گىلئادلىق يىفتاھ وتچىىلر 11 .ىىلدلىق يىفتاھ باتۇر جەڭچى بولۇپ ،بىر پاھىشە ئايالنىڭ ئوغلى ئىدى .ىىلدتىن يىفتاھ تۇغۇلدى 1 ىىلئادنىڭ ئايالى ئۇنىڭغا ئوغۇللر تۇغۇپ بەردى .ئايالىنىڭ ئوغۇللىرى چوڭ بولۇپ ،يىفتاھنى ووغلپ چىقىرىپ» :سەن بىزنىڭ 2 .ئاتىمىزنىڭ ئۆيىدە مىراس ئاللمايسەن ،چۈنكى سەن يات بىر ئايالنىڭ ئوغلىسەن« دېدى .يىفتاھ ئۆز وېرىنداشلىرىدىن وېچىپ ،توب زېمىنىدا ياشىدى .يىفتاھنىڭ يېنىغا بىھۇدە ئادەملەر توپلىنىپ ،ئۇنىڭ بىلەن بىللە كەتتى 3 .ۋاوىت ئۆتكەندىن كېيىن ،ئاممونلر ئىسرائىللرغا وارشى ئۇرۇش وىلدى 4 .ئاممونلر ئىسرائىللرغا وارشى ئۇرۇش وىلغاندا ،ىىلئاد ئاوساواللىرى يىفتاھنى توب زېمىنىدىن ئېلىپ كېلىشكە باردى 5 .ئۇلر يىفتاھقا» :بىزىە ووماندان بول ،ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىليلى« دېدى 6 يىفتاھ ىىلئاد ئاوساواللىرىغا» :سىلەر مېنى يامان كۆرۈپ ،ئاتامنىڭ ئۆيىدىن ووغلپ چىقارمىدىڭلرمۇ؟ ئەمدى وىيىنچىلىققا 7 .يولۇوقاندا نېمىشقا مېنىڭ يېنىمغا كەلدىڭلر؟« دېدى ،ىىلئاد ئاوساواللىرى يىفتاھقا» :شۇڭا بىز سىزىە وايتىپ كەلدۇق ،سىز بىز بىلەن بىللە بېرىپ ئاممونلرغا وارشى ئۇرۇش وىلىڭ 8 .ىىلئادنىڭ بارلىق ئاھالىلىرىگە بىزنىڭ باشلىقىمىز بولۇڭ« دېدى ،يىفتاھ ىىلئاد ئاوساواللىرىغا _ :ئەىەر سىلەر مېنى ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىلىش ئۈچۈن ئۆيگە وايتۇرۇپ كەلسەڭلر 9 .پەرۋەردىگار ئۇلرنى مېنىڭ وولۇمغا تاپشۇرسا ،مەن سىلەرىە باش بولليمەنمۇ؟ _ دېدى ىىلئاد ئاوساواللىرى يىفتاھقا» :ئەىەر بىز سېنىڭ سۆزۈڭ بويىچە وىلمىساق ،پەرۋەردىگار بىزنىڭ ئىككىمىزىە ىۇۋاھ بولسۇن« 10 .دېدى ئاندىن يىفتاھ ىىلئاد ئاوساواللىرى بىلەن بىللە باردى ،خەلق ئۇنى ئۆزلىرىگە باشلىق ۋە ووماندان وىلىپ تەيىنلىدى .يىفتاھ ئۆزىنىڭ 11 .بارلىق سۆزلىرىنى مىزپاھتا پەرۋەردىگارنىڭ ئالدىدا ئېيتتى يىفتاھ ئاممون پادىشاھىغا ئەلچى ئەۋەتىپ» :مېنىڭ زېمىنىمدا ئۇرۇش وىلىش ئۈچۈن ماڭا وارشى نېمە ئىشىڭىز بار؟« دەپ 12 .سورىدى ئاممون پادىشاھى يىفتاھنىڭ ئەلچىلىرىگە جاۋابەن» :ئىسرائىللر مىسىردىن چىققاندا ،ئارنوندىن ياببوق ۋە ئىئوردانىيەىىچە 13 .بولغان زېمىنلىرىمنى تارتىۋالدى ،شۇڭا بۇ زېمىنلرنى تىنچ يول بىلەن وايتۇرۇڭلر« دېدى .يىفتاھ يەنە بىر وېتىم ئاممون پادىشاھىغا ئەلچى ئەۋەتتى 14 .ئۇ ئۇنىڭغا» :يىفتاھ مۇنداق دەيدۇ :ئىسرائىللر موئاب زېمىنىنى ياكى ئاممونلرنىڭ زېمىنىنى تارتىۋېلىپ كەتمىدى 15 لېكىن ئىسرائىللر مىسىردىن چىقىپ ،چۆل-باياۋان ئاروىلىق وىزىل دېڭىزغا واراپ ماڭغاندا ،ئۇلر كادېش شەھىرىگە يېتىپ 16 .كەلدى ئاندىن ئىسرائىللر ئېدوم پادىشاھىغا ئەلچى ئەۋەتىپ» :مېنىڭ زېمىنىڭىزدىن ئۆتۈشۈمگە رۇخسەت وىلىڭ« دېدى .لېكىن ئېدوم 17 .پادىشاھى بۇنىڭغا وۇلق سالمىدى .ئۇلر موئاب پادىشاھىغىمۇ ئادەم ئەۋەتتى ،لېكىن ئۇ ووشۇلمىدى .شۇڭا ئىسرائىللر كادېشتا والدى
1
گىلئادلىق يىفتاھ
،ئاندىن ئۇلر چۆل-باياۋان ئاروىلىق ئېدوم ۋە موئاب زېمىنلىرىنى ئايلىنىپ ئۆتۈپ ،موئاب زېمىنىنىڭ شەرق تەرىپىگە كېلىپ 18 .ئارنوننىڭ ئۇ تەرىپىدە چېدىر تىكتى ،ئەمما موئاب چېگرىسىغا كىرمىدى ،چۈنكى ئارنون موئابنىڭ چېگرىسى ئىدى ئىسرائىل ئامورلرنىڭ پادىشاھى ،يەنى خېشبوننىڭ پادىشاھى سىخونغا ئەلچى ئەۋەتىپ» :بىزىە سېنىڭ زېمىنىڭ ئاروىلىق مېنىڭ 19 .ماكانىمغا كېلىشكە رۇخسەت وىلغايسەن« دېدى لېكىن سىخون ئىسرائىللرنىڭ ئۆز زېمىنىدىن ئۆتۈشىگە ئىشەنمىدى .سىخون بارلىق خەلقىنى يىغىپ ،ياھازدا چېدىر تىكتى ۋە 20 .ئىسرائىللرغا وارشى ئۇرۇش وىلدى پەرۋەردىگار ئىسرائىللرنىڭ خۇداسى سىخون ۋە ئۇنىڭ بارلىق خەلقىنى ئىسرائىللرنىڭ وولىغا چۈشۈرۈپ بەردى .ئىسرائىللر 21 .ئۇلرنى مەغلۇپ وىلدى .شۇنداق وىلىپ ،ئىسرائىللر ئۇ يەردىكى ئامورلرنىڭ پۈتۈن زېمىنىنى ئىگىلىۋالدى .ئۇلر ئامورلرنىڭ ئارنوندىن ياببووقىچە ،چۆلدىن ئىئوردان دەرياسىغىچە بولغان بارلىق زېمىنلىرىنى ئىگىلىۋالدى 22 شۇڭا ،ئىسرائىللرنىڭ پەرۋەردىگار خۇداسى ئامورلرنى ئۆز خەلقى ئىسرائىللرنىڭ ئالدىدىن ووغلپ چىقاردى ،ئەمدى سەن 23 بۇ زېمىننى ئىگىلىۋېلىشنى خالمسەن؟ خۇدايىڭىز كېموش سىزىە بەرىەن زېمىننى سىز ئىگىلىۋالمامسىز؟ شۇڭا پەرۋەردىگار خۇدايىمىز ئالدىمىزدىن ووغلپ 24 .چىقىرىدىغانلرنى بىز ئىگىلەيمىز سەن موئاب پادىشاھى زىپپورنىڭ ئوغلى بالوتىنمۇ ياخشىراومۇ؟ ئۇ ئىسرائىللرغا وارشى ئۇرۇش وىلدىمۇ ياكى ئۇرۇش 25 وىلدىمۇ؟ ئىسرائىللر 300يىل خېشبون ،ئاروئېر ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى شەھەرلەردە ،شۇنداول ئارنون دەرياسى بويىدىكى بارلىق 26 شەھەرلەردە تۇرغان مەزىىلدە ،نېمىشقا سىلەر ئۇ يەرلەرنى شۇ ۋاوىت ئىچىدە وايتۇرۇۋالمىدىڭلر؟ شۇڭا مەن ساڭا وارشى ىۇناھ وىلمىدىم ،سەن ماڭا وارشى ئۇرۇش وىلىپ ماڭا يامانلىق وىلدىڭ .پەرۋەردىگار ،ھۆكۈم وىلغۇچى 27 .بۈىۈن ئىسرائىللر بىلەن ئاممونلرنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ھۆكۈمنى چىقارسۇن .لېكىن ئاممون پادىشاھى يىفتاھنىڭ ئۆزىگە ئەۋەتكەن سۆزلىرىگە وۇلق سالمىدى 28 پەرۋەردىگارنىڭ روھى يىفتاھقا چۈشتى .ئۇ ىىلئاد ۋە ماناسسەدىن ئۆتۈپ ،ىىلئادتىكى مىزپاھتىن ئۆتۈپ ،ىىلئادتىكى مىزپاھتىن 29 .ئاممونلر تەرەپكە ئۆتتى ،يىفتاھ پەرۋەردىگارغا وەسەم وىلىپ» :ئەىەر سەن ئاممونلرنى مېنىڭ وولۇمغا تاپشۇرساڭ 30 ئاندىن مەن ئاممونلردىن تىنچ-ئامان وايتىپ كەلگەندە ،ئۆيۈمنىڭ دەرۋازىسىدىن ماڭا وارشى چىققان ھەر وانداق نەرسە 31 .پەرۋەردىگارغا تەۋە بولىدۇ ،مەن ئۇنى كۆيدۈرمە وۇربانلىق وىلىپ بېرىمەن شۇنىڭ بىلەن يىفتاھ ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىلىش ئۈچۈن ئۇلرغا واراپ يولغا چىقتى ،پەرۋەردىگار ئۇلرنى ئۇنىڭ وولىغا 32 .چۈشۈرۈپ بەردى .ئۇ ئاروئېردىن مىننىتقىچە بولغان يىگىرمە شەھەرنى ۋە ئۈزۈمزارلىق تۈزلەڭلىكىگىچە بولغان جايلرنى واتتىق وىرغىن وىلدى 33 .شۇنداق وىلىپ ئاممونلر ئىسرائىللرغا بويسۇندۇرۇلدى يىفتاھ مىزپاھقا ،ئۆيىگە وايتىپ كەلگەندە ،وىزى داپ چېلىپ ،ئۇسسۇل ئويناپ ،ئۇنى وارشى ئېلىشقا چىقتى .ئۇ ئۇنىڭ يالغۇز 34 .وىزى ئىدى ،ئۇنىڭدىن باشقا ئوغلىمۇ ،وىزىمۇ يوق ئىدى ئۇ وىزنى كۆرۈپ ،كىيىملىرىنى يىرتىپ» :ۋاي ،وىزىم ،سەن مېنى بەك ئازابقا سالدىڭ ،سەنمۇ مېنى بىئارام وىلىدىغانلرنىڭ 35 .بىرى .مەن پەرۋەردىگارغا ئاغزىمنى ئاچتىم ،ئەمدى وايتىپ كېتەلمىدىم« دېدى ئۇ ئۇنىڭغا» :ئاتا ،ئەىەر سەن پەرۋەردىگارغا ئاغزىڭنى ئاچقان بولساڭ ،ماڭا ئاغزىڭدىن چىققان سۆزۈڭنى وىل ،چۈنكى 36 .پەرۋەردىگار سېنىڭ دۈشمىنىڭدىن ،يەنى ئاممونلردىن ئۆچ ئالدى «،دېدى ئۇ ئاتىسىغا» :بۇ ئىشنى ماڭا وىلىڭلر .ئىككى ئاي ۋاوىت بېرىڭلر ،مەن ۋە دوستلىرىم تاغقا چىقىپ ،وىزلىقىم ئۈچۈن يىغلپ 37 .كېلىڭلر «،دېدى پادىشاھ ئۇنىڭغا» :بار« دېدى .ئۇ ئۇنى ئىككى ئايغا وويۇپ بەردى .وىز دوستلىرى بىلەن بىللە تاغقا چىقىپ ،ئۆزىنىڭ پاكلىقى 38 .ئۈچۈن نالە وىلدى ئىككى ئايدىن كېيىن ،ئۇ ئاتىسىنىڭ يېنىغا وايتىپ كەلدى .ئاتىسى ئۇنىڭغا وىلغان وەسىمىنى ئادا وىلدى ،لېكىن ئۇ ئەر بىلەن 39 .تونۇشمايتتى .ئىسرائىلدا بۇنداق ئادەت بار ئىدى .ئىسرائىل وىزلىرى ھەر يىلى تۆت كۈن ىىلئادلىق يىفتاھنىڭ وىزى ئۈچۈن ماتەم تۇتاتتى 40
وتچىىلر 12 ئەفرايىم وەبىلىسىدىكىلەر يىغىلىپ ،شىمالغا واراپ يولغا چىقتى ۋە يىفتاھقا» :نېمىشقا ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىلىش ئۈچۈن ئۆتۈپ 1 .كەتتىڭ ،بىزنىمۇ ئۆزۈڭ بىلەن بىللە بېرىشقا چاوىرمىدىڭ؟ بىز سېنىڭ ئۆيۈڭنى كۆيدۈرۈۋېتىمىز« دېدى يىفتاھ ئۇلرغا» :مەن ۋە مېنىڭ خەلقىم ئاممونلر بىلەن واتتىق جېدەللىشىپ والغان ئىدۇق .مەن سىلەرنى چاوىرغىنىمدا ،سىلەر 2 .مېنى ئۇلرنىڭ وولىدىن وۇتقۇزالمىدىڭلر «.دېدى
2
گىلئادلىق يىفتاھ
سىلەرنىڭ مېنى وۇتقۇزمىغانلىقىڭلرنى كۆرۈپ ،جېنىمنى ئۆزۈمگە تىكىپ ،ئاممونلرغا وارشى ئۆتۈپ كەتتىم .پەرۋەردىگار 3 ئۇلرنى مېنىڭ وولۇمغا تاپشۇردى .سىلەر نېمىشقا بۈىۈن ماڭا وارشى ئۇرۇش وىلىشقا كەلدىڭلر؟ ،يىفتاھ ىىلئادلىقلرنىڭ ھەممىسىنى يىغىپ ،ئەفرايىم بىلەن ئۇرۇش وىلدى .ىىلئادلىقلرنىڭ ئەفرايىملىقلرنى ئۆلتۈرىەنلىكى ئۈچۈن 4 .ئۇلر» :سىلەر ئەفرايىم ۋە ماناسسە وەبىلىلىرى ئارىسىدىكى واچقۇنلر ،ىىلئادلىقلرنىڭ ئەفرايىمدىن وېچىپ كەلگەنلىرىڭلر« دېدى ىىلئادلىقلر ئېفرايىملىقلرنىڭ ئالدىدىكى ئىئوردان دەرياسىنىڭ ئۆتكەللىرىنى ئىگىلىۋالدى .وېچىپ كەتكەن ئەفرايىملىقلر» :مېنى 5 ،دەريادىن ئۆتكۈزۈپ وويۇڭلر« دېگەندە ،ىىلئادلىقلر ئۇنىڭدىن» :سەن ئەفرايىملىقمۇ؟« دەپ سورىدى .ئەىەر ئۇ» :ياق« دېسە ئۇلر ئۇنىڭغا» :ھازىر »شىببولېت« دەپ ئېيتىڭلر« دېدى .ئۇ »سىببولېت« دېدى ،چۈنكى ئۇ توغرا تەلەپپۇز وىللمايتتى .ئاندىن 6 .ئۇلر ئۇنى تۇتۇپ ،ئىئوردان دەرياسىنىڭ ئۆتكىلىدە ئۆلتۈردى .شۇ چاغدا ئەفرايىملىقلردىن 42مىڭ ئادەم ئۆلدى .يىفتاھ ئىسرائىلىيەىە ئالتە يىل ھۆكۈمران بولدى .ىىلئادلىق يىفتاھ ئالەمدىن ئۆتۈپ ،ىىلئاد شەھەرلىرىنىڭ بىرىگە دەپنە وىلىندى 7
چەپسىر وتچىىلر -11ۋە -12بابلىرىدا ئۇچرايدۇ .بۇ ھېكايە كونا ئەھدەدىكى ئەڭ كۈچلۈك ،مۇرەككەپ ۋە پاجىئەلىك ھېكايىلەرنىڭ بىرى .بۇ ھېكايىدە ئائىلىسى تەرىپىدىن رەت وىلىنغان ،ئىسرائىلىيەنى وۇتقۇزۇش ئۈچۈن ووزغىلڭ كۆتۈرىەن ،كېيىن پاجىئەلىك .وەسەمگە چۈشۈپ والغان ۋە كېيىن واتتىق ئىچكى ئۇرۇشقا چېتىلىپ والغان بىر كۈچلۈك جەڭچى بايان وىلىنىدۇ
قىسىم :وتچىىلرنىڭ -12-11بابلىرىنى ئايەت-بەدىيلەرگە ئايرىش1- وتچىىلر -11باب :يىفتاھنىڭ كۈچىيىشى ۋە ئاموتنلرنىڭ چتقۇنۇشى يىفتاھنىڭ كېلىپ چىقىشى ۋە وۈرگۈن قىلىنىشى — 11:1–3 يىفتاھ »باتۇر ئادەم« دەپ تونۇشتۇرۇلغان ،ئەمما ئۇ بىر پاھىشە ئايالنىڭ ئوغلى .ئۇنىڭ دادىسى ىىلئادنىڭ وانۇنلۇق ئوغۇللىرى يىفتاھنى ووغلپ چىقارغان ،شۇڭا ئۇ مىراس ئاللمايدۇ .يىفتاھ توب زېمىنىغا وېچىپ كېتىدۇ ،ئۇ يەردە بىر توپ »بىھۇدە ئادەملەر« ).چېكىندۈرۈلگەن ياكى بىكار ئادەملەر( ئۇنىڭ ئەتراپىغا توپلىنىپ ،ئۇنىڭغا باشلمچىلىق وىلىدۇ گىلئاد ئاقساقاللىرى ياردەم ئىزدەۋاچىدۇ — 11:4–11 .ئاممونلر ئىسرائىلىيەىە وارشى ئۇرۇش وىلغاندا ،ىىلئاد ئاوساواللىرى ئۆزلىرىگە بىر ھەربىي ووماندان كېرەكلىكىنى ھېس وىلدى ئۇلر توب زېمىنىغا بېرىپ ،يىفتاھتىن ئۇلرغا رەھبەرلىك وىلىشنى ئۆتۈندى .يىفتاھ دەسلەپتە ئۇلرنىڭ ئۆتمۈشتىكى رەت وىلىنىشى توغرىسىدا ئۇلرغا يۈزلەندى ،ئەمما ئۇلر ئەىەر ئۇ ئۇلرنى غەلىبىگە يېتەكلىسە ،ىىلئادنىڭ بارلىق ئاھالىلىرىنىڭ باشلىقى .بولىدىغانلىقىغا ووشۇلدى .ئۇلر مىزپاھتا پەرۋەردىگارنىڭ ئالدىدا بۇ وەسەمنى ئىمزالىدى يىفتاھنىڭ دىپلتماچىك ۋە دىنىي وۆھبەچلىرى — 11:12–28 جەڭ وىلىشتىن بۇرۇن ،يىفتاھ ئاممون پادىشاھىغا ئەلچى ئەۋەتىپ ،ئۇلرنىڭ نېمە ئۈچۈن ئىسرائىلىيە زېمىنىغا ھۇجۇم وىلىۋاتقانلىقىنى سورايدۇ .ئاممون پادىشاھى ئىسرائىلنىڭ مىسىردىن چىقىپ كېتىۋاتقاندا ئۇلرنىڭ زېمىنىنى تارتىۋالغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ .يىفتاھ تەپسىلىي تارىخىي ۋە دىنىي جەھەتتىن مۇداپىئە بىلەن جاۋاب بېرىدۇ :ئىسرائىل ئاممون ياكى موئابتىن ئەمەس ،بەلكى خۇدا ئۇلرنىڭ وولىغا تاپشۇرغان ئامور پادىشاھى سىخوندىن زېمىننى تارتىۋالدى .ئۇ ئامموننىڭ ئۈچ يۈز يىللىق تىنچلىق بىلەن ئولتۇراولشقاندىن كېيىن شىكايەت وىلىش ھووۇوىغا وارشى تۇرىدۇ ۋە ھۆكۈمنى پەرۋەردىگارغا تاپشۇرىدۇ .ئاممون پادىشاھى بۇ .خەۋەرنى پەرۋا وىلمايدۇ روھنىڭ كۈچى — 11:29 »،شۇ چاغدا پەرۋەردىگارنىڭ روھى يىفتاھقا چۈشتى« .خۇدانىڭ كۈچى بىلەن يىفتاھ ىىلئاد ۋە ماناسسە ئاروىلىق ئەسكەر توپلپ .ئاممونلرغا واراپ يولغا چىقتى يىفتاھنىڭ قەوتەن قىلوىغان قەوىوى — 11:30–31 جەڭدىن بۇرۇن ،يىفتاھ پەرۋەردىگارغا وەسەم وىلىپ مۇنداق دېدى :ئەىەر خۇدا ئاممونلرنى ئۇنىڭ وولىغا تاپشۇرسا ،ئۇ تىنچئامان وايتىپ كەلگەندە ئۆيىنىڭ ئىشىكىدىن ئۇنى كۈتۈۋېلىش ئۈچۈن چىققان ھەر وانداق نەرسە پەرۋەردىگارغا تەۋە بولىدۇ ،ئۇ ئۇنى .كۆيدۈرۈلگەن وۇربانلىق وىلىپ بېرىدۇ
3
گىلئادلىق يىفتاھ
ئاموتنلر ئۈوتىدىن غەلىبە قىلىش — 11:32–33 يىفتاھ ئالغا ئىلگىرىلەپ ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىلىدۇ .پەرۋەردىگارنىڭ ياردىمى بىلەن ،ئۇ يىگىرمە شەھەردە ئۇلرنى واتتىق .مەغلۇپ وىلىدۇ ۋە ئىسرائىللر ئالدىدا ئاممونلرنى بويسۇندۇرىدۇ پاجىئەلىك ئۆيگە قايتىش ۋە قەوەمنىڭ ئەمەلگە ئېشىشى — 11:34–40 يىفتاھ مىزپەھكە وايتىپ كېلىدۇ .ئۇنىڭ يالغۇز بالىسى ،يەنى وىزى ،داپ چېلىپ ئۇسسۇل ئويناپ ئۇنىڭ ئالدىغا چىقىدۇ .وايغۇغا چۆمگەن يىفتاھ كىيىملىرىنى يىرتىپ ،وەسىمىنى وايتۇرۇۋاللمايدىغانلىقىنى ھېس وىلىپ ،ئۇنىڭغا ئېچىنىدۇ .وىزى باتۇرلۇق بىلەن بويسۇنۇپ ،ئىككى ئاي ۋاوىت بېرىپ ،دوستلىرى بىلەن تاغقا چىقىپ ،وىزلىقى ئۈچۈن يىغليدۇ .ئىككى ئايدىن كېيىن ،ئۇ وايتىپ كېلىدۇ ،يىفتاھ ئۇنىڭغا بەرىەن وەسىمىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ .بۇ پائالىيەت يىلدا بىر وېتىم ئۆتكۈزۈلىدىغان ئەنئەنىگە ئايلىنىدۇ ،بۇ .يەردە ئىسرائىل وىزلىرى ھەر يىلى تۆت كۈن ئۇنىڭغا ئېچىنىدۇ وتچىىلر -12باب :ئەفرايىم بىلەن ئىىكى ئۇرۇش ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى وتچىىلر ئەفرايىونىڭ نارازىلىقى — 12:1–3 ئەفرايىمنىڭ تەكەببۇر كىشىلىرى توپلىنىپ زاپونغا ئۆتۈپ ،غەزەپ بىلەن يىفتاھقا وارشى تۇرىدۇ .ئۇلر يىفتاھنىڭ ئۇلرنى ياردەمگە چاوىرماي ئاممونلرغا وارشى ئۇرۇش وىلغانلىقىدىن شىكايەت وىلىدۇ ۋە ئۇنىڭ ئۆيىنى كۆيدۈرۈۋېتىش بىلەن تەھدىت سالىدۇ .يىفتاھ ئۆزى ۋە خەلقىنىڭ واتتىق وىيىنچىلىققا دۇچ كەلگەندە ياردەمگە چاوىرغانلىقىنى ،ئەمما ئەفرايىمنىڭ ئۇلرنى وۇتقۇزمىغانلىقىنى جاۋاب .بېرىدۇ ئىىكى ئۇرۇش ۋە »شىببتلېت« وىنىقى — 12:4–6 يىفتاھ ىىلئادلىق ئەرلەرنى يىغىپ ،ئەفرايىم بىلەن ئۇرۇش وىلىپ ،ئۇلرنى مەغلۇپ وىلىدۇ .ىىلئادلىق ئەرلەر ئىئوردان دەرياسىنىڭ يوللىرىنى ئىگىلىۋالىدۇ .وېچىپ كېتىۋاتقان ئەفرايىملىقلر ئاروىغا چېكىنىشكە ئۇرۇنغاندا ،واراۋۇللر ئۇلردىن »شىببتلېت« وۆزىنى ئېيتىشنى چەلەپ قىلىدۇ .ئەفرايىم تىلى »ش« تاۋۇشىنى تەلەپپۇز وىللمىغاچقا ،ئۇلر ئۇنى »وىببتلېت« دەپ چەلەپپۇز قىلىدۇ .بۇ .تىل جەھەتتىكى ئالدامچىلىق ئۇلرنى ئاشكارىليدۇ ،نەتىجىدە 42،000ئەفرايىملىق وىرغىن وىلىنىدۇ يىفتاھنىڭ ئۆلۈمى — 12:7 .يىفتاھ ئالەمدىن ئۆتۈشتىن بۇرۇن ئالتە يىل ئىسرائىلىيەىە ھۆكۈم وىلىدۇ .ئۇ ىىلئاد شەھەرلىرىنىڭ بىرىگە دەپنە وىلىنىدۇ
قىسىم :مۇھىم دەرولەر ۋە چۇرمۇشقا چەچبىقلش2- خۇدا قتغلنغان ۋە رەت قىلىنغانلرنى ئىشلىتەلەيدۇ 1. واۋاق :يىفتاھ ئۆزىنىڭ كېلىپ چىقىشى سەۋەبىدىن ئائىلىسى تەرىپىدىن ووغلنغان ،ئەمما خۇدا ئۇنى پۈتۈن بىر مىللەتنى وۇتقۇزۇش .ئۈچۈن تاللىغان قتللىنىشىانلىقى :ھەرىىز ئۆتمۈشىڭىز ،ئائىلە كېلىپ چىقىشىڭىز ياكى ئىنسانلرنىڭ رەت وىلىشى سىزنىڭ پوتېنسىيالىڭىزنى بەلگىلىشىگە يول وويماڭ .خۇدا دائىم جەمئىيەت نەزەردىن ساوىت وىلغان ياكى ئىنكار وىلغان شەخسلەرنى ئادەتتىن تاشقىرى .مەوسەتلەرىە يېتىش ئۈچۈن ئىشلىتىدۇ وۆزلىرىڭىزنى واقلشنىڭ مۇھىم ئەھوىيىتى )ئۆچكۈر قەوەملەرنىڭ خەۋپى( 2. واۋاق :يىفتاھ روھىي وىزغىنلىق ۋە ئەنسىزلىكتىن ئالدىراپ ،كېرەكسىز وەسەم ئىچىپ ،شەخسىي جەھەتتىن ئېغىر پاجىئەىە سەۋەب .بولدى قتللىنىشىانلىقى :سۆزلەرنىڭ سالمىقى زور .بىز ئىمپۇلسلىق ۋەدىلەر ،ھېسسىياتقا تولغان بايانلر ياكى بېسىم ئاستىدا بېرىلگەن ۋەدىلەردە ئېھتىيات وىلىشىمىز كېرەك .ھەوىقىي ئىمان خۇدانىڭ ھۆكۈمرانلىقىغا ئىشىنىدۇ ،چۈنكى ئۇ »پارا بېرىش« ياكى ئۇنىڭ بىلەن .ئالدىراش ۋەدىلەر ئاروىلىق سودىلىشىشقا ئۇرۇنمايدۇ )ۋائىز (5 ،2 :5
4
گىلئادلىق يىفتاھ
چارىخىڭىزنى بىلىش ۋە ھەقىقەچتە چۇرۇش 3. واۋاق :يىفتاھ پەوەت بىر رەھىمسىز جەڭچى ئەمەس ئىدى؛ ئۇ ئىسرائىلنىڭ تارىخى ۋە خۇدانىڭ ئەتراپتىكى مىللەتلەر بىلەن تۈزىەن .ئەھدىنامىسىنى چوڭقۇر بىلەتتى .ئۇ زوراۋانلىققا كىرىشتىن بۇرۇن دىپلوماتىيە ۋە تارىخىي ھەوىقەتنى ووللنغان قتللىنىش :ئۆزىڭىزنى خۇدانىڭ سۆزىنىڭ ھەوىقىتى ۋە تارىخىي رېئاللىققا ئاساسلڭ .ئېتىقادىڭىزنىڭ ئاساسىنى بىلىش سىزىە .تەنقىدچىلەرىە جاۋاب بېرىش ،تووۇنۇشلرنى ئەوىل بىلەن ھەل وىلىش ۋە يالغان ئەيىبلەشلەرىە وارشى تۇرۇش ئىمكانىيىتى بېرىدۇ غۇرۇر ۋە قەبىلىۋازلىقنىڭ ۋەيران قىلغۇچ چەبىئىتى 4. واۋاق :ئەفرايىملىقلر يارىلنغان غۇرۇر ،ھەسەتخورلۇق ۋە وەبىلىۋى خۇدبىنلىقنىڭ تۈرتكىسىدە ئىدى ،نەتىجىدە ئون مىڭلىغان .ئىسرائىل خەلقىنىڭ جېنىغا زامىن بولغان مەنىسىز ئىچكى ئۇرۇش كېلىپ چىقتى قتللىنىشىانلىقى :ئېتىقادچىلر ئارىسىدىكى )ياكى جەمئىيەت ۋە ئائىلىلەر ئىچىدىكى( غۇرۇر ۋە كىچىك رىقابەتلەر ئىچكى ئىتتىپاولىقنى بۇزۇۋېتىدۇ .كىمنىڭ شان-شەرەپكە ئېرىشىشى توغرىسىدا تالش-تارتىش وىلىشنىڭ ئورنىغا ،بىز خۇدانىڭ پادىشاھلىقى ۋە .ئۆزئارا ووللشنى ئالدىنقى ئورۇنغا وويۇشىمىز كېرەك نۇقسانلىق ئىنسانىي ئەوۋابلر ۋە ئىلھىي پەزل 5. واۋاق :يىفتاھ يېڭى ئەھدە ئىمان زالىدا كۆرسىتىلگەن )ئىبرانىيلرغا ،(11:32ئەمما ئۇنىڭ ھاياتى ئېغىر خاتالىقلر ،ئويلىمىغان .وارارلر ۋە رەھىمسىز وەبىلىلەر ئۇرۇشى بىلەن خاراكتېرلەنگەن قتللىنىشىانلىقى :خۇدا بۇزۇلغان ،نۇوسانلىق كىشىلەر ئاروىلىق ئىش وىلىدۇ .بىزنىڭ خاتا تاللىشىمىز يەنىل ئازابلىق دۇنياۋى ئاوىۋەتلەرنى ئېلىپ كەلسىمۇ ،خۇدانىڭ رەھمىتى ،ھەتتا بۇ يۈرەكنىڭ چېتى واتتىق بولسىمۇ ،ئىختىيارلىق بىلەن ئىشلەيدىغان وەلبنى .وۇتقۇزاليدۇ
يېڭى ئەھدەدىكى يىفتاھ ئىبرانىيلرغا يېزىلغان خەچنىڭ -11بابىدا )كۆپىنچە »ئىمان زالى« دەپ ئاتىلىدۇ( ،يەفتاھ ئىنجىل تارىخىدىكى ئۇلۇغ وەھرىمانلر ۋە وەھرىمانلر واتارىدا كۈتۈلمىگەن ۋە شەرەپلىك تىلغا ئېلىنىدۇ .ئۇنىڭ سوتچىلر ناملىق ھېكايىسىدە خاتىرىلەنگەن پاجىئەلىك نەتىجىلەر ۋە ئەخلوىي ئىككىلىنىشلەرنى نەزەرىە ئالغاندا ،ئۇنىڭ بۇ بابقا كىرىۈزۈلۈشى يېڭى ئەھدەنىڭ ئىمان ،مېھىر-شەپقەت ۋە ئىنسانىي .كەمچىلىكلەرىە وانداق وارايدىغانلىقىنى چوڭقۇر چۈشىنىشكە ياردەم بېرىدۇ ئىبرانىيلرغا يېزىلغان خەت -11بابتا يىفتاھنىڭ ئىسوى قانداق كۆرۈنىدۇ 1. :ئىبرانىيلرغا 34-11:32دە تىلغا ئېلىنغان يەنە نېمە دەيمەن؟ چۈنكى ۋاوتىم يەتمەيدۇ ،ىىدېئون ،باراق ،سامسون ،يىفتاھ ،داۋۇت ،سامۇئىل ۋە پەيغەمبەرلەر ھەوقىدە« ،سۆزلەشكە .ئۇلر ئىمانى ئاروىلىق پادىشاھلىقلرنى بويسۇندۇرغان ،ھەوقانىيەتنى ئەمەلگە ئاشۇرغان ،ۋەدىلەرىە ئېرىشكەن ،شىرلرنىڭ ئاغزىنى توسقان ،ئوتنىڭ زوراۋانلىقىنى باستۇرغان ،وىلىچنىڭ ىىرۋىكىدىن وېچىپ وۇتۇلغان ،ئاجىزلىقتىن كۈچلەنگەن ».جەڭدە باتۇر بولغان ،ياتلرنىڭ ووشۇنىنى ووغلپ چىقارغان .2يېڭى ئەھدە نۇقتىسىدىن مۇھىم چۈشەنىىلەر نۇقسانلىق ئىنسانىيەت ئىىىدە ئېتىراپ قىلىنغان ئىوان A. .سوتچىلر كىتابى ئىسرائىلنىڭ روھىي جەھەتتىن چېكىنىش دەۋرىنى تەسۋىرلەيدۇ ،يىفتاھنىڭ ھاياتى پاكىز ياكى ئىدىئال ئەمەس ئىدى ئۇ نىكاھسىز تۇغۇلغان بال ،سۈرىۈن» ،بىھۇدە ئادەملەر« نىڭ رەھبىرى ۋە ئالدىراپ وەسەم بېرىپ ،پاجىئە بىلەن ئاخىرلشقان بىر جەڭچى ئىدى .شۇنداوتىمۇ ،ئىبرانىيلرغا يېزىلغان خەتنىڭ -11بابىدا ئەۋلىيالر ئەخلوىي جەھەتتىن مۇكەممەللىككە ئاساسەن تىزىلغان ئەمەس؛ ئۇلر ئېتىقادقا ئاواوەن چىزىلغان .يېڭى ئەھدە يازغۇچىسى يىفتاھنىڭ ئىجتىمائىي كەمسىتىشلىرى ،وىيىن ئۆتمۈشى ۋە شەخسىي خاتالىقلىرىنى نەزەردىن ساوىت وىلىپ ،ئۇنىڭ ئىسرائىلىيە ئۈچۈن جەڭ وىلىش ئۈچۈن خۇداغا ئىشىنىپ والغانلىقىنى ئالھىدە تىلغا ئالىدۇ .يېڭى ئەھدەدىكى خۇدانىڭ ماختىشى ئىنساننىڭ نۇوسانسىزلىقىغا ئەمەس ،بەلكى ئۇنىڭغا بتلغان .ئىشەنىكە ئاساسلنغان
5
گىلئادلىق يىفتاھ
»ئاجىزلىقتىن كۈچلەندىك« B. .ئىبرانىيلرغا 11:34نۇرغۇن سوتچىلرنىڭ تەجرىبىسىنى »ئاجىزلىقتىن كۈچلەندۈرۈلدى« دېگەن سۆز بىلەن خۇلسىلەيدۇ يىفتاھنىڭ ئاجىزلىقى :ئۇ دەسلەپتە ئۆز وېرىنداشلىرى تەرىپىدىن ووغلنغان بىر چەتكە وېقىلغان ئادەم ئىدى )ھاكىملر (11:2ۋە .ئەنئەنىۋى ،ئاوسۆڭەك ئەۋلدىدىن مەھرۇم ئىدى خۇدانىڭ كۈچى :پەرۋەردىگارنىڭ روھى ئۇنىڭغا چۈشكەندە )ھۆكۈمدارلر ،(11:29ئۇنىڭ تەبىئىي كەمچىلىكى ۋە ئىجتىمائىي .سۈرىۈنلۈكى روھىي ھووۇق ۋە ھەربىي وۇتقۇزۇشقا ئايلندى
يېڭى ئەھدە باغلىنىشى :بۇ ،پاۋلۇسنىڭ كورىنتلىقلرغا -2خەت -12:9ئايەتتىكى دىنىي تەلىماتىغا بىۋاسىتە ماس كېلىدۇ ) »مېنىڭ » ).مېھىر-شەپقىتىم ساڭا يېتەرلىك ،چۈنكى مېنىڭ كۈچۈم ئاجىزلىقتا مۇكەممەللىشىدۇ وۆز ۋە دىنىي ئېتىقادچا نامايان بتلغان ئىوان C. يىفتاھ ئاممونلر بىلەن ئۇرۇش وىلىشتىن بۇرۇن ،ئىسرائىلىيە تارىخىغا ئاساسلنغان ئۇزۇنغا سوزۇلغان دىپلوماتىك ئالوىنى داۋاملشتۇرغان )ھاكىملر .(27–12 :11ئۇ جاسارەت بىلەن ئىسرائىلنىڭ پەرۋەردىگار خۇداسى بۇ زېمىننى ئۆز خەلقىگە بەرىەنلىكىنى جاكارلىغان ۋە» :ھۆكۈمدار پەرۋەردىگار بۈىۈن ئىسرائىل ئەۋلدلىرى بىلەن ئاممون ئەۋلدلىرى ئوتتۇرىسىدا ھۆكۈم .وىلسۇن« دەپ جاكارلىغان يىفتاھنىڭ ئىمانى ،پەقەت خۇدانىڭل ئەڭ ئالىي وتچىى ۋە ئىنسانىيەت پادىشاھلىقىنىڭ ھۆكۈمرانلىق قىلغۇچىسى ئىكەنلىكىگە .بتلغان ئىشەنىىسى بىلەن نامايان بتلدى .پادىشاھلىقلرنى بويسۇندۇرۇش ۋە جەڭدە باتۇرلۇونى ئاشۇرۇش دەپ تەسۋىرلەنگەن ئەھدىنىڭ رەھوىتىنىڭ كۈچى D. ئىبرانىيلرغا يېزىلغان خەتنىڭ -11بابىغا يىفتاھ ،سامسون ۋە ىىدېئون واتارلىق شەخسلەرنىڭ ووشۇلۇشى يېڭى ئەھدەنىڭ مۇھىم .تېمىسىنى ،يەنى قۇچقۇزۇش مېھىر-شەپقەچنى گەۋدىلەندۈرىدۇ .ئەىەر نىجاتلىق ۋە خۇدانىڭ رىزاسى پاك-پاكىز ئىپادىگە باغلىق بولغان بولسا ،يىفتاھ بۇ تىزىملىكتە بولمىغان بولتتى ئۇنىڭ بۇ ئىشقا ووشۇلۇشى ،خۇدانىڭ ئۇنىڭغا تايىنىپ ،بۇزۇلغان ،واليمىقان ۋە نۇوسانلىق كىشىلەر ئاروىلىق ئىشلەيدىغانلىقى .توغرىسىدىكى خۇش خەۋەرنى ئىلگىرى سۈرىدۇ كتنا ئەھدە بايانلىرىنى يېڭى ئەھدە خۇلوىسى بىلەن وېلىشتۇرۇش 3. يېڭى ئەھدە نۇقتىسى )ئىبرانىيلرغا (11
كتنا ئەھدە مەركىزى )ھۆكۈمدارلر (12–11
،روھىي ھەقىقەت :ئىشەنچ ئاروىلىق غەلىبە وىلىش .ئاجىزلىقنى يېڭىش ،خۇدانىڭ كۈچىگە تايىنىش
چارىخىي ۋە ئىنسانىي رېئاللىق :چەتكە وېقىلغان ھالەت ،واتتىق دىپلوماتىيە ،ئالدىراپ وەسەم بېرىش ،پاجىئەلىك يووىتىش ،ئىچكى .تووۇنۇش
چەكىتلەش :وىيىن شارائىتلردا ھەوىقىي ئېتىقاد .ئاروىلىق ئىشلەيدىغان خۇدانىڭ كۈچى
چەكىتلەش :ئىنسانلرنىڭ مۇرەككەپلىكى ۋە ئىسرائىلىيە وەبىلە دەۋرىدىكى .واليمىقانچىلىق
دەرس :جەڭدە جەڭ وىلىش ئۈچۈن خۇداغا .ئىشىنىدىغانلرغا مەڭگۈلۈك شەرەپ بېرىلىدۇ
دەرس :ئەخمەوانە سۆزلەر ۋە بۇزۇلغان ئىنسان سىستېمىسىنىڭ .كۈتۈلمىگەن ئاوىۋەتلىرى
6
گىلئادلىق يىفتاھ
يېڭى ئەھدە نۇقتىسىدىن ھاياچقا چەچبىقلش خۇدا وىزنى ئەڭ ناچار خاچالىقلىرىڭىز بىلەن بەلگىلىوەيدۇ :يىفتاھ يېڭى ئەھدەدە خۇدانىڭ وۇتقۇزۇش كۈچىگە بولغان ئىشەنچىسى بىلەن خاتىرىلەنگەن ،ئۇنىڭ پاجىئەلىك ئالدىراشلىق بىلەن بەرىەن ۋەدىسى بىلەن ئەمەس .مەسىھتە ،سىزنىڭ مىراسىڭىز ئۆتمۈشتىكى .خاتالىقلىرىڭىز بىلەن ئەمەس ،بەلكى ئىمان ۋە خۇدانىڭ رەھمىتى بىلەن شەكىللىنىدۇ ،ئىوان مۇكەموەل ئەمەس دەۋرلەردە ئۈنۈم بېرىدۇ :يىفتاھ ئەخلق جەھەتتىن واليمىقانچىلىققا تولغان بىر دەۋردە ياشىغان بولسىمۇ .ئۇ يەنىل خۇداغا ئىشەنگەن .ھەوىقىي ئىماننى نامايان وىلىش ئۈچۈن مۇكەممەل مۇھىتقا موھتاج ئەمەس ،پەقەت قترالغىل ئەمەس ،بەلكى قۇچقۇزغۇچىغا دىققەت قىلىڭ :ئىبرانىيلرغا يېزىلغان خەت 11ىە يىفتاھنىڭ كىرىۈزۈلگەنلىكى ئاجىز ئىنسانلرغا ۋەدىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشقا كۈچ بېرىدىغان مۇوەددەس كىتابتىكى ھەوىقىي وەھرىمان بولغان خۇدانى .كۆرسىتىپ بېرىدۇ
7