن كېيىن ،ئۇلر قەلبىدە ھەققانىيەتنى ئىجرا قىلىشى ،ئۆز كۈچىگە تايىنىپ ھېچكىمگە زۇلۇم قىلماسلىقى ياكى ئۇلردىن ھېچ نەرسىنى تارتىۋالماسلىقى ،بەلكى ئادىللىق بىلەن تۇرمۇش كەچۈرۈشى كېرەك ئىدى ،خۇددى يۇقىرىدا
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
تىلغا ئېلىنغان قولدا بېقىلغان قۇشلر يەر يۈزىدە ئۆسىدىغان ھەر خىل دانلرنى يەپ ،ئۆز قېرىنداشلىرىنى ۋەيران قىلىپ زۇلۇم قىلماسلىقىغا ئوخشاش. 30شۇڭا قانۇن چىقارغۇچىمىز بىزگە دانالرغا دەل مۇشۇنداق ئۇسۇللر ئارقىلىق ئىشارەت قىلىنىدىغانلىقىنى ،ئۇلرنىڭ ئادىل بولۇشى ،زوراۋانلىق بىلەن ھېچقانداق ئىش قىلماسلىقى ۋە ئۆز كۈچىگە تايىنىپ باشقىلرغا زۇلۇم قىلماسلىقى كېرەكلىكىنى ئۆگەتكەن. 31چۈنكى ،يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغاندەك ،بۇنداق ناااك ھايۋانلرغا تېگىش ئۇلرنىڭ ئالھىدە ئادەتلىرى سەۋەبىدىن نامۇۋااىق دەپ قارالغاچقا ،ئۆزىمىزنىڭ خاراكتېرىنىامۇ شۇنداق دەرىجىدە بۇزۇلىشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن بارلىق تەدبىرلەرنى قوللىنىشىمىز كېرەكمۇ؟ 32شۇڭلشقا ،ئۇ بۇ قۇشلر ۋە باشقا ھايۋانلرغا رۇخسەت قىلىنغان بارلىق قائىدىلەرنى بىزگە ئەخلقىي دەرس بېرىش مەقسىتىدە يولغا قويدى. 33چۈنكى تۇياقنى بۆلۈش ۋە تىرناقنى ئايرىش بىزگە اەزىلەتنى ئەمەلىيەتكە ئاشۇرۇش ئۈچۈن شەخسىي ھەرىكەتلىرىمىزنى اەرقلەندۈرۈشىمىز كېرەكلىكىنى ئۆگىتىش ئۈچۈندۇر. 34چۈنكى اۈتۈن بەدىنىمىزنىڭ كۈچى ۋە ھەرىكىتى مۈرىلىرىمىز ۋە قول-اۇتلىرىمىزغا باغلىق. 35شۇڭا ئۇ بىزنى بارلىق ئىشلىرىمىزنى ئادالەت ئۆلچىمىگە ئاساسەن اەرقلىق ھالدا قىلىشىمىز كېرەكلىكىنى ئېتىراپ قىلىشقا مەجبۇرليدۇ ،بولۇامۇ بىز باشقا ئىنسانلردىن ئېنىق ئايرىلغانلىقىمىز ئۈچۈن. 36چۈنكى باشقا ئەرلەرنىڭ كۆاىنچىسى جىنسىي مۇناسىۋەت ئارقىلىق ئۆزىنى ناااك قىلىدۇ ،شۇنىڭ بىلەن چوڭ يامانلىقلرنى قىلىدۇ .اۈتۈن دۆلەتلەر ۋە شەھەرلەر بۇنداق رەزىللىكلەر بىلەن ماختىنىدۇ. 37چۈنكى ئۇلر اەقەت ئەرلەر بىلەن جىنسىي مۇناسىۋەت قىلىپل قالماي ،يەنە ئۆز ئانالىرىنى ۋە ھەتتا قىزلىرىنىمۇ بۇلغىدى. 38لېكىن بىز بۇنداق گۇناھلردىن يىراق تۇردۇق. 39يۇقارقىدەك ئايرىلىشقا ئۇچرىغان كىشىلەر قانۇن چىقارغۇچى تەرىپىدىن ئەستە ساقلش قابىلىيىتىگە ئىگە دەپ تەسۋىرلىنىدۇ. 40چۈنكى «قوشۇق اۇتلۇق ۋە كۆۋشۈك چاينىغان» بارلىق ھايۋانلر باشلنغانلر ئۈچۈن خاتىرە سىمۋولىنى بىلدۈرىدۇ. 41چۈنكى ،كۈشۈكنى چاينىغاندا ،ھايات ۋە مەۋجۇداتنى ئەسلەشتىن باشقا نەرسە يوق. 42چۈنكى ھايات ئادەتتە يېمەك-ئىچمەك بىلەن ساقلىنىدۇ ،شۇڭا ئۇ مۇقەددەس يازمىلردا بىزگە مۇنداق دەپ نەسىھەت قىلىدۇ« :سەندە شۇ ئۇلۇغ ۋە ئاجايىپ ئىشلرنى ياراتقان اەرۋەردىگارنى چوقۇم ئېسىادە تۇت». 43چۈنكى ئۇلر توغرا چۈشىنىلگەندە ،ئۇلر روشەن ئۇلۇغ ۋە شانلىق بولىدۇ؛ ئالدى بىلەن بەدەننىڭ قۇرۇلۇشى، يېمەكلىكنىڭ ئورۇنلشتۇرۇلۇشى ۋە ھەر بىر ئەزانىڭ ئايرىلىشى ،تېخىمۇ مۇھىمى ،ھېسسىياتلرنىڭ تەشكىللىنىشى، ئەقىلنىڭ ھەرىكىتى ۋە كۆرۈنمەس ھەرىكىتى ،ئۇنىڭ ئالھىدە ھەرىكەتلىرىنىڭ تېزلىكى ۋە سەنئەتنى بايقاش چەكسىز بايلىقنى نامايان قىلىدۇ. 44شۇڭا ئۇ بىزگە يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان قىسىملرنىڭ ئىلھىي كۈچ تەرىپىدىن مۇكەممەل ماھارەت بىلەن بىرلىكتە ساقلنغانلىقىنى ئېسىمىزدە تۇتۇشقا ئۈندەيدۇ. 45چۈنكى ئۇ بىزنى باشقۇرىدىغان ۋە قوغدايدىغان خۇدانى دائىم ئېسىمىزدە تۇتۇشىمىز ئۈچۈن ھەر ۋاقىت ۋە جاينى بەلگىلىدى. 46چۈنكى ئۇ بىزگە يېمەك-ئىچمەك مەسىلىسىدە ئالدى بىلەن بىر قىسمىنى قۇربانلىق قىلىپ ،ئاندىن دەرھال تامىقىمىزدىن ھۇزۇرلىنىشنى بۇيرۇيدۇ. 47بۇنىادىن باشقا ،ئۇ كىيىملىرىمىزگە ئەسلەش سىمۋولى بەردى ،شۇنىاغا ئوخشاش ،ئۇ بىزگە خۇدانى ئەسلەش ئۈچۈن دەرۋازىلىرىمىزغا ئىلھىي ۋەھىيلەرنى چاالشنى بۇيرۇدى. 48ئۇ بىزنىڭ قولىمىزغا سىمۋولنى چاالشنى ئېنىق بۇيرۇيدۇ ،بۇ ئارقىلىق بىز ھەر بىر ئىشنى ئادىللىق بىلەن قىلىشىمىز، ئۆزىمىزنىڭ يارىتىلىشىمىزنى ئەسلەپ تۇرۇشىمىز ۋە ھەممىدىن مۇھىمى خۇدادىن قورقۇشىمىز كېرەكلىكىنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدۇ. 49ئۇ يەنە ئىنسانلرنى ئۇخلپ قالغاندا ۋە ئورنىدىن تۇرغاندا ،اەقەت سۆز بىلەنل ئەمەس ،بەلكى ئۇلرنىڭ ئۇيقۇغا كەتكەندە ۋە ئويغانغاندا اەيدا بولغان ئۆزگىرىش ۋە تەسىراتنى ،بۇ ئەھۋاللرنىڭ بىرىدىن يەنە بىرىگە بولغان ئۆزگىرىشنىڭ قانچىلىك ئىلھىي ۋە چۈشىنىشكە بولمايدىغانلىقىنى ئېنىق كۆزىتىش ئارقىلىق خۇدانىڭ ئىشلىرى ئۈستىدە ئويلىنىشقا چاقىرىدۇ.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
« 50تۇياقنىڭ چىشى ۋە كۆشۈكنىڭ چايناش» دېگەن چۈشەندۈرۈشىمىزگە ئاساسەن ،اەرقلەندۈرۈش ۋە ئەستە ساقلش جەھەتتىكى ئوخشىتىشنىڭ مۇنەۋۋەرلىكى سىزگە كۆرسىتىلدى. 51چۈنكى قانۇنلىرىمىز تاسادىپىي ياكى ئەڭ دەسلەاكى كۆڭۈلگە كەلگەن ئوي-اىكىرگە ئاساسەن تۈزۈلمىگەن ،بەلكى ھەقىقەتنى كۆزدە تۇتۇپ ۋە توغرا ئەقىل-ااراسەتنى كۆرسىتىپ بەرگەن. 52چۈنكى ئۇ يېمەك-ئىچمەك ۋە ئالھىدە تېگىش ئەھۋاللىرىغا قارىتا بەرگەن كۆرسەتمىلىرى ئارقىلىق ،بىزگە ئويلىنىپ ئىش قىلماسلىقنى ،ئاڭلىماسلىقنى ،ئەقىل-ااراسەت كۈچىدىن اايدىلىنىپ ئادالەتسىزلىككە يول قويماسلىقنى بۇيرۇيدۇ. 53ياۋايى ھايۋانلردىمۇ ئوخشاش ارىنسىپنى بايقاشقا بولىدۇ. 54چۈنكى ،ئېنىق تىلغا ئېلىنغان قىرغاق ،چاشقان ۋە شۇنىاغا ئوخشاش ھايۋانلرنىڭ خاراكتېرى ۋەيران قىلغۇچ. 55چاشقانلر ھەممە نەرسىنى بۇلغىيدۇ ۋە بۇزۇۋېتىدۇ ،اەقەت ئۆزلىرىنىڭ يېمەكلىكى ئۈچۈنل ئەمەس ،بەلكى ئىنسانلرغا زىيان يەتكۈزىدىغان ھەر قانداق نەرسىنى اۈتۈنلەي اايدىسىز قىلىپ قويىدۇ. 56قىرغىچ تۈرىمۇ ئۆزگىچە :چۈنكى دېيىلگەنلەردىن باشقا ،ئۇنىڭ بىر خىل بۇلغىغۇچى خۇسۇسىيىتى بار :ئۇ قۇلق ئارقىلىق تۇغىدۇ ۋە ئېغىز ئارقىلىق چىقىرىدۇ. 57دەل مۇشۇ سەۋەبتىن ،ئىنسانلردا بۇنداق قىلمىش ناااك دەپ قارىلىدۇ. 58چۈنكى ئۇلر قۇلق ئارقىلىق ئاڭلىغانلىرىنىڭ ھەممىسىنى سۆزگە كىرگۈزۈش ئارقىلىق باشقىلرنى يامان ئىشلرغا قاتناشتۇرىدۇ ۋە ئادەتتىكى ناااكلىقلرنى قىلمايدۇ ،چۈنكى ئۆزلىرىمۇ اۈتۈنلەي گۇناھنىڭ بۇلغىشى بىلەن بۇلغانغان. 59بىزگە مەلۇم بولغىنىدەك ،اادىشاھىاىز بۇنداق كىشىلەرنى يوقىتىشتا ناھايىتى توغرا ئىش قىلغان. 60ئاندىن مەن« :سىز خەۋەر بەرگۈچىلەرنى دېمەكچى بولۇۋاتىسىز ،چۈنكى ئۇ ئۇلرنى دائىم قىيناپ ،ئازابلىق ئۆلۈمگە دۇچار قىلىدۇ» دېدىم. 61ئۇ جاۋابەن« :شۇنداق ،مەن دېمەكچى بولغىنىم ،بۇلر ئادەملەر .چۈنكى ئىنسانلرنىڭ ھالك بولۇشىنى كۆرۈش ناااك ئىش». 62قانۇنىمىزدا سۆز ياكى ھەرىكەت بىلەن ھېچكىمگە زىيان يەتكۈزۈش چەكلەنگەن. 63بۇ ئىشلر توغرىسىدىكى قىسقىچە بايانىم سىزنى قايىل قىلىشى كېرەك ئىدى ،بىزنىڭ بارلىق قائىدە-تۈزۈملىرىمىز ھەققانىيەت ئۈچۈن تۈزۈلگەن ،مۇقەددەس يازمىلردا ھېچقانداق نەرسە ئويلىماي ياكى سەۋەبسىز چىقىرىلمىغان ،بەلكى ئۇنىڭ مەقسىتى اۈتۈن ھاياتىمىزدا ۋە بارلىق ھەرىكەتلىرىمىزدە قۇدرەتلىك خۇدانى ئەسلەپ ،بارلىق ئىنسانلر ئالدىدا ھەققانىيەتنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتۇر. 64شۇڭا ،گۆشلەر ،ناااك نەرسىلەر ،سۈرۈلۈپ ياشايدىغان ھايۋانلر ۋە ياۋايى ھايۋانلرغا كەلسەك ،اۈتۈن سىستېما ئىنسانلر بىلەن ئىنسانلر ئوتتۇرىسىدىكى ھەققانىيەت ۋە ھەققانىي مۇناسىۋەتكە قارىتىلغان. 65ئۇ ماڭا بارلىق نۇقتىلردا ياخشى مۇدااىئە قىلغاندەك قىلدى؛ چۈنكى ئۇ قۇربانلىق قىلىنىدىغان موزاي ،قوچقار ۋە ئۆچكىلەرگە قارىتا ،قۇربانلىق قىلغۇچىلرنىڭ قانۇن بەرگۈچىنىڭ سىمۋوللۇق مەنىسىنى چۈشىنىشى ۋە ئۆزىنى تەكەببۇرلۇق بىلەن ھېس قىلماسلىقى ئۈچۈن ،ئۇلرنى اادىلردىن ئېلىپ ،قولدا بېقىلغان ھايۋانلرنى قۇربانلىق قىلىش ۋە ياۋايى ھايۋانلرنى قۇربانلىق قىلماسلىق كېرەكلىكىنى ئېيتتى. 66چۈنكى قۇربانلىق قىلغۇچى ئۆزىنىڭ روھىنى ئۇنىڭ بارلىق كەيپىياتلىرى بىلەن قۇربانلىق قىلىدۇ. 67مەن مۇزاكىرىمىزگە مۇناسىۋەتلىك بۇ تەاسىلتلرنى سۆزلەپ بېرىشكە ئەرزىيدۇ دەپ قارايمەن ،قانۇننىڭ مۇقەددەسلىكى ۋە تەبىئىي مەنىسىنى نەزەردە تۇتۇپ ،ىىلوكرات ،سىزنىڭ ئۆگىنىشكە بولغان سادىقلىقىاىز سەۋەبىدىن ،مەن بۇلرنى سىزگە ئېنىق چۈشەندۈرۈشكە مەجبۇر بولدۇم. 7-باب
قىممەتلىك كىتابنىڭ قول يازمىسى ۋە سوۋغاتلرنى ئېلىپ كەلگەن ئەلچىلەرنىڭ كېلىشى .خان جەمەتى زىيااىتىگە تەييارلىق قىلىش .ئۆي ئىگىسى داستىخانغا ئولتۇرۇش بىلەنل مېھمانلىرىنى سوئال-جاۋابلر بىلەن قارشى ئالىدۇ. جەمئىيەتشۇناسلىق توغرىسىدا بەزى دانىشمەنلەر بايان قىلىدۇ. 1ئەلەزار قۇربانلىق قىلىپ ،ئەلچىلەرنى تاللپ ،اادىشاھقا نۇرغۇن سوۋغاتلرنى تەييارلىغاندىن كېيىن ،بىزنى بىخەتەر ھالدا يولغا چىقاردى. 2بىز ئىسكەندەرىيەگە يېتىپ بارغاندا ،اادىشاھقا بىزنىڭ كەلگەنلىكىمىز دەرھال ئۇقتۇرۇلدى. 3سارايغا كىرگەندە ،ئاندرېئاس بىلەن مەن اادىشاھنى قىزغىن قارشى ئالدۇق ۋە ئۇنىاغا ئېلىئازار يازغان خەتنى تااشۇردۇق.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
4اادىشاھ ئەلچىلەر بىلەن كۆرۈشۈشكە ئىنتايىن قىزىقىپ ،باشقا بارلىق ئەمەلدارلرنى يولغا سېلىشنى ۋە ئەلچىلەرنى دەرھال ئۇنىڭ ھۇزۇرىغا چاقىرىشنى بۇيرۇدى. 5بۇ ئادەتتىكى ھاياجانلىق ئىش ،چۈنكى مۇھىم ئىشلر توغرىسىدا اادىشاھ بىلەن كۆرۈشۈشكە كەلگەنلەرنىڭ بەشىنچى كۈنى اادىشاھنىڭ ھۇزۇرىغا كىرىشى ئادەتكە ئايلنغان ،اادىشاھلر ياكى ناھايىتى مۇھىم شەھەرلەردىن كەلگەن ئەلچىلەر ئوتتۇز كۈن ئىچىدە سوت مەھكىمىسىگە كىرىشكە قىينىلىپ قالغان .لېكىن ئۇ بۇ كىشىلەرنى تېخىمۇ چوڭ ھۆرمەتكە ليىق دەپ قارىغان ،چۈنكى ئۇ ئۇلرنىڭ خوجايىنىنى ئىنتايىن ھۆرمەتلىگەن ،شۇڭا ئۇ ئۇلرنىڭ بارلىقىنى ئارتۇقچە دەپ قارىغانلرنى دەرھال يولغا سېلىپ ،ئۇلر كىرىپ ئۇلرنى قارشى ئالغۇچە ئايلىنىپ يۈرگەن. 6ئۇلر ئۆزلىرى بىلەن بىللە ئەۋەتىلگەن سوۋغاتلر ۋە قىممەتلىك قەغەزلەرنى ئېلىپ كىرگەندە ،بۇ قەغەزلەردە ئالتۇن خەتلەر بىلەن تەۋرات قانۇنى يېزىلغان ئىدى .قەغەز ناھايىتى ئېسىل تەييارلنغان بولۇپ ،بەتلەر ئارىسىدىكى باغلىنىش كۆرۈنمەيدىغان دەرىجىدە ياسالغان ئىدى .اادىشاھ ئۇلرنى كۆرۈال ئۇلردىن كىتابلر ھەققىدە سوراشقا باشلىدى. 7ئۇلر قەغەزلىرىنى قاااقلىرىدىن ئېلىپ ،بەتلەرنى ئاچقاندا ،اادىشاھ ئۇزۇن ۋاقىت تۇرۇپ ،يەتتە قېتىم سەجدە قىلىپ مۇنداق دېدى: « 8دوستلىرىم ،سىلەرگە رەھمەت ،سىلەرنى ئەۋەتكەنگە تېخىمۇ كۆپ رەھمەت ،ئەڭ مۇھىمى ،بۇلرنىڭ ھەممىسى خۇدانىڭ سۆزلىرىدۇر». 9ئەلچىلەر ۋە باشقا ئەلچىلەر بىرل ۋاقىتتا بىر ئاۋازدا« :اادىشاھنى خۇدا ساقلىسۇن»! دەپ ۋارقىراشقاندا ،ئۇ خۇشاللىقتىن كۆز يېشى قىلدى. 10ئۇنىڭ روھىي جەھەتتىن كۆتۈرەڭگۈلۈكى ۋە ئۇنىاغا بېرىلگەن غايەت زور شان-شەرەپ تۇيغۇسى ئۇنى بەخت- سائادىتى ئۈچۈن يىغلشقا مەجبۇرلىدى. 11ئۇ ئۇلرغا ئورالمىلرنى ئورنىغا قويۇشنى بۇيرۇدى ۋە ئۇلرغا سالم بەرگەندىن كېيىن مۇنداق دېدى« :ئەي خۇدانىڭ كىشىلىرى ،مەن ئالدى بىلەن سىلەرنى بۇ يەرگە چاقىرغان كىتابلرغا ھۆرمەت بىلدۈرۈشۈم ،ئاندىن شۇنداق قىلغاندىن كېيىن سىلەرگە دوستلۇق قولۇمنى سۇنۇشىم توغرا بولدى». 12مەن بۇنى ئالدى بىلەن مۇشۇ سەۋەبتىن قىلدىم. 13سەن كەلگەن بۇ كۈننى مەن ئۇلۇغ بىر كۈن قىلىپ خاتىرىلەشنى ۋە ھاياتىم بويى ھەر يىلى تەبرىكلەشنى قارار قىلدىم. 14يەنە بىر قېتىم ،بۇ مېنىڭ ئانتىگونۇس ئۈستىدىن دېاىز ئۇرۇشىدا غەلىبە قىلغانلىقىمنىڭ خاتىرە كۈنى .شۇڭا بۈگۈن سىلەر بىلەن بىللە زىيااەت ئۆتكۈزۈشكە خۇشال بولىمەن. 15ئۇ مۇنداق دېدى« :سىلەرنىڭ ئىشلىتىشكە ۋاقتىالر بولغان ھەممە نەرسە سىلەر ئۈچۈن ،مەن بىلەن بىللە بولۇش ئۈچۈن مۇۋااىق ئۇسۇلدا تەييارلىنىدۇ». 16ئۇلر خۇشاللىقىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن ،اادىشاھ ئۇلرغا قەلئەنىڭ يېنىدىكى ئەڭ ياخشى ئورۇنلرنى تەقسىم قىلىپ بېرىشنى ۋە زىيااەتكە تەييارلىق قىلىشنى بۇيرۇدى. 17نىكانور يەھۇدىيلرغا قاراشقا تەيىنلەنگەن ئالھىدە ئەمەلدار ،باش باشقۇرغۇچى دوروتېئۇسنى چاقىرتىپ ،ئۇنىاغا ھەر بىر يەھۇدىيلرغا تەييارلىق قىلىشنى بۇيرۇدى. 18چۈنكى بۇ تەرتىپ اادىشاھ تەرىپىدىن تۈزۈلگەن بولۇپ ،بۈگۈنگىچە ساقلىنىپ كېلىۋاتقان بىر تەرتىپ. 19چۈنكى ئىچىملىك ئىچىش ،يېيىش ۋە يېتىۋېلىش جەھەتتە ئالھىدە ئادەتلىرى بار نۇرغۇن شەھەرلەردە ،ئۇلرنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن مەخسۇس ئەمەلدارلر تەيىنلەنگەن. 20ئۇلر اادىشاھلرنى زىيارەت قىلىشقا كەلگەندە ،ئۆزلىرىنىڭ ئۆرپ-ئادەتلىرىگە ئاساسەن تەييارلىق كۆرىدۇ ،شۇنداق بولغاندا ئۇلرنىڭ زىيارىتىدىن ھۇزۇرلىنىشقا توسقۇنلۇق قىلىدىغان ھېچقانداق راھەتسىزلىك بولمايدۇ. 21يەھۇدىي ئەلچىلىرىگىمۇ ئوخشاش تەدبىر قوللىنىلدى. 22يەھۇدىي مېھمانلرغا قاراشقا تەيىنلەنگەن ھامىي دوروتېئۇس ناھايىتى ئەستايىدىل ئادەم ئىدى. 23ئۇ ئۆزىنىڭ قول ئاستىدىكى بارلىق ئامبارلرنى مېھمانلرنى كۈتۈۋېلىش ئۈچۈن ئاجرىتىپ قويدى. 24اادىشاھنىڭ كۆرسەتمىسى بويىچە ،ئۇ ئورۇندۇقلرنى ئىككى قاتار قىلىپ تىزدى. 25چۈنكى ئۇ ئۇلرغا ئەڭ يۇقىرى شان-شەرەانى بەرمەسلىك ئۈچۈن ،ئەرلەرنىڭ يېرىمىنى ئوڭ تەرىپىگە ،قالغانلىرىنى ئارقىسىغا ئولتۇرۇشنى بۇيرۇغانىدى. 26ئۇلر ئورنىدىن تۇرغاندىن كېيىن ،ئۇ دوروتېئۇسقا يەھۇدىيلرنىڭ مېھمانلىرى ئارىسىدا قوللىنىلىۋاتقان ئادەتلەرگە ئاساسەن ھەممە ئىشنى قىلىشنى بۇيرۇدى. 27شۇڭا ئۇ مۇقەددەس جاكارچىلر ،قۇربانلىق قىلغۇچى روھانىيلر ۋە دۇئا قىلىشقا ئادەتلەنگەن باشقا روھانىيلرنىڭ خىزمىتىنى توختاتتى .ئۇ بىزنىڭ ئارىمىزدىكى يەھۇدىي روھانىيلرنىڭ ئەڭ چوڭى ئېلىئازارنى دۇئا قىلىشقا چاقىردى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
28ئۇ ئورنىدىن تۇرۇپ ،ئالھىدە دۇئا قىلدى« :ئى اادىشاھ ،قۇدرەتلىك خۇدا سىزنى ئۆزى ياراتقان بارلىق ياخشى نەرسىلەر بىلەن بېيىتسۇن ،سىز ،ئايالىاىز ،بالىلىرىاىز ۋە يولداشلىرىاىزغا ئۆمۈر بويى بۇ نەرسىلەرنىڭ مەڭگۈلۈك ئىگىدارلىقىنى بەرسۇن»! 29بۇ سۆزلەرنى ئاڭلىغاندا ،قاتتىق ۋە خۇشاللىق بىلەن ئالقىش ياڭرىدى ،بۇ ئالقىش ئۇزۇنغا سوزۇلدى ،ئاندىن ئۇلر تەييارلنغان زىيااەتنىڭ ھۇزۇرىغا باشلىدى. 30داستىخاندا خىزمەت قىلىشنىڭ بارلىق تەدبىرلىرى دوروتېئۇسنىڭ بۇيرۇقىغا ئاساسەن ئېلىپ بېرىلدى. 31خىزمەتچىلەر ئىچىدە اادىشاھنىڭ ئەلچىلىرى ۋە اادىشاھنىڭ سارىيىدا ھۆرمەتكە سازاۋەر ئورۇنلرنى ئىگىلىگەنلەر بار ئىدى. 32زىيااەتتە بىر ئاز توختاپ قېلىش اۇرسىتىدىن اايدىلىنىپ ،اادىشاھ ھۆرمەتلىك ئورۇندا ئولتۇرغان ئەلچىدىن (ئۇلرنىڭ دەرىجىسى چوڭلۇقىغا قاراپ تىزىلغان« ):ئۆز اادىشاھلىقىنى قانداق قىلىپ ئاخىرىغىچە بۇزۇلماسلىق كېرەك؟» دەپ سورىدى. 33ئۇ بىر ئاز ئويلىنىپ تۇرغاندىن كېيىن مۇنداق دېدى« :ئەگەر سىز خۇدانىڭ ئۈزلۈكسىز مېھرىبانلىقىغا تەقلىد قىلسىاىز، ئۇنىڭ بىخەتەرلىكىنى ئەڭ ياخشى قوغدىياليسىز .چۈنكى ئەگەر سىز رەھىمدىللىك كۆرسىتىپ ،ئۇلرغا ليىق بولغانلرغا قىلمىشلىرىغا ئاساسەن يېنىك جازا بەرسىاىز ،ئۇلرنى يامانلىقتىن قايتۇرۇپ ،تەۋبە قىلىشقا يېتەكلەيسىز». 34اادىشاھ جاۋابنى ماختىدى ۋە كېيىنكى ئادەمدىن« :ئۇ قانداق قىلىپ بارلىق ئىشلىرىدا ئەڭ ياخشىسىنى قىلليدۇ؟» دەپ سورىدى. 35ئۇ مۇنداق دېدى« :ئەگەر بىر ئادەم ھەممەيلەنگە ئادىل مۇئامىلە قىلسا ،ئۇ ھەر قانداق ۋاقىتتا توغرا ئىش قىلىدۇ ،ھەر بىر ئوي-اىكىرنىڭ خۇدا تەرىپىدىن مەلۇم ئىكەنلىكىنى ئېسىدە تۇتىدۇ .ئەگەر سىز خۇدادىن قورقۇشنى باشلىنىش نۇقتىسى قىلسىاىز ،ھەرگىز نىشانغا يەتمەيسىز». 36اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ جاۋابىنى ماختاپ ،يەنە بىرىدىن« :قانداق قىلىپ ئۆزى بىلەن ئوخشاش اىكىردىكى دوستلرغا ئېرىشكىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 37ئۇ مۇنداق دېدى« :ئەگەر ئۇلر سىزنىڭ ھۆكۈمرانلىق قىلىۋاتقان كۆاچىلىكنىڭ مەنپەئەتىنى كۆزدە تۇتۇۋاتقانلىقىاىزنى كۆرسە ،خۇدانىڭ ئىنسانلرغا قانداق قىلىپ ئۆز اايدىسىنى بېرىۋاتقانلىقىنى ،ئۇلرغا سالمەتلىك ،يېمەكلىك ۋە باشقا بارلىق نەرسىلەرنى ۋاقتىدا بېرىۋاتقانلىقىنى كۆزىتىشىاىز كېرەك». 38اادىشاھ جاۋابقا قوشۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن ،كېيىنكى مېھماندىن« :ئۇ قانداق قىلىپ سوتچىلرغا جاۋاب بېرىش ۋە ھۆكۈم چىقىرىش ئارقىلىق دەۋادا غەلىبە قىللمىغانلرنىڭ ماختىشىغا ئېرىشەلەيدۇ؟» دەپ سورىدى. 39ئۇ مۇنداق دېدى« :ئەگەر سىلەر ھەممە ئادەمگە ئادىل بولۇپ ،ھەرگىز باشقىلرغا زىيانكەشلىك قىلغاندا ھاقارەت قىلمىسىاىز ياكى زۇلۇم قىلمىسىاىز ،خۇدانىڭ قانداق ھەرىكەت قىلىدىغانلىقىغا دىققەت قىلسىاىز ،بۇنى ئەمەلگە ئاشۇرىسىز .ليىق كىشىلەرنىڭ دۇئالىرى ھەمىشە ئەمەلگە ئاشىدۇ ،دۇئالىرىغا جاۋاب ئاللمىغانلرغا بولسا چۈش ياكى ۋەقەلەر ئارقىلىق ئۇلرنىڭ دۇئالىرىدا نېمىنىڭ زىيانلىق ئىكەنلىكى ۋە خۇدانىڭ ئۇلرنى گۇناھلىرىغا ياكى قۇدرىتىنىڭ زورلۇقىغا قاراپ جازالىمايدىغانلىقى ،بەلكى ئۇلرغا سەۋرچانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلىدىغانلىقى ئۇقتۇرۇلىدۇ». 40اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ جاۋابىنى قىزغىنلىق بىلەن ماختىدى ۋە ئۇنىادىن« :ئۇ قانداق قىلىپ ھەربىي ئىشلردا يېاىلمەس بولليدۇ؟» دەپ سورىدى. 41ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ اۈتۈنلۈكى بىلەن ئۆزىنىڭ تواىغا ياكى ئۇرۇش كۈچىگە ئىشەنمەي ،بەلكى ئۆزى ئادالەت روھى بىلەن بارلىق ۋەزىپىلىرىنى ئادا قىلىپ ،ئىشلىرىنىڭ مۇۋەاپەقىيەتلىك بولۇشى ئۈچۈن خۇداغا داۋاملىق دۇئا قىلسا» دېدى. 42ئۇ بۇ جاۋابنى قارشى ئېلىپ ،يەنە بىرىدىن« :مەن قانداق قىلىپ دۈشمەنلىرىمنىڭ قورقۇنچلۇق ئوبيېكتىغا ئايلىنىپ قالىمەن؟» دەپ سورىدى. 43ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ زور مىقداردىكى قورال-ياراغ ۋە كۈچلەرنى ساقلپ تۇرغاندا ،بۇ نەرسىلەرنىڭ مەڭگۈلۈك ۋە ئاخىرقى نەتىجىگە ئېرىشىشكە ئاجىز ئىكەنلىكىنى ئېسىدە تۇتسا .چۈنكى خۇدامۇ ئىنسانلرنىڭ قەلبىگە قورقۇنچ سېلىپ، ئۇلرغا مۆھلەت بېرىپ ،اەقەت ئۆزىنىڭ قۇدرىتىنىڭ كاتتالىقىنى نامايان قىلىدۇ» دېدى. 44اادىشاھ بۇ ئادەمنى ماختىغاندىن كېيىن ،كېيىنكىسىدىن« :ھاياتتىكى ئەڭ يۇقىرى ياخشىلىق نېمە؟» دەپ سورىدى. 45ئۇ جاۋابەن« :خۇدانىڭ ئالەمنىڭ اەرۋەردىگارى ئىكەنلىكىنى ،ئەڭ ياخشى نەتىجىلىرىمىزدە مۇۋەاپەقىيەتكە ئېرىشىدىغىنىمىز بىز ئەمەس ،بەلكى خۇدا ئۆزىنىڭ كۈچى بىلەن ھەممە نەرسىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغانلىقىنى ۋە بىزنى نىشانغا يېتەكلەيدىغانلىقىنى بىلىش» دېدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
46اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ۋارقىراپ كەتتى ،ئاندىن ئۇنىادىن قانداق قىلىپ بارلىق مۈلكىنى ساقلپ ،ئاخىرى ئۇنى ۋارىسلىرىغا ئوخشاش ئەھۋالدا تااشۇرۇشنى سورىدى. 47ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :بارلىق ئىشلىرىاىزدا يۇقىرى نىيەت بىلەن ئىلھاملىنىشىاىز ئۈچۈن ،ئەۋلدلىرىاىزنى داڭق ياكى بايلىققا چۆمدۈرمەسلىككە ئاگاھلندۇرۇپ ،دائىم خۇداغا دۇئا قىلىڭ ،چۈنكى بۇ سوۋغاتلرنىڭ ھەممىسىنى خۇدا بېرىدۇ ،ئىنسانلر ھەرگىز يالغۇز ئۈستۈنلۈككە ئېرىشەلمەيدۇ». 48اادىشاھ جاۋابقا قوشۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ ،كېيىنكى مېھماندىن« :ئۇنىڭ بېشىغا كەلگەن ھەر قانداق ئىشقا قانداق قىلىپ سەۋرچانلىق بىلەن چىداپ تۇراليدۇ؟» دەپ سورىدى. 49ئۇ مۇنداق دېدى« :ئەگەر سىلەر خۇدانىڭ بارلىق ئىنسانلرنى ئەڭ چوڭ يامانلىق ۋە ئەڭ چوڭ ياخشىلىقنى ئورتاقلىشىشقا تەيىنلىگەنلىكىنى ئېنىق چۈشەنسەڭلر ،چۈنكى ئىنساننىڭ بۇلردىن خالىي بولۇشى مۇمكىن ئەمەس .لېكىن بىز ھەمىشە دۇئا قىلىشىمىز كېرەك بولغان خۇدا بىزگە چىداملىق بولۇش ئۈچۈن جاسارەت بېرىدۇ». 50اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ جاۋابىدىن خۇشال بولۇپ ،ئۇلرنىڭ ھەممىسىنىڭ جاۋابى ياخشى ئىكەنلىكىنى ئېيتتى .ئۇ يەنە : «مەن بىر-بىرىدىن سوئال سورايمەن ،ئاندىن ھازىرچە توختاپ قالىمەن :بىز زىيااەتنىڭ خۇشاللىقىغا دىققەت قىلىپ، خۇشال ۋاقىت ئۆتكۈزەيلى» دېدى. 51ئاندىن ئۇ ئادەمدىن« :باتۇرلۇقنىڭ ھەقىقىي مەقسىتى نېمە؟» دەپ سورىدى. 52ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر خەتەر ئاستىدا دەسلەاكى نىيەتكە ئاساسەن توغرا اىلن يولغا قويۇلسا .چۈنكى ،ئى اادىشاھ، سىزنىڭ مەقسىتىاىز ياخشى بولغاچقا ،ھەممە ئىش خۇدا تەرىپىدىن سىزگە اايدىلىق بولىدۇ» دېدى. 53ھەممەيلەن ئالقىشلر بىلەن جاۋابقا قوشۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن ،اادىشاھ اەيلسوالرغا (چۈنكى ئۇلرنىڭ ئىچىدە ئاز ساندىكى كىشىلەر بار ئىدى« ):مېنىاچە ،بۇ كىشىلەر اەزىلەتتە ئۈستۈنلۈككە ئىگە ۋە ئادەتتىن تاشقىرى بىلىمگە ئىگە ،چۈنكى ئۇلر مەن ئۇلرغا بەرگەن بۇ سوئاللرغا دەرھال مۇۋااىق جاۋابلرنى بەردى ۋە ھەممىسى خۇدانى سۆزلىرىنىڭ باشلىنىش نۇقتىسى قىلدى» دېدى. 54ئېرېترىيە اەيلسواى مېنېدېمۇس مۇنداق دېگەن« :توغرا ،اادىشاھ ،چۈنكى ئالەم تەقدىر تەرىپىدىن باشقۇرۇلغاچقا ۋە ئىنساننىڭ خۇدانىڭ مەخلۇقى ئىكەنلىكىنى توغرا چۈشەنگەنلىكىمىز ئۈچۈن ،سۆزنىڭ بارلىق كۈچى ۋە گۈزەللىكى خۇدادىن كېلىدۇ». 55اادىشاھ بۇ سۆزگە قوشۇلۇپ باش لىاشىتقاندىن كېيىن ،سۆزلەش توختاپ ،ئۇلر خۇشاللىققا چۆمدى .كەچ بولغاندا، زىيااەت ئاخىرلشتى. 8-باب
تېخىمۇ كۆپ سوئال ۋە جاۋابلر .مىلدىدىن بۇرۇنقى 150-يىلى يېزىلغان ھاۋادا ئۇچۇش توغرىسىدىكى 20-ئايەتكە دىققەت قىلىڭ. 1ئەتىسى ئۇلر يەنە ئۈستەلگە ئولتۇرۇپ ،ئوخشاش تەرتىپ بويىچە زىيااەتنى داۋاملشتۇردى. 2اادىشاھ مېھمانلىرىدىن سوئال سوراش ئۈچۈن مۇۋااىق اۇرسەت كەلگەنلىكىنى ئويلىغاندا ،ئالدىنقى كۈنى جاۋاب بەرگەنلەردىن باشقا ،يېنىدا ئولتۇرغانلردىن يەنە سوئال سورىدى. 3ئۇ ئون بىرىنچى كىشى بىلەن سۆھبەتنى باشلشقا باشلىدى ،چۈنكى ئالدىنقى قېتىم سوئال سورالغان ئون كىشى بار ئىدى. 4جىمجىتلىق ھۆكۈم سۈرگەندە ،ئۇ قانداق قىلىپ داۋاملىق باي بولليدىغانلىقىنى سورىدى. 5بۇ سوئال سورالغان ئادەم قىسقىچە ئويلىنىپ بولغاندىن كېيىن ،مۇنداق جاۋاب بەردى« :ئەگەر ئۇ ئۆزىنىڭ ئورنىغا ليىق بولمىغان بىرەر ئىش قىلمىغان ،ھەرگىز ئەخمەقلەرچە ئىش قىلمىغان ،ھەرگىز بىكار ۋە بىھۇدە ئىشلرغا خەجلىمىگەن ،بەلكى خەير-ساخاۋەت ئىشلىرى ئارقىلىق بارلىق قول ئاستىدىكىلەرنى ئۆزىگە ياخشى مۇئامىلە قىلغان بولسا .چۈنكى بارلىق ياخشىلىقلرنىڭ ئااتورى خۇدا ،ئىنسان ئۇنىاغا ئىتائەت قىلىشى كېرەك». 6اادىشاھ ئۇنىاغا ماختاش بىلدۈردى ۋە يەنە بىرىدىن ھەقىقەتنى قانداق ساقلپ قالليدىغانلىقىنى سورىدى. 7بۇ سوئالغا جاۋابەن ئۇ مۇنداق دېدى« :يالغاننىڭ بارلىق ئىنسانلرغا ،بولۇامۇ اادىشاھلرغا چوڭ نومۇس ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى تونۇپ يېتىش ئارقىلىق .چۈنكى ئۇلر خالىغان ئىشىنى قىلىشقا قادىر بولغاچقا ،نېمىشقا يالغان سۆزلەشكە مەجبۇر؟ بۇنىادىن باشقا ،ئەي اادىشاھ ،سىز ھەمىشە خۇدانىڭ ھەقىقەتنى سۆيىدىغانلىقىنى ئېسىاىزدە تۇتۇشىاىز كېرەك. 8اادىشاھ جاۋابنى خۇشاللىق بىلەن قوبۇل قىلدى ۋە يەنە بىرسىگە قاراپ« :دانىشمەنلىكنىڭ تەلىماتى نېمە؟» دەپ سورىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
9يەنە بىرى جاۋاب بېرىپ« :سەن ئۆزۈڭگە يامانلىق كەلمەسلىكىنى ،بەلكى بارلىق ياخشى ئىشلرغا قاتنىشىشنى ئۈمىد قىلغىنىادەك ،قول ئاستىادىكىلەرگە ۋە رەزىللەرگە ئوخشاش مۇئامىلە قىلىشىڭ ،ئالىيجاناب ۋە ياخشىلرغا يۇمشاقلىق بىلەن نەسىھەت قىلىشىڭ كېرەك .چۈنكى خۇدا ئۆزىنىڭ مېھرىبانلىقى بىلەن بارلىق كىشىلەرنى ئۆزىگە جەلپ قىلىدۇ» دېدى. 10اادىشاھ ئۇنى ماختىدى ۋە ئۇنىادىن« :ئۇ قانداق قىلىپ ئىنسانلرنىڭ دوستى بولليدۇ؟» دەپ سورىدى. 11ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئىنسانلرنىڭ كۆاىيىشى ۋە كۆپ قىيىنچىلىق ۋە ئازاب-ئوقۇبەت بىلەن تۇغۇلىشىنى كۆزىتىش ئارقىلىق ،ئۇلرنى يېنىك جازالىماسلىقىاىز ياكى ئازابلىماسلىقىاىز كېرەك ،چۈنكى ئىنسانلرنىڭ ھاياتى ئازاب- ئوقۇبەت ۋە جازالردىن تەركىب تااقانلىقىنى بىلىسىز .ئەگەر ھەممىنى چۈشەنگەن بولسىاىز ،سىز رەھىم-شەاقەتكە تولغان بولتتىاىز ،چۈنكى خۇدا ئۈچۈن بۇ ئىنتايىن ئېچىنىشلىق»! 12اادىشاھ جاۋابنى ماقۇللۇق بىلەن قوبۇل قىلىپ ،ئۇنىادىن« :ھۆكۈمرانلىق قىلىشنىڭ ئەڭ مۇھىم شەرتى نېمە؟» دەپ سورىدى. 13ئۇ جاۋابەن« :اارىخورلۇقتىن خالىي بولۇش ۋە ھاياتىنىڭ كۆپ قىسمىدا ئۆزىنى تۇتۇۋېلىش ،ھەققانىيەتنى ھەممىدىن ئۈستۈن تۇتۇش ۋە بۇ خىلدىكى كىشىلەر بىلەن دوست بولۇش .چۈنكى خۇدامۇ ئادالەتنى سۆيىدۇ»! دېدى. 13اادىشاھ ماقۇللۇقىنى بىلدۈرۈپ ،يەنە بىرىدىن« :ھەقىقىي تەقۋادارلىقنىڭ بەلگىسى نېمە؟» دەپ سورىدى. 14ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :خۇدانىڭ ئالەمدە دائىم ئىش قىلىدىغانلىقىنى ۋە ھەممە نەرسىنى بىلىدىغانلىقىنى، ئادالەتسىزلىك قىلىدىغان ۋە يامانلىق قىلىدىغان ھېچقانداق ئادەم ئۇنىڭ نەزىرىدىن قېچىپ قۇتۇللمايدىغانلىقىنى بىلىش .خۇدا اۈتكۈل دۇنيانىڭ مېھرىبانى بولغىنىدەك ،سىلەرمۇ ئۇنىاغا تەقلىد قىلىپ ،ھېچقانداق خاتالىق ئۆتكۈزمەسلىكىالر كېرەك»! 15اادىشاھ ماقۇل بولغانلىقىنى بىلدۈرۈپ ،يەنە بىر اادىشاھتىن« :اادىشاھلىقنىڭ ماھىيىتى نېمە؟» دەپ سورىدى. 16ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئۆزىاىزنى ياخشى باشقۇرۇپ ،بايلىق ياكى شۆھرەتنىڭ ئازدۇرۇۋېتىشىگە يول قويماسلىق ،ئەگەر مەسىلىنى ياخشى ئويلپ چىقسىاىز ،بۇ ھەقىقىي باشقۇرۇش ئۇسۇلى .چۈنكى سىزگە ھەقىقىي ئېھتىياجلىق بولغان نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى سىزنىاكى ،خۇدا بولسا ھېچ نەرسىگە موھتاج ئەمەس ۋە مېھرىبان ئەمەس. ئوي-اىكىرلىرىاىز ئىنسانغا ئوخشاش بولسۇن ،كۆپ نەرسىلەرنى ئەمەس ،اەقەت باشقۇرۇش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان نەرسىلەرنىل ئارزۇ قىلىڭ»! 17اادىشاھ ئۇنى ماختىدى ۋە باشقا بىر ئادەمدىن« :ئۇنىڭ قانداق قىلىپ ياخشى ئوي-اىكىر قىلىشى مۇمكىن؟» دەپ سورىدى. 18ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ ھەمىشە ھەممە ئىشتا ئادالەتنى ئۆزىگە قويۇپ ،ئادالەتسىزلىكنى جاندىن مەھرۇم قېلىشقا باراۋەر دەپ ئويلىسا .چۈنكى خۇدا ھەمىشە ئادىللرغا ئەڭ يۇقىرى بەخت-سائادەتنى ۋەدە قىلىدۇ»! دېدى. 19اادىشاھ ئۇنى ماختىغاندىن كېيىن ،ئۇنىادىن« :ئۇيقۇسىدا بىئاراملىق ئوي-خىياللردىن قانداق قۇتۇلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 20ئۇ جاۋابەن« :سىز ماڭا جاۋاب بېرىش ناھايىتى تەس بولغان بىر سوئالنى سورىدىاىز ،چۈنكى بىز ئۇيقۇ ۋاقتىدا ئۆزىمىزنىڭ ھەقىقىي مەنىدىكى ھالىتىمىزنى نامايان قىللمايمىز ،بەلكى ئەقىل بىلەن كونترول قىلغىلى بولمايدىغان تەسەۋۋۇرلر بىلەن چىڭ تۇتۇلىمىز .چۈنكى روھىمىز ئۇيقۇ ۋاقتىدا ئاڭىمىزغا كىرىدىغان نەرسىلەرنى ھەقىقەتەن كۆرىدۇ دەپ ھېس قىلىدۇ .ئەمما ئەگەر بىز ھەقىقەتەن دېاىزدا ااراخوتتا كېتىۋاتىمىز ،ھاۋادا ئۇچۇۋاتىمىز ياكى باشقا رايونلرغا ياكى شۇنىاغا ئوخشاش باشقا جايلرغا ساياھەت قىلىۋاتىمىز دەپ ئويلىساق ،خاتالشقان بولىمىز .ئەمما بىز بۇنداق ئىشلرنىڭ يۈز بېرىۋاتقانلىقىنى تەسەۋۋۇر قىلىمىز. 21مەن قارار چىقىراليدىغان دائىرىدە ،مەن تۆۋەندىكى خۇلسىگە كەلدىم .ئى اادىشاھ ،سىز ھەر قانداق ئۇسۇلدا سۆز- ھەرىكەتلىرىاىزنى تەقۋادارلىق قائىدىسى بويىچە باشقۇرۇشىاىز كېرەك ،شۇنداق قىلسىاىز اەزىلەتنى ساقلپ قالىسىز، ھەرگىز ئەقىل-ااراسەتنىڭ قۇربانى سۈاىتىدە ئۆزىاىزنى رازى قىلىشنى تاللىمايسىز ۋە ھەرگىز ھوقۇقىاىزدىن اايدىلىنىپ ھەققانىيەتكە قارشى تۇرمايسىز. 22چۈنكى ئەقىل كۆاىنچە ئۇيقۇدا ئويغاق ۋاقتىدا ئۆزىنى مەشغۇل قىلىدىغان ئىشلر بىلەن مەشغۇل بولىدۇ .بارلىق ئوي- اىكىرلىرى ۋە ھەرىكەتلىرىنى ئەڭ ئالىيجاناب مەقسەتلەرگە قارىتىپ قۇرغان ئادەم ئويغاق ۋە ئۇخلپ قالغاندا ئۆزىنى ھەققانىيەت بىلەن تىكلەيدۇ .شۇڭا ،سىز ئۆزلۈكىاىزنى داۋاملىق تەرتىپكە سېلىشىاىز كېرەك. 23اادىشاھ ئۇ ئادەمنى ماختاپ ،يەنە بىرىگە« :سەن ئونىنچى بولۇپ جاۋاب بەرگەنلىكىڭ ئۈچۈن ،سەن سۆزلىگەندىن كېيىن ،بىز زىيااەتكە قاتنىشىمىز» دېدى .ئاندىن ئۇ« :مەن ئۆزۈمگە ليىق بولمىغان ئىشلرنى قىلىشتىن قانداق ساقلىنىمەن؟» دەپ سورىدى. 24ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ھەمىشە ئۆز شان-شۆھرىتىڭ ۋە ئۆز ئالىي ئورنىاغا قاراپ ماڭ ،اەقەت شۇنىاغا ماس كېلىدىغان نەرسىلەرنىل سۆزلە ۋە ئويل ،چۈنكى بارلىق قول ئاستىادىكىلەرنىڭ سەن ھەققىدە ئويليدىغانلىقىنى ۋە
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
سۆزلەيدىغانلىقىنى بىل .چۈنكى سەن رولنى ئەستايىدىل ئۆگىنىدىغان ۋە بارلىق ھەرىكەتلىرىنى شۇنىاغا ئاساسەن شەكىللەندۈرىدىغان ئارتىسلردىن ناچار كۆرۈنمەسلىكىڭ كېرەك .سەن رول ئوينىمايسەن ،بەلكى ھەقىقىي اادىشاھسەن، چۈنكى خۇدا ساڭا خاراكتېرىاگە ماس كېلىدىغان اادىشاھلىق ھوقۇقىنى بەرگەن». 25اادىشاھ ئەڭ مېھرىبان ئۇسۇلدا قاتتىق ۋە ئۇزۇن چاۋاك چېلىپ بولغاندىن كېيىن ،مېھمانلر ئارام ئېلىشقا چاقىرىلدى. شۇڭا سۆھبەت ئاخىرلشقاندا ،ئۇلر زىيااەتنىڭ كېيىنكى باسقۇچىغا بېرىلدى. 26ئەتىسى كۈنىمۇ ئوخشاش تەرتىپكە ئەمەل قىلىندى ،اادىشاھ بۇ كىشىلەرگە سوئال سوراش اۇرسىتى تااقاندا ،كېيىنكى سوئال سوراشقا قالغانلرنىڭ ئىچىدىكى تۇنجىسىدىن« :ئەڭ يۇقىرى ھۆكۈمەت شەكلى نېمە؟» دەپ سورىدى. 27ئۇ جاۋابەن« :ئۆزىنى باشقۇرۇش ۋە ئىستەكلەرگە بېرىلىپ كەتمەسلىك .چۈنكى ھەممە ئادەمنىڭ تەبىئىي ئەقىل- ااراسىتى بار .كۆاىنچە كىشىلەر يېمەك-ئىچمەك ۋە كۆڭۈل ئېچىشقا مايىل بولۇشى مۇمكىن ،اادىشاھلر بولسا زېمىن ئىگىلەش ۋە داڭلىق بولۇشقا مايىل بولۇشى مۇمكىن .ئەمما ھەممە ئىشتا ئوتتۇراھال بولۇش ياخشى ئىش». 28خۇدا بەرگەننى ئېلىپ ساقلڭ ،لېكىن قولىاىزدىن كەلمەيدىغان نەرسىلەرگە ھەرگىز ئىنتىلمەڭ. 29بۇ سۆزلەردىن خۇشال بولغان اادىشاھ يەنە بىر قېتىم« :قانداق قىلىپ ھەسەتخورلۇقتىن قۇتۇلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 30ئۇ قىسقا توختاپ قالغاندىن كېيىن مۇنداق دېدى« :ئەگەر ئالدى بىلەن بارلىق اادىشاھلرغا شان-شەرەپ ۋە مول بايلىقنى بەرگەن خۇدا ئىكەنلىكىنى ،ھېچكىمنىڭ ئۆز كۈچى بىلەن اادىشاھ بوللمايدىغانلىقىنى ئويلىساڭلر .ھەممە ئادەم بۇ شان-شەرەاتىن بەھرىمەن بولۇشنى خاليدۇ ،ئەمما بەھرىمەن بوللمايدۇ ،چۈنكى بۇ خۇدانىڭ سوۋغىسى»! 31اادىشاھ ئۇزۇن سۆز قىلىپ بۇ ئادەمنى ماختىدى ،ئاندىن يەنە بىرىدىن« :ئۇ دۈشمەنلىرىنى قانداق قىلىپ مەنسىتمەيدۇ؟» دەپ سورىدى. 32ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر سەن بارلىق كىشىلەرگە مېھرىبانلىق قىلىپ ،ئۇلرنىڭ دوستلۇقىنى قولغا كەلتۈرسەڭ، ھېچكىمدىن قورقمايسەن .بارلىق كىشىلەرنىڭ ئالدىدا ئالقىشقا ئېرىشىش خۇدادىن ئېلىشقا بولىدىغان ئەڭ ياخشى سوۋغات»! دېدى. 33اادىشاھ بۇ جاۋابنى ماختىغاندىن كېيىن ،كېيىنكى ئادەمگە «ئۇ قانداق قىلىپ ئۆزىنىڭ شان-شۆھرىتىنى ساقلپ قالليدۇ؟» دېگەن سوئالغا جاۋاب بېرىشنى بۇيرۇدى. 34ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر باشقىلرغا مېھرىبانلىق ۋە مېھىر-شەاقەت كۆرسىتىشتە سەخىي ۋە كەڭ قورساق بولسىاىز، شۆھرىتىاىزنى ھەرگىز يوقاتمايسىز ،ئەمما ئەگەر يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان مېھىر-شەاقەتلەرنىڭ داۋاملىق بولۇشىنى ئۈمىد قىلسىاىز ،دائىم خۇداغا دۇئا قىلىشىاىز كېرەك» دېدى. 35اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،كېيىنكىسىدىن« :كىشى كىمگە ساخاۋەتلىك قىلىشى كېرەك؟» دەپ سورىدى. 36ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ھەممەيلەن بىزگە ياخشى نىيەتلىك كىشىلەرگە ساخاۋەتلىك قىلىشىمىز كېرەكلىكىنى بىلىدۇ، ئەمما مەنچە بىز بىزگە قارشى تۇرغانلرغا ئوخشاش قىزغىن ساخاۋەت روھىنى كۆرسىتىشىمىز كېرەك ،شۇنداق قىلساق ئۇلرنى توغرا يولغا ۋە ئۆزىمىزگە اايدىلىق ئىشلرغا يېتەكلەيمىز .لېكىن بىز بۇنىڭ ئەمەلگە ئېشىشى ئۈچۈن خۇداغا دۇئا قىلىشىمىز كېرەك ،چۈنكى ئۇ بارلىق ئىنسانلرنىڭ ئەقلىنى باشقۇرىدۇ». 37اادىشاھ جاۋابقا قوشۇلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەندىن كېيىن ،ئالتىنچىدىن« :كىمگە مىننەتدارلىق بىلدۈرۈشىمىز كېرەك؟» دېگەن سوئالغا جاۋاب بېرىشنى تەلەپ قىلدى. 38ئۇ جاۋابەن« :ئاتا-ئانىلىرىمىزغا ھەمىشە ،چۈنكى خۇدا بىزگە ئاتا-ئاناغا ھۆرمەت قىلىش توغرىسىدا ئەڭ مۇھىم ئەمر بەرگەن .كېيىنكى قەدەمدە ئۇ دوستنىڭ دوستقا بولغان مۇئامىلىسىنى كۆزدە تۇتىدۇ ،چۈنكى ئۇ «ئۆز جېنىاغا ئوخشاش دوست» دېگەن .سىز بارلىق كىشىلەرنى ئۆزىاىز بىلەن دوستلۇق ئورنىتىشقا تىرىشىشىاىزدا ياخشى ئىش قىلىسىز» دېدى. 39اادىشاھ ئۇنىاغا مېھرىبانلىق بىلەن سۆزلىدى ۋە كېيىنكىسىدىن« :بۇ گۈزەللىكنىڭ قىممىتىگە ئوخشايدىغان نەرسە نېمە؟» دەپ سورىدى. 40ئۇ مۇنداق دېدى« :تەقۋادارلىق گۈزەللىكنىڭ ئەڭ مۇھىم شەكلى ،ئۇنىڭ كۈچى خۇدانىڭ سوۋغىسى بولغان مۇھەببەتتە .سىز بۇنى ۋە شۇنىڭ بىلەن بىرگە ھاياتنىڭ بارلىق نېمەتلىرىنى قولغا كەلتۈردۈڭىز». 41اادىشاھ بۇ جاۋابنى ناھايىتى مېھرىبانلىق بىلەن ئالقىشلىدى ۋە يەنە بىرىدىن :ئەگەر ئۇ مەغلۇپ بولسا ،قانداق قىلىپ ئۆزىنىڭ ئابرويىنى ئوخشاش دەرىجىدە قايتىدىن قولغا كەلتۈرەلەيدۇ؟ دەپ سورىدى. 42ئۇ مۇنداق دېدى« :سىلەرنىڭ مەغلۇب بولۇشۇڭلر مۇمكىن ئەمەس ،چۈنكى سىلەر بارلىق ئىنسانلرغا مىننەتدارلىق ئۇرۇقىنى چاچتىالر ،بۇ ئۇرۇقلر ياخشى نىيەتنىڭ ھوسۇلىنى بېرىدۇ ،بۇ ئەڭ كۈچلۈك قوراللردىنمۇ كۈچلۈك بولۇپ، ئەڭ چوڭ بىخەتەرلىكنى كااالەتلەندۈرىدۇ .ئەمما بىرەر ئادەم مەغلۇپ بولسا ،ئۇ مەغلۇبىيىتىگە سەۋەب بولغان ئىشلرنى
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
قايتا قىلماسلىقى كېرەك ،بەلكى دوستلۇق ئورنىتىپ ،ئادىل ئىش قىلىشى كېرەك .چۈنكى ياخشى ئىشلرنى قىلليدىغانلىق خۇدانىڭ سوۋغىسى ،ئەكسىچە ئەمەس». 43بۇ سۆزلەردىن خۇشال بولغان اادىشاھ يەنە بىرىدىن« :قانداق قىلىپ قايغۇدىن قۇتۇلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 44ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ ھېچكىمگە زىيان يەتكۈزمىگەن ،بەلكى ھەممىگە ياخشىلىق قىلغان ۋە ھەققانىيەت يولىغا ماڭغان بولسا ،چۈنكى ئۇنىڭ مېۋىسى قايغۇ-ھەسرەتتىن قۇتۇلۇشقا ياردەم بېرىدۇ .ئەمما بىز خۇدادىن ئۆلۈم ،كېسەللىك، ئازاب-ئوقۇبەت قاتارلىق كۈتۈلمىگەن يامانلىقلرنىڭ بىزگە كېلىپ ،بىزگە زىيان يەتكۈزمەسلىكىنى تىلىشىمىز كېرەك. ئەمما سىلەر تەقۋادارلىققا سادىق بولغاچقا ،بۇنداق بەختسىزلىك سىلەرگە ھەرگىز كەلمەيدۇ» دېدى. 45اادىشاھ ئۇنىاغا قاتتىق مەدھىيە ئوقۇپ ،ئونىنچىدىن« :ئەڭ يۇقىرى شان-شەرەپ نېمە؟» دەپ سورىدى. 46ئۇ مۇنداق دېدى« :خۇدانى ھۆرمەتلەش ئۈچۈن ،بۇ سوۋغات ۋە قۇربانلىقلر بىلەن ئەمەس ،بەلكى ااك روھ ۋە مۇقەددەس ئېتىقاد بىلەن قىلىنىدۇ ،چۈنكى ھەممە نەرسە خۇدانىڭ ئىرادىسىگە ئاساسەن شەكىللىنىدۇ ۋە باشقۇرۇلىدۇ .بۇ مەقسەتكە ئۆتمۈشتىكى ۋە ھازىرقى نەتىجىلىرىاىزدىن باشقا بارلىق ئىنسانلرغا ئوخشاش ئېرىشەلەيسىز». 47اادىشاھ ئۇلرنىڭ ھەممىسىنى قاتتىق ئاۋازدا قارشى ئېلىپ ،ئۇلرغا مېھرىبانلىق بىلەن سۆز قىلدى ،يىغىلغانلرنىڭ ھەممىسى ،بولۇامۇ اەيلسوالر ،ئۆزلىرىنىڭ ماقۇللۇقىنى بىلدۈردى .چۈنكى ئۇلر ھەمىشە خۇدانى باشلىنىش نۇقتىسى قىلغانلىقتىن ،خۇلق-ئەخلق ۋە مۇنازىرىلەر جەھەتتە ئۇلردىن (يەنى اەيلسوالردىن) كۆپ ئۈستۈن ئىدى. 48بۇنىادىن كېيىن ،اادىشاھ خۇشاللىقىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن مېھمانلىرىنىڭ قېنىنى ئىچىشكە باشلىدى. 9-باب
8ئايەت بىلىمنىڭ قىممىتىنى گەۋدىلەندۈرىدۇ. 28-ئايەت ئاتا-ئانا مېھرى .بولۇامۇ 26-ئايەتتىكى سوئال ۋە جاۋابقا دىققەتقىلىڭ. 47-ئايەتتىكى سوئال ۋە جاۋابقا دىققەت قىلىڭ .بۇ سودىگەرلەر ئۈچۈن دانىشمەنلىك تەۋسىيە. 1ئەتىسى كۈنى زىيااەت ئۈچۈنمۇ ئوخشاش تەييارلىقلر قىلىندى .اادىشاھ اۇرسەت تااسىل ،جاۋاب بەرگەنلەرنىڭ يېنىدا ئولتۇرغانلردىن سوئال سوراشقا باشلىدى ۋە بىرىنچىسىدىن« :دانىشمەنلىكنى ئۆگەتكىلى بولمدۇ؟» دەپ سورىدى. 2ئۇ مۇنداق دېدى« :روھ شۇنداق قۇرۇلغانكى ،ئۇ ئىلھىي قۇدرەت بىلەن بارلىق ياخشىلىقلرنى قوبۇل قىلىپ ،ئەكسىچە نەرسىلەرنى رەت قىلليدۇ». 3اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،كېيىنكى ئادەمدىن« :ساغلملىققا ئەڭ اايدىلىق نەرسە نېمە؟» دەپ سورىدى. 4ئۇ« :تەمكىنلىك ،ئەگەر خۇدا ئۇنىاغا قارىتا بىر خىل كەيپىيات ياراتمىسا ،بۇنىاغا ئېرىشىش مۇمكىن ئەمەس» ،دېدى. 5اادىشاھ ئۇ ئادەمگە مېھرىبانلىق بىلەن سۆز قىلىپ ،يەنە بىرىگە« :بىر ئادەم قانداق قىلىپ ئاتا-ئانىسىغا بولغان مىننەتدارلىق قەرزىنى ليىق ئادا قىلليدۇ؟» دېدى. 6ئۇ مۇنداق دېدى« :ئۇلرغا ھەرگىز ئازاب-ئوقۇبەت سالماسلىق ئارقىلىق ،ئەگەر خۇدا ئۇلرنىڭ ئەقىل-ااراسىتىنى ئەڭ ئالىيجاناب مەقسەتلەرگە يېتەكلىمىسە ،بۇ مۇمكىن ئەمەس». 7اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،ئۇنىادىن« :قانداق قىلىپ قىزغىنلىق بىلەن ئاڭلىغۇچى بولليدۇ؟» دەپ سورىدى. 8ئۇ مۇنداق دېدى« :بارلىق بىلىملەرنىڭ اايدىلىق ئىكەنلىكىنى ئېسىاىزدە تۇتۇش ئارقىلىق ،چۈنكى ئۇ سىزگە جىددىي اەيتتە خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن ئۆگەنگەنلىرىاىزنىڭ بىر قىسمىنى تاللپ ،ئۇلرنى دۇچ كېلىۋاتقان كىرىزىسقا قوللىنىشىاىزغا شارائىت يارىتىپ بېرىدۇ .شۇڭا ئىنسانلرنىڭ تىرىشچانلىقى خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ». 9اادىشاھ ئۇنى ماختىدى ۋە ئۇنىادىن« :قانۇنغا خىلپ ھەر قانداق ئىشتىن قانداق ساقلىنىش كېرەك؟» دەپ سورىدى. 10ئۇ يەنە مۇنداق دېدى« :ئەگەر سىلەر ئىنسانلرنىڭ ھاياتىنى ساقلپ قېلىش ئۈچۈن قانۇن چىقارغۇچىلرنىڭ قەلبىگە ئوي-اىكىرلەرنى سالغان خۇدانىڭ ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتسەڭلر ،ئۇلرغا ئەگىشىسىلەر». 11اادىشاھ ئۇ ئادەمنىڭ جاۋابىنى قوبۇل قىلىپ ،يەنە بىرىدىن« :تۇغقانچىلىقنىڭ اايدىسى نېمە؟» دەپ سورىدى. 12ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر بىز ئۆزىمىز تۇغقانلىرىمىزنىڭ بېشىغا كەلگەن بەختسىزلىكلەرگە دۇچ كېلىۋاتقانلىقىمىزنى ۋە ئۇلرنىڭ ئازاب-ئوقۇبەتلىرى بىزنىڭ ئازاب-ئوقۇبەتلىرىمىزگە ئايلىنىپ قالغانلىقىنى ئويلىساق ،ئۇنداقتا تۇغقانچىلىقنىڭ كۈچى دەرھال روشەن بولىدۇ ،چۈنكى بۇنداق ھېسسىياتنى نامايان قىلغاندىل ،بىز ئۇلرنىڭ نەزىرىدە ئىززەت-ھۆرمەتكە ئېرىشىمىز .چۈنكى ياردەم مېھرىبانلىق بىلەن باغلىنىشلىق بولغاندا ،ئۇ ئۆزىدىن ئايرىلماس بىر رىشتە .ئۇلرنىڭ گۈلنگەن كۈنىدە بىز ئۇلرنىڭ مال-مۈلكىگە تەمە قىلماسلىقىمىز ،بەلكى ئۇلرغا ھەر خىل ياخشىلىقلرنى ئاتا قىلىشى ئۈچۈن خۇداغا دۇئا قىلىشىمىز كېرەك» دېدى. 13اادىشاھ باشقىلرغا ئوخشاش ماختاشلرنى بەرگەندىن كېيىن ،يەنە بىرىدىن« :قورقۇنچتىن قانداق قۇتۇلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
14ئۇ مۇنداق دېدى« :ئەقىل ئۆزىنىڭ ھېچقانداق يامان ئىش قىلمىغانلىقىنى ھېس قىلغاندا ۋە خۇدا ئۇنى بارلىق ئالىيجاناب مەسلىھەتلەرگە يېتەكلىگەندە». 15اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،يەنە بىرىدىن« :قانداق قىلىپ ھەمىشە توغرا ھۆكۈم چىقىراليدۇ؟» دەپ سورىدى. 16ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ ئىنسانلرنىڭ بېشىغا كېلىۋاتقان بەختسىزلىكلەرنى كۆز ئالدىغا كەلتۈرۈپ ،بەزىلەردىن بەخت-سائادەتنى تارتىۋېلىپ ،يەنە بەزىلەردىن شان-شەرەپ ۋە شان-شەرەاكە ئېرىشتۈرىدىغاننىڭ خۇدا ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتكەن بولسا» ،دېدى. 17اادىشاھ ئۇ ئادەمنى مېھرىبانلىق بىلەن قارشى ئالدى ۋە كېيىنكىسىدىن« :قانداق قىلىپ راھەت ۋە خۇشال-خۇرام تۇرمۇشتىن قېچىش مۇمكىن؟» دەپ سورىدى. 18ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ ئۆزىنىڭ چوڭ بىر ئىمپېرىيەنىڭ ھۆكۈمرانى ۋە كۆپ ساندىكى كىشىلەرنىڭ خوجايىنى ئىكەنلىكىنى ،ئۇنىڭ ئەقلىنىڭ باشقا ئىشلرغا بېرىلىپ كەتمەسلىكى كېرەكلىكىنى ،بەلكى ئۇلرنىڭ ااراۋانلىقىنى قانداق قىلىپ ئەڭ ياخشى ئىلگىرى سۈرۈش توغرىسىدا ھەمىشە ئويلىنىشى كېرەكلىكىنى ئېسىدە ساقلىسا ،ئۇ خۇداغا دۇئا قىلىپ، ھېچقانداق مەجبۇرىيىتىنىڭ بىكار قىلىنماسلىقىنى ئۈمىد قىلىشى كېرەك» دېدى. 19اادىشاھ ئۇنى مەدھىيەلىگەندىن كېيىن ،ئونىنچى اادىشاھتىن« :ئۆزىگە خىيانەت قىلىۋاتقانلرنى قانداق تونۇيسەن؟» دەپ سورىدى. 20ئۇ سوئالغا مۇنداق جاۋاب بەردى« :ئەگەر ئۇ ئەترااىدىكىلەرنىڭ قانداق مۇئامىلە قىلىشى تەبىئىي ياكى ئەمەسلىكىنى، ئۇلرنىڭ مېھماندارچىلىق زىيااەتلىرى ،كېاەشلەردە ۋە ئادەتتىكى مۇناسىۋەتلەردە ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇلىدىغان قائىدىنى ساقليدىغان-ساقلىمايدىغانلىقىنى ،تەبرىكلەش ياكى باشقا ئەخلق-اەزىلەت ئىشلىرىدا ھەرگىز ئەدەپ-ئەخلق دائىرىسىدىن ھالقىپ كەتمەيدىغانلىقىنى كۆزەتكەن بولسا .ئەمما ،ئى اادىشاھ ،خۇدا سىزنىڭ دىققىتىاىزنى بارلىق ئالىيجاناب ئىشلرغا مايىل قىلىدۇ». 21اادىشاھ قىزغىن ماقۇللۇقىنى بىلدۈرۈپ ،ئۇلرنىڭ ھەممىسىنى ئايرىم-ئايرىم ماختىغاندىن كېيىن (ھەممەيلەننىڭ ماختىشى بىلەن) ،ئۇلر زىيااەتنىڭ خۇشاللىقىغا يۈزلەندى. 22ئەتىسى كۈنى ،اۇرسەت بولغاندا ،اادىشاھ كېيىنكى ئادەمدىن« :ئەڭ ئېغىر غەالەت نېمە؟» دەپ سورىدى. 23ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر بىر ئادەم بالىلىرىغا كۆڭۈل بۆلمىسە ۋە ئۇلرنىڭ مائارىپىغا اۈتۈن كۈچىنى سەرپ قىلمىسا ،بىز ھەمىشە ئۆزىمىز ئۈچۈن ئەمەس ،بەلكى بالىلىرىمىز ئۈچۈن خۇداغا دۇئا قىلىمىز ،چۈنكى بىز بالىلىرىمىزنىڭ بەخت- سائادىتىگە ئېرىشىشىنى ئۈمىد قىلىمىز .بالىلىرىمىزنىڭ ئۆزىنى تۇتۇۋېلىشىنى ئۈمىد قىلىشىمىز اەقەت خۇدانىڭ كۈچى بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ» دېدى. 24اادىشاھ ئۆزىنىڭ ياخشى سۆزلىگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :ئۇ قانداق قىلىپ ۋەتەنپەرۋەر بولليدۇ؟» دەپ سورىدى. 25ئۇ جاۋابەن« :ئۆز يۇرتىدا ياشاش ۋە ئۆلۈشنىڭ ياخشى ئىكەنلىكىنى ئېسىاىزدە تۇتۇڭ .چەت ئەلدە تۇرۇش كەمبەغەلرگە مەنسىتمەسلىك ،بايلرغا نومۇس ئېلىپ كېلىدۇ ،خۇددى جىنايەت سەۋەبىدىن سۈرگۈن قىلىنغاندەك .ئەگەر سىز داۋاملىق قىلىۋاتقاندەك ھەممىگە اايدىلىق ئىشلرنى قىلسىاىز ،خۇدا سىزگە ھەممىگە مېھرىبانلىق قىلىدۇ ۋە سىز ۋەتەنپەرۋەر دەپ قارىلىسىز» دېدى. 26اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ سۆزىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ،ئۇنىادىن« :ئۇ ئايالى بىلەن قانداق قىلىپ ئىناق ياشىسا بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 27ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئاياللرنىڭ ئۆز ئارزۇلىرىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتا تەبىئىتىدىن قەيسەر ۋە جۇشقۇن ئىكەنلىكىنى ،خاتا اىكىرلەر ئارقىلىق كۆز قارىشىنىڭ تۇيۇقسىز ئۆزگىرىشىگە ئۇچرايدىغانلىقىنى ،تەبىئىتىنىڭ ئاساسەن ئاجىز ئىكەنلىكىنى تونۇپ يېتىش ئارقىلىق .ئۇلرغا ئەقىل بىلەن مۇئامىلە قىلىش ۋە جېدەل چىقارماسلىق كېرەك .ھاياتنىڭ مۇۋەاپەقىيەتلىك بولۇشى ئۈچۈن ،ماشىنا ھەيدەشچى ئۆزىنىڭ يۆنىلىشىنى قايسى نىشانغا يېتەكلىشى كېرەكلىكىنى بىلىشى كېرەك .اەقەت خۇدانىڭ ياردىمىنى تىلىگەندىل ،ئىنسانلر ھەر ۋاقىت ھەقىقىي ھايات يولىنى يېتەكلىيەلەيدۇ». 28اادىشاھ قوشۇلۇپ ،ئۇنىادىن« :قانداق قىلىپ خاتالىقتىن خالىي بولليدۇ؟» دەپ سورىدى. 29ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئەگەر سەن ھەمىشە ئەستايىدىللىق بىلەن ئىش قىلساڭ ۋە ھەرگىز تۆھمەتلەرگە ئىشەنمىسەڭ ،ساڭا ئېيتىلغانلرنى ئۆزۈڭ ئىسپاتلىساڭ ،ساڭا قىلىنغان تەلەالەرنى ئۆزۈڭ قارار قىلساڭ ۋە ھەممە ئىشنى ئۆزۈڭنىڭ قارارىاغا ئاساسەن ئىجرا قىلساڭ ،ئەي اادىشاھ ،سەن خاتالىقتىن خالىي بولىسەن .ئەمما بۇ ئىشلرنى بىلىش ۋە ئەمەلىيەتكە ئاشۇرۇش ئىلھىي قۇدرەتنىڭ ئىشى». 30بۇ سۆزلەردىن خۇشال بولغان اادىشاھ يەنە بىرىدىن« :غەزەاتىن قانداق قۇتۇلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
31ئۇ سوئالغا جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئەگەر ئۇ ھەممىنى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىشقا قادىر ئىكەنلىكىنى بىلسە ،غەزەاكە يول قويسا ،ئەگەر ئۇ اەقەت خوجايىن بولغانلىقى ئۈچۈن نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ھاياتىنى تارتىۋالسا ،بۇنىڭ اايدىسىز ۋە ئېچىنىشلىق بولىدىغانلىقىنى بىلسە ئىدى». 32ھەممە ئىنسانلر بويسۇنۇپ ،ھېچكىم ئۇنىاغا دۈشمەنلىك قىلمىغان تۇرسا ،غەزەانىڭ نېمە ھاجىتى بار؟ خۇدانىڭ اۈتكۈل دۇنيانى مېھرىبانلىق روھى بىلەن ،غەزەاسىز باشقۇرىدىغانلىقىنى تونۇش كېرەك« ،ئى اادىشاھ ،سەن چوقۇم ئۇنىڭ ئۈلگىسىنى تەقلىد قىلىشىڭ كېرەك» دېدى ئۇ. 33اادىشاھ ئۆزىنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،كېيىنكى ئادەمدىن« :ياخشى مەسلىھەت دېگەن نېمە؟» دەپ سورىدى. 34ئۇ مۇنداق دەپ چۈشەندۈردى« :ھەر ۋاقىت ياخشى ھەرىكەت قىلىش ۋە مۇۋااىق ئويلىنىش ئارقىلىق ،ئۆزىمىزنىڭ سىياسىتىمىزگە اايدىلىق بولغان نەرسىلەرنى قارشى قاراشنى قوللىنىشتىن كېلىپ چىقىدىغان زىيانلىق تەسىرلەر بىلەن سېلىشتۇرۇش ،شۇنداق بولغاندا ھەر بىر نۇقتىنى سېلىشتۇرۇپ كۆرۈش ئارقىلىق بىز ياخشى مەسلىھەتكە ئېرىشەلەيمىز ۋە مەقسىتىمىزگە يېتەلەيمىز .ئەڭ مۇھىمى ،خۇدانىڭ كۈچى بىلەن ،سىلەر تەقۋادارلىق قىلغانلىقىالر ئۈچۈن ،سىلەرنىڭ ھەر بىر اىلنىالر ئەمەلگە ئاشىدۇ». 35اادىشاھ بۇ ئادەمنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :اەلسەاە دېگەن نېمە؟» دەپ سورىدى. 36ئۇ مۇنداق دەپ چۈشەندۈردى« :ھەر قانداق سوئالغا قارىتا ياخشى ئويلىنىش ۋە ھەرگىز ئېنتىھاسقا بېرىلىپ كەتمەسلىك ،بەلكى ئېنتىھاسنىڭ كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان يارىلىرى ئۈستىدە ئويلىنىش ۋە شارائىت تەلەپ قىلغاندەك توغرا ھەرىكەت قىلىش ،مۆتىدىللىكنى قوللىنىش .ئەمما بىز بۇ ئىشلرغا كۆڭۈل بۆلۈشنى ئەقلىمىزگە سىادۈرۈش ئۈچۈن خۇداغا دۇئا قىلىشىمىز كېرەك». 37اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،يەنە بىرىدىن« :چەت ئەلگە ساياھەتكە چىققاندا قانداق قىلىپ ئېتىرااقا ئېرىشكىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 38ئۇ جاۋابەن« :ھەممە كىشىلەرگە ئادىل بولۇش ،ئۆزى بىلەن بىللە يۈرگەنلەردىن ئۈستۈن ئەمەس ،بەلكى تۆۋەن كۆرۈنگەنلىكتىن ،چۈنكى خۇدانىڭ ئۆز تەبىئىتى بىلەن تۆۋەنلەرنى قوبۇل قىلىدىغانلىقى ئېتىراپ قىلىنغان ارىنسىپ. ئىنسانىيەت ئۆزىگە بويسۇنۇشقا رازى بولغانلرنى ياخشى كۆرىدۇ» دېدى. 39اادىشاھ بۇ جاۋابنى ماقۇللىغاندىن كېيىن ،يەنە بىرىدىن« :بۇ قۇرۇلۇشلرنىڭ ئۆزىدىن كېيىنمۇ داۋاملىشىشى ئۈچۈن قانداق قىلىپ قۇرۇلۇش قىلغىلى بولىدۇ؟» دەپ سورىدى. 40ئۇ سوئالغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى« :ئەگەر ئۇنىڭ ئىجادىيەتلىرى ناھايىتى چوڭ ۋە ئالىيجاناب بولۇپ، كۆرۈرمەنلەر ئۇلرنىڭ گۈزەللىكى ئۈچۈن ئۇلرنى ئامان قالدۇرسا ،ئەگەر ئۇ بۇنداق ئىشلرنى قىلغانلرنىڭ ھېچقايسىسىنى ئىشتىن بوشاتمىسا ۋە باشقىلرنى ئۆزىنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرۇشقا مەجبۇرلىمىسا ئىدى». 41چۈنكى ،خۇدانىڭ ئىنسانلرغا قانداق قىلىپ سالمەتلىك ،ئەقلىي قابىلىيەت ۋە باشقا بارلىق سوۋغاتلرنى بەرگەنلىكىنى كۆرۈپ ،ئۆزىمۇ ئۇنىڭ ئۈلگىسىنى قوغلپ ،ئىنسانلرنىڭ جااالىق ئەجرىگە يارىشا مۇكااات بېرىشى كېرەك .چۈنكى ھەققانىيەت بىلەن قىلىنغان ئەمەلر مەڭگۈ داۋاملىشىدۇ! 42اادىشاھ بۇ ئادەمنىامۇ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،ئونىنچىدىن« :دانىشمەنلىكنىڭ مېۋىسى نېمە؟» دەپ سورىدى. 43ئۇ جاۋابەن« :ئىنسان ئۆزىنىڭ ھېچقانداق يامان ئىش قىلمىغانلىقىنى ھېس قىلىشى ۋە ھاياتىنى ھەقىقەت بويىچە ياشىشى كېرەك .ئى قۇدرەتلىك اادىشاھ ،ئەگەر سەن ئۆز اادىشاھلىقىانى تەقۋادارلىق بىلەن باشقۇرساڭ ،ئەڭ چوڭ خۇشاللىق، روھىي جەھەتتىن مۇستەھكەملىك ۋە خۇداغا بولغان كۈچلۈك ئىمان ساڭا مۇشۇلردىن كېلىدۇ» دېدى. 44ئۇلر جاۋابنى ئاڭلىغاندا ،ھەممىسى قاتتىق ۋارقىراپ كەتتى .شۇنىادىن كېيىن اادىشاھ خۇشاللىقىنىڭ تولۇقلىقى بىلەن ئۇلرنىڭ سالمەتلىكىنى ئىچىشكە باشلىدى. 45ئەتىسى كۈنى زىيااەت ئىلگىرىكىدەك داۋاملشتى .اۇرسەت كەلگەندە ،اادىشاھ قالغان مېھمانلردىن سوئال سورىدى ۋە بىرىنچىسىدىن« :ئىنسان قانداق قىلىپ ئۆزىنى غۇرۇرىدىن ساقلىياليدۇ؟» دەپ سورىدى. 46ئۇ جاۋابەن« :ئەگەر ئۇ باراۋەرلىكنى ساقلپ ،ھەر ۋاقىت ئۆزىنىڭ ئىنسانلرنى باشقۇرىدىغان ئادەم ئىكەنلىكىنى ئېسىدە تۇتسا ،خۇدا تەكەببۇرلرنى يوقىتىپ ،مۇليىم ۋە تۆۋەنلەرنى ئۈستۈن قىلسا»! دېدى. 47اادىشاھ ئۇنىاغا مېھرىبانلىق بىلەن سۆز قىلىپ ،كېيىنكىسىدىن« :كىمنى ئۆزىنىڭ مەسلىھەتچىسى قىلىپ تاللىسا بولىدۇ؟» دەپ سورىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
48ئۇ جاۋابەن« :نۇرغۇن ئىشلردا سىناققا ئۇچرىغان ۋە ئۇنىاغا بولغان ئارىلشمىغان ياخشى مۇئامىلىسىنى ساقلپ، ئۇنىڭ ئۆز مىجەزىگە قوشۇلىدىغانلر .خۇدا بۇ مەقسەتلەرگە يېتىش ئۈچۈن ئۆزىنى ليىق كىشىلەرگە نامايان قىلىدۇ» دېدى. 49اادىشاھ ئۇنى ماختىدى ۋە يەنە بىرىدىن« :اادىشاھ ئۈچۈن ئەڭ زۆرۈر نەرسە نېمە؟» دەپ سورىدى. « 50ئۇنىڭ اۇقرالىرىنىڭ دوستلۇقى ۋە مۇھەببىتى »،دەپ جاۋاب بەردى ئۇ« ،چۈنكى بۇ ئارقىلىق ياخشى نىيەت رىشتىسى ئۈزۈلمەيدۇ .بۇنىڭ سىزنىڭ ئارزۇيىاىزغا ئۇيغۇن ھالدا ئەمەلگە ئېشىشىغا كااالەتلىك قىلىدىغان نەرسە خۇدادۇر». 51اادىشاھ ئۇنى ماختىدى ۋە يەنە بىرىدىن« :نۇتۇقنىڭ مەقسىتى نېمە؟» دەپ سورىدى .ئۇ« :راسىپىاىزنىڭ خاتالىقلىرىنى رەتلىك بىر قوشۇن ئىچىدە كۆرسىتىپ ،ئۇنى قايىل قىلىش» دەپ جاۋاب بەردى. 52چۈنكى بۇنداق قىلساڭ ،ئاڭلىغۇچىنىڭ قەلبىنى ئۇنىاغا قارشى تۇرۇش ئارقىلىق ئەمەس ،بەلكى ئۇنى قايىل قىلىش ئۈچۈن ئۇنىاغا ماختاش ئېيتىش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرگىلى بولىدۇ .ئىشەندۈرۈش خۇدانىڭ كۈچى بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ. 53اادىشاھ ئۆزىنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :ئۆز اادىشاھلىقىدىكى نۇرغۇن ئىرقلر بىلەن قانداق قىلىپ دوستانە ياشىياليدۇ؟» دەپ سورىدى. 54ئۇ جاۋابەن« :ھەر بىر كىشىگە تېگىشلىك رول ئويناپ ،خۇدا سىلەرگە بەرگەن ئەقىل-ااراسەتنىڭ ياردىمى بىلەن قىلىۋاتقاندەك ،ھەققانىيەتنى يېتەكچى قىلىپ »،دېدى. 55اادىشاھ بۇ جاۋابتىن خۇشال بولۇپ ،يەنە بىرىدىن« :قانداق ئەھۋالدا ئىنسان قايغۇ-ھەسرەتكە چۆمىدۇ؟» دەپ سورىدى. « 56دوستلىرىمىزنىڭ بېشىغا كەلگەن بەختسىزلىكلەردە »،دەپ جاۋاب بەردى ئۇ« ،بىز ئۇلرنىڭ ئۇزۇنغا سوزۇلغانلىقىنى ۋە تۈزىتىلمەيدىغانلىقىنى كۆرگىنىمىزدە .ئەقىل بىزگە ئۆلگەن ۋە يامانلىقتىن قۇتۇلغانلر ئۈچۈن قايغۇرۇشقا يول قويمايدۇ ،ئەمما بارلىق ئىنسانلر اەقەت ئۆزىنى ۋە ئۆزىنىڭ مەنپەئەتىنى ئويلىغانلىقى ئۈچۈن ئۇلرغا قايغۇرىدۇ .اەقەت خۇدانىڭ كۈچى بىلەنل بارلىق يامانلىقتىن قېچىپ قۇتۇلليمىز! 57اادىشاھ ئۆزىنىڭ مۇۋااىق جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :ئابروي قانداق يوقاپ كېتىدۇ؟» دەپ سورىدى. 58ئۇ جاۋابەن« :تەكەببۇرلۇق ۋە چەكسىز ئۆزىگە بولغان ئىشەنچ ھۆكۈمرانلىق قىلغاندا ،نومۇسسىزلىق ۋە ئابروينىڭ يوقىلىشى كېلىپ چىقىدۇ .چۈنكى ئاللھ بارلىق ئابروينىڭ ئىگىسى بولۇپ ،ئۇنى خالىغان يېرىگە بېرىدۇ» دېدى. 59اادىشاھ جاۋابنى تەستىقلپ ،كېيىنكى ئادەمدىن« :كىشىلەر كىمگە ئىشىنىشى كېرەك؟» دەپ سورىدى. 60ئۇ جاۋابەن« :سىلەرنى قورقۇش ياكى شەخسىي مەنپەئەت ئۈچۈن ئەمەس ،بەلكى ياخشى نىيەت بىلەن خىزمەت قىلىدىغان ،اەقەت ئۆز مەنپەئەتىنىل ئويليدىغانلرغا» دېدى .چۈنكى بىرى مۇھەببەتنىڭ ،يەنە بىرى يامان نىيەت ۋە ۋاقىت سەرپ قىلىشنىڭ بەلگىسى. 61چۈنكى ،ھەمىشە ئۆزىنىڭ مەنپەئىتىنى كۆزلەيدىغان ئادەم قەلبىدە خىيانەتچىدۇر .لېكىن ،خۇدا ساڭا بەرگەن ياخشى مەسلىھەتنىڭ ياردىمى بىلەن ،سەن بارلىق قول ئاستىادىكىلەرنىڭ مېھىر-مۇھەببىتىگە ئېرىشىسەن. 62اادىشاھ ئۆزىنىڭ ئەقىللىق جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :بىر اادىشاھلىقنى نېمە بىخەتەر قىلىدۇ؟» دەپ سورىدى. 63ئۇ سوئالغا جاۋاب بېرىپ مۇنداق دېدى« :خەلق ئۈستىدىن ھوقۇق تۇتقانلرنىڭ يامان ئىش قىلىشىدىن ئېھتىيات قىلىڭ ۋە ئالدىن ئويلڭ ،بۇنى ھەمىشە سىزگە ئېغىر ھۆكۈم چىقىرىشقا ئىلھام بەرگەن خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن قىلىسىز». 64اادىشاھ ئۇنىاغا ئىلھام بېرىدىغان سۆزلەرنى قىلىپ ،يەنە بىرىدىن« :مىننەتدارلىق ۋە ئىززەت-ھۆرمەتنى ساقلپ قالىدىغان نەرسە نېمە؟» دەپ سورىدى. 65ئۇ جاۋابەن« :اازىلەت ،چۈنكى ئۇ ياخشى ئەمەلرنىڭ ياراتقۇچىسى ،يامانلىق ئۇنىڭ بىلەن يوقىتىلىدۇ ،گەرچە سىز خۇدانىڭ سىزگە بەرگەن سوۋغىسى بىلەن ھەممىگە ئالىيجانابلىق بىلەن مۇئامىلە قىلسىاىزمۇ» دېدى. 66اادىشاھ جاۋابنى مېھرىبانلىق بىلەن قوبۇل قىلىپ ،ئون بىرىنچىدىن (چۈنكى يەتمىشتىن ئىككى ئادەم كۆپ ئىدى) ئۇرۇش مەزگىلىدە روھىي تىنچلىقنى قانداق ساقلىياليدۇ دەپ سورىدى. 67ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :ئۇنىڭ ئۆز قول ئاستىدىكىلەرنىڭ ھېچقايسىسىغا يامانلىق قىلمىغانلىقىنى ۋە ھەممەيلەننىڭ ئۆزلىرى ئالغان اايدىلر ئۈچۈن ئۇنىڭ ئۈچۈن كۈرەش قىلىدىغانلىقىنى ئېسىدە تۇتۇپ ،ئۇلر ھاياتىدىن ئايرىلسىمۇ، سىزنىڭ ئۇلرغا تايىنىدىغانلرغا غەمخورلۇق قىلىدىغانلىقىاىزنى بىلىپ تۇرۇپ .چۈنكى سىز ھەرگىز ھېچكىمگە زىيان يەتكۈزمەيسىز -خۇدا سىزگە شۇنداق مېھرىبانلىق بىلەن ئىلھام بەرگەن».
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
68اادىشاھ ئۇلرنىڭ ھەممىسىنى قاتتىق ئالقىشلىدى ۋە ئۇلرغا ناھايىتى مېھرىبانلىق بىلەن سۆز قىلدى ،ئاندىن ھەر بىرىنىڭ ساغلملىقى ئۈچۈن ئۇزۇن بىر ئىستاكان ئىچىپ ،ئۆزىنى خۇشاللىققا بېغىشلىدى ۋە مېھمانلىرىغا ئەڭ ساخاۋەتلىك ۋە خۇشال دوستلۇقنى بېغىشلىدى. 10-باب
سوئال-جاۋابلر داۋاملىشىدۇ .ئارمىيە ئوىېتسېرلىرىنى قانداق تاللش كېرەكلىكى كۆرسىتىلدى .قايسى ئادەم ھۆرمەتكە سازاۋەر ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى باشقا مەسىلىلەر 2000يىل ئىلگىرىكىدەك بۈگۈنكى كۈندە مەۋجۇت. 15-17-ئايەتلەر تىياتىرخانىنى تەۋسىيە قىلىش بىلەن داڭلىق. 21-22-ئايەتلەر ارېزىدېنت سايلش ياكى اادىشاھ بولۇشنىڭ دانالىقىنى تەسۋىرلەيدۇ. 1يەتتىنچى كۈنى تېخىمۇ كەڭ كۆلەملىك تەييارلىقلر قىلىندى ،ھەر خىل شەھەرلەردىن كەلگەن نۇرغۇن كىشىلەر (ئۇلرنىڭ ئىچىدە نۇرغۇن ئەلچىلەر بار ئىدى) كەلدى. 2اۇرسەت كەلگەندە ،اادىشاھ سوئال سورىمىغانلرنىڭ ئىچىدىكى تۇنجىسىدىن :خاتا قاراشلرغا ئالدىنىپ قېلىشتىن قانداق ساقلىنىش كېرەك؟ دەپ سورىدى. 3ئۇ جاۋابەن« :سۆزلىگۈچىنى ،سۆزلەنگەن نەرسىنى ۋە مۇزاكىرە قىلىنىۋاتقان تېمىنى دىققەت بىلەن كۆزىتىش ۋە بىر مەزگىلدىن كېيىن ئوخشاش سوئاللرنى ھەر خىل شەكىللەردە قايتا-قايتا قويۇش ئارقىلىق .ئەمما سەگەك ئەقىلگە ئىگە بولۇش ۋە ھەر بىر ئىشتا توغرا ھۆكۈم چىقىراليدىغان بولۇش خۇدانىڭ ياخشى سوۋغاتلىرىنىڭ بىرى ،ئى اادىشاھ، سىزدە بۇ بار» دېدى. 4اادىشاھ جاۋابنى قاتتىق ئالقىشلپ ،يەنە بىرىدىن سورىدى :نېمىشقا كۆپ ساندىكى كىشىلەر ھەرگىز اەزىلەتلىك بولمايدۇ؟ « 5چۈنكى »،دەپ جاۋاب بەردى ئۇ« ،ھەممە ئىنسانلر تەبىئىتىدىن ئۆزىنى تۇتۇۋاللمايدىغان ۋە خۇشاللىققا مايىل. شۇڭا ئادالەتسىزلىك اەيدا بولۇپ ،ئاچكۆزلۈك كېلىماتى اەيدا بولىدۇ .اەزىلەت ئادىتى خۇشاللىققا تولغان ھاياتقا بېرىلىپ كەتكەنلەرگە توسالغۇ بولىدۇ ،چۈنكى ئۇ ئۇلرغا ئۆزىنى تۇتۇۋېلىش ۋە ھەققانىيەتنى ئەۋزەل كۆرۈشنى بۇيرۇيدۇ. چۈنكى بۇ ئىشلرنىڭ خوجايىنى خۇدادۇر». 6اادىشاھ ئۆزىنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ« :اادىشاھلر نېمىگە بويسۇنۇشى كېرەك؟» دەپ سورىدى .ئۇ : «بۇ قانۇنلر ئادىل قانۇنلر ئارقىلىق ئىنسانلرنىڭ ھاياتىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈندۇر .سىلەر خۇدانىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنۇپ ،ئۆزۈڭلر ئۈچۈن مەڭگۈلۈك خاتىرە توالىغانلىقىالردەك» ،دېدى. 7اادىشاھ بۇ ئادەمنىامۇ ياخشى سۆزلىگەنلىكىنى ئېيتىپ ،كېيىنكىسىدىن« :كىمنى ۋالىي قىلىپ تەيىنلىشىمىز كېرەك؟» دەپ سورىدى. ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى« :يامانلىقتىن نەارەتلىنىدىغان ۋە سېنىڭ قىلمىشلىرىانى تەقلىد قىلىدىغانلرنىڭ ھەممىسى ئادىل ئىش قىلىپ ،دائىم ياخشى ئابروينى ساقليدۇ .چۈنكى سەن مۇشۇنداق قىلىۋاتىسەن ،ئەي قۇدرەتلىك اادىشاھ ،ساڭا ئادىللىق تاجىنى بەرگەن خۇدادۇر». 9اادىشاھ بۇ جاۋابنى قاتتىق ماختاپ ،كېيىنكى ئادەمگە قاراپ« :قوشۇنغا كىمنى باشلىق قىلىپ تەيىنلىشىمىز كېرەك؟» دېدى. 10ئۇ مۇنداق دېدى« :باتۇرلۇق ۋە ھەققانىيلىقتا ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىگەنلەر ،شۇنداقل ئۆز جېنىنى خەتەرگە تاشلپ غەلىبە قىلىشتىن كۆرە ،ئۆز خەلقىنىڭ بىخەتەرلىكىگە كۆارەك كۆڭۈل بۆلىدىغانلر .چۈنكى خۇدا بارلىق ئىنسانلرغا ياخشى مۇئامىلە قىلغاندەك ،سىلەرمۇ ئۇنىاغا تەقلىد قىلىپ ،بارلىق قول ئاستىالردىكىلەرگە ياخشىلىق قىلغۇچىلر». 11اادىشاھ ئۆزىنىڭ ياخشى جاۋاب بەرگەنلىكىنى ئېيتىپ ،يەنە بىرىدىن« :قايسى ئادەم ھۆرمەتكە سازاۋەر؟» دەپ سورىدى. 12ئۇ جاۋابەن« :ئابروي ،بايلىق ۋە ھوقۇققا ئىگە ،روھىي جەھەتتىن تەڭداش بولغان ئادەم .سەن ئۆزۈڭنىڭ قىلمىشلىرىڭ بىلەن خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن ئەڭ ھۆرمەتكە سازاۋەر ئىكەنلىكىانى كۆرسىتىپ بېرىسەن ،چۈنكى ئۇ ساڭا بۇ ئىشلرغا كۆڭۈل بۆلىدۇ» دېدى. 1 13اادىشاھ ماقۇللىقىنى بىلدۈرۈپ ،يەنە بىرىدىن« :اادىشاھلر قايسى ئىشلرغا ئەڭ كۆپ ۋاقىت سەرپ قىلىشى كېرەك؟» دەپ سورىدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
14ئۇ جاۋابەن« :ھەر خىل اادىشاھلىقلرغا مۇناسىۋەتلىك يېزىلغان رەسمىي سەاەر خاتىرىلىرىنى ئوقۇش ۋە تەتقىق قىلىش ئۈچۈن ،اۇقرالرنى ئىسلھ قىلىش ۋە قوغداش ئۈچۈن .سىز بۇنداق اائالىيەت ئارقىلىق باشقىلر ئېرىشەلمىگەن شان-شەرەاكە ئېرىشتىاىز ،چۈنكى بارلىق ئارزۇلىرىاىزنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغان خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن». 15اادىشاھ ئۇ ئادەم بىلەن قىزغىن سۆزلىشىپ ،يەنە بىرىدىن« :ئادەم دەم ئېلىش ۋە كۆڭۈل ئېچىش ۋاقتىدا قانداق ۋاقىت ئۆتكۈزۈشى كېرەك؟» دەپ سورىدى. 16ئۇ جاۋابەن« :مۇناسىۋەتلىك ئوينىغىلى بولىدىغان تىياتىرلرنى كۆرۈش ۋە ھاياتتىن ئېلىنغان ۋە ئىززەت-ھۆرمەت ۋە ئەخلق بىلەن ئورۇندىلىدىغان كۆرۈنۈشلەرنى كۆز ئالدىاغا قويۇش اايدىلىق ۋە مۇۋااىق» دېدى. 17چۈنكى بۇ كۆڭۈل ئېچىش اائالىيەتلىرىدىمۇ بەزى تەربىيەلەرنى تااقىلى بولىدۇ ،چۈنكى كۆاىنچە تۇرمۇشنىڭ ئەڭ مۇھىم ئىشلىرىدىن بەزى ياخشى دەرسلەر ئۆتۈلىدۇ .ئەمما بارلىق قىلمىشلىرىاىزدا ئەڭ مۇۋااىق ئۇسۇللرنى قوللىنىش ئارقىلىق ،سىز ئۆزىاىزنىڭ بىر اەيلسوپ ئىكەنلىكىاىزنى ۋە اەزىلىتىاىز سەۋەبىدىن خۇدا تەرىپىدىن ھۆرمەتكە سازاۋەر ئىكەنلىكىاىزنى ئىسپاتلىدىاىز. 18اادىشاھ يېقىندا ئېيتىلغان سۆزلەردىن خۇشال بولۇپ ،توققۇزىنچى ئادەمگە« :بىر ئادەم زىيااەتلەردە ئۆزىنى قانداق تۇتۇشى كېرەك؟» دېدى. 19ئۇ جاۋابەن« :سىلەر ئۆز تەرىپىالرغا ئالىم كىشىلەرنى ۋە اادىشاھلىقىالرنىڭ ئىشلىرى ۋە اۇقرالىرىالرنىڭ تۇرمۇشى توغرىسىدا اايدىلىق مەسلىھەتلەرنى بېرەلەيدىغان كىشىلەرنى چاقىرىالر (چۈنكى بۇنىادىنمۇ ماس كېلىدىغان ياكى تېخىمۇ تەربىيەلىك تېما تااالمىغانسىلەر) ،چۈنكى بۇنداق كىشىلەر خۇداغا ئەزىز ،چۈنكى ئۇلر ئۆز ئەقلىنى ئەڭ ئالىيجاناب تېمىلرنى ئويلىنىشقا تەربىيىلىگەن -خۇددى سىلەر ئۆزۈڭلر قىلىۋاتقاندەك ،چۈنكى سىلەرنىڭ بارلىق ئىشلىرىالر خۇدا تەرىپىدىن يېتەكلىنىدۇ» دېدى. 20اادىشاھ جاۋابتىن خۇشال بولۇپ ،كېيىنكى ئادەمدىن« :خەلق ئۈچۈن ئەڭ ياخشىسى نېمە؟ ئۇلرغا بىر اۇقرانىڭ اادىشاھ بولۇشى ياكى اادىشاھ ئائىلىسىنىڭ بىر ئەزاسىنىڭ بولۇشى؟» دەپ سورىدى. 21ئۇ جاۋابەن« :تەبىئىتىدىن ئەڭ ياخشىسى .چۈنكى اادىشاھلر ئۆز اۇقرالىرىغا دائىم قاتتىق ۋە قاتتىق مۇئامىلە قىلىدۇ. بۇنىادىن باشقا ،بۇ ئەھۋال ئادەتتىكى اۇقرالر قاتارىدىن كۆتۈرۈلگەنلەرنىڭ بەزىلىرىگە تېخىمۇ ئوخشايدۇ ،ئۇلر يامانلىقنى باشتىن كەچۈرۈپ ،نامراتلىقنى ئۈستىگە ئالغاندىن كېيىن ،كۆاچىلىكنى باشقۇرغاندا ،خۇداسىز زالىملردىنمۇ رەھىمسىز بولۇپ چىقىدۇ». 22لېكىن ،مەن ئېيتقىنىمدەك ،توغرا تەربىيەلەنگەن ياخشى تەبىئەت ھۆكۈمرانلىق قىلليدۇ ،سىز بۈيۈك اادىشاھسىز، چۈنكى سىز ھۆكۈمرانلىقىاىزنىڭ شان-شەرىپى ۋە بايلىقىاىز بىلەن ئۈستۈنلۈككە ئېرىشكەنلىكىاىز ئۈچۈن ئەمەس ،بەلكى سىز رەھىمدىللىك ۋە خەير-ساخاۋەتتە بارلىق ئىنسانلردىن ئېشىپ كەتكەنلىكىاىز ئۈچۈن ،سىزگە بۇ خىسلەتلەرنى ئاتا قىلغان خۇدانىڭ ياردىمى بىلەن. 23اادىشاھ بۇ ئادەمنى ماختاپ بىر مەزگىل تۇردى ،ئاندىن ئاخىرىدا ئۇنىادىن« :بىر ئىمپېرىيەنى باشقۇرۇشتىكى ئەڭ چوڭ نەتىجە نېمە؟» دەپ سورىدى. 24ئۇ جاۋابەن« :خەلقنىڭ تىنچلىق ئىچىدە ياشىشى ۋە تالش-تارتىش يۈز بەرگەندە تېزدىن ئادالەتنىڭ يولغا قويۇلۇشى كېرەك» دېدى. 25بۇ نەتىجىلەر ھۆكۈمراننىڭ تەسىرى ئارقىلىق قولغا كەلتۈرۈلىدۇ ،چۈنكى ئۇ يامانلىقتىن نەارەتلىنىدىغان ،ياخشىلىقنى سۆيىدىغان ۋە ئىنسانلرنىڭ ھاياتىنى قۇتقۇزۇشقا كۈچىنى بېغىشليدىغان ئادەم .خۇددى سىلەر ئادالەتسىزلىكنى ئەڭ ناچار يامانلىق دەپ قاراپ ،ئادىل باشقۇرۇشىالر ئارقىلىق ئۆزۈڭلرغا مەڭگۈلۈك ئابروي ياراتقاندەك ،چۈنكى خۇدا سىلەرگە ااكىز ۋە ھېچقانداق يامانلىقتىن بۇلغىمىغان ئەقىل ئاتا قىلغان. 26ئۇ توختىغاندا ،خېلى ئۇزۇنغىچە شادلىق ۋە خۇشاللىق بىلەن ئالقىش ياڭرىدى .ئالقىش توختىغاندا ،اادىشاھ بىر قەدەھ ئېلىپ ،بارلىق مېھمانلىرى ۋە ئۇلرنىڭ ئېيتقان سۆزلىرىگە ھۆرمەت بىلدۈرۈپ قەدەھ بەردى. 27ئاخىرىدا ئۇ مۇنداق دېدى« :مەن سىزنىڭ ھۇزۇرىاىزدىن ئەڭ چوڭ اايدا ئالدىم .سىزنىڭ ماڭا ھۆكۈمرانلىق قىلىش ماھارىتى توغرىسىدا بەرگەن دانالىق ئۇسۇلىاىزدىن نۇرغۇن اايدىغا ئېرىشتىم». 28ئاندىن ئۇ ھەر بىرىگە ئۈچ تالنت كۈمۈش بېرىشنى بۇيرۇدى ۋە قۇللىرىدىن بىرىنى اۇلنى تااشۇرۇشقا تەيىنلىدى. 29ھەممەيلەن دەرھال ماقۇللۇق ۋارقىرىدى .زىيااەت خۇشاللىققا چۆمدى .اادىشاھ بولسا ئۈزلۈكسىز بايرامغا بېرىلدى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
11-باب
قەدىمكى ستېنوگراىىيە توغرىسىدىكى ئىزاھات ئۈچۈن 7-ئايەتكە قاراڭ .تەرجىمە تەستىقلىنىشقا سۇنۇلدى ۋە ئوقۇلدى دەپ قوبۇل قىلىندى(23- ،ئايەت) ئاۋازغا قويۇپ ماقۇللندى ۋە بىردەك ماقۇللندى. 1ىىلوكرات ،مەن ئۇزۇن يازدىم ،سىزنىڭ كەچۈرۈمىاىزنى سوراشقا مەجبۇر بولدۇم. 2مەن بۇ ئەرلەرگە ۋە ئۇلرنىڭ دەرھال جاۋاب بېرىشىگە ھەيران قالدىم ،بۇ جاۋابلرنى ئويلپ تېپىشقا ئۇزۇن ۋاقىت كەتتى. 3چۈنكى سوئال سورىغۇچى ھەر بىر سوئالغا چوڭقۇر ئويلنغان بولسىمۇ ،بىر-بىرىدىن كېيىن جاۋاب بەرگەنلەرنىڭ جاۋابلىرى دەرھال تەييار بولۇپ ،ماڭا ۋە ھازىر بولغانلرنىڭ ھەممىسىگە ،بولۇامۇ اەيلسوالرغا ھۆرمەتكە سازاۋەر كۆرۈندى. 4ۋە مەنچە بۇ ئىش كەلگۈسىدە مېنىڭ ھېكايەمنى ئوقۇيدىغانلرغا ئىشەنگۈسىز كۆرۈنىدۇ. 5لېكىن ئاممىۋى ئارخىپلردا خاتىرىلەنگەن ااكىتلرنى خاتا چۈشەندۈرۈش نامۇۋااىقلىق. 6بۇنداق ئىشتا مېنىڭ چەكتىن ئېشىپ كېتىشىم توغرا ئەمەس .مەن ۋەقەنى يۈز بەرگەن ھالىتى بويىچە سۆزلەپ بېرىمەن، ھەر قانداق خاتالىقتىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئەستايىدىللىق بىلەن ھەرىكەت قىلىمەن. 7ئۇلرنىڭ سۆزلىرىنىڭ كۈچلۈكلۈكىدىن شۇنداق تەسىرلەندىمكى ،اادىشاھلرنىڭ زىيااەتلىرى ۋە زىيااەتلىرىدە يۈز بەرگەن بارلىق ئىشلرنى خاتىرىلەيدىغانلر بىلەن مەسلىھەتلىشىشكە تىرىشتىم. 8چۈنكى ،سىلەر بىلىدىغاندەك ،اادىشاھ سودا ئىشلىرىنى باشلىغاندىن تارتىپ ئارام ئېلىش ئۈچۈن ئارام ئالغۇچە ،ئۇنىڭ بارلىق سۆزلىرى ۋە قىلمىشلىرىنى خاتىرىلەش ئادىتى بار ،بۇ ناھايىتى ئېسىل ۋە اايدىلىق بىر تەرتىپ. 9چۈنكى ئەتىسى كۈنى ئىش باشلىنىشتىن بۇرۇن ئالدىنقى كۈندىكى ئىشلر ۋە سۆزلەرنىڭ خاتىرىسى ئوقۇپ چىقىلىدۇ، ئەگەر بىرەر قاليمىقانچىلىق بولسا ،مەسىلە دەرھال ھەل قىلىنىدۇ. 10شۇڭا ،دېيىلگەندەك ،مەن ئاممىۋى خاتىرىلەردىن توغرا ئۇچۇرلرغا ئېرىشتىم ،ھەمدە سىلەرنىڭ اايدىلىق ئۇچۇرلرغا ئېرىشىشكە قانچىلىك قىزىقىدىغانلىقىالرنى بىلگەچكە ،ااكىتلرنى توغرا تەرتىپ بويىچە بايان قىلدىم. 11ئۈچ كۈندىن كېيىن ،دىمېترىيۇس ئادەملەرنى ئېلىپ ،يەتتە ستادىيا ئۇزۇنلۇقتىكى دېاىز سېپىلى بويلپ ئارالغا كەلدى. ئاندىن كۆۋرۈكتىن ئۆتۈپ ،ىاروسنىڭ شىمالىي رايونلىرىغا قاراپ يولغا چىقتى. 12ئۇ يەردە ئۇلرنى دېاىز بويىغا سېلىنغان ،ناھايىتى گۈزەل ۋە خىلۋەت بىر ئۆيگە توالىدى .ئۇلرغا كېرەكلىك بارلىق نەرسىلەر ئۇلرنىڭ قولىدا بولغاچقا ،ئۇلرنى تەرجىمە خىزمىتىنى قىلىشقا تەكلىپ قىلدى. 13شۇڭا ئۇلر بىر قانچە نەتىجىلىرىنى سېلىشتۇرۇپ ،ئۇلرنىڭ بىردەك اىكىرگە كېلىشىگە كااالەتلىك قىلىشقا باشلىدى. ئۇلر بىردەك اىكىرگە كەلگەن نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى دېمېترىيۇسنىڭ يېتەكچىلىكىدە مۇۋااىق كۆچۈرۈپ چىقتى. 14بۇ يىغىن توققۇزىنچى سائەتكىچە داۋاملشتى .بۇنىادىن كېيىن ئۇلر ئۆزلىرىنىڭ جىسمانىي ئېھتىياجلىرىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن ئەركىنلىككە ئېرىشتى. 15ئۇلر ئېھتىياجلىق بولغان بارلىق نەرسىلەر ئۇلرغا مول مىقداردا تەمىنلەندى .بۇنىادىن باشقا ،دوروتېئۇس اادىشاھنىڭ بۇيرۇقى بىلەن اادىشاھنىڭ ئۆزى ئۈچۈن تەييارلنغان ھەر كۈنى ئۇلر ئۈچۈن تەييارلنغان تەييارلىقلرنى قىلدى. 16ئۇلر ھەر كۈنى ئەتىگەندە ئوردىغا كېلىپ ،اادىشاھ بىلەن سالملشقاندىن كېيىن ئۆز ئۆيىگە قايتىپ كېتەتتى. 17بارلىق يەھۇدىيلرنىڭ ئادىتى بويىچە ،ئۇلر قوللىرىنى دېاىزدا يۇيۇپ ،خۇداغا دۇئا قىلدى ،ئاندىن ئۆزلىرى قاتناشقان ئايەتنى ئوقۇپ تەرجىمە قىلىشقا بېرىلدى .مەن ئۇلردىن :نېمە ئۈچۈن دۇئا قىلىشتىن بۇرۇن قوللىرىنى يۇيدى؟ دەپ سورىدىم. 18ئۇلر بۇنىڭ ئۇلرنىڭ ھېچقانداق يامانلىق قىلمىغانلىقىنىڭ بەلگىسى ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈردى (چۈنكى ھەر قانداق اائالىيەت قول ئارقىلىق ئېلىپ بېرىلىدۇ) ،چۈنكى ئۇلر ئۆزلىرىنىڭ ئالىيجاناب ۋە مۇقەددەس ئۇسۇلى بىلەن ھەممە نەرسىنى ھەققانىيەت ۋە ھەقىقەتنىڭ سىمۋولى دەپ قارايدۇ. 19مەن ئىلگىرى ئېيتقىنىمدەك ،ئۇلر ھەر كۈنى جىمجىتلىقى ۋە يورۇقلۇقى بىلەن كىشىنى خۇشال قىلىدىغان بۇ يەردە جەم بولۇپ ،ئۆز خىزمىتىنى قىلىشقا بېغىشلنغان. 20شۇنداق بىر تاسادىپىيلىق بىلەن ،تەرجىمە خىزمىتى خۇددى بەلگىلەنگەن مەقسەت بويىچە ئورۇنلشتۇرۇلغاندەك، يەتمىش ئىككى كۈندە تاماملندى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
21خىزمەت تاماملنغاندىن كېيىن ،دىمېترىيۇس تەرجىمە قىلىنغان يەردە يەھۇدىيلرنى يىغىپ ،تەرجىمانلرنىڭ ئالدىدا ئۇنى ھەممەيلەنگە ئوقۇپ بەردى .تەرجىمانلرنىڭ ئۇلرغا قىلغان زور ياردىمى ئۈچۈن ،خەلق ئۇلرنى قاتتىق قارشى ئالدى. 22ئۇلر دىمېترىيۇسنى قىزغىن ماختاپ ،ئۇنىادىن اۈتۈن قانۇننى كۆچۈرۈپ ،ئۇلرنىڭ رەھبەرلىرىگە سۇنۇشنى تەلەپ قىلدى. 23كىتابلر ئوقۇلدى ،روھانىيلر ،تەرجىمانلرنىڭ ئاقساقاللىرى ،يەھۇدىي جەمئىيىتى ۋە خەلق باشلىقلىرى ئورنىدىن تۇرۇپ« :بۇنداق ئېسىل ،مۇقەددەس ۋە توغرا تەرجىمە قىلىنغانلىقى ئۈچۈن ،ئۇنىڭ ھازىرقىدەك قېلىشى ۋە ھېچقانداق ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈلمەسلىكى توغرا» دېدى. 24اۈتۈن توپ ماقۇل بولغاندىن كېيىن ،ئۇلرغا ئۆز ئادىتى بويىچە يېزىلغان سۆزلەرنى قوشقان ياكى ئۆزگەرتكەن ياكى قالدۇرۇپ قويغانلرغا لەنەت ئوقۇشنى بۇيرۇدى. 25بۇ ،كىتابنىڭ كەلگۈسىدىمۇ ئۆزگەرمەس ساقلىنىپ قېلىشىغا كااالەتلىك قىلىش ئۈچۈن قىلىنغان ئىنتايىن ئەقىللىق بىر تەدبىر ئىدى. 26بۇ ئىش اادىشاھقا مەلۇم قىلىنغاندا ،ئۇ ئۆزى تۈزگەن اىلننىڭ بىخەتەر ئىجرا قىلىنغانلىقىغا ئىشىنىپ ،ئىنتايىن خۇشال بولدى. 27اۈتۈن كىتاب ئۇنىاغا ئوقۇپ بېرىلدى ،ئۇ قانۇن چىقارغۇچىنىڭ روھىغا قاتتىق ھەيران قالدى. 28ئۇ دىمېترىيۇسقا« :نېمىشقا تارىخچىلر ياكى شائىرلرنىڭ ھېچقايسىسى بۇنداق ئاجايىپ نەتىجىنى تىلغا ئېلىشنى ئەرزىمەيدۇ؟» دەپ سورىدى. 29ئۇ جاۋابەن« :چۈنكى قانۇن مۇقەددەس ۋە ئىلھىي مەنبەدىن كەلگەن .ئۇنى بىر تەرەپ قىلىش نىيىتىدە تۇرغانلرنىڭ بەزىلىرى خۇدا تەرىپىدىن جازالنغان ،شۇڭا مەقسىتىدىن ۋاز كەچكەن» دېدى. 30ئۇ تېئواومپۇستىن ئۆزىنىڭ ئوتتۇز كۈندىن ئارتۇق ئەقلىدىن ئايرىلىپ قالغانلىقىنى ئاڭلىغانلىقىنى ،چۈنكى ئۇ قانۇننىڭ ئىلگىرىكى ۋە ئىشەنچسىز تەرجىمە قىلىنغان بىر قىسىم ۋەقەلىرىنى ئۆز تارىخىغا كىرگۈزۈشنى ئويلىغانلىقىنى ئېيتتى. 31ئۇ ئازراق ئەسلىگە كەلگەندىن كېيىن ،خۇدادىن نېمىشقا بۇ بەختسىزلىككە ئۇچرىغانلىقىنى ئېنىق ئېيتىپ بېرىشنى تىلىدى. 32ئۇنىاغا چۈشىدە ،ئۇنىڭ بىھۇدە قىزىقىشى سەۋەبىدىن ئاددىي كىشىلەرگە مۇقەددەس ھەقىقەتلەرنى يەتكۈزمەكچى بولغانلىقى ۋە ئەگەر توختاتسا ،سالمەتلىكىنىڭ ئەسلىگە كېلىدىغانلىقى ئاشكارىلندى. 33مەن يەنە ااجىئەلىك شائىرلرنىڭ بىرى بولغان تېئودېكتېسنىڭ ئاغزىدىن ئاڭلىغانلىرىمغا قارىغاندا ،ئۇ كىتابتا خاتىرىلەنگەن بەزى ۋەقەلەرنى ئۆزىنىڭ بىر درامىسىغا ئۆزگەرتىشكە تەييارلىنىۋاتقاندا ،ئىككى كۆزىنىڭ كاتاراكتى كېسىلىگە گىرىپتار بولغان. 34ئۇ نېمە ئۈچۈن بېشىغا كەلگەن بەختسىزلىكنىڭ سەۋەبىنى چۈشەنگەندىن كېيىن ،نۇرغۇن كۈنلەر خۇداغا دۇئا قىلدى ۋە كېيىن ئەسلىگە كەلدى. 35مەن ئىلگىرى ئېيتقىنىمدەك ،اادىشاھ دىمېترىيۇسنىڭ بۇ ھەقتىكى چۈشەندۈرۈشىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن ،ھۆرمەت بىلدۈرۈپ ،كىتابلرغا قاتتىق دىققەت قىلىشنى ۋە ئۇلرنى مۇقەددەس ساقلشنى بۇيرۇدى. 36ئۇ تەرجىمانلردىن يەھۇدىيەگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ئۇنى دائىم يوقلپ تۇرۇشنى تەلەپ قىلدى ،چۈنكى ئۇلرنى ئۆيلىرىگە قايتۇرۇش توغرا ئىدى ،دېدى. 37لېكىن ئۇلر قايتىپ كەلگەندە ،يۈسۈپ ئۇلرغا دوست دەپ قارايتتى ،بۇ توغرا ئىدى .ئۇلر ئۇنىادىن مول سوۋغاتلرنى قوبۇل قىلتتى. 38ئۇ ئۇلرنىڭ ئۆيىگە قايتىشى ئۈچۈن تەييارلىق قىلىشنى بۇيرۇدى ۋە ئۇلرغا ئەڭ مېھرىبانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلدى. 39ئۇ ئۇلرنىڭ ھەر بىرىگە ئەڭ ياخشى تۈردىكى ئۈچ كىيىم ،ئىككى قابىلىيەتلىك ئالتۇن ،بىر قابىلىيەتلىك بىر بۇىېت ۋە ئۈچ ئورۇندۇقنىڭ بارلىق جاھازلىرىنى سوۋغا قىلدى. 40ئۇ ھەمراھلىرى بىلەن بىللە ئەلئازارغا كۈمۈش اۇتلۇق ئون ئورۇندۇق ۋە بارلىق لزىملىق ئۈسكۈنىلەرنى ،ئوتتۇز قابىلىيەتلىك بىر بۇىېت ،ئون بىنەاشە رەڭلىك كىيىم ۋە كۆركەم تاج ،يۈز اارچە ئەڭ ياخشى زىغىر رەخت ،قاچا-قۇچا ۋە ئىككى ئالتۇن ئىستاكاننى خۇداغا بېغىشلش ئۈچۈن ئەۋەتتى. 41ئۇ يەنە بىر خېتىدە ،ئەگەر بۇ ئەرلەردىن بىرەرسى ئۇنىڭ يېنىغا قايتىپ كېلىشنى خالىسا ،ئۇلرغا توسقۇنلۇق قىلماسلىقىنى تەلەپ قىلدى. 42چۈنكى ئۇ بۇنداق بىلىملىك كىشىلەر بىلەن بىللە بولۇشنى ئۆزىنىڭ چوڭ شەرىپى دەپ قارايتتى ،ھەمدە ئۆزىنىڭ بايلىقىنى بىھۇدە نەرسىلەرگە سەرپ قىلىشتىن كۆرە ئۇلرغا سەرپ قىلىشنى ئەۋزەل كۆرەتتى.
ئارىستېئاسنىڭ خېتى
43ىىلوكرات ،مېنىڭ ۋەدىمگە ئاساسەن ،ھازىر تولۇق ھېكايىنى ئاڭلىدىاىز. 44مېنىاچە ،سىز ئەاسانىۋى ئەسەرلەردىن كۆرە بۇ ئىشلردىن كۆارەك خۇشاللىق تااىسىز. 45چۈنكى سىز روھقا اايدىلىق نەرسىلەرنى تەتقىق قىلىشقا بېغىشلنغان ۋە بۇنىاغا كۆپ ۋاقىت سەرپ قىلغان .مەن خاتىرىلەشكە ئەرزىيدىغان باشقا ۋەقەلەرنى سۆزلەپ بېرىشكە تىرىشىمەن ،شۇنداق قىلىپ سىز ئۇلرنى ئوقۇپ، قىزغىنلىقىاىز ئۈچۈن ئەڭ يۇقىرى مۇكاااتقا ئېرىشەلەيسىز.