

AristeasKrataano
NNIANIMU
WɔAristeaskrataaaɛyɛnneɛmaaɛdansownaɛyɛtetede awɔasananyawɔsaanhomayimunomubiakomuno, yɛakɔakyirikyiriafiAdamneHawaho,nayɛakɔ akyirikyiriafiNsuyirinohoSaankyerɛweeyimayehu sɛneaadesammaabusuaawɔasanahyɛAsasenoso,a amanawɔwɔtumiteasewɔahomasoneanuonyammuno tumigyinatebeahorowano
Wobɛkenkannhomahoɔpɛfokɛseaodikannohoasɛm wɔha--PtolemyPhiladelphusƆpɛsɛɔboaboa“wiase nhomanyinaa”anogunenhomakorabeaaɛwɔAlexandria nomu.Awieikoraanowɔn’anigyeaɔwɔsɛobenya adwumakɛsebiakomu--YudafoMmarano--ɔsesa nnommum100,000degyesaanhomanoEbiaeyineboa ɛsenbiaraawɔatuawɔadwumabiakohopɛn.Ɛdentease soronkobiaentiNnommumfaKɛsenobaaawieima
NsɛmaesisiiwɔsaaasɛmyimunosiiwɔƆhemmaa Arsinoeawagyedinnonkwannamu,aowuiafe270 A.Y.B.
Asɛnnibeaasetrahonsɛmaɛkɔakyiri,asetramuɔhaw ahorowanaɛwɔhɔsaaberenohonkɔmmɔbɔyɛneaɛyɛ anigyekɛsenaɛdaadipefee.Ɛyɛadeaɛyɛnwonwaa wɔahuwɔsaammereyimusɛwubehuɔhenenone n’ahɔhosɛwɔrediagoruwɔnsɛmmisanemmuaehoberea wɔrediapontowno
Adwumaaɛtwetweadweneyinhyehyɛetesɛneaedidiso yi:
1NhomanoawohyiraasomaaFilocrates
2.Adeyɛawodikanyɛ:
(a)Nhomakorabeasohwɛfononyansahyɛaɛnesɛ wobegyeYudafoawɔafawɔnnnommumnodeagye nhomabi.
(b)Ahofadiawɔdemano
(c)KrataaaPhiladelphusdekɔmaaEleasar (d)Mmuaeno.
(e)Boayikuoawɔayiwɔnsɛwɔnkyerɛnwomanoaseno din
3.Adehyeakyɛdeahorowhonkyerɛkyerɛmu:
(a)Ponno(ebiaɛyɛdanmunneɛmaawɔayɛnofɛfɛɛfɛsen biaraawɔayɛpɛn)
(b)Ɔfoforonodeakyɛdema.
4Yerusalemhonkyerɛkyerɛmu
(a)Asɔredan(nensu-adwumanhyehyɛe)
(b)Adeyɛno.
(c)Abankɛseno
(d)Kurowno
(e)Nkuraase.
5Eleasarakwaaba
6Eleasarnkyerɛkyerɛmuaɔdemaewɔmmaranoho(eyi yɛnyansaaemudɔ).
7Agyedeno
8Apontowno(nsɛmmisanemmuae72)
9.Nwomanonkyerɛaseɛ.
TI1.NKYEKYƐMU
BereawɔdeYudafoNnommumkɔɔMisraimno,Ptolemy Philadelphusdanehoadisɛobiaodikanaɔpɛnhomaho ɔpɛfokɛseƆpɛsɛonyanhomaahorowaɛwɔwiasenyinaa wɔnenhomakorabea;sɛneaɛbɛyɛaobenyaMoseMmara noɔkasɛɔdennommum100,000bɛsesasaaadwumanoa ɔteɛmsɛ,"Ɛyɛadomketewaabiampa!"
1Esianesɛmaboaboansɛmanoamaabakɔsɛmawɔbɛkae aɛfamensrahwɛamekɔɔYudafoSɔfoPanyinEleasar nkyɛnnoho,naesianesɛwo,Filocrates,sɛneawohwere hokwanbiaraawodebɛkaemeno,wodesikakɛseasie bereawoanyaakontaabuaɛfaneaɛkanyanm’asɛmpatrɛw adwumanohoneneaentiamereyɛnohonti,mabɔ mmɔdensɛmɛkyerɛwasɛmnomunkyerɛkyerɛmuaemu dahɔamawo,efisɛmihusɛwowɔadesuahodɔaefi awosumu,suaɛyɛyɛonipaagyapadeaɛkorɔnsenbiara-sɛɔbɛbɔmmɔdenberenyinaasɛ‘ɔdebɛkanenimdeɛne neawanyaho’sɛebiaɛnamabakɔsɛmsuasoanaasɛdenam nsɛmaesisinoankasamukyɛfaaobenyaankasaso 2Ɛnamsaakwanyiso,ɛnamnneɛmaaɛkorɔnsenbiaraa ɛfanehoso,naɔkranosihɔpintinnwɔahotewmu,naɛde nebotaeasionyamesompaso,botaeaɛkorɔnsenbiarano, ɛdeeyididwumasɛnekwankyerɛfoamfomsobiaranni honaɛnamsonyaatirimpɔwpɔteebi.
3Ɛyɛmeahofamaamedehwehwɛnyamesommunimdeɛ naɛmaameyɛɛabanananmusifoɔadwumanomaaɔbarima amakanehoasɛmno,anan’ankasamanfoɔneafoforɔbu noobuokɛseɛ,wɔnesubanpanen’anuonyamnyinaaho, nanaɔwɔnkrataaaɛsomboɔpaamaYudafoɔawɔwɔ n’ankasamanmuneamannɔnensasesodekyerɛɔsoro mmaranoase,wɔwɔnmmarahowɔdeYudafonkyerɛwde akyerɛwwɔnwomanhomaso
4Afeimedeanigyegyeesaaananmusifodwumadibeayi, efisɛneaedikankoraano,minyaahokwansɛmede YudafonnommumaɔheneagyadewɔnfiiYudeakɔɔ Misraim,bereaodiikannyaakurowyinaodiiMisraim asasesonkonimnoananmusrɛɛɔheneno
5Ɛfatasɛmekasaaasɛmyinsokyerɛmo,ɛfirisɛmegyedi sɛmo,ɛnammosuwɔkronkronyɛhonemotemama nnipaawɔteaseɛsɛdeɛmmarakronkronnoteɛno, mobɛtieasɛmamebɔmetirimsɛmedebɛtoguanontɛm ara,ɛfirisɛwoankasawofirisupɔnosoabayɛnnkyɛn
AristeasKrataano
nnansayiaranawohoperewosɛwobɛtebiribiaraaɛtaa kyekyeɔkrano.
6Berebiaatwamnso,medenokwasɛmahorowa misusuwiisɛɛfatasɛmekafaYudafoabusuanohonoho kyerɛwtohɔkɔmaamo,--kyerɛwtohɔaminyafiiMisraim asaseawonimnhomasenbiaranoasɔfompanyinawonim nhomasenbiaranohɔ
7Sɛdeɛmohoperemosɛmobɛnyasaanneɛmaaɛbɛtumi aboaadwenenohonimdeɛno,metenkasɛɛyɛm’asɛdeɛ sɛmedensɛmaɛwɔmetuminyinaabɛmamo
8Ɛsɛsɛmeteasɛdeɛkorɔnoarankawɔwɔnanawɔwɔsu korɔnoarahonansometenkawɔmohotitireɛfirisɛ mowɔapɛdeɛaɛyɛanimuonyamsaa,naɛnamsɛɛnyɛme nuankoarawɔsubanmu,ɛnsuakoraawɔmogyamu,na mmomwonemeyɛbaakowɔpapayɛakyidiemunso
9Efisɛanigyeawonyafisikakɔkɔɔanaaagyapadefoforo biaraaadweneaemunnɔbunomubiaramfamfasokoro noarammatesɛamammerɛakyidineadesuaayɛsɛede nyano.
10Nansosɛneaɛbɛyɛamemfannianimasɛmaɛwaredodo mmamombrɛno,mɛtoam’asɛmnomunsɛmsoprɛkopɛ 11DemetrioaofiPhalerum,aɔyɛɔhenenhomakorabea titraninonyaasikapii,aatirimpɔwnesɛɔbɛboaboa nhomaaɛwɔwiasenyinaaano,sɛneaobetumibiara
12Ɔnamadetɔnenkyerɛweesodiiɔhenenoatirimpɔwho dwumasɛneaobetumibiara
13Berebianamewɔhɔno,wobisaanosɛ,Nhomampem ahenaɛwɔnhomakorabeahɔ?naobuaese,'Bborompem ahanu,Oɔhene,namɛbɔmmɔdendaakyentɛmarasɛ mɛboaboankaeɛnonsoano,sɛdeɛɛbɛyɛawɔbɛduru mpemahanu.'Wɔkakyerɛmesɛɛfatasɛwɔkyerɛw Yudafommaranaɛfatasɛwonyabaabiwɔmo nhomakorabea!
14‘Dɛnnaesiwwokwansɛwobɛyɛeyi?’ɔhenenobuae. ‘Wɔdebiribiaraaɛhohiaahyɛwonsa!
15Demetriobuaesɛ:‘Ɛsɛsɛwɔkyerɛase,efisɛwɔYudafo manmuno,wɔdenkyerɛwdesoronkobididwuma(sɛnea Misrifonsowɔnkyerɛwdesoronkobi)nawɔkakasa soronkobi
16WɔkyerɛsɛwɔdeSiriakasadidwuma,nansoɛntesaa; wɔnkasayɛsoronkokoraa’
17Naɔhenenoteeasɛmnomunokwasɛmnyinaaaseno, ɔhyɛɛsɛwɔnkyerɛwkrataankɔmaYudafoƆsɔfoPanyinno sɛneaɛbɛyɛan’atirimpɔw(awɔakahoasɛmdedaw)no abam
18Esianesɛnamisusuwsɛbereadusɛmɛhyɛahwehwɛde noso,anametaadetoSosibiusaofiTarentumneAndreas, awɛmfopanyinnoanimsɛwɔmfawɔnhommaYudafoa ɔhenenoagyadewɔnfiiYudeano--efisɛbereaɔnam ahonyadepaneakokoduruawɔakaabomsoamanentuaa ɔdebaaCoele-SyrianePhenikemantamnonyinaasono ayɛyiyenoissue,bereanaɔrebɔɔmannohumawɔabrɛ wɔnhoaseno,ɔden’atamfonobineafoforoaɔtewwɔn sokɔɔnnommumfamu
19WɔnaɔdewɔnfiriiYudafoɔmanmukɔɔMisraimno dodoɔannsuampemɔha
20Eyinommuno,ɔdeakodemaannipampemaduasaa wɔpawwɔndewɔnkɔtenaaasraafodɔmmuwɔnkuraase amansinmu
21(Nampoansanasaabereyirebano,naYudafobebree nePersianinoabaMisraim,nawɔberebiaatwamnomu no,nawɔasomaafoforonsoakɔMisraimsɛwɔnkɔboa
PsammetichuswɔɔsatuaɔkotiaaEtiopiafohenenomu NansonaeyinomdɔɔsotesɛnnommumaLagusba Ptolemydewɔnkɔeno)
22SɛneamakadedawnoPtolemypaweyinommuneaeye senbiara,mmarimaanawɔwɔnkwannamunawɔda nsowwɔwɔnakokoduruho,naɔdeakodehyɛɛwɔn,nanso afoforonomunnipadɔmkɛseno,wɔnanawɔanyinyin dodoanaasɛwɔyɛmmofradodomasaaatirimpɔwyi,ne mmeanonso,ɔtewsokɔɔnkoasommu,ɛnyɛsɛɔpɛsɛɔyɛ eyifin’ankasapɛmu,nammomn’asraafoawɔkaesɛ wɔyɛakatuawɔhonohyɛɛnonnwumaanawɔayɛwɔɔko muno
23Esianesɛ,sɛneayɛakadedawno,manyahokwana ɛbɛmawɔanyaahofadinti,medensɛmaedidisoyikasa kyerɛɛɔheneno‘Mommmayɛnnyɛnnipaanteasennim araamayɛmayɛnnneyɛekwanmayɛdeatosɛmnobɛma yɛnnsɛm
24Esianesɛmmaraaɛnyɛsɛyɛpɛsɛyɛkyerɛwnkona mmomyɛpɛsɛyɛkyerɛasensoyɛYudafoabusuakuwno nyinaadenti,nteasebɛnnayebetumianyaamayɛn ananmusifodwumadibeabereawɔnmudodowaɛtesaa dasoarawɔnkoasomtebeamuwɔw’ahennimuno?
25Wommɔborɔhunuaɛyɛpɛneahonyadeɛmuno,gyae wɔnawɔdewɔnahyɛnkoasomaɛyɛawerɛhoɔsaamuno, ɛfirisɛsɛdeɛmahununo,Onyankopɔnaɔdewɔnmmara maawɔnnoneOnyankopɔnaɔkuraw’ahenniemu
26WɔsomOnyankopɔnkoronoara--Awuradene AmansanBɔfono,tesɛnnipaafoforonyinaa,sɛneayɛn ankasa,Oɔhene,ɛwomsɛyɛdedinahorowfrɛno,tesɛ Zeus1anaaDis
27Saadinyinayɛnnananomawɔdikannodemaanoyie, sɛdeɛɛbɛyɛaɛbɛkyerɛsɛƆnoawɔnamnesodenkwaama nneɛmanyinaanaabano,ɛhohiasɛɔyɛAmansanno SotefoɔneAwurade.
28Faadesammanyinaanyɛɔdɔhonhwɛsodenamwɔna wɔdewɔnahyɛnkoasommuawubegyaewɔnnoso’
29Beretiaabiakyino,bereanamerebɔmpaeaemuyɛ denakyerɛOnyankopɔnsɛƆmfaɔhenenoadwenensihɔ sɛneaɛbɛyɛawɔbɛmannommumnonyinaaanyaahofadi-(efisɛadesammaabusuano,esianesɛwɔyɛOnyankopɔn abɔdenti,Ɔnonaɔwosowwɔnnaonyawɔnsonkɛntɛnso 30ƐnontimedempaebɔahodoɔbebreefrɛɛNeaɔdiakoma sosɛdeɛɛbɛyɛawɔbɛhyɛɔhenenomawadim’abisadeɛso.
31Ɛfirisɛnamewɔanidasoɔkɛseɛwɔnnipanonkwagyeɛ hoɛfirisɛwɔmaameawerɛhyɛmusɛOnyankopɔnbɛma mempaebɔmmamu.
32Nasɛnnipafiadwempamuhyehyɛadeyɛbidehwehwɛ treneenennwumaaɛyɛanimuonyama,AdeNyinaaso TumfoɔNyankopɔndewɔnmmɔdenbɔnewɔnatirimpɔw baasɛmaɛdimu)--ɔhenenomaanetisonaɔdeanigyeɛ animhwɛɛmesobisaesɛ,‘Wosususɛwɔbɛkanmpempem ahe?
33Andreasanaogyinahɔnobuaesɛ,‘Wɔborompemɔha kakra
34Ɔhenenokaasɛ,‘Ɛyɛadomketewaabiampa,sɛ Aristeasbisayɛn!
35AfeiSosibiusneafoforobianawɔwɔhɔnokaasɛ ‘Yiw,nansoɛbɛyɛtowaɛfatamamoayamyenosɛwode saammarimayihokwanbɛmasɛahofamaadeyɛma Onyankopɔnaɔkorɔnno.
36AdeNyinaasoTumfoɔNyankopɔnahyɛwoanuonyam kɛsenawɔamawosoasenw’agyanomnyinaawɔ
AristeasKrataano
anuonyammunaɛfatasɛwodeasedaafɔrebɔaɛsenbiara wɔwotumimumaNo.’
37Esianesɛn’anigyeesaansɛmyihokɛsentiɔhyɛɛsɛ wɔmfasikaawɔdegyeenokaasraafonoakatuaho,na wɔmfadrakmaaduonummawuranomnowɔakoabiaraho, nawɔmfaɔmanfonhyehyɛebimmanawɔmfannommum nohonkrataankaho
38Ɔdaaanigyeɛkɛseɛadiwɔadwumanomu,ɛfirisɛɛyɛ Onyankopɔnnaɔmaayɛnatirimpɔwbaanenyinaamuna ɔhyɛɛnosɛɛnyɛwɔnawɔnen’agyaasraafoɔbaaMisraim nkoaranammomobiaraaɔbaahɔansanasaaberɛnoreba anaaakyiriyiwɔdenoabaahennienomu
39Wɔkyerɛɛnosɛagyedesikanobɛborotalenteahannan.
40Misusuwsɛɛbɛyɛneamfasowɔsosɛwɔdeahyɛdeno bibɛhyɛmu,efisɛsaakwanyisono,ɔheneaOnyankopɔn maanotumisɛonnyennipadɔmawɔdɔɔsosaankwano ayamyeaɛdaadipefeenaɛdaadikɛse
41Ɔhenenoahyɛdeɛnokɔɔsosɛdeɛɛdidisoɔyi:‘Wɔna wɔsomwɔyɛnagyadɔmmuwɔɔsatuoawɔdetiaaSiriane FoinikenentuaawɔdebaaYudafoɔmansononyinaamu naYudafoɔnnommumbɛyɛɛwɔndeanawɔdewɔnsan baaAleksandriakuroneMisraimasasesoanaawɔtɔnwɔn maaafoforɔ--nasaaaransonannommumbiaraanawɔwɔ yɛnasasesoansanasaaberɛnorebaanaanawɔwɔhɔ wɔdebaahawɔɛnoakyi--wɔhwehwɛsɛwɔnawɔwɔ nnommumawɔtesaanyinaamaahofadiprɛkopɛ,na wonyadrakmaaduonuwɔwɔntibiaramusɛagyedesika
42Asraafoɔnobɛgyesaasikayisɛakyɛdeɛawɔdebɛka wɔnakatuaho,naafoforɔnonsobɛfiriɔhenesikakorabea
43Yɛsususɛnaɛneyɛnagyapɛnhyianaɛnsɛsɛwɔde wɔnyɛnnommumnawɔnasaseawɔsɛeewɔnneYudafoɔ awɔdewɔnkɔɔMisraimnoyɛasraafoɔanifereɛadeyɛ
44Asadeaɛhweeasraafoɔnosowɔɔkomunoyɛasadea ankaɛsɛsɛwɔgyenonyinaa.
45Nannipanoawɔbɛtewwɔnsoakɔnkoasommudeaka honoyɛntɛnkyeakoraa
46Dɛmntsi,osiandɛwogyetomdɛyɛayɛsudɛyɛdze atɛntreneebɛmanyimpanyinaarananetitirenohɔna wɔdzenkoayɛtsebeabimuwɔntɛnkyeamu,naosiandɛ yɛbɔmbɔdzendɛyɛnenyimpanyinaarabedinoyiedɛ mbrɛatɛntreneenaonyamesompahwehwɛno,yɛahyɛ,wɔ Yudafononyimpaawɔwɔnkoasomtebeabiaramuwɔhɛn ahenninofãbiaraho,dɛwɔnawɔwɔbinobɛnyasika dodoɔawɔahyɛnonawɔamawɔnahofadienaobiara renkyerɛsɛɔkyɛwɔn’asɛdeɛaɔdihodwumamu
47Wɔnnansaakyiwɔsaaahyɛdeɛyiawɔtintimakyino, ɛsɛsɛwɔhyehyɛnkoadinmaasraafoɔawɔayiwɔnsɛ wɔnyɛyɛnapɛdeɛno,nawɔdewɔnawɔafawɔn nnommumnomunnipabɛbantɛmara
48Ɛfirisɛyɛsususɛɛbɛyɛmfasoɔamayɛnneyɛnnsɛmsɛ wɔdeasɛmnobɛbaawieeɛ
49Obiaraan’anigyehonobetumidensɛmaɛfaobiaraa onnimmaranosohoama,nasɛwɔkyerɛsɛɔbarimanodi fɔaɔbɛyɛn’akoa;nansowɔden’agyapadebɛhyɛadehye sikakorabeanonsa’
50Bereawɔdeahyɛdenobaesɛwɔnkenkannkyerɛɔhene nomaɔmpenesono,nansiesieiafoforononyinaakuramu gyekasasin‘nnommumbiaraanawɔwɔasasenosoansa nasaaberenorebaanaasɛwɔdewɔnbaahawɔɛnoakyi,’ nawɔneayamyenenekomakɛsemunoɔhenenodesaa asɛmyihyɛɛmunaɔhyɛɛsɛwɔmfasikaawɔdemaa wɔhwehwɛsɛwɔdegyenononyinaakɔtohɔneasraafo
dɔmnoakatuasoahwɛfoneahemfosikakorabea adwumayɛfo,naentiwosiiasɛmnohogyinaenawogyee mmaranotoomwɔnnansonntam
51Mmoaawɔdemaaogyenoborootalenteahanum aduosia;efisɛnankokoaapiiawɔwɔnufunohonewɔn maamenomnyaaahofadi
52Bereawɔbisaaasɛmmisasɛebiaɛsɛsɛwotuatalente aduonunyinaawɔeyinomhono,ɔhenenohyɛesɛwɔnyɛ, nasaanaɔdiinegyinaesienohodwumawɔɔkwanaɛkɔ akyirisenbiaraso
TI2.NKYERƐKYERƐMU
Ɛkyerɛsɛneawɔyɛɛɔmannonsɛmhokyerɛwtohɔawɔde ahwɛyiyesenbiarayɛeAbanRedTapeaWɔdeDiDwuma WɔpawboayikuwaemufoyɛbaanumsɛwɔnkɔƆsɔfo PanyinaɔwɔYerusalemnonkyɛnnawɔnyɛnhyehyɛema wɔnsesaWɔdeAristeasnaɔhwɛananmusifonoso
1Bereawɔyɛɛeyiwieino,ɔhyɛɛDemetriosɛɔnkyerɛw nkaebiaɛfaYudafonhomaahorowawɔkyerɛweenoho 2EfisɛnaMisraimahemfoyinamahyɛdeahorowsona ɛyɛɔmanhonsɛmnyinaapɛpɛɛpɛ,nanawɔnyɛbiribiara wɔɔkwanaɛyɛmmerɛwanaasɛwɔanhyɛda
3Naentimedenkaeɛnonenkrataanobiahyɛmu, akyɛdeɛdodoɔawɔdekɔmaanoneemubiarasu,ɛfirisɛ wɔnmubiaradiimuwɔanuonyamnemfiridwumaho nimdeɛmu
4Neaedidisoyiyɛnkaedinobi.Demetrionkaeawɔde maaɔhenekɛseno‘EsianesɛwoamameakwankyerɛO ɔhene,sɛwɔboaboanwomaaɛhianawɔdeawiewo nwomakorabeanoano,nawɔsiesiedeeaasɛenonti,mede ahwɛyiyeaɛkyɛnsodemehoamasɛmɛmaw’apɛdeɛaba mu,naseeseimewɔnsusuiɛaɛdidisoɔyiamedebɛto w’anim.
5Yudafommaranhomaahorow(aafoforokakraabikaho) nninhomakorabeahɔ
6WɔdeHebrinkyerɛwdenekasaakyerɛwnawɔde ahwɛyiyeakyerɛase,naennyinahɔmmamfitiase nkyerɛweenosɛneawɔnawonimnobɔmeamanneɛno; ɛfirisɛwɔnnyaaɔhenehwɛaɔbɛbɔwɔnhobanda.
7Ɛhohiasɛwɔmayeinomyɛpɛpɛɛpɛmamo nwomakorabeaɛfirisɛmmaraaɛwɔmuno,ɛfirisɛɛfiri ɔsoromuno,nyansaahyɛmumanankekaebiaranniho.
8Eyintiakyerɛwfommarimaneanwensɛmakyerɛwfone abakɔsɛmakyerɛwfopiiatwewɔnhoafinhomaahorowyi nemmarimaawɔatraasenawɔretraasesɛneaɛnenohyia nohoasɛm,efisɛwɔnasetrahoadweneyɛkronkronnaɛyɛ nyamesomdekɛse,sɛneaHecataeusaofiAbderakano.
9Sɛɛyɛw’ania,Oɔhene,wɔbɛtwerɛkrataaakɔmaƆsɔfoɔ PanyinaɔwɔYerusalemnosɛɔnsomampanimfoɔnsia mfiriabusuakuobiaramu--mmarimaawɔabɔbraaɛkorɔn nawɔnmmaramunimdeɛpaa--nayɛahununsɛntitiriwa wɔnmudodoɔnoarayɛadwene,naentisɛyɛnya nkyerɛaseɛaɛyɛpɛpɛɛpɛa,yɛbɛtumideatobaabiaɛdaadi wɔɔkwanaɛfatasoadwumaankasanew’atirimpɔw 10Mayiyediaɛbɛkɔsodaanyɛwodea!’
11Bereawɔdenkaediyimaeno,ɔhenenohyɛesɛ wɔnkyerɛwkrataankɔmaEleasarwɔasɛmnoho,na wɔmfaYudafonnommumawogyeewɔnnonsoho kyerɛwtohɔmma.
AristeasKrataano
12Naɔmaasikakɔkɔɔtalenteaduonumnedwetɛtalente aduɔsonneaboɔdenaboɔbebreedeyɛɛnkuruwane nkuruwaneponneasanomnkuruwa
13Ɔhyɛɛwɔnanawɔwɔn’akoradeɛsononsosɛwɔmma adwumfonokwanmmawɔnpawnneɛmabiaraawɔbɛhia amaatirimpɔwno,nawɔmfasikatalenteɔhankɔmadebɔ afɔremmaasɔredannoneahiadeɛfoforɔ
14Sɛmedenkrataanobisimoanima,mɛmamoadwini nohonsɛmnyinaaƆhenenokrataanotuummirikasɛnea edidisoyi:
15‘ƆhenePtolemydenkyianenkyiakɔmaaƆsɔfoPanyin Eleasar
16EsianesɛYudafoɔbebreewɔhɔawɔateteyɛn ahemmanmuaPersiafoɔnofaawɔnfiriiYerusalemkɔeɛ wɔwɔntumiberɛmunebebreeawɔnem’agyabaa Misraimsɛnnommumnti--yinommudodoɔnoaranaɔde wɔnguuasraafoɔmunaɔtuaawɔnakatuaaɛkorɔnsene sɛdeɛɔtaayɛno,naberɛaɔkyerɛɛwɔnakannifoɔ nokorɛdieno,ɔsiiabankɛseɛnaɔdewɔnhyɛɛwɔnnsa sɛdeɛɛbɛyɛaMisraimfoɔkuromhɔfoɔnobɛyɛawɔde wɔnabɔhu
17Name,berɛameforooahenguano,mefaaayamyeɛ subankyerɛɛmemanfoɔnyinaara,netitirenowɔwɔna nawɔyɛmomanfoɔnoho--magyennommumbɛboro mpemɔha,atuawɔnwuranomguasoboɔaɛfataamawɔn, nasɛdabiwɔamnnipadɔmnoakɔnnɔsoayɛwonkurɔfoɔ bɔnea,mayɛwɔnatua
18Adweneaɛkanyanm’adeyɛnoayɛɔpɛamewɔsɛmɛyɛ adewɔnyamesommunamedeasedaafɔrebɔama Onyankopɔnaɔkorɔnnosɛmakuram’ahennimuwɔ asomdwoeɛneanimuonyamkɛseɛmuwɔwiasenyinaara mu
19Bionso,monkurɔfoɔanawɔwɔnkwannamuno, magyewɔnakɔm’asraafoɔmu,newɔnanawɔfatasɛ wɔbatamenipasuhonawɔfatasɛasɛnnibeanomu ahotosoɔno,medewɔnasihɔwɔabandibeamu
20Afeiesianesɛmehoperemesɛmɛdam’anisɔadi akyerɛsaammarimayineYudafoɔawɔwɔwiasenyinaa neawoɔntoatoasoɔaɛdasoararebanonti,masigyinaeɛ sɛwɔbɛkyerɛmommaraaseafiriHebrikasaawɔdedi dwumawɔmomunomuakɔHelakasamu,amawɔde nwomayiakaahemfonwomafoforɔaɛwɔme nwomakorabeanoho.
21Sɛmopawmpanyimfobaanumfimommusuakuwmu biaramu,mmarimaawɔnasetrayɛfɛnawotumikyerɛase, naɛbɛyɛayamyenem’ayɛyɛdehoakatua,sɛneaɛbɛyɛa akasakasahonsɛmmisamuno,yebetumiahuatemmua nnipadodownoarapenesono,efisɛnhwehwɛmunoho hiasenbiara
22Mewɔanidasosɛmenyadinkɛsedenamadwumayia mɛyɛso
23MasomaAndreas,m’awɛmfoɔpaninneAristeas-mmarimaamebuwɔnkɛseɛ--sɛwɔmfaasɛmnonkɔtomo animnawɔmfadwetɛtalenteɔha,m’afɔrebɔamedebɛbɔ asɔredannomuabaaɛdikanneafɔrebɔnenyamesom amannefoforɔmmamo
24Sɛwobɛtwerɛmeafaw’apɛdeɛhowɔsaansɛmyimua, wobɛmameadomkɛseɛnawoamameadamfofabɔhyɛ foforɔ,ɛfirisɛw’apɛdeɛnyinaabɛyɛntɛmsɛdeɛɛbɛyɛyie Akyire!
25Eleasarbuaakrataayisɛneaɛfatasɛ:‘ƆsɔfoPanyin EleasardenkyiakɔmaƆhenePtolemyn’adamfoankasa
26M’apɛdeɛaɛkorɔnpaanewoyiedieneƆhemmaa Arsinoe,wonuabea,newommayiedie.
27MensomehoatɔmeMensaakawokrataanona w’atirimpɔwnew’afotupanoamam’aniagyekɛse.
28Mefrɛɛɔmannonyinaaboomnamekenkankyerɛɛwɔn sɛneaɛbɛyɛawobehumohoamodeamayɛnNyankopɔn no
29Mekyerɛɛwɔnnsonkuruwaamosomaano,sikaaduonu nedwetɛaduasa,nkuruwaanumneahosohyirapon,ne dwetɛtalenteɔhaawɔdebɛbɔafɔrebɔnenneɛmaaɛhia asɔrefieno
30Andreas,monkoaawɔhyɛnonipaanomubaako,ne Aristeas,nnipapanenokorɛfoɔ,awɔdansowwɔwɔn adesuamu,nawɔfataɔkwanbiarasosɛwɔyɛmo nnyinasosɛmaɛkorɔnnemoatirimpɔwaɛteneneeno ananmusifoɔnaɔdesaaakyɛdeɛyibrɛɛme.
31Saammarimayidewonkranomaamenawɔnnsakaa mmuaeɛaɛnewokrataanohyiaMepenebiribiaraaɛyɛ mfasoɔmawosoɛwommposɛw’abisadeɛnoyɛsoronko koraa
32Ɛfirisɛmoamayɛnmanfoɔmfasoɔkɛseɛayɛnwerɛ remfiridawɔakwanpiiso.
33Ntɛmaranamebɔɔafɔreɛmaawo,wonuabea,womma, newonnamfonom,naɔmannonyinaabɔɔmpaeɛsɛwo nhyehyɛɛnobɛdiyiedaa,naAdeNyinaasoTumfoɔ Nyankopɔnakoraw’ahenniesowɔasomdwoeɛmuwɔnidi mu,nammarakronkronnonkyerɛaseɛnoayɛmfasoɔama wonawɔadihodwumayie.
34Wɔnnipanonyinaaanimno,mepawmpanyimfo baanumfiiabusuakuwbiaramu,mmarimapanenokware, namedeyɛnmmaranobiasomamonkyɛn.
35Ɛbɛyɛayamye,Oɔhenetenenee,sɛwodenkyerɛkyerɛ masɛ,sɛwɔwiemmaranonkyerɛaseɛnoarapɛa,wɔbɛsan demmarimanoabayɛnnkyɛndwoodwoo.Akyire!
36Mpanimfoɔnodinnie:Abusuakuoaɛdikannomune Yosef,Hesekia,Sakaria,Yohane,Hesekia,Elisa
37AbusuakuwaɛtosoabiennomuneYuda,Simon, Samuel,Adaeus,Matatia,Esklemia
38AbusuakuwaɛtosoabiɛsanomuneNehemia,Yosef, Teodosio,Baseas,Ornias,Dakis.
39AbusuakuwaɛtosoanannomuneYonatan,Abraeus, Elisa,Anania,Kabrias
40AbusuakuwaɛtosoanumnomuneIsak,Yakob,Yesu, Homeda,Simon,Lewi
41AbusuakuwaɛtosoasianomuneYuda,Yosef,Simon, Sakaria,Samuel,Selema.
42AbusuakuwaɛtosoasonnomuneHomeda,Sedekia, Yakob,Isak,Yesia,Nateo.
43AbusuakuwaɛtosoawotwenomuneTeodosio,Yason, Yesu,Teodoto,Yohane,Yonatan
44AbusuakuwaɛtosoakronnomuneTeofilo,Abraham, Arsamos,Yason,Endemia,Daniel.
45AbusuakuwaɛtosodunomuneYeremia,Eleasar, Sakaria,Baneas,Elisa,Dateo
46AbusuakuwaɛtosodubiakonomuneSamuel,Yosef, Yuda,Yonate,Kabu,Dositeo
47AbusuakuwaɛtosodumiennomuneIsael,Yohane, Teodosio,Arsamos,Abiete,Hesekiel
48WɔnnyinaayɛaduɔsonmmienuSaanammuaeɛa Eleasarnenennamfonomdemaaɔhenekrataanoteɛ.
AristeasKrataano
wɔadwumanotrɛwnyinaamu,maentinawontuminhu nkwaanonhyiamuanaampowɔanhu.
41Naponnomudurunnsuabasafafã,entiɛbɛyɛsɛ adwumanonyinaagyeetalentebebree.
42Esianesɛɔhenenoampɛsɛɔdekanekɛsehonti,ɔsɛee sikakoronoaraaankawɔbɛhwehwɛsɛponnobetumiayɛ kɛsea
43Nabiribiarawieenosɛdeɛnenhyehyɛɛteɛ,wɔɔkwana ɛyɛnwonwanaɛyɛnwonwapaaso,wɔadwiniaɛnsɛsɛ wɔsuasuaneahoɔfɛaɛnnintotoho
44Nkuruwaawɔdefrafranomuno,wɔdesikakɔkɔɔna ɛyɛɛabien,nawɔdeadwininsusuwsoaɛyɛnsenia nsusuwsofiasekosimfinimfini,nawɔdeadwinimu ahokokwawkɛsedeaboaɛsombohyehyɛɛnsenianontam
45Afeina‘maeander’biwɔhɔanesorokɔyɛbasafa baako,nen’anim.wɔdeaboaɛsomboaɛwɔkɔlaahorow piiayɛ,aɛdaadwinnimummɔdenbɔkɛseneahoɔfɛadi
46Namosaicbiwɔyeiso,awɔayɛnosɛrhombus,aɛtesɛ asaunaɛkɔduruanopɛɛ.
47Wɔmfimfinino,akyɛmnketewaawɔdeaboɔdenaboɔ ahodoɔnaɛyɛeɛ,awɔdesisihɔsesa,naɛsononesu,ane tɛtrɛtɛnnsuansennsateaannan,maawɔnhwɛbeayɛfɛ.
48Nasukookoaɛrefefɛwafɛfɛdebiwɔanonoatifi,na wɔasesabobeakuwakuwaatwahoahyia
49Saaberenonasikankuruwanosisi,naemubiarakura mubɛboronkukuabien
50Dwetɛnkuruwanowɔbaabiaɛyɛtorotoro,nawɔyɛɛno anwonwakwansotesɛneawɔayɛsɛwɔdehwɛahwehwɛ, maentibiribiaraawɔdebɛbɛnwɔnnodaadipefeempo senahwehwɛmu
51Nansoɛrentuminyɛyiyesɛyɛbɛkyerɛkyerɛadwene ankasaasaaadwinniahorowyidebaaadwenenosoberea wowieeno
52Ɛfirisɛ,berɛawɔwieesaankukuoyinawɔdesisii nkyɛnkyɛn,kanenodwetɛkuruwanaafeisikakɔkɔɔ,afei dwetɛfoforɔ,naafeisikafoforɔno,animawɔdemaeɛno yɛneawontuminkyerɛkyerɛmukoraa,nawɔnawɔbaasɛ wɔrebɛhwɛnonoantumiantetewwɔnhoamfirianiwaa ɛhyerɛnneahwɛdeɛaɛyɛanigyeɛnomu
53Nánsusuwiiahorowaahwɛdenodebaenoguahorow.
54Berɛannipahwɛɛsikankukuono,nawɔnadweneyɛɛ adwinibiarahonhwehwɛmuaedimũno,wɔnakraani gyeiwɔahodwiriwmu.
55Bionsobereaɔbarimabipɛesɛɔden’anikyerɛdwetɛ nkukunoso,bereaegyinan’animno,naɛtesɛnea biribiarahyerɛnwɔbaabiaogyinanoho,naɛmaawɔna wɔrehwɛnoanigyeikɛse
56Entiɛrentuminyɛyiyeankasasɛwɔbɛkyerɛkyerɛ adwinnimuahoɔfɛaɛwɔadwinniahorownomunomu
57Sikakɔkɔɔnkuruwaawɔdebobenhwirenkyerɛwwɔ mfinimfinino
58Nawɔpamatɛkyɛneatɛkyɛnengoduanwenewɔabon nohonawɔdeaboɔaɛsombohyɛɛmu
59Mmoaadwumanoafãaakanowɔyɛɛnowɔnhwɛsoɔ ahodoɔmu,ɛfirisɛwɔmaaɛyɛɛanimuonyamsɛwɔbɛwie biribiarawɔɔkwanaɛfataɔhenenoanuonyamso
60Wɔasɛmfuabaakomuno,yɛbɛtumiakasɛ,nannwuma biaranniɔhenenosikakorabeaanaafoforɔbiaramuaɛne yeinomyɛpɛwɔneboɔanaaadwinimunimdeɛmu
61Ɛfirisɛɔhenenoannwenwɔnho,ɛfirisɛnaɔpɛsɛɔnya animuonyamwɔnenhyehyɛɛaɛkyɛnso
62Ɛfirisɛmpɛnpiinonaɔbun’aniguneabanadwumaso, naɔdeneberɛneadwumfoɔnodidwumawɔnedadwen musɛwɔbɛwiebiribiarawɔɔkwanaɛfatabaabiawɔde akyɛdeɛnobɛkɔnoso.
63Entiwɔyɛɛbiribiarawɔkɛseɛmu,sɛdeɛɛfataɔhenea ɔsomaaakyɛdeɛnoneɔsɔfoɔpaninaɔyɛasasenosodifoɔ no
64Naaboɔaɛsomboɔbiarannihɔ,ɛfirisɛnaɛnnsua mpemanumnawɔdediidwumananenyinaasõ
65Wɔdeadwinnihonimdeɛaɛyɛsoronkosenbiaradii dwuma,maentinaaboneadwininoboyɛsikakɔkɔɔno mmɔhoanum
TI4.NKYERƐKYERƐMU
Afɔrebɔnohonsɛmaemudahɔ.Sɛneaasɔfonoyɛpɛpɛɛpɛ amfomsobiarannihonodansowOrgyaɛyɛ atirimɔdensɛmAsɔredannonenensu-adwumaho nkyerɛkyerɛmu.
1Medesaaakyɛdeɛnohonkyerɛkyerɛmuyiamamoɛfiri sɛmesusuusɛɛhohia
2Asɛmaedihɔwɔasɛmnomuneyɛnakwantuayɛkɔɔ Eleasarnohokyerɛwtohɔ,nansoneaedikankoraano mɛmamoɔmannonyinaahonkyerɛkyerɛmu
3BereayeduuYudafoasasesonoyehuukurownosɛɛda Yudeanyinaamfinimfiniwɔbepɔwbiatifi
4Wɔbepɔwnoatifino,nawɔasiasɔrefienowɔ n’anuonyamnyinaamu.
5Naafasuommiɛnsaanesorokɔborobasafaaduɔsonna netentennenetɛtrɛtɛneɔdannonhyehyɛɛatwahoahyia 6Náadannonyinaayɛfɛnaneboyɛdenaebimmaeda koraa
7Naɛdaadisɛwɔansɛeɛkabiarawɔɔponnonenneɛmaa wɔdekyekyerenneɛmaaɛdebataɔponnonnuaho,ne sɛneaɔdannoatifinogyinapintinnnoho
8Sɛneawɔyɛɛntamanonsoneɔkwanawɔfaasonohyia pɛpɛɛpɛ.
9Nanentamaesianemframaaɛrebɔntinoretummirika daa,nabereanawɔdesaakankyeeyidinkitahofiasena ntamanopuekɔsorosenbiarano,ɛmaaɛyɛnwonwaaɛyɛ anigyeaɛkameayɛsɛonipantumintetewnehomfimu
10Naafɔrebukyianosinonebeaeɛnoankasaneɔhyeɛ afɔdeɛawɔdeogyahyewwɔsonohyia,nanawɔna wɔbɛnhɔnonsoteɛ
11Naɔkwanbiaɛkɔfamnkakrankakra,nawɔasiesieno sɛneaɛfatasɛneaɛbɛyɛawɔbɛdanoadi,nanaasɔfoa wɔsomnonohyɛnwerantade,kosiwɔnnanase
12Asɔredannohwɛapueifamnan’akyikyerɛatɔefam.
13Wɔdeaboasisifamhɔnyinaa,nawɔatotofamakosi mmeaeawɔahyɛno,nawɔdensuobɛhohoromogyaaɛfiri afɔrebɔnomu,ɛfirisɛwɔdemmoampempembebreebɔ afɔdeɛwɔhɔwɔafahyɛnnamu.
14Nansuonsowɔhɔaɛnsa,ɛfirisɛabɔdeɛmuasubura bebreepuefiasɔredannomu
15Bionso,aburaaɛyɛnwonwanawontuminkyerɛkyerɛ muwɔasasease,sɛneawɔkyerɛɛmeno,aɛwɔakyirikyiri anammɔnanumtwaasɔredannobeaenohohyia,naemu biarawɔnsuafiriaennianosɛneaɛbɛyɛansubɔnten ahorownobom
16Nawɔdekɔbereakyekyereyeinomnyinaarawɔasene afasuonoho,nawɔdeapetepetebebreeapetewɔnso,na wɔdeahwɛyiyekɛseɛayɛadwumanofãbiara
AristeasKrataano
47AkyinnyebiarannihosɛnammarimaaEleasarresoma wɔnakɔnenkyɛnnowɔsaasuahorowyi.
48Naɔtaakantamsɛɔremmammarimanonkɔdasɛɛyɛ n’ankasakokoamanigyeɛbikɛkɛnaɛyɛadweneaɛkanyan no-nansoɛyɛɔmanmmanonyinaamfasoɔntinaɔresoma wɔn
49Efisɛ,ɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,asetrapanogyinammarano mummaraawobediso,nasaaawieiyinamatiesonaɛba senakenkanso
50Efieyinensɛmafoforoaɛtesaamuno,naɛdaadi pefeesɛneanaɔwɔwɔwɔnhonoyɛ
TI6.NKYERƐKYERƐMU
Nkyerɛkyerɛmuaɛfankurɔfonoamannehoaɛkyerɛnea asɛmfua,"Efĩ"kyerɛ."Onyankopɔn-Gyidi"nomuade titiriwnenemfiaseNkyekyem48-44denipaduahonimdeɛ Nyamesuhonkyerɛkyerɛmuaɛyɛfɛma
1Ɛfatasɛyɛkansɛmaɔdemaedebuaayɛnnsɛmmisano hoasɛmtiawa
2Ɛfirisɛmesususɛnnipadodoɔnoarapɛsɛwɔhunu nneɛmabiwɔmmaraaɛwɔmmaramunobiho,titiredeɛ ɛfanamneanonneɛnemmoaawɔgyetomsɛwɔnhontew ho
3Bereayebisaaneaentia,esianesɛabɔdebiakopɛna ɛwɔhɔnti,wobummoabinomsɛwɔnhontewsɛwobedi, naafoforonsohontewsɛwɔbɛkawɔnmpo(efisɛɛwomsɛ mmaranoyɛahwɛyiyewɔnsɛmdodownoarahode, nansoɛyɛahwɛyiyetitiriwwɔnsɛmtesɛeyinomho)no, ofiinemmuaeasesɛneaedidisoyi:
4Ɔkaesɛ:‘Mohwɛsɛneayɛnasetrakwanneyɛnfekubɔ nyawɔyɛnso;ɛdenamabɔnefoawɔnewɔnbɔsono, nnipakyerewɔnabrabɔbɔnenawɔyɛmmɔbɔfowɔwɔn nkwannanyinaamu;nansosɛwɔneanyansafone aniferefotea,wonyaɔkwanawɔbɛfasoaguanafinimdeɛ awonnimunawɔasiesiewɔnasetra
5Yɛnmmarahyɛfonodiikandeonyamesompanetrenee nnyinasosɛmahorownotoohɔnaɔdeduaansɛntitiriw biara,ɛnyɛbaraawɔbaraawɔnarakwanammomnhwɛso ahorowaɔdediidwumanso,dekyerɛɛbɔneaepirawɔn neasotweaOnyankopɔndemawɔnawodifɔno
6ƐfirisɛɔdiikandaanoadisɛOnyankopɔnbaakopɛna netumidaadiwɔamansannyinaaramu,ɛfirisɛnetumidi ahyɛbaabiaramananneɛmaannipayɛwɔkokoamwɔ asasesonomubiarantuminkwatiNenimdeɛ
7Naneaonipayɛnyinaaneneaɛbɛbadaakyenyinaada adimaNo
8Ɔyɛɛsaanokorɛyihoadwumayienaɔmaaemudaahɔ no,ɔkyerɛɛsɛsɛonipadwenesɛɔbɛyɛbɔnempoa--na ɔrenkahweesɛɔbɛyɛnoankasaa,--ɔrenkwatisɛwɔbɛhunu no,ɛfirisɛɔmaaɛdaaadipefeesɛOnyankopɔntumiahyɛ mmaranonyinaamu.
9Ofiiasefinemfiaseno,ɔtoaasokyerɛesɛadesamma nyinaagyedisɛanyamepiiwɔhɔgyeyɛnankasa,ɛwom sɛwɔnankasawɔtumikɛsesenabɔdeawɔsomwɔnkwa node
10Nasɛwɔdeabonennuayɛahonia,wɔkasɛwɔyɛwɔna wɔayɛbiribiamfasowɔsoamankwanoahoninawɔsom wɔn,ɛwomsɛwɔwɔadanseaemudahɔaɛkyerɛsɛwonni nkatebiarade.
11Naɛbɛyɛnkwaseasɛmkoraasɛyɛbɛsususɛobiara bɛyɛɛonyameɛnamnenhyehyɛɛnti
12Efisɛwɔnawɔyɛɛnonofaanneɛmabiawɔabɔdedaw noarakwanawɔnamkabomsokyerɛesɛwɔwɔmfaso foforo:ɛnyɛwɔnankasanawɔbɔɔadenomunneɛma,na entiɛyɛnkwaseasɛmnenkwaseasɛmsɛnnipabɛyɛnnipa anyametesɛwɔnankasa.
13Ɛfirisɛyɛnmmerɛyimuno,nnipabebreewɔhɔawɔyɛ nnoɔmanenwomasuapiisenetetemmarimaawɔayɛwɔn anyame,nansowɔremmawɔnkɔsomwɔnda.
14Wɔnawɔyɛɛsaaanansesɛmyinewɔnawɔkyerɛwee nosusuwsɛwɔyɛHelafoanyansafosenbiara
15Adɛnntinaɛhiasɛyɛkannipafoforɔawɔnaniagyeho, Misraimfoɔnewɔnawɔtesaa,awɔdewɔnhotowuram mmoanemmoaawɔweaneanantwiahodoɔdodoɔnoara so,nawɔsomwɔn,nawɔbɔafɔdeɛmawɔnberɛawɔte aseɛneberɛawɔawuwunyinaa?
16AfeiesianesɛyɛnMmarahyɛfonoyɛonyansafona Onyankopɔnamanoakyɛdetitiriwsɛɔntenneɛmanyinaa asenti,ohuubiribiaraaɛkɔakyiri,naɔdedadeafasune afasuawontuminhyɛsotwaayɛnhoban,sɛneaɛbɛyɛa yɛneamanaakanomubiararenfrafrakoraa,nammom yɛamfayɛnhontranipaduaneɔkramuayɛnhotew,a yɛdeyɛnhoafiadwenehunubiaraho,nayɛasomAde NyinaasoTumfoɔNyankopɔnbiakoaɔkorɔnsenabɔde nyinaa
17EntiesianesɛMisraimasɔfoatitiriwnoahwɛnsɛmpii muyiye,nawonimyɛnnsɛmnti,wɔfrɛyɛn“Onyankopɔn mmarima”
18Eyiyɛabodinaɛnyɛadesammankaenodeanammom wɔnawɔsomnokwareNyankopɔnnonkutoodea
19WɔnawɔakanonyɛnnipaawofiOnyankopɔnna mmomwɔyɛaduanneanonnenentade.
20Nawɔnsubannyinaamawonyaawerɛkyekyewɔsaa nneɛmayimu,wɔmmuwɔnhohwee,gyewɔnnneɛma nyinaamu.
21Wɔyɛnnkurɔfoawɔtesaanomuwɔwɔnnkwanna nyinaamuno,neawosusuwhotitiriwneOnyankopɔn tumidi.
22Ɛnontinaakyiwadeɛbiaraansɛeyɛn,anaankɔmmɔdie bɔneansɛeyɛnabrabɔno,ɔdeahoteɛhommarabɔɔyɛnho banwɔafanunyinaa,naɛkaadeɛyɛdi,anaayɛnom,anaa yɛdeyɛnnsaka,anaayɛteanaayɛhunu
23Nanso,sɛyɛbɛkanoɔkwanbiarasoa,nneɛmanyinaa yɛpɛwɔwɔnabɔdemuamansɛmdimu,efisɛtumibiako naedinenyinaaso,nansonteaseaemudɔwɔankorankoro asɛmbiaramuaentiyɛtweyɛnhofinneɛmabiayɛdebedi dwumahonayɛnanigyeafoforoawɔtaadedidwumaho.
24Mfatohontimɛtummirikaakɔnsɛntitiriwbaakoanaa mmienusonamakyerɛkyerɛmuakyerɛmo.
25Ɛnsɛsɛmohweasewɔadweneaɛyɛanimtiaabuaɛnesɛ mpɔtorɔnentɛteanenneɛmaafoforoaɛtetesaantina Mosedeahwɛyiyekɛsehyehyɛɛnemmaranomu
26Wɔyɛɛsaaayɛyɛdeɛyinyinaaraɛnamteneneeyɛntide boahwehwɛpapayɛnesubanaɛyɛpɛ
27Efisɛnnomaaayɛdedidwumanonyinaayɛmmerɛw nawɔdansowwɔwɔnahotewho,nawodiaburowne atokoahorowahorow,tesɛsɛnhwɛsono,mmorɔnoma, mpɔtorɔ,mmoadabi,akɔre,akɔrenso,nennomaaafoforoa wɔwɔsaakuwyimunyinaa
28Nansonnomaaawɔabarawɔnnomubehusɛwɔyɛ wuramnawodinam,nawɔnamahoɔdenawɔwɔsodi afoforosoatirimɔdensɛm,nawɔdeatirimɔdensɛmnya
AristeasKrataano
aduandenamnnomaaawɔnhoyɛdenawɔabobɔwɔndin wɔatifihɔnoawɔkyerewɔnnoso.
29Naɛnyɛsaanko,nammomwɔkyerenguammaane nguammaa,nawɔpirannipanso,sɛwɔawuwuanaasɛwɔte ase,naentiɔnamwɔndinaɔbɔɔwɔndinsɛwɔnhontew sono,ɔnamwɔnsomaasɛnkyerɛnnebisɛwɔna,wɔnnti wɔhyehyɛɛmmara,ɛsɛsɛwɔdetreneedidwumawɔwɔn komamunaɛnsɛsɛwɔyɛatirimɔdenwɔobiarasomfawɔn hontowɔnankasaahoɔdensoanaasɛwowiawɔnbiribiara, nammomwɔkyerɛwɔnasetrakwansɛneaatɛntreneekyerɛ, sɛneannomaaawɔayɛmmerɛwayɛakawɔnhoasɛm dedawnodiapɔw-mu-teɛteɛahorowaenyinwɔasaseso nawɔnyɛatirimɔdensɛmnkɔsɛewɔnankasaabusuafono. 30Entiyɛnmmarahyɛbaguaninokyerɛkyerɛɛyɛnsɛɛnam akwantesɛeyinomsonawɔdensɛnkyerɛnnema anyansafo,sɛɛsɛsɛwɔyɛatreneefonawɔmfabasabasayɛ nnidwumabiara,nawɔkwatisɛwɔbɛyɛatirimɔdensɛmwɔ afoforosodewɔnhoatowɔnankasaahoɔdenso
31Naesianesɛwobunosɛɛnsɛsɛyɛdeyɛnnsabɛka mmoaawɔnhontewsaampo,sɛneawɔakahoasɛmno, esianewɔnsubanpɔteenti,soɛnsɛsɛyɛyɛahwɛyiyebiara anyɛsaaayɛnankasasubanansɛeakodusaaara?
32Ɛnontimmaraaɔdeatohɔnyinaaaɛfadeɛwɔmaho kwanwɔnnomaanemmoafoforɔyihono,wahyɛmmara anebotaeɛnesɛɔbɛkyerɛkyerɛyɛnabrabɔpahoadesua.
33Efisɛabɔnenanasempaapaemunensateaaawɔpaapae munoatirimpɔwnesɛɛbɛkyerɛkyerɛyɛnsɛɛsɛsɛyɛyɛ nyiyimwɔyɛnankorankoronneyɛemuaadweneaɛnesɛ yɛdesubanpabɛyɛ
34Nayɛnnipaduanyinaaahoɔdennenedwumadigyina yɛnmmatineyɛnakwaaso.
35Entiɔhyɛyɛnsɛyɛnhunusɛɛsɛsɛyɛdenyiyimyɛyɛn nneyɛeɛnyinaasɛdeɛteneneegyinapɛnteɛ,--titiriwɛfirisɛ yɛatetewyɛnhoafiriadesammankaeɛnohopefee.
36Nannipaafoforɔdodoɔnoaradeahohorabɔguuwɔn hofi,nawɔnamsaayɛsoyɛamumuyɛkɛseɛ,naamanne nkuropɔnnyinaadennebɔneaɛtesaahoahoawɔnho.
37Naɛnyɛnnipankonawɔnewɔndanammomwɔgu wɔnankasaɛnanomnewɔnmmabeampohofi
38Nansowɔayiyɛnafibɔneaɛtesaaho.
39Nannipaawɔatewwɔnhowɔɔkwanayɛadikanaka hoasɛmnosono,Mmarahyɛfononsokyerɛsɛwɔwɔnkae akyɛde.
40Efisɛmmoanyinaa"awɔnnanmuapaapaenawɔwe cud"gyinahɔmaneawɔafiasenonkaehosɛnkyerɛnne
41Efisɛadeyɛaɛmawɔweakutunonyɛbiribifoforobiara sɛnkwaneasetrahonkae
42Ɛfirisɛwɔtaadeaduaneboankwa,ɛnontiɔtuyɛnfowɔ TwerɛKronkronnomunsowɔsaansɛmyimusɛ:“Ampa sɛwobɛkaeAwuradeaɔyɛɛsaanneɛmaakɛseɛne anwanwadeɛnowɔwomuno”
43Nasɛwɔnyinsɛnwɔnyiea,ɛdaadisɛwɔyɛakɛseɛne animuonyam;neaedikanno,nipaduanoawɔkyekyene sɛneaaduannosineankorankoroakwaabiaraawɔpaapae muneneaɛsensaano,nkateahorownonhyehyɛe,adwene nodwumadinekankyeeaaniwanhu,nenneyɛepɔteea ɛyɛntɛmntɛmneadwinniahorowaohunodaadwempaa ennianoadi
44Ɛnontiɔhyɛyɛnfosɛyɛnkaesɛ,ɔsorotuminode ahokokwawaedimũnaɛkoraafãhorowayɛadikanaka hoasɛmnoso
45Nawahyɛberenebeaebiaraagyiraesɛneaɛbɛyɛa yɛbɛkaeOnyankopɔnaodiyɛnsonaɔkorayɛnsonodaa.
46Ɛfirisɛaduaneneanonneɛhoasɛmno,ɔhyɛyɛnsɛ yɛmfanefãbimmɔafɔreɛnaafeintɛmarayɛnaninnye yɛnaduaneho.
47Bionso,ɔmayɛnnkaeɛhosɛnkyerɛnnewɔyɛnntadeɛ so,nasaaaransonawahyɛyɛnsɛyɛmfaɔsoronsɛma wɔkaeɛnonhyɛyɛnapononeyɛnaponososɛnkaeɛ Onyankopɔn
48Nayɛnnsasonso,ɔhyɛpefeesɛwɔmfaagyiraehyɛdeɛ nonhyɛmu,naɔkyerɛpefeesɛɛsɛsɛyɛyɛadeyɛbiarawɔ teneneemu,kaeyɛnankasaabɔdeɛ,naɛkyɛnnenyinaano, Onyankopɔnsuro.
49Ɔhyɛnnipanso,berɛawɔdafamkɔdanawɔsɔretipbio no,sɛwɔndweneOnyankopɔnnnwumaho,ɛnyɛasɛmmu nko,nammomɛnamnsakraeɛneadweneawɔdebawɔn so,berɛawɔrekɔda,newɔnnyanensoawɔbɛhwɛpefeeso, sɛdeɛnsakraeɛaɛfirisaatebeayimubaakomukɔbaako munoyɛɔsoronaɛnteaseɛ.
50Mpremprenwɔakyerɛsɛneamfatohoaɛkyɛnsowɔ nyiyimnenkaehonoakyerɛmo,sɛneayɛnnkyerɛaseaɛfa "asenaapaapaeneakutuawɔwe"hokyerɛno.
51Efisɛwɔanhyehyɛyɛnmmaranokwaanaasɛsɛnea adweneaedikanaɛbaaadwenemunote,nammom nokwarenenteaseaɛteɛawɔkyerɛnti.
52Efisɛɔnamakwankyerɛaɔdemawɔnamneanonnene nsɛmpɔteeaɛfansaawɔdekaobihonosohyɛyɛnsɛ yɛnyɛanaasɛyentiebiribiaraayensusuwhoanaasɛyɛmfa nteasetumiayɛdebedidwumaɔkwammɔnesonomfayɛn honhyɛntɛnkyeamu
53Wɔwurammmoansofamno,wobetumiahu nnyinasosɛmkoronoara
54Efisɛɔkramannempɔtorɔnemmoaawɔtesɛeyinoma wɔakahoasɛmpefeenosubansɛeade.
55Mpɔtorɔgubiribiarahofinawɔsɛeno,ɛnyɛwɔn ankasaaduannkontinammomwɔmabiribiaraaɛbɛtɔwɔn kwansosɛenoyɛneamfasonnisokoraamaonipa.
56Weaselkuwnonsoyɛsoronko:efisɛneawɔakanoda nkyɛna,ɛwɔsubiaɛyɛfĩ:Ɛnamasosonyinsɛnnaɛnam anosoba.
57Naɛyɛyeintinawɔabuadeyɛaɛtesaaarasɛɛhontew wɔnnipamu
58Ɛdenamneawɔnamasomunyanyinaaawɔdewɔnho hyɛkasamusono,wɔdeafoforohyɛbɔnemunawɔnyɛefĩ biara,nawɔnankasahoagufĩkoraaesianenyamesompa hofĩnti.
59Namohene,sedeewoakaakyereyenno,tenekoraase oyennipaawotesaa.'
60Afeimekaasɛ'Mesususɛwokyerɛwɔnawɔbɔ amanneɛno,ɛfirisɛɔdewɔntoayayadeɛneowuoaɛyɛ yawmudaa'
61‘Yiw,’obuaese,‘yeinomnemmarimaamepɛsɛmeka wɔn;ɛfirisɛsɛwɔwɛnnnipasɛea,ɛyɛadeɛaɛnkɔ kronkron
62Nayɛnmmarabarayɛnsɛyɛmfaasɛmanaanneyɛeɛ mpiraobiara
63Ankaɛsɛsɛmensɛmtiawaaɛfasaansɛmyihonoma mogyedi,sɛwɔdeteneneeadwenenaɛyɛɛyɛnmmara nyinaara,nawɔanhyehyɛbiribiarawɔTwerɛKronkronno muawɔannweneanaanteaseɛbiarannimu,nammomne botaeɛnesɛɛbɛmayɛatumiwɔyɛnabrabɔnyinaaramune yɛnnneyɛeɛnyinaaramuamayɛatumidetreneeadi
AristeasKrataano
13Naɔhenenodeayeyiawɔdemaawɔnaakanomaano no,ɔbisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnawanyaahofadieafiri ehumu?
14Naɔkaasɛ,'Bereaadwenenohusɛɛnyɛbɔnebiara,na Onyankopɔnkyerɛnokwankɔafotuoaɛyɛanimuonyam nyinaaso'
15Ɔhenenokyerɛesɛɔpenesonaobisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛ dɛnnawatumiakuraatemmuaɛteɛmuberenyinaa?
16Naobuaese,'Seodeamanehunuaetonnipasonosi n'anisodaanaohuseeyeOnyankoponnaogyeyiediefiri ebinomnsamnaodeebinombaanimuonyamne animuonyamkɛseɛmu'
17Ɔhenenofiayamyemugyeeɔbarimano,naobisaanea odihɔnosɛɔmmuaasɛmmisaaɛnesɛ,ɛbɛyɛdɛnna watumiakwatiasetraaahotɔneanigyewom?
18Naɔbuaasɛ,‘Sɛɔkaedaasɛɔyɛahemmankɛseɛbi sodifoɔnennipakuobebreewura,naɛnsɛsɛɔden’adwene sinneɛmafoforɔso,nammom,ɛsɛsɛɔdwenesɛdeɛ ɔbɛtumiamawɔnyiedieayɛyie.ƐsɛsɛɔbɔOnyankopɔn mpaensosɛneaɛbɛyɛawɔremmuaninguasɛyɛdebiara so’
19Bereaɔhenenoyiinoayɛno,obisaaneaɔtosoduno sɛ,ɛbɛyɛdɛnnawahuwɔnawɔnenoredinsisino?
20Naobuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛɔhwɛɛsɛwɔnawɔkane honoyɛadebɔmuadeɛnasɛwɔkurammaraaɛfataa wɔdedikanwɔapontoɔneagyinatukuomu,newɔnntam nkitahodiɛnyinaamu,awɔnnkɔakyirintrahyeɛaɛfatada wɔakwaabaanaaabrabɔhonsɛmfoforɔmu.Nanso Onyankopɔnbɛtwew’adweneakɔanuonyamnyinaaso’ Ɔhene
21Bereaɔhenenodaan’anisodenneennennaɔkamfoo wɔnnyinaammiakommiako(wɔwɔnanawɔwɔhɔnyinaa nkamfomu)no,wɔdankɔɔapontownoaseanigyeso
22Naadekyeeno,bereawɔdehokwannomaeno,ɔhene bisaaonipaaodihɔnosɛ:Dɛnneanibiannasoaɛyɛhusen biara?
23Naɔbuaasɛ,‘Sɛɔbarimabinnwennemmanaɔbɔ mmɔdenbiarawɔwɔnnwomasuamuaEfisɛberenyinaa yɛmmɔOnyankopɔnmpaemmayɛnankasanammomyɛn mmananhyirabiaraayɛwɔndea.Ɔpɛayɛwɔsɛyɛnmma benyaahosodinonamOnyankopɔntumisonkutoonaɛba’ 24Ɔhenenokaasɛwakasayienaafeiobisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnawayɛɔmanhodɔ?
25Obuaesɛ:‘Ɛdenamadweneaɛnesɛeyesɛobibɛtra n’ankasakuromnawawunoawobɛmaatraw’adwenemso Amannɔneawɔtranodeanimtiaabubrɛahiafonaaniwu baadefosotesɛneawɔapamwɔnesianensɛmmɔnedibi nti.Sɛwodemfasoɔmaobiara,sɛdeɛmoyɛdaanoa, Onyankopɔnbɛmaobiaraadomwonawɔabuwosɛɔman hodɔfoɔ"
26Bereaɔhenetieeɔbarimayiwieino,obisaaneaodihɔ nosɛ,ɛbɛyɛdɛnnaɔneneyereatraasomdwoemu?
27Naobuaasɛ,‘Ɛdenamhuawohusɛmmeafiawosumu yɛwɔntirimyɛdennawɔwɔahoɔdenwɔwɔnankasa akɔnnɔakyidimu,nawɔnamnsusuwiihunusosesawɔn adwenempofirim,nawɔnsuyɛmmerɛwtitiriwƐhohiasɛ yɛnewɔnbedinyansamnayɛanhyɛakasakasa.Wɔasetra muabrabɔaedimuntiɛsɛsɛɔkwankyerɛfonohubotaea ɛsɛsɛɔden’akwankɔsoƐnamOnyankopɔnmmoaa wɔbɛfrɛwɔnnkutoosonannipabetumiakyerɛasetrakwan ankasakwanberenyinaa’
28Ɔhenenokyerɛɛneaɔpeneso,naobisaaneaodihɔno sɛ,ɛbɛyɛdɛnnawatumidenehoafimfomsoho?
29Naobuaasɛ,‘Sɛwobɔwotirimyɛadeberenyinaana woannyeabususɛmnnida,nammomwoankasawosɔ nsɛmawɔkakyerɛwonohwɛnawodew’ankasaatemmuo siadesrɛawɔdeakyerɛwonohogyinaenawodibiribiara sowɔw’atemmuhannmua,wohobɛfirimfomsoɔho,O Ɔhene.NansosaanneɛmayihonimdeɛnenediyɛƆsoro tuminoadwuma’
30Ɔhenenoanigyeesaansɛmyihono,obisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnawadenehoafiabufuwho?
31Naɔkaadebuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛɔhunusɛɔwɔtumi wɔnnipanyinaasomposɛɔdeowuobɛtowɔnso,sɛɔma abufuokwana,namfasoɔbiarannisonaɛyɛmmɔbɔsɛ ɔno,ɛnamsɛɔyɛowuraarakwanti,ɔgyennipabebree nkwa.
32Bereannipanyinaabrɛwɔnhoasenaobiarannineho tanno,dɛnnanaabufuwhohia?Ɛhohiasɛyehusɛ Onyankopɔndiwiasenyinaasowɔayamyehonhommuna abufuwbiarannimu,nawonso,’ɔkaesɛ,‘OƆhene,ɛsɛsɛ wosuasuaNenhwɛsonohohia’
33Ɔhenekaasɛwabuanoyienaafeiobisaaonipaaɔdihɔ nosɛ:Afotuopanebɛn?
34Ɔkyerɛkyerɛɛmusɛ:‘Sɛyɛbɛyɛyɛnadeyiyebere nyinaanayɛasusuwhosɛneaɛsɛ,nayɛdeneamfasowɔso mayɛnankasanhyehyɛenoatotonkɛntɛnsobɔneaebefi adweneaɛnenobɔabiraayebegyeatommuabanoho, sɛneaɛbɛyɛaɛdenamasɛmbiaraayɛbɛkariayɛbɛkariso no,wobetumiatuyɛnfoyiyenayɛnatirimpɔwnoabam Naneaɛhohiasenbiarano,ɛdenamOnyankopɔntumiso namonhyehyɛebiarabenyammamuefisɛmoyɛ onyamesompa’
35Ɔhenekaasɛ,ɔbarimayiabuayie,naɔbisaaɔfoforosɛ: Dɛnnenyansapɛ?
36Naɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,‘Sɛwobesusuwhoyiyewɔ asɛmmisabiaraaepuehonaɛnsɛsɛnkatedemfankɔda, nammomsɛwobedwennwenopiraaefiakɔnnɔahorowno mubanoho,nawɔayɛwɔnadeyiyesɛneatebeano hwehwɛ,nawɔdeahobrɛaseayɛadwumaNansoɛsɛsɛ yɛbɔOnyankopɔnmpaesɛɔmfaobunhyɛyɛnadwenemu wɔsaanneɛmayiho’
37Ɔhenenokyerɛɛsɛɔpenesonaobisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛ dɛnnawatumiahyiaagyedebereaɔretukwanakɔ amannɔneno?
38Obuaesɛ,‘Ɛdenamatreneeaɔyɛmaannipanyinaaso, nesɛneaɔdaanehoadisɛɔbafamsensɛɔbɛkorɔnsen wɔnanaɔretukwanwɔwɔnmunosoEfisɛɛyɛ nnyinasosɛmawogyetomsɛOnyankopɔnnamnesu ankasasogyeahobrɛasefotomNaadesammaabusuano dɔwɔnawɔwɔɔpɛsɛwɔbɛbrɛwɔnhoaseamawɔnno’
39Bereaɔhenenokyerɛesɛɔpenemmuaeyisono,obisaa ɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnawatumiasiwɔɔkwanbisoa n’adansinobɛtenahɔwɔn’akyi?
40Naobuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛn’abɔdeɛwɔkɛseɛne animuonyamso,sɛdeɛɛbɛyɛawɔnawɔhununobɛkyɛ wɔnwɔwɔnahoɔfɛnti,nasɛwannyiwɔnawɔyɛɛ nnwumaaɛtesaanomubiaradanawanhyɛafoforɔdasɛ wɔnsomn’ahiadeɛawɔnnyeakatuaa
41EsianesɛwɔahwɛsɛneaOnyankopɔnmaadesamma abusuanoneawohia,mawɔnakwahosanneadwenemu tumineakyɛdeɛaakanyinaa,ɛsɛsɛɔnoankasadiNe nhwɛsoɔakyidenamwɔnadwumadenaɛyɛdennoho
AristeasKrataano
akatuaaɔdebɛmannipanosoEfisɛɛyɛnnwumaawɔyɛ wɔtreneemunonaɛtrahɔdaa!
42Ɔhenekaasɛsaaɔbarimayinsoabuanoyie,naɔbisaa deɛɛtɔsodunosɛ:Nyansaabanesɛn?
43Naɔbuaasɛ,‘Sɛonipabɛhunusɛwanyɛbɔnebiarana ɔbɔnebrawɔnokorɛmuEsianesɛeyinommuna,O Ɔhenetumidifo,nasɛwudiw’ahemmansowɔonyamesom pamua,anigyekɛseneɔkrapintinnyɛnegyidiaemuyɛ denwɔOnyankopɔnmubawoso’
44Naberɛawɔteemmuaeɛnowɔnnyinaadenkamfoo teɛteɛɛm,naɛnoakyino,ɔhenenowɔn’anigyeɛaɛyɛma munohyɛɛaseɛnomwɔnakwahosan
45Naadekyeeno,apontownokɔɔsosɛneanaɛtewɔ mmereaatwamnomuno,nabereahokwannobaeno, ɔhenenobisabisaaahɔhoawɔakanonsɛm,naɔkakyerɛɛ neaodikannosɛ,‘Ɛbɛyɛdɛnnaonipaatumiakoraneho afiahantanho?
46Naobuaese,‘Seokurapɛyɛmunaɔkaemmerenyinaa sɛɔyɛonipaaodinnipasoa.NaOnyankopɔnma ahantanfogukwa,naɔmaahobrɛasefoneahobrɛasefoso!
47Ɔhenenenokasaeayamyemubisaaneaodihɔnosɛ: Henanomnaɛsɛsɛonipapawwɔnsɛn’afotufo?
48Naobuaese,‘Wɔnawɔasɔwɔnahwɛwɔnsɛmbebree munawɔkuraadwempaaɛnfraframuwɔnehonawɔnya n’ankasanesubanmukyɛfa.NaOnyankopɔndanehoadi kyerɛwɔnawɔfatasɛneaɛbɛyɛawobedusaaawieiyiho’
49Ɔhenekamfoonobisaaɔfoforosɛ:Agyapadeɛbɛnna ɛhiaɔhene?
50Obuaesɛ:‘Nemanfoadamfofaneɔdɔ,efisɛɛnameyi sonaapɛdepahamanoyɛneawontumintetewNaɛyɛ Onyankopɔnnaɔhwɛsɛeyibɛbamusɛneaw’apɛdete.’
51Ɔhenekamfoono,naɔbisaaɔfoforosɛ:Dɛnneɔkasa botaeɛ?Naobuaese,'Sedeeebeyenawodenemfomsooa wobekyerekyerenowoakasakasaawoahyehyenoyiemu noagyewohoadi'
52Nasaakwanyisonawobɛdiw’atiefoɔnosonkonim, ɛnyɛsɛwobɛsɔreatiano,nammomwodeayeyiawode bɛkamfonodeadaadaanoNaɛnamOnyankopɔntumiso naɛmawɔtwetweadweneba’
53Ɔhenenokaasɛwamammuaeɛpa,naɔbisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnaɔnemmusuakuoahodoɔbebreeawɔhyehyɛɛ nnipadodoɔawɔwɔn’ahennienobɛtenaasomdwoeɛmu?
54Obuaesɛ,‘Ɛdenamneaɛfataamobɛyɛamaobiaraso, namoafatreneesɛmokwankyerɛfo,sɛneaseeseimonam nhumuaOnyankopɔndemamonommoasoreyɛnoso’
55Ɔhenenoanigyeiwɔmmuaeɛyiho,naɔbisaaɔfoforo sɛ,‘Tebeabɛnmunaɛsɛsɛonipadiawerɛhoɔ?’
56Obuaesɛ,‘Wɔamanehunuaɛtoyɛnnnamfonommuno, bereayehusɛɛkyɛnawontuminsiesienoNteasemma yɛnkwansɛyebediawerɛhowwɔwɔnawɔawuwuna wɔadewɔnhoafibɔnehonoho,nansonnipanyinaadi wɔnhoawerɛhowefisɛwosusuwwɔnankasanewɔn ankasamfasonkutoohoƐnamOnyankopɔntuminkutoo sonayebetumiaguanbɔnenyinaa!
57Ɔhenekaasɛwamammuaeɛaɛfata,naɔbisaaɔfoforo sɛ,ɛbɛyɛdɛnnadinayera?
58Naobuaese,‘Sereahantannenehomuahotosoaenni anoditumia,animguasenedinayeyerabaEfisɛ OnyankopɔnnedinnyinaawuranaɔdemabaabiaƆpɛ’
59Ɔhenenomaammuaeɛnosiisodua,naɔbisaaonipaa ɔdihɔnosɛ:Henanaɛsɛsɛnnipadewɔnhohyɛ?
60Obuaesɛ,‘Wɔnawofiapɛdepamusommonaɛnyɛ ehuanaapɛsɛmenkominyamu,nawosusuwwɔnankasa mfasonkutoohoEfisɛbiakoyɛɔdɔhosɛnkyerɛnne,na biakonsoyɛɔpɛbɔneneberesomagyiraehyɛde.
61Efisɛonipaaɔhwɛn’ankasamfasoberenyinaanoyɛ ɔfatwafowɔnekomamNansomonamafotuopaa Onyankopɔndemamonommoasonyamomanfoɔnyinaa dɔ.’
62Ɔhenekaasɛwabuanonyansam,naɔbisaaɔfoforosɛ: Ɛdeɛnnaɛmaahennieyɛdwoodwoo?
63Naobuaaasemmisanose,‘Monhwɛyiyenamonsusuw hoyiyenawɔnawɔdewɔnahyɛnnipanosotumidimuno rentuminyɛbɔnebiara,naeyinamoyɛberenyinaadenam Onyankopɔnaɔdeatemmuaemuyɛdenkanyanmono mmoaso
64Ɔhenenokaankuranhyɛnsɛmkyerɛɛno,naobisaa ɔfoforosɛ:Dɛnnaɛmaanisɔnenidikɔso?
65Naobuaese,'Apaepae,efiriseeyenneyoeepabofoo, naenamsoseebone,mposedeemodeakyɛdeɛa Onyankopɔndemamonodasubanpaadikyerɛobiara' 66Ɔhenenofiayamyemugyeemmuaenotoomnaobisaa neaɔtosodu-baakono(esianesɛnabaanuboroaduɔson nti),ɛbɛyɛdɛnnaɔkoberemuatumiakuraɔkramu kommyɛmu?
67Naobuaese,‘Enamnkaeawokaesewannyenemanfo nomubiarabone,naobiarabekoamanodeatuamfasooa woanyanosoka,awonimsesewohwerewonnkwampoa, mobehwewonawodewohotowonsonoso.Efisɛ monntumintuaobiarakada--saanaayamyeaOnyankopɔn dehonhomkaamonote’
68Ɔhenenobɔɔwɔnnsamdendennaɔkasakyerɛɛwɔn ayamyeɛkɛseɛnaafeiɔnomnsuotentenbimaawɔnmu biaraakwahosan,denehomaeɛmaaanigyeɛ,naɔde adamfofaaɛyɛayamyeɛneanigyeɛpaamaan’ahɔhoɔ.
TI10NKYERƐKYERƐMU
NsɛmmisanemmuaenokɔsoƐkyerɛsɛneaɛsɛsɛwɔpaw asraafompanyimfonoNeaonipafataanigyenedabiara daasetramuhawafoforoaɛyɛnokwarennɛtesɛmfe2000 aatwamniNkyekyem15-17yɛneaɛdansowsɛɛkamfo agopramanokyerɛNkyekyem21-22kanyansaaɛwɔ ɔmampanyinawɔpawobianaaɔheneaobibenyamuno hoasɛm
1Daaɛtɔsonsonno,wɔyɛɛahosiesieaɛtrɛwkɛse,na afoforopiifinkurowahorownomubae(aananmusifo dodowbikaho)
2Bereahokwanbibaeno,ɔhenenobisaawɔnawonnya nbisabisaawɔnnsɛmnomuneaodikannosɛ,ɔkwanbɛn sonaobetumiakwatisɛwɔremfansusuwiiaɛnteɛnnaadaa no?
3Naobuaese,‘Enamahwehweawodehunuokasafoano, adeeawoakano,neasemaworesusuwhono,nawode nsemmisakoronoaraasandeatotoberebiakyiwɔakwan horowsoNansosɛwobɛnyaadweneaɛdahɔnawoatumi ayɛatemmuopawɔbiribiaramunoyɛOnyankopɔn akyɛdeɛpanomubaako,nawowɔbi,OƆhene.’
4Ɔhenenobɔɔnensamdenneennennaobisaaɔfoforosɛ: Adɛnntinannipadodownoaranyɛsubanpada?
5Obuaesɛ,‘Efisɛ,nnipanyinaafiawosumunniahosodi nawɔpɛanigyedeEnti,ntɛnkyeafifinaaniberesɛmnsuyiri baSubanpayɛakwansidemawɔnawɔatuwɔnhoama
AristeasKrataano
anigyeasetraefisɛɛhyɛwɔnsɛwɔnpɛahosodinetrenee EfisɛɛyɛOnyankopɔnnaɔyɛeyinomwura.’
6Ɔhenekaasɛwabuanoyie,naɔbisaasɛ:Dɛnnaɛsɛsɛ ahemfotie?Naokaase,'Mmarano,sedeeebeyena wobenamteneneemmarasoamannipaasetenaasanaba.'
SɛneawonamabrabɔaɛtesaasodeosetiemaƆsoro ahyɛdenompodedaankaeadeasieamawohono’
7Ɔhenekaasɛsaaɔbarimayinsoakasayie,naɔbisaadeɛ ɔdihɔnosɛ:Henanaɛsɛsɛyɛyinoamradofoɔ?
SNaobuaese,'Wnawokyiamumuyodeenyinaa,na wosuasuamoaramoabrabnonyinaayeadeteneneemu sedeeebeyenawobekuradinpamudaa'Naeyinenea woyɛ,OƆhenetumidifo,’ɔkae,‘naOnyankopɔnnaɔde treneeabotiriamawo’
9Ɔhenenodennekɛsekamfoommuaenonaafeiɔhwɛɛ ɔbarimaaodihɔnokaesɛ,‘Henanaɛsɛsɛyɛpawnosɛ asraafompanyimfo?
10Naɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,‘Wɔnawodimuwɔakokoduru netreneemunewɔnawɔdwenewɔnmmarimaahobammɔ hosensɛwobenyankonimdidenamwɔnnkwaawɔdebɛto asianemudenamahoperesoNasɛneaOnyankopɔnyɛ nnipanyinaayiyeno,saaaranawonsowoyɛwomanfo nyinaaayamyefoawusuasuano’
11Ɔhenekaasɛwamammuaeɛpa,naɔbisaaɔfoforosɛ: Onipabɛnnaɔfatasɛwɔkamfono?
12Naobuaese,‘Onipaawoamanodinneahonyadeene tuminaowokraanenyinaayeW’ankasaw’ankasawo nneyɛesokyerɛsɛwofatasɛwɔkamfowokɛsedenam Onyankopɔnaɔmawohwɛnneɛmayisonommoaso’
113Ɔhenenokyerɛesɛɔpeneso,naɔkakyerɛɛɔfoforosɛ, 'Nsɛmbɛnnaɛsɛsɛahenedeberedodownoarayɛ?'
14Naobuaese,‘Wdeakenkannenhwehwmuawobesua afaabanakwantuohonwomaawoatwereafaahennie ahoroonoho,aadwenenesewobesesanawoakorannipa awodisonosoNaɛnamdwumadiaɛtesaasonawoanya anuonyamaafoforonkɔɔhɔda,denamOnyankopɔnaɔma w’akɔnnɔnyinaabamunommoaso.’
15Ɔhenenodeanigyekasakyerɛɛɔbarimanonaobisaa ɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnaɛsɛsɛonipadenehohyɛmuwɔ nennɔnhwerewaɔdegyen’ahomenaɔdegyen’aninomu?
16Naobuaasɛ,‘Sɛobibɛhwɛsaaagodieawobetumiayɛ nosɛneaɛfatanaɔdemfoniniahorowawɔafaafiasetramu nawɔdenidineanimtewayɛnoasin’anisoa,mfasowɔso naɛfata
17Nankɔsobiwɔhɔawobetumiahuwɔsaaanigyede ahorowyimumpo,efisɛmpɛnpiino,asetramunsɛma ɛhonhiakoraanaɛkyerɛkyerɛasuadebiawɔpɛNanso ɛdenamneaɛfatasenbiaraawodebedidwumawɔwo nneyɛenyinaamusono,woadanoadisɛwoyɛnyansapɛfo naOnyankopɔnhyɛwoanuonyamesianewosubanpanti’ 18Ɔhenenoanigyeensɛmawɔakankyɛreenoho,naɔka kyerɛɛɔbarimaaɔtosonkronnosɛ:Ɔkwanbɛnsonaɛsɛ sɛonipabɔnebrawɔapontowase?
19Naobuaasɛ,‘Ɛsɛsɛwofrɛnnipaawosuaadenewɔna wotumimawonsɛmamfasowɔsowɔw’ahennimunsɛm newomanfoasetraho(efisɛwoantumianhuasɛmtibiaraa ɛfataanaasɛɛkyerɛkyerɛseneyi)efisɛnnipaawɔtesaano dɔOnyankopɔnefisɛwɔatetewɔnadwenemawɔasusuw nsɛmtiaɛkorɔnsenbiaranoho--sɛneaampaaraworeyɛ woho,efisaaberenowonneyɛenyinaayɛOnyankopɔn naɔkyerɛwokwan’
20Ɔhenenoanigyeemmuaeɛnoho,ɔbisaaonipaaɔdihɔ nosɛ:Ɛdeɛnnaeyemaɔmanno?Sɛwɔdeankorankoro ɔmanbabisiwɔnsoheneanaasɛadehyeabusuanomuni? 21Naobuaese,‘Neaoyepapawoawosumu.Efisɛahene awofiadehyeabusuamunotaayɛkateenawɔyɛkateewɔ wɔnmanfohoNaneaɛsensaanotesaawɔwɔnawɔasɔre afiankorankoroɔmanmmamunobifam,abereawɔahyia bɔnenawɔasoawɔnkyɛfawɔohiamuakyino,berea wodinnipadɔmsono,ɛdanatirimɔdenfosenatirimɔdenfo awonninyamesomno
22Nanso,sɛneamakano,subanpaawɔatetenoyiyeno tumiditumi,nawoyɛɔhenekɛse,ɛnyɛsɛwodimuwɔ w’ahenninew’ahonyadeanuonyammunti,nammom esianesɛwoaboronnipanyinaasowɔmmɔborohunune adɔeyɛmunti,ɛnamOnyankopɔnaɔdesaasuahorowyi amawononti.’
23Ɔhenenodeberekakrakamfoosaaɔbarimayi,naafei obisaaneaotwatonosɛ,Dɛnneadekɛseawɔatumiayɛ wɔahemmanbisodimu?
24Naobuaese,'Sedeeebeyenannipaawodiasenotena asomdwoetebeamudaa,nawobebuatɛntreneentɛmwɔ akasakasamu.'
25Saanneɛmayinamsodifononkɛntɛnsosonaɛba,bere aɔyɛonipaaɔtanbɔnenaɔdɔpapanaɔden’ahoɔden nyinaagyennipankwa,sɛneawubuntɛnkyeasɛbɔnea enyekoraanaɛnamwonnisoaɛteɛsodewodinaenwu daamawoho,efisɛOnyankopɔnmawoadweneaɛhotew nabɔnebiarannihofĩ.’
26Bereaogyaeeno,wɔbɔɔnsamdenneennennawɔde anigyebɔeberetentenbiƐbegyinaeɛno,ɔhenenofaa kuruwanaɔmaatoastdehyɛɛn’ahɔhoɔnyinaanensɛma wɔkaeɛnoanuonyam
27Afeiɔden’awieino,ɔkaesɛ:Manyamfasokɛseafimo amobaenomu.Manyamfasopiiwɔcachinganyansa womawodeamamewɔtumidihoadwinnihonoso’ 28Afeiɔhyɛɛsɛwɔmfadwetɛtalentemmiɛnsammawɔn mubiara,naɔyiinenkoanomubaakosɛɔnhwɛsikanoso.
29Wɔnnyinaateɛteɛɛmsɛwɔpeneso,naapontowno bɛyɛɛanigyebea,bereaɔhenenodenehomaemaaafahyɛ aɛkɔsodaano.
TI11.NKYERƐKYERƐMU
Sɛwopɛtetestenographyhoasɛmbia,hwɛNkyekyɛm7 Wɔdenkyerɛasenokɔmamawɔpenesonawogyetomsɛ wɔkenkan,na(Nkyekyem23)wɔtowabaaɛrekɔsoroa ɛkyerɛsɛwɔpenesonawɔdeadwenekorokura
1Makyerɛwakyɛnaɛsɛsɛm’aniberewobɔnefafiri, Filocrates
2Mmarimanoneɔkwanawɔfaasomaammuaeɛanaɛhia berɛtentenankasasɛwɔbɛhyehyɛnomaamehodwiriime kɛseɛ.
3Ɛfirisɛɛwomsɛnaasɛmmisafoɔnoasusuasɛmmisa pɔteebiarahokɛseɛdeɛ,nansowɔnawɔbuaammiako mmiakono,nawɔasiesiewɔnmmuaeɛwɔnsɛmmisanoho prɛkopɛnaentiɛtesɛmenewɔnanawɔwɔhɔnyinaane titirenonyansapɛfoɔnosɛwɔfatasɛwɔkamfowɔn.
4Namesususɛadeɛnobɛyɛtesɛneaɛyɛnwonwaama wɔnawɔbɛkenkanm’asɛmnodaakye
5Nansoɛmfatasɛwɔbɛkanokwasɛmahorowawɔakyerɛw wɔɔmanfonneɛmaakoraenohoasɛmwɔɔkwanaɛnteɛso
AristeasKrataano
6Naɛrenyɛpapasɛmɛtommarawɔasɛmaɛtesɛɛmu Mekaasɛmnosɛneaesiinoarapɛ,namifiahonimmu kwatimfomsobiara
7M’anigyeetumianawɔnnsɛmnowɔnoho,maenti mebɔɔmmɔdensɛmɛbisawɔnanawɔnadwumanesɛ wɔbɛkyerɛwneaɛkɔɔsowɔahemfieatiefoneapontowase nyinaahokyerɛwtohɔ
8Naɛyɛamanne,sɛdeɛmunimno,ɛfiriberɛaɔheneno firiaseɛdiguakɔsiberɛaɔbɛkɔpɛnhyenakɔgyen’ahome no,wɔkyerɛwnensɛmnenennwumanyinaaho kyerɛwtohɔ--nhyehyɛeɛaɛkyɛnsonamfasoɔwɔso
9Efisɛadekyeeno,wɔkenkandaaedikannonneyɛene nsɛmawɔkaenosimmaansanaadwumanoafiase,nasɛ biribiaɛnteɛabaa,wosiesieasɛmnoprɛkopɛ
10Enti,sɛneawɔakano,minyaansɛmaɛyɛnokwarefii ɔmanfokyerɛwtohɔahorowmu,namedenokwasɛm ahorownoatohɔnnidisonnidisoefisɛminimsɛneamoho peremosɛmubenyansɛmamfasowɔso
11Nnansaakyino,Demetriofaammarimanonaɔtwam faapofasuoanetentenyɛanammɔnnsonnosokɔɔsupɔ noso,twaakwannokɔfaaFarosatififammantamnomu
12Ɛhɔnaɔboaboaawɔnanowɔfiebiawɔasiwɔɛpo mpoano,aɛyɛfɛyienaɛwɔbaabiaatewnehomu,naɔtoo nsafrɛɛwɔnsɛwɔnyɛnkyerɛaseɛadwumano,ɛfirisɛ wɔdebiribiaraawɔhiamaatirimpɔwnoahyɛwɔnnsa.
13Entiwofiiaseyɛɛadwumadeneaefiimubaedodowno aratotoohonawɔmawɔpeneeso,nawɔkyerɛwbiribiaraa wɔpeneesonosɛneaɛfatawɔDemetrioakwankyerɛase.
14Nanhyiamunokɔɔsokɔsiidɔnhwereɛaɛtɔsonkron; eyiakyinowɔmaawɔnahofadisɛwɔnsomwɔnhonam famahiadeahorow.
15Wɔsiesieebiribiaraawɔpɛmaawɔnwɔnseniaaɛyɛfɛ soNeaɛkaeyihono,Dorotheusyɛɛahosiesiekoronoara mawɔndabiaradasɛneawɔyɛmaaɔhenenoankasano-efisɛsaananaɔhenenoahyɛno
16Anɔpatutuutuno,nawɔbaAhemfiehɔdabiara,na wɔkyiaɔhenewieino,ɔsankɔɔwɔnankasafie.
17NasɛdeɛɛyɛYudafoɔnyinaaraamanneno,wɔhohoroo wɔnnsawɔɛpomunawɔbɔɔOnyankopɔnmpaeɛnaafei wɔdewɔnhohyɛɛmusɛwɔbɛkenkannawɔakyerɛ nkyekyɛmupɔteeawɔdewɔnhoahyɛmunoase,na mebisabisaawɔnasɛmsɛ,Adɛnntinawɔhohoroowɔnnsa ansanawɔrebɔmpaeɛ?
18Nawɔkyerɛkyerɛɛmusɛɛyɛsɛnkyerɛnneaɛkyerɛsɛ wɔanyɛbɔnebiara(efisɛwɔdensanaɛyɛadwumabiara) ɛfirisɛwɔnkwanaɛyɛanimuonyamnekronkronsono wɔbubiribiarasɛteneneenenokorɛhosɛnkyerɛnne
19Sɛdeɛmakadadano,wɔhyiamdabiarawɔbeaeɛana ɛyɛanigyeɛwɔnekommyɛnenehannntinawɔdewɔnho hyɛɛwɔnadwumamu
20Naɛbaasɛwɔwieensɛmasekyerɛadwumanowɔ nnafuaaduɔsonmmienumu,tesɛneawɔdeatirimpɔwa wɔahyɛatohɔnaɛyɛɛyei
21Ɛberɛawɔwieeadwumano,DemetrioboaboaaYudafoɔ dodoɔanowɔfaakoawɔkyerɛɛaseɛno,naɔkenkanmaa nnipanyinaa,wɔnsɛmasekyerɛfoɔnoanim,nannipano nsogyeewɔnfɛwso,ɛnammfasoɔkɛseɛawɔdeamawɔn nti
22WɔdeanigyekamfooDemetrionso,nawɔhyɛɛnosɛ ɔnkyerɛwmmaranonyinaanaɔmfabimmawɔnakannifo.
23Wɔkenkannwomanowieino,asɔfoɔnempanimfoɔa wɔwɔnsɛmasekyerɛfoɔneYudafoɔkuononeɔmanno
mumpanimfoɔnosɔregyinaahɔkaasɛ,ɛsianesɛwɔayɛ nkyerɛaseɛaɛkyɛnsonaɛyɛkronkronnaɛyɛpɛpɛɛpɛnti, ɛyɛpapasɛɛbɛtenahɔsɛdeɛnaɛteɛnaɛnsɛsɛwɔyɛ nsakraeɛbiarawɔmu
24Naberɛakuononyinaadaawɔnpeneadino,wɔhyɛɛ wɔnsɛwɔnkannomesɛdeɛwɔnamanneteɛwɔobiaraa ɛsɛsɛɔyɛnsakraeɛbiaradenambiribiaraaɔdebɛkaho anaaɔbɛsesawɔɔkwanbiarasobiaransɛmawɔatwerɛno mubiaraanaasɛwɔbɛyiafirimubiaraso
25Naeyiyɛahwɛyiyeanyansawompaadehwɛhuisɛ wobetumiakoranhomanosoamadaakyeberenyinaaa wɔrensesa
26Bereawɔkaaasɛmnokyerɛɛɔheneno,n’anigyeikɛse, efisɛɔteenkasɛwɔayɛnhyehyɛeaɔhyehyɛɛno dwoodwoo
27Wɔkenkannwomanonyinaakyerɛɛnona mmarahyɛfoɔnohonhomnomaanehodwiriinopaa
28NaɔkakyerɛɛDemetriosɛ,‘Ɛbɛyɛdɛnnaabakɔsɛm akyerɛwfoanaa‘anwensɛmakyerɛwfonomubiara ansusuwsɛɛfatasɛwɔbɛtweadweneasiadeaɛyɛnwonwa aɛtesaaso?’
29Naobuaese,‘Efisɛmmaranoyɛkronkronnaefiɔsoro. Nawɔnawɔhyehyɛɛadwenesɛwobedihodwumanomu binom,Onyankopɔnabɔwɔnmaentiwɔagyaewɔn atirimpɔwno.’
30ƆkaasɛwateafiriTheopompushɔsɛwɔapamnoafiri n’adwenemubɛboronnafuaaduasaɛfirisɛnawabɔne tirimsɛɔdensɛmaɛsisiiɛaɛfirimmaranonkyerɛaseɛa atwamnomubibɛhyɛn’abakɔsɛmmu
31Bereanehotɔɔnokakrano,ɔsrɛɛOnyankopɔnsɛ ɔnkyerɛnoneaentiaasɛmmɔnenoatonono.
32Nawɔdaanoadikyerɛɛnowɔdaeɛmu,sɛɔfirianigyeɛ hunumunaɔpɛsɛɔdenokorɛkronkronkɔma mpapahwekwa,nasɛɔgyaeaɔbɛnyan’akwahosan.
33MatensoafiTheodektes,anwensɛmakyerɛwfoawɔyɛ awerɛhownomubiakoanofafamusɛbereanaɔrebɛdan nsɛmaesisiiawɔakyerɛwwɔnhomanomunobiama n’agorunobiakono,n’aniabiennonyinaamuyɛɛnoyaw
34Naberɛaɔhunuudeɛentiaasɛmmɔnenoatonono, ɔbɔɔOnyankopɔnmpaeɛnnabebreenaɛnoakyino,ɔsan nyaanobio
35Naakyirea,ɔheneno,sɛdeɛmakadadano,ɔnyaa Demetrionkyerɛkyerɛmuaɛfasaaasɛmyihono,ɔhyɛɛ obuonaɔhyɛɛsɛwɔnhwɛnwomanosoyie,nawɔnhwɛso kronkron
36Naɔhyɛɛnsɛmasekyerɛfoɔnosɛwɔnsannkɔsrano mpɛnpiiwɔYudeaawɔasanabanoakyi,ɛfirisɛ,ɔkaasɛ, naɛteɛsɛafeiɔdewɔnbɛkɔfie.
37Nasɛwɔsanbaa,naɔnewɔndisɛnnamfo,sɛdeɛɛteɛ, nanawɔgyeakyɛdeɛaɛyɛfɛfirinehɔ
38Ɔhyɛɛsɛwɔnyɛahosiesiemmawɔnsankɔfie,naɔne wɔndiinoyiepaa.
39Ɔmaawɔnmubiarantadeɛmmiɛnsaaɛyɛfɛyie,sika talentemmienu,aponkɛseɛaemuduruyɛtalentebaako,ne nnoɔmaawɔdesiesiempammiɛnsanyinaa
40NaɔnewɔnawɔkanehonosomaaEleasarmpadua dwetɛnannenneɛmaaɛhohianyinaa,aponkɛseɛaneboɔ yɛtalenteaduasa,ntadeɛdu,akuturukuneabotiriaɛyɛfɛ, nenweraawɔanweneaɛkyɛnsoɔha,nkuruwanenkukuo nso,nesikankotokuommienusɛwɔmfanhyirasomma Onyankopɔn
AristeasKrataano
41Ɔhyɛɛnonsowɔkrataabimusɛ,sɛmmarimanomubi pɛsɛɔsanbanenkyɛna,ɛnsɛsɛosiwwɔnkwan.
42Ɛfirisɛɔbuunosɛɛyɛhokwankɛseɛsɛɔbɛnyaanigyeɛ wɔnwomanimfoɔawɔtesaanofekubɔmu,naɔbɛpɛsɛ ɔden’ahonyadeɛbɛtowɔnsosenesɛɔdebɛhyɛahuhudeɛ.
43NaafeiFilocrates,wowɔasɛmnonyinaasɛdeɛme bɔhyɛteɛ
44Misusuwsɛw’anigyesaansɛmyihokɛsesen anansesɛmakyerɛwfononkyerɛwee
45Modemohoamasɛmobɛsuanneɛmaaɛbɛtumiaboa ɔkrano,namosɛeberɛpiiwɔhoMebɛbɔmmɔdensɛ mɛkansɛmfoforobiaraaesisiaɛfatasɛwɔkyerɛwtohɔ, sɛneaɛbɛyɛadenammuawobɛhwehwɛmusono, wubetumianyaakatuaaɛkorɔnsenbiarawɔwonsiyɛno ho