ياخشى سامارىيەلىك لۇقا 37-10:25 شۇ چاغدا ،بىر تەۋرات ئۇستازى ئورنىدىن تۇرۇپ ،ئۇنى سىناپ بېقىش ئۈچۈن» :ئۇستاز ،مەڭگۈلۈك ھاياتقا ئېرىشىش 25 .ئۈچۈن نېمە قىلىشىم كېرەك؟« دەپ سورىدى .ئەيسا ئۇنىڭدىن » :تەۋراتتا نېمە دېيىلگەن؟ قانداق ئوقۇيسىز؟« دەپ سورىدى 26 ئۇ جاۋابەن مۇنداق دېدى» :پەرۋەردىگارىڭ خۇدانى پۈتۈن قەلبىڭ ،پۈتۈن جېنىڭ ،پۈتۈن كۈچۈڭ ۋە پۈتۈن ئەقلىڭ بىلەن 27 ».سۆي ،قوشناڭنى ئۆزۈڭنى سۆيگەندەك سۆي .ئەيسا ئۇنىڭغا » :سەن توغرا جاۋاب بەردىڭ .بۇنداق قىلساڭ ،ھايات قالىسەن« ،دېدى 28 .لېكىن ئۇ ئۆزىنى ئاقلىماقچى بولۇپ ،ئەيسادىن» :مېنىڭ قوشنىم كىم؟« دەپ سورىدى 29 ئەيسا جاۋابەن مۇنداق دېدى » :بىر ئادەم يېرۇسالېمدىن ئېرىخاغا كېتىۋېتىپ ،قاراقچىلرنىڭ قولىغا چۈشۈپ قاپتۇ .قاراقچىلر 30 .ئۇنىڭ كىيىملىرىنى سالدۇرۇپ ،يارىلندۇرۇپ ،يېرىم جان ھالەتتە قويۇپ كېتىپتۇ .بىر روھانىي تاسادىپىي ھالدا شۇ يول بىلەن چۈشۈپ كېتىپتۇ .ئۇ ئۇنى كۆرۈپ ،يولنىڭ ئۇ تەرىپىدىن ئۆتۈپ كېتىپتۇ 31 .شۇنىڭدەك ،بىر لېۋىي ئۇ يەرگە كەلگەندە ،ئۇ ئادەمنى كۆرۈپ ،يولنىڭ ئۇ تەرىپىدىن ئۆتۈپ كەتتى 32 .لېكىن ،بىر سامارىيىلىك كىشى يولدا كېتىۋېتىپ ،ئۇنى كۆرۈپ ئۇنىڭغا ئىچ ئاغرىتتى 33 ئۇ ئۇنىڭ يېنىغا بېرىپ ،يارىلىرىغا ياغ ۋە شاراب قۇيۇپ ،ئۇنى باغلپ ،ئۆزىنىڭ ئاتلىرىغا مىندۈرۈپ ،بىر مېھمانخانىغا ئېلىپ 34 .بېرىپ ،ئۇنىڭغا قارىدى ئەتىسى يولغا چىققاندا ،ئىككى تەڭگە چىقىرىپ ،مېھماندارغا بېرىپ» :ئۇنىڭغا ياخشى قاراپ تۇر ،ئەگەر ئۇنىڭدىن كۆپ 35 .خەجلىسەڭ ،مەن قايتىپ كەلگەندە ساڭا قايتۇرۇپ بېرىمەن« دېدى بۇ ئۈچ كىشىنىڭ قايسىسى ئوغرىلرنىڭ قولىغا چۈشكەن ئادەمنىڭ قوشنىسى دەپ ئويليسىز؟ 36 .ئۇ» :ئۇنىڭغا رەھىم قىلغان ئادەم« ،دېدى .ئاندىن ئەيسا ئۇنىڭغا » :بار ،سەنمۇ شۇنداق قىل« ،دېدى 37 ياخشى سامارىيىلىكنىڭ ھېكايىسى )لۇقا (37–10:25ئەيسانىڭ ئەڭ داڭلىق تەمسىللىرىنىڭ بىرى .ئۇ ھەقىقىي مۇھەببەت ،رەھىمشەپقەت ۋە قوشنا بولۇشنىڭ ھەقىقىي مەنىسى توغرىسىدا چوڭقۇر چۈشەنچە بېرىدۇ .بۇ يەردە ھېكايىنىڭ قىسقىچە مەزمۇنى ،ئاندىن .مۇھىم دەرسلەر ۋە ئەمەلىي قوللىنىشچانلىقى كۆرسىتىلدى
ئايەت بويىچە اارىىلش لۇقا — 28–10:25ئادۋوكاتنىڭ سىنىقى ۋە بۈيۈك ئەمرلەر
1
ياخشى سامارىيەلىك
ئايەت :بىر ئادۋوكات )مۇسا قانۇنىنى بىلىدىغان( ئەيسانى سىناش ئۈچۈن ئورنىدىن تۇرۇپ ،ئۇنىڭدىن مەڭگۈلۈك ھاياتقا25- .ئېرىشىش ئۈچۈن نېمە قىلىشى كېرەكلىكىنى سورىدى .ئايەت :ئەيسا سوئالغا جاۋابەن ،تەۋراتقا قايتىپ كېلىپ ،ئادۋوكاتتىن تەۋراتنى قانداق ئوقۇيدىغانلىقىنى سورىدى26- ،ئايەت :ئادۋوكات توغرا جاۋاب بېرىپ ،تەۋراتنى ئىككى ئاساسلىق پرىنسىپقا قىسقىچە خۇلسىلىدى :خۇدانى پۈتۈن قەلبىڭ27- جانىڭ ،كۈچۈڭ ۋە ئەقلىڭ بىلەن سۆيۈش ،قوشنىنى ئۆزۈڭنى سۆيگەندەك سۆيۈش )تەۋرات 6:5ۋە لېۋىيلر 19:18گە ).ئاساسلىنىپ .ئايەت :ئەيسا ئۇنىڭ جاۋابىنى ماختاپ ،بۇنداق قىلىشنىڭ ھاياتلىق ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ئېيتتى28- لۇقا — 32–10:29ئاگاالندۇرۇش ۋە كۈتۈلمىگەن ۋەقە يۈز بەرگەن كىشىلەر .ئايەت :ئۆزىنى ئاقلش ياكى مەجبۇرىيىتىنىڭ دائىرىسىنى چەكلەش ئۈچۈن ،ئادۋوكات» :مېنىڭ قوشنىم كىم؟« دەپ سورىدى29- ئايەت :ئەيسا بۇ تەمسىلنى باشليدۇ .بىر ئادەم يېرۇسالېمدىن ئېرىخاغا بارىدىغان تىك ،خەتەرلىك يولدا كېتىۋېتىپ ،ئوغرىلرنىڭ30- .قۇربانىغا ئايلىنىدۇ .ئۇلر ئۇنىڭ كىيىملىرىنى سالدۇرۇپ ،قاتتىق ئۇرۇپ ،يېرىم ئۆلۈك ھالەتتە تاشلپ كېتىدۇ .ئايەت :بىر پوپ شۇ يولدا كېلىۋاتىدۇ .يارىلنغان ئادەمنى كۆرۈپ ،ئۇ قارشى تەرەپكە ئۆتۈپ ،داۋاملىق ماڭىدۇ31- ئايەت :بىر لېۋىي )ئىبادەتخانا خىزمەتچىسى( ئۇنىڭدىن كېيىن كېلىدۇ .ئۇ يارىلنغان ئادەمگە قاراپ تۇرىدۇ ،ئەمما روھانىيغا32- .ئوخشاش يەنە بىر تەرەپكە ئۆتۈپ كېتىپ قالىدۇ لۇقا — 35–10:33مېھرىبان سامارىيىلىك ئايەت :شۇ دەۋردىكى نۇرغۇن يەھۇدىيلر تەرىپىدىن قاتتىق نەپرەتلەنگەن ۋە يىراق تۇتۇلغان بىر گۇرۇپپىنىڭ ئەزاسى بولغان33- .سامارىيەلىك يولدا كېلىۋاتىدۇ .ئۇ يارىدار ئادەمنى كۆرۈپ ،چوڭقۇر ھېسداشلىق ھېس قىلىدۇ ئايەت :سامارىيەلىك ئادەم بىۋاسىتە ئۇ ئادەمنىڭ يېنىغا بېرىپ ،ئۇنىڭ يارىلىرىنى باغلپ ،ئۇلرغا ماي ۋە شاراب )ئۆز34- دەۋرىدىكى ئورتاق داۋالش ئۇسۇلى( بىلەن داۋالپ ،ئۇنى ئۆزىنىڭ ئۇۋىسىغا مىندۈرۈپ ،بىر مېھمانخانىغا ئېلىپ كېلىپ ،كېچىسى .ئۇنىڭغا قاراپ تۇرىدۇ ئايەت :ئەتىسى كۈنى ،سامارىيەلىك مېھمانخانا خوجايىنىغا قوشۇمچە داۋالىنىش چىقىمىنى تۆلەش ئۈچۈن ئىككى پېنس )دىنارىي(35- .بېرىدۇ ۋە قايتىپ كېلىپ قوشۇمچە چىقىملرنى تۆلەيدىغانلىقىنى ۋەدە قىلىدۇ لۇقا — 37–10:36ئەمەلىي خۇلسە .ئايەت :ئەيسا دەسلەپكى سوئالنى ئۆزگەرتىپ ،ئادۋوكاتتىن ئۈچ سەپەرچىنىڭ قايسىسىنىڭ قۇربانغا قوشنا بولغانلىقىنى سورىدى36- ئايەت» :سامارىيەلىك« دېيىشكە جۈرئەت قىللمىغان ئادۋوكات» :ئۇنىڭغا رەھىم قىلغان ئادەم« ،دەپ جاۋاب بېرىدۇ .ئەيسا37- .ئۇنىڭغا » :بېرىپ ،سەنمۇ شۇنداق قىل « ،دەپ بۇيرۇيدۇ
مۇاىم دەرسلەر ۋە تۇرمۇش قوللىنىشچانلىقى »قوشنا« دېگەن سۆزنى قايتا ئېنىقلش :قوشنا بولۇش جۇغراپىيىلىك ،مىللىي ياكى ئىجتىمائىي چېگرالر بىلەن ئەمەس ،بەلكى .مۇھتاج ھەر قانداق ئادەمگە مېھىر-مۇھەببەت ۋە رەھىم-شەپقەت كۆرسىتىشكە تەييار تۇرۇش بىلەن بەلگىلىنىدۇ ئەنئەنىگە بولغان رەاىمدىللىك :دىنىي بىلىم ياكى ئىجتىمائىي ئورۇننىڭ ئاكتىپ مۇھەببەت بولمىسا ھېچنېمە قىممىتى يوق .دىنىي .خادىم ۋە لېۋىيلرنىڭ ھەر ئىككىسى ئىنسانلرنىڭ ھېسداشلىقىنىڭ بەدىلىگە دىنىي پاكلىق ياكى قوليلىقنى ساقلپ قالغان اەرىكەتكە يۈزلەنگەن مۇاەببەت :ھەقىقىي مۇھەببەت ئەمەلىي ۋە قىممەت باھالىق ھەرىكەتنى تەلەپ قىلىدۇ .سامارىيەلىك بىر .كىشى بىر يات ئادەمنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن ۋاقتى ،بايلىقى ،بىخەتەرلىكى ۋە شەخسىي راھەتلىكىنى قۇربان قىلدى خۇرپااتلىقلرنى يېڭىش :ياردەم ۋە ياخشىلىق كۆپىنچە كۈتۈلمىگەن مەنبەلەردىن كېلىدۇ .بۇ تەمسىل بىزنى جەمئىيەتنىڭ .خۇراپاتلىقىدىن ھالقىپ ،ھەممە ئادەمدىكى ئىنسانىيلىقنى كۆرۈشكە چاقىرىدۇ
يەاۇدىيلر بىلەن سامارىيەلىكلەر ئوتتۇرىسىدىكى تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈش بىرىنچى ئەسىردىكى يەھۇدىيلر بىلەن سامارىيەلىكلەر ئوتتۇرىسىدىكى دۈشمەنلىك پەقەت يېنىك ئىجتىمائىي رىقابەتل ئەمەس ،بەلكى مىللەت ،سىياسەت ۋە ئاساسلىق دىنىي ئېتىقادلرغا چوڭقۇر سىڭىپ كەتكەن ،ئەسىرلەردىن بۇيان داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان بۆلۈنۈش .ئىدى
2
ياخشى سامارىيەلىك
لۇقا -10بابتىكى ئەيسانىڭ ئاڭلىغۇچىلىرىنىڭ نېمىشقا سامارىيەلىكنىڭ ھېكايىنىڭ قەھرىمانى سۈپىتىدە تەسۋىرلەنگەنلىكىنى ئاڭلپ .ھەيران قالغانلىقىنى تولۇق چۈشىنىش ئۈچۈن ،بۇ توقۇنۇشنىڭ قانداق تەرەققىي قىلغانلىقىنى چۈشىنىش پايدىلىق
تارىخىي بۆلۈنۈش :بۆلۈنگەن كېلىپ ىىقىش 1. ئاسسۇرلرنىڭ ئىشغالى )مىلدىدىن ئىلگىرىكى -722يىل( :ئاسسۇر ئىمپېرىيىسى شىمالىي ئىسرائىلىيە پادىشاھلىقى )سامارىيە( نى .ئىشغال قىلغاندا ،نۇرغۇن ئىسرائىللرنى سۈرگۈن قىلىپ ،بۇ رايونغا چەتئەللىكلەرنى كۆچۈرۈپ كەلگەن ئارىلش نەسەب :چەتئەللىك كۆچمەنلەر بىلەن ئارىلىشىپ قالغانلرنىڭ ئەۋلدلىرى .سامارىيەلىكلەر ئۆزلىرىنىڭ شىمالىي قەبىلىلەرنىڭ )ئەفرايىم ۋە ماناسسە( ھەقىقىي ،ئۈزۈلمەس ئەۋلدلىرى ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى سۈرگەن بولسىمۇ ،يەھۇدىيلەر ئۇلرنى .بۇزۇق »ئارىلشما ئىرق« ياكى مىللىي پاكلىق ۋە سادىق ئىبادەتكە خىلپلىق قىلغان يېرىم قانلىق دەپ قارىغان
ئىبادەتخانا قايتا قۇرۇلۇشى ۋە سىياسىي توقۇنۇش 2. ،ئەزرپ ۋە نەخەمىياغا قارشى تۇرۇش )مىلدىدىن ئىلگىرىكى -5ئەسىر( :يەھۇدىي سۈرگۈنلىرى بابىلوندىن قايتىپ كېلىپ يېرۇسالېم ۋە ئىككىنچى ئىبادەتخانا قايتا قۇرۇلغاندا ،سامارىيەلىكلەر بۇ قۇرۇلۇشقا قاتنىشىشنى تەكلىپ قىلغان .يەھۇدىي رەھبەرلىرى .ئۇلرنىڭ ياردىمىنى رەت قىلغان ،چۈنكى ئۇلر دىنىي جەھەتتىن گۇمانلىق دەپ قارىغان ئۆچ ئېلىش :بۇنىڭغا جاۋابەن ،سامارىيە رەھبەرلىرى پارس ھۆكۈمىتىگە ئاكتىپ ھالدا كۈچ ئىشلىتىپ ،قۇددۇسنى قايتا قۇرۇشنى .كېچىكتۈرۈش ۋە بۇزۇش ئۈچۈن تىرىشچانلىق كۆرسەتتى .بۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك سىياسىي زىددىيەتنى پەيدا قىلدى
دىنىي بۆلۈنۈش :گېرىزىم تېغى بىلەن سىئون تېغىنىڭ اەرقى 3. رىقابەتلەشكەن ئىبادەت ئورۇنلىرى :سامارىيەلىكلەر يېرۇسالېمنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرىغاندىن كېيىن ،شەكەمنىڭ يېنىدىكى گېرىزىم تېغىدپ ئۆزلىرىنىڭ ئىبادەتخانىسىنى قۇرۇپ ،بۇنىڭ مۇسا تەرىپىدىن بېكىتىلگەن ھەقىقىي مۇقەددەس جاي ئىكەنلىكىنى ئىلگىرى .سۈرگەن مۇقەددەس يازمىلرنىڭ سەل اەرقلىق بولۇشى :سامارىيەلىكلەر پەقەت سامارىيەلىكلەرنىڭ بەش كىتابىنى )مۇسانىڭ دەسلەپكى بەش كىتابى( مۇقەددەس يازمىلر سۈپىتىدە قوبۇل قىلىپ ،ئىبرانىي پەيغەمبەرلىرى ،يازمىلر ۋە يېرۇسالېم ئەنئەنىلىرىنى رەت .قىلغان سامارىيە ئىبادەتخانىسىنىڭ ۋەيرپن قىلىنىشى )مىلدىدىن ئىلگىرىكى -110يىل( :ھاسمونىيە دەۋرىدە ،يەھۇدىي ئالىي روھانىيسى جون ھىركانۇس سامارىيەگە تاجاۋۇز قىلىپ ،گېرىزىم تېغىدىكى سامارىيە ئىبادەتخانىسىنى ۋەيران قىلغاندا ،جىددىيلىك ئەڭ يۇقىرى .پەللىگە چىققان .بۇ ۋەيران قىلىش نەچچە ئەۋلدنىڭ ئۆزئارا چوڭقۇر نەپرىتىنى كۈچەيتكەن
ئەيسانىڭ خىزمىتى مەزگىلىدىكى بىرىنچى ئەسىردىكى رېئاللىق 4.
:يېڭى ئەھدە دەۋرىگە كەلگەندە ،بۇ بۆلۈنۈش كۈندىلىك تۇرمۇشقا تەسىر كۆرسەتكەن
قېچىش ۋە ئىجتىمائىي ئارىلىق :گالىلېيە بىلەن يەھۇدىيە ئارىلىقىدا ساياھەت قىلىدىغان يەھۇدىي ساياھەتچىلەر سامارىيە زېمىنىغا .قەدەم باسماسلىق ئۈچۈن ،كۆپىنچە ئىئوردان دەرياسى ۋادىسىدىن ئايلىنىپ ئۆتەتتى مەدەنىيەت جەاەتتىكى ااقارەتلەر :يەھۇدىينى »سامارىيەلىك« دەپ ئاتاش ئېغىر ھاقارەت بولۇپ ،ئۇنى بىدئەتچى ياكى مۇرتەد .دەپ ئاتاش بىلەن باراۋەر )يۇھاننا 8:48دە كۆرسىتىلگەندەك( بۇزۇلۇش ۋەقەلىرى :فلۋىئۇس جوسېفۇسنىڭ تارىخىي خاتىرىلىرىگە ئاساسلنغاندا ،ئەيسانىڭ ياش ۋاقتىدا ،بىر توپ سامارىيەلىكلەر پاسخا بايرىمى مەزگىلىدە ،قۇددۇس ئىبادەتخانىسىنى بۇلغىش ئۈچۈن يوشۇرۇن ھالدا ئادەم سۆڭەكلىرىنى قۇددۇس .ئىبادەتخانىسىنىڭ ئىچىگە چېچىۋەتكەن
3
ياخشى سامارىيەلىك
نېمە ئۈىۈن بۇ مەزمۇن تەمسىلنى كېڭەيتىدۇ؟
ئادۋوكات »مېنىڭ قوشنىم كىم؟« دەپ سورىغاندا ،ئۇ چېگرا سىزىقىنىڭ بولۇشىنى ئۈمىد قىلغان ،بۇ »قوشنا« سۆزى پەقەت قانۇنغا .بويسۇنىدىغان يەھۇدىي پۇقرالىرىغىل ماس كېلىدىغانلىقىنى جەزملەشتۈرگەن :ئەيسا سامارىيەلىكنى ھېكايىگە تونۇشتۇرغاندا قەارىماننىڭ اەيرپن قالرلىق ئامىلى :تىڭشىغۇچىلر ھېكايىنىڭ دىنىي خادىم ،لېۋىي ۋە ئىسرائىللىق ئاددىي كىشىلەردىن تەركىب تاپقان ئۈچ تەرەپلىك بولۇشىنى كۈتكەن .ئۈچىنچى ئورۇنغا بىر نەپرەتلەنگەن سامارىيەلىكنى قويۇش ئۇلرنىڭ مەدەنىيەت .جەھەتتىكى ئۈمىدىنى پۈتۈنلەي يوققا چىقارغان .دىنامىكىنى ئۆزگەرتىش :يارىلنغان يەھۇدىي ھاياتى ئۈچۈن قەسەمكى دۈشمىنىگە تايىنىشقا مەجبۇر بولدى قوشنىدپرىىلىق مۇاەببىتىنى قايتىدىن ئېنىقلش :ئەيسا رەھىمدىللىكنىڭ تارىخىي ئۆچمەنلىك ،خۇراپاتلىق ۋە ئىجتىمائىي چېگرالرنى نەزەردىن ساقىت قىلىدىغانلىقىنى ئىسپاتلىدى .ھەقىقىي قوشنىدارچىلىق ،كېلىپ چىقىشىغا قارىماي ،مۇھتاجلرغا مېھىر.شەپقەتلىك ھەرىكەت ئارقىلىق نامايان قىلىنىدۇ
ئىلاىي رەاىم-شەاقەتنىڭ رپدىكال تەبىئىتى ۋە ئۆزىنى ئاقليدىغان قانۇنچىلىقنىڭ اەرقى »ياخشى سامارىيىلىك« تەمسىلى كۆپىنچە مېھرىبانلىق توغرىسىدىكى ئەخلقىي كۆرسەتمە سۈپىتىدە ئوقۇلسىمۇ ،ئۇنىڭ ئاساسىي دىنىي چوڭقۇرلۇقى تېخىمۇ چوڭقۇر .بۇ پارچىدىكى ئەڭ كۆزگە كۆرۈنگەن دىنىي تېمىلرنىڭ بىرى » ئىلاىي رەاىم-شەاقەتنىڭ .رپدىكال تەبىئىتى بىلەن ئۆزىنى ئاقليدىغان قانۇنچىلىقنىڭ رپدىكال تەبىئىتى« دۇر :بۇ تېمىنىڭ ئۈچ جەھەتتىن تەكشۈرۈلۈشى تۆۋەندىكىچە
ئۆزىنى ئاقلش بىلەن قەلبنى ئۆزگەرتىشنىڭ اەرقى 1.
:دىئالوگ قانۇنىي ۋە دىنىي مۇنازىرىدىن باشلىنىدۇ
ئادۋوكاتنىڭ مەقسىتى-29 :ئايەتتە ئادۋوكاتنىڭ »مېنىڭ قوشنىم كىم؟« دەپ سورىغانلىقى ئېنىق كۆرسىتىلگەن ،چۈنكى ئۇ »ئۆزىنى ئاقلىماقچى« ئىدى .ئۇ ئۆزىنىڭ مەجبۇرىيىتىنىڭ ئەتراپىغا چەك-چېگرا سىزىشقا يول قويىدىغان ئېنىق قانۇنىي ئېنىقلىما ئىزدەۋاتاتتىبۇ ئۇنىڭ مەجبۇرىيىتىنىڭ قەيەردە ئاخىرلىشىدىغانلىقىنى ۋە قەيەردە راھەتلىك بىلەن مۇھەببەتنى توختاتسا بولىدىغانلىقىنى .بەلگىلەيدىغان بىر چەك دىنىي توقۇنۇش :ئادۋوكات ھەققانىيلىقنى قانۇنىي چېگرا سىزىقلىرىنىڭ تىزىملىكى دەپ قارىغان .ئەيسا ھەققانىيلىقنى شەرتسىز .مۇھەببەتتە ئىپادىلىنىدىغان قەلبنىڭ ھالىتى دەپ قايتا تەسۋىرلىگەن سېلىشتۇرما :ھەقىقىي تەقۋادارلىقنى ۋەزىپىلىرىمىزنى قانچىلىك تار دائىرىدە بېكىتىشىمىز بىلەن ئۆلچىگىلى بولمايدۇ ،بەلكى خۇدانىڭ .رەھمىتىنى قانچىلىك كەڭ دائىرىدە تارقىتىشىمىز بىلەن ئۆلچىگىلى بولىدۇ
رەاىمدىللىكسىز مۇرپسىم ااكلىقىنىڭ ئىللۇزىيىسى 2.
دىنىي خادىم بىلەن لېۋىينىڭ ئارىلىشىشى دىنىي ئىشلرنىڭ ئالدىنقى ئورۇندا تۇرۇشى توغرىسىدىكى مۇھىم دىنىي ئاگاھلندۇرۇشنى :گەۋدىلەندۈرىدۇ ااكلىق قانۇنلىرى بىلەن مۇاىم ئىشلرنىڭ اەرقى :كونا ئەھدە قانۇنىغا ئاساسەن ،ئۆلۈك جەسەتكە تەگسە ،روھانىي مۇراسىمدا ناپاك دەپ قارالغان )لېۋىيلر .(21:1يولدا قۇربان بولغان ئادەم »يېرىم ئۆلۈك« ئىدى )لۇقا .(10:30ئەگەر روھانىي ياكى لېۋىي توختاپ ئۇنىڭ ئۆلۈك ئىكەنلىكىنى بايقىسا ،ئۇلر مۇراسىمدا ناپاك بولۇپ ،دىنىي ۋەزىپىلىرىنى ئۈزۈپ ،جەمئىيەتتىكى ئورنىنى .بۇزۇۋېتەتتى ئورۇنسىز ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇش :ئۇلر ئەخلقىي ماھىيەتتىن ئۈستۈن مۇراسىم سايىسىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويدى .ئەيسا ئىنجىللردا مۇھەببەت ،رەھىم-شەپقەت ۋە ئىنسان ھاياتىنىڭ مۇراسىم قائىدىلىرىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغانلىقىنى )مەسىلەن ،شەنبە كۈنى .داۋالش( ئۈزلۈكسىز ئۆگىتىدۇ
4
ياخشى سامارىيەلىك
دىنىي ىۈشەنچە :بىر ئادەمنى ئىنسانلرنىڭ ئازاب-ئوقۇبىتىگە مەجبۇرلشنىڭ ئورنىغا ،ئۇنىڭدىن ساقلپ قالىدىغان دىن ،خۇدانىڭ .خاراكتېرىنى ئەكىس ئەتتۈرەلمەيدۇ
رەاىم-شەاقەت ئىماننىڭ اەقىقىي ئۆلچىمى سۈاىتىدە 3. :ئەيسا ئادۋوكاتنىڭ دەسلەپكى سوئالىنىڭ پۈتۈن ئاساسىي مەزمۇنىنى ئۆزگەرتىدۇ :ئەيسا جاۋپبەن مۇندپق دېدى
:ئادۋوكات سورىدى
»بۇ ئۈچ كىشىنىڭ قايسىسى ئۇنىڭغا قوشنا بولدى؟« )دىققەت :مەن قانداق ئادەممەن؟(
»مېنىڭ قوشنىم كىم؟« )دىققەت :كىم مېنىڭ مۇھەببىتىمنى قوبۇل قىلىشقا لياقەتلىك؟(
ئاكتىپ مېھرىبانلىق :سامارىيەلىكنىڭ رەھمىتى قىممەت باھالىق ،خەتەرلىك ۋە شەرتسىز ئىدى .ئۇ خەتەرلىك يولدا ئۆزىنىڭ بىخەتەرلىكىنى خەتەرگە تەۋەككۈل قىلىپ ،ئۆزىنىڭ مېيى ۋە شارابىنى ئىشلىتىپ ،ئاتلىرىدىن ۋاز كېچىپ ،پۇلىنى خەجلەپ ،قايتىپ .كېلىپ تېخىمۇ كۆپ پۇل تۆلەشكە ۋەدە بەردى ) eleosگرېك تىلىدا hesed ،ئىبرانىي تىلىدا ( خۇدپنىڭ تەبىئىتىنى ئەكىس ئەتتۈرۈش :ئىنجىل ئىلھىيىتىدە ،رەھىم-شەپقەت پەقەت ھېسداشلىق تۇيغۇسى ئەمەس؛ ئۇ ئەھدىگە ئاساسلنغان ،ئاكتىپ مېھىر-شەپقەت .سامارىيەلىك ئۆزىنى دۈشمەن دەپ قارىغان .بىرەيلەنگە ئېرىشەلمىگەن مېھىر-شەپقەت كۆرسىتىش ئارقىلىق خۇدانىڭ رەھمىتىنىڭ ئوبرازىغا ئايلنغان
تارىخىي ئاللېگورىك ىۈشەندۈرۈش )خرىستىئولوگىيەلىك قارپش( چېركاۋ تارىخىدا ،دەسلەپكى دىنىي ئالىملر )مەسىلەن ،ئاۋگۇستىن ،ئورىگېن ۋە خىرىسوستوم( بۇ تەمسىلدە چوڭقۇر :خىرىستولوگىيە تېمىسىنىڭ سىڭىپ كەتكەنلىكىنى كۆرگەن يىقىلغان سايااەتچى :ئىنسانىيەت ھەققانىيەتتىن مەھرۇم بولۇپ ،گۇناھ تەرىپىدىن يارىلىنىپ ،يىقىلغان دۇنيانىڭ يولىدا يېرىم ئۆلۈك .ھالەتتە قالدى دىنىي خادىم ۋە لېۋىي :قانۇن ۋە قۇربانلىق سىستېمىسى ،بۇ سىستېما ئىنسانلرنىڭ گۇناھىنى كۆزىتەلەيدۇ ،ئەمما ئۇنى داۋالش .ياكى قۇتقۇزۇش كۈچىگە ئىگە ئەمەس ئىدى ،ياخشى سامارىيەلىك :ئەيسا مەسىھنىڭ ئۆزى دىنىي ئورگانلر تەرىپىدىن مەنسىتمىگەن ،رەت قىلىنغان ۋە يات دەپ قارالغان .ئەمما ئۇ بىۋاسىتە ئىنسانىيەتنىڭ ئۆلۈمگە يۈزلەنگەن جايىغا كەلگەن ماي ،شارپب ۋە مېھمانخانا :ئىلھىي رەھمەت ،مۇقەددەس روھ ۋە چېركاۋ ،ئۇ قايتىپ كەلگۈچە شىپالىنىش ئۈچۈن مۇقەددەس .جاي ئاساسلىق تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈش ئەخلقىي ۋە ئەھدىلىك دەرس بولسىمۇ ،بۇ ئەنئەنىۋى خىرىستىيان دىنى قارىشى بىزنىڭ باشقىلرغا پەقەت روھىي جەھەتتىن ئاجىز ۋاقتىمىزدا مەسىھ بىزگە ئەڭ ئاۋۋال رەھىمدىللىك كۆرسەتكەنلىكى ئۈچۈنل رەھىمدىللىك .كۆرسىتەلەيدىغانلىقىمىزنى تەكىتلەيدۇ
5