Twi - The Letter of Aristeas

Page 1


AristeasKrataano

NNIANIMU

WɔAristeaskrataaaɛyɛnneɛmaaɛdansownaɛyɛtetede awɔasananyawɔsaanhomayimunomubiakomuno, yɛakɔakyirikyiriafiAdamneHawaho,nayɛakɔ akyirikyiriafiNsuyirinohoSaankyerɛweeyimayehu sɛneaadesammaabusuaawɔasanahyɛAsasenoso,a amanawɔwɔtumiteasewɔahomasoneanuonyammuno tumigyinatebeahorowano

Wobɛkenkannhomahoɔpɛfokɛseaodikannohoasɛm wɔha--PtolemyPhiladelphusƆpɛsɛɔboaboa“wiase nhomanyinaa”anogunenhomakorabeaaɛwɔAlexandria nomu.Awieikoraanowɔn’anigyeaɔwɔsɛobenya adwumakɛsebiakomu--YudafoMmarano--ɔsesa nnommum100,000degyesaanhomanoEbiaeyineboa ɛsenbiaraawɔatuawɔadwumabiakohopɛn.Ɛdentease soronkobiaentiNnommumfaKɛsenobaaawieima

NsɛmaesisiiwɔsaaasɛmyimunosiiwɔƆhemmaa Arsinoeawagyedinnonkwannamu,aowuiafe270 A.Y.B.

Asɛnnibeaasetrahonsɛmaɛkɔakyiri,asetramuɔhaw ahorowanaɛwɔhɔsaaberenohonkɔmmɔbɔyɛneaɛyɛ anigyekɛsenaɛdaadipefee.Ɛyɛadeaɛyɛnwonwaa wɔahuwɔsaammereyimusɛwubehuɔhenenone n’ahɔhosɛwɔrediagoruwɔnsɛmmisanemmuaehoberea wɔrediapontowno

Adwumaaɛtwetweadweneyinhyehyɛetesɛneaedidiso yi:

1NhomanoawohyiraasomaaFilocrates

2.Adeyɛawodikanyɛ:

(a)Nhomakorabeasohwɛfononyansahyɛaɛnesɛ wobegyeYudafoawɔafawɔnnnommumnodeagye nhomabi.

(b)Ahofadiawɔdemano

(c)KrataaaPhiladelphusdekɔmaaEleasar (d)Mmuaeno.

(e)Boayikuoawɔayiwɔnsɛwɔnkyerɛnwomanoaseno din

3.Adehyeakyɛdeahorowhonkyerɛkyerɛmu:

(a)Ponno(ebiaɛyɛdanmunneɛmaawɔayɛnofɛfɛɛfɛsen biaraawɔayɛpɛn)

(b)Ɔfoforonodeakyɛdema.

4Yerusalemhonkyerɛkyerɛmu

(a)Asɔredan(nensu-adwumanhyehyɛe)

(b)Adeyɛno.

(c)Abankɛseno

(d)Kurowno

(e)Nkuraase.

5Eleasarakwaaba

6Eleasarnkyerɛkyerɛmuaɔdemaewɔmmaranoho(eyi yɛnyansaaemudɔ).

7Agyedeno

8Apontowno(nsɛmmisanemmuae72)

9.Nwomanonkyerɛaseɛ.

TI1.NKYEKYƐMU

BereawɔdeYudafoNnommumkɔɔMisraimno,Ptolemy Philadelphusdanehoadisɛobiaodikanaɔpɛnhomaho ɔpɛfokɛseƆpɛsɛonyanhomaahorowaɛwɔwiasenyinaa wɔnenhomakorabea;sɛneaɛbɛyɛaobenyaMoseMmara noɔkasɛɔdennommum100,000bɛsesasaaadwumanoa ɔteɛmsɛ,"Ɛyɛadomketewaabiampa!"

1Esianesɛmaboaboansɛmanoamaabakɔsɛmawɔbɛkae aɛfamensrahwɛamekɔɔYudafoSɔfoPanyinEleasar nkyɛnnoho,naesianesɛwo,Filocrates,sɛneawohwere hokwanbiaraawodebɛkaemeno,wodesikakɛseasie bereawoanyaakontaabuaɛfaneaɛkanyanm’asɛmpatrɛw adwumanohoneneaentiamereyɛnohonti,mabɔ mmɔdensɛmɛkyerɛwasɛmnomunkyerɛkyerɛmuaemu dahɔamawo,efisɛmihusɛwowɔadesuahodɔaefi awosumu,suaɛyɛyɛonipaagyapadeaɛkorɔnsenbiara-sɛɔbɛbɔmmɔdenberenyinaasɛ‘ɔdebɛkanenimdeɛne neawanyaho’sɛebiaɛnamabakɔsɛmsuasoanaasɛdenam nsɛmaesisinoankasamukyɛfaaobenyaankasaso 2Ɛnamsaakwanyiso,ɛnamnneɛmaaɛkorɔnsenbiaraa ɛfanehoso,naɔkranosihɔpintinnwɔahotewmu,naɛde nebotaeasionyamesompaso,botaeaɛkorɔnsenbiarano, ɛdeeyididwumasɛnekwankyerɛfoamfomsobiaranni honaɛnamsonyaatirimpɔwpɔteebi.

3Ɛyɛmeahofamaamedehwehwɛnyamesommunimdeɛ naɛmaameyɛɛabanananmusifoɔadwumanomaaɔbarima amakanehoasɛmno,anan’ankasamanfoɔneafoforɔbu noobuokɛseɛ,wɔnesubanpanen’anuonyamnyinaaho, nanaɔwɔnkrataaaɛsomboɔpaamaYudafoɔawɔwɔ n’ankasamanmuneamannɔnensasesodekyerɛɔsoro mmaranoase,wɔwɔnmmarahowɔdeYudafonkyerɛwde akyerɛwwɔnwomanhomaso

4Afeimedeanigyegyeesaaananmusifodwumadibeayi, efisɛneaedikankoraano,minyaahokwansɛmede YudafonnommumaɔheneagyadewɔnfiiYudeakɔɔ Misraim,bereaodiikannyaakurowyinaodiiMisraim asasesonkonimnoananmusrɛɛɔheneno

5Ɛfatasɛmekasaaasɛmyinsokyerɛmo,ɛfirisɛmegyedi sɛmo,ɛnammosuwɔkronkronyɛhonemotemama nnipaawɔteaseɛsɛdeɛmmarakronkronnoteɛno, mobɛtieasɛmamebɔmetirimsɛmedebɛtoguanontɛm ara,ɛfirisɛwoankasawofirisupɔnosoabayɛnnkyɛn

nnansayiaranawohoperewosɛwobɛtebiribiaraaɛtaa kyekyeɔkrano.

6Berebiaatwamnso,medenokwasɛmahorowa misusuwiisɛɛfatasɛmekafaYudafoabusuanohonoho kyerɛwtohɔkɔmaamo,--kyerɛwtohɔaminyafiiMisraim asaseawonimnhomasenbiaranoasɔfompanyinawonim nhomasenbiaranohɔ

7Sɛdeɛmohoperemosɛmobɛnyasaanneɛmaaɛbɛtumi aboaadwenenohonimdeɛno,metenkasɛɛyɛm’asɛdeɛ sɛmedensɛmaɛwɔmetuminyinaabɛmamo

8Ɛsɛsɛmeteasɛdeɛkorɔnoarankawɔwɔnanawɔwɔsu korɔnoarahonansometenkawɔmohotitireɛfirisɛ mowɔapɛdeɛaɛyɛanimuonyamsaa,naɛnamsɛɛnyɛme nuankoarawɔsubanmu,ɛnsuakoraawɔmogyamu,na mmomwonemeyɛbaakowɔpapayɛakyidiemunso

9Efisɛanigyeawonyafisikakɔkɔɔanaaagyapadefoforo biaraaadweneaemunnɔbunomubiaramfamfasokoro noarammatesɛamammerɛakyidineadesuaayɛsɛede nyano.

10Nansosɛneaɛbɛyɛamemfannianimasɛmaɛwaredodo mmamombrɛno,mɛtoam’asɛmnomunsɛmsoprɛkopɛ 11DemetrioaofiPhalerum,aɔyɛɔhenenhomakorabea titraninonyaasikapii,aatirimpɔwnesɛɔbɛboaboa nhomaaɛwɔwiasenyinaaano,sɛneaobetumibiara

12Ɔnamadetɔnenkyerɛweesodiiɔhenenoatirimpɔwho dwumasɛneaobetumibiara

13Berebianamewɔhɔno,wobisaanosɛ,Nhomampem ahenaɛwɔnhomakorabeahɔ?naobuaese,'Bborompem ahanu,Oɔhene,namɛbɔmmɔdendaakyentɛmarasɛ mɛboaboankaeɛnonsoano,sɛdeɛɛbɛyɛawɔbɛduru mpemahanu.'Wɔkakyerɛmesɛɛfatasɛwɔkyerɛw Yudafommaranaɛfatasɛwonyabaabiwɔmo nhomakorabea!

14‘Dɛnnaesiwwokwansɛwobɛyɛeyi?’ɔhenenobuae. ‘Wɔdebiribiaraaɛhohiaahyɛwonsa!

15Demetriobuaesɛ:‘Ɛsɛsɛwɔkyerɛase,efisɛwɔYudafo manmuno,wɔdenkyerɛwdesoronkobididwuma(sɛnea Misrifonsowɔnkyerɛwdesoronkobi)nawɔkakasa soronkobi

16WɔkyerɛsɛwɔdeSiriakasadidwuma,nansoɛntesaa; wɔnkasayɛsoronkokoraa’

17Naɔhenenoteeasɛmnomunokwasɛmnyinaaaseno, ɔhyɛɛsɛwɔnkyerɛwkrataankɔmaYudafoƆsɔfoPanyinno sɛneaɛbɛyɛan’atirimpɔw(awɔakahoasɛmdedaw)no abam

18Esianesɛnamisusuwsɛbereadusɛmɛhyɛahwehwɛde noso,anametaadetoSosibiusaofiTarentumneAndreas, awɛmfopanyinnoanimsɛwɔmfawɔnhommaYudafoa ɔhenenoagyadewɔnfiiYudeano--efisɛbereaɔnam ahonyadepaneakokoduruawɔakaabomsoamanentuaa ɔdebaaCoele-SyrianePhenikemantamnonyinaasono ayɛyiyenoissue,bereanaɔrebɔɔmannohumawɔabrɛ wɔnhoaseno,ɔden’atamfonobineafoforoaɔtewwɔn sokɔɔnnommumfamu

19WɔnaɔdewɔnfiriiYudafoɔmanmukɔɔMisraimno dodoɔannsuampemɔha

20Eyinommuno,ɔdeakodemaannipampemaduasaa wɔpawwɔndewɔnkɔtenaaasraafodɔmmuwɔnkuraase amansinmu

21(Nampoansanasaabereyirebano,naYudafobebree nePersianinoabaMisraim,nawɔberebiaatwamnomu no,nawɔasomaafoforonsoakɔMisraimsɛwɔnkɔboa

PsammetichuswɔɔsatuaɔkotiaaEtiopiafohenenomu NansonaeyinomdɔɔsotesɛnnommumaLagusba Ptolemydewɔnkɔeno)

22SɛneamakadedawnoPtolemypaweyinommuneaeye senbiara,mmarimaanawɔwɔnkwannamunawɔda nsowwɔwɔnakokoduruho,naɔdeakodehyɛɛwɔn,nanso afoforonomunnipadɔmkɛseno,wɔnanawɔanyinyin dodoanaasɛwɔyɛmmofradodomasaaatirimpɔwyi,ne mmeanonso,ɔtewsokɔɔnkoasommu,ɛnyɛsɛɔpɛsɛɔyɛ eyifin’ankasapɛmu,nammomn’asraafoawɔkaesɛ wɔyɛakatuawɔhonohyɛɛnonnwumaanawɔayɛwɔɔko muno

23Esianesɛ,sɛneayɛakadedawno,manyahokwana ɛbɛmawɔanyaahofadinti,medensɛmaedidisoyikasa kyerɛɛɔheneno‘Mommmayɛnnyɛnnipaanteasennim araamayɛmayɛnnneyɛekwanmayɛdeatosɛmnobɛma yɛnnsɛm

24Esianesɛmmaraaɛnyɛsɛyɛpɛsɛyɛkyerɛwnkona mmomyɛpɛsɛyɛkyerɛasensoyɛYudafoabusuakuwno nyinaadenti,nteasebɛnnayebetumianyaamayɛn ananmusifodwumadibeabereawɔnmudodowaɛtesaa dasoarawɔnkoasomtebeamuwɔw’ahennimuno?

25Wommɔborɔhunuaɛyɛpɛneahonyadeɛmuno,gyae wɔnawɔdewɔnahyɛnkoasomaɛyɛawerɛhoɔsaamuno, ɛfirisɛsɛdeɛmahununo,Onyankopɔnaɔdewɔnmmara maawɔnnoneOnyankopɔnaɔkuraw’ahenniemu

26WɔsomOnyankopɔnkoronoara--Awuradene AmansanBɔfono,tesɛnnipaafoforonyinaa,sɛneayɛn ankasa,Oɔhene,ɛwomsɛyɛdedinahorowfrɛno,tesɛ Zeus1anaaDis

27Saadinyinayɛnnananomawɔdikannodemaanoyie, sɛdeɛɛbɛyɛaɛbɛkyerɛsɛƆnoawɔnamnesodenkwaama nneɛmanyinaanaabano,ɛhohiasɛɔyɛAmansanno SotefoɔneAwurade.

28Faadesammanyinaanyɛɔdɔhonhwɛsodenamwɔna wɔdewɔnahyɛnkoasommuawubegyaewɔnnoso’

29Beretiaabiakyino,bereanamerebɔmpaeaemuyɛ denakyerɛOnyankopɔnsɛƆmfaɔhenenoadwenensihɔ sɛneaɛbɛyɛawɔbɛmannommumnonyinaaanyaahofadi-(efisɛadesammaabusuano,esianesɛwɔyɛOnyankopɔn abɔdenti,Ɔnonaɔwosowwɔnnaonyawɔnsonkɛntɛnso 30ƐnontimedempaebɔahodoɔbebreefrɛɛNeaɔdiakoma sosɛdeɛɛbɛyɛawɔbɛhyɛɔhenenomawadim’abisadeɛso.

31Ɛfirisɛnamewɔanidasoɔkɛseɛwɔnnipanonkwagyeɛ hoɛfirisɛwɔmaameawerɛhyɛmusɛOnyankopɔnbɛma mempaebɔmmamu.

32Nasɛnnipafiadwempamuhyehyɛadeyɛbidehwehwɛ treneenennwumaaɛyɛanimuonyama,AdeNyinaaso TumfoɔNyankopɔndewɔnmmɔdenbɔnewɔnatirimpɔw baasɛmaɛdimu)--ɔhenenomaanetisonaɔdeanigyeɛ animhwɛɛmesobisaesɛ,‘Wosususɛwɔbɛkanmpempem ahe?

33Andreasanaogyinahɔnobuaesɛ,‘Wɔborompemɔha kakra

34Ɔhenenokaasɛ,‘Ɛyɛadomketewaabiampa,sɛ Aristeasbisayɛn!

35AfeiSosibiusneafoforobianawɔwɔhɔnokaasɛ ‘Yiw,nansoɛbɛyɛtowaɛfatamamoayamyenosɛwode saammarimayihokwanbɛmasɛahofamaadeyɛma Onyankopɔnaɔkorɔnno.

36AdeNyinaasoTumfoɔNyankopɔnahyɛwoanuonyam kɛsenawɔamawosoasenw’agyanomnyinaawɔ

anuonyammunaɛfatasɛwodeasedaafɔrebɔaɛsenbiara wɔwotumimumaNo.’

37Esianesɛn’anigyeesaansɛmyihokɛsentiɔhyɛɛsɛ wɔmfasikaawɔdegyeenokaasraafonoakatuaho,na wɔmfadrakmaaduonummawuranomnowɔakoabiaraho, nawɔmfaɔmanfonhyehyɛebimmanawɔmfannommum nohonkrataankaho

38Ɔdaaanigyeɛkɛseɛadiwɔadwumanomu,ɛfirisɛɛyɛ Onyankopɔnnaɔmaayɛnatirimpɔwbaanenyinaamuna ɔhyɛɛnosɛɛnyɛwɔnawɔnen’agyaasraafoɔbaaMisraim nkoaranammomobiaraaɔbaahɔansanasaaberɛnoreba anaaakyiriyiwɔdenoabaahennienomu

39Wɔkyerɛɛnosɛagyedesikanobɛborotalenteahannan.

40Misusuwsɛɛbɛyɛneamfasowɔsosɛwɔdeahyɛdeno bibɛhyɛmu,efisɛsaakwanyisono,ɔheneaOnyankopɔn maanotumisɛonnyennipadɔmawɔdɔɔsosaankwano ayamyeaɛdaadipefeenaɛdaadikɛse

41Ɔhenenoahyɛdeɛnokɔɔsosɛdeɛɛdidisoɔyi:‘Wɔna wɔsomwɔyɛnagyadɔmmuwɔɔsatuoawɔdetiaaSiriane FoinikenentuaawɔdebaaYudafoɔmansononyinaamu naYudafoɔnnommumbɛyɛɛwɔndeanawɔdewɔnsan baaAleksandriakuroneMisraimasasesoanaawɔtɔnwɔn maaafoforɔ--nasaaaransonannommumbiaraanawɔwɔ yɛnasasesoansanasaaberɛnorebaanaanawɔwɔhɔ wɔdebaahawɔɛnoakyi--wɔhwehwɛsɛwɔnawɔwɔ nnommumawɔtesaanyinaamaahofadiprɛkopɛ,na wonyadrakmaaduonuwɔwɔntibiaramusɛagyedesika

42Asraafoɔnobɛgyesaasikayisɛakyɛdeɛawɔdebɛka wɔnakatuaho,naafoforɔnonsobɛfiriɔhenesikakorabea

43Yɛsususɛnaɛneyɛnagyapɛnhyianaɛnsɛsɛwɔde wɔnyɛnnommumnawɔnasaseawɔsɛeewɔnneYudafoɔ awɔdewɔnkɔɔMisraimnoyɛasraafoɔanifereɛadeyɛ

44Asadeaɛhweeasraafoɔnosowɔɔkomunoyɛasadea ankaɛsɛsɛwɔgyenonyinaa.

45Nannipanoawɔbɛtewwɔnsoakɔnkoasommudeaka honoyɛntɛnkyeakoraa

46Dɛmntsi,osiandɛwogyetomdɛyɛayɛsudɛyɛdze atɛntreneebɛmanyimpanyinaarananetitirenohɔna wɔdzenkoayɛtsebeabimuwɔntɛnkyeamu,naosiandɛ yɛbɔmbɔdzendɛyɛnenyimpanyinaarabedinoyiedɛ mbrɛatɛntreneenaonyamesompahwehwɛno,yɛahyɛ,wɔ Yudafononyimpaawɔwɔnkoasomtebeabiaramuwɔhɛn ahenninofãbiaraho,dɛwɔnawɔwɔbinobɛnyasika dodoɔawɔahyɛnonawɔamawɔnahofadienaobiara renkyerɛsɛɔkyɛwɔn’asɛdeɛaɔdihodwumamu

47Wɔnnansaakyiwɔsaaahyɛdeɛyiawɔtintimakyino, ɛsɛsɛwɔhyehyɛnkoadinmaasraafoɔawɔayiwɔnsɛ wɔnyɛyɛnapɛdeɛno,nawɔdewɔnawɔafawɔn nnommumnomunnipabɛbantɛmara

48Ɛfirisɛyɛsususɛɛbɛyɛmfasoɔamayɛnneyɛnnsɛmsɛ wɔdeasɛmnobɛbaawieeɛ

49Obiaraan’anigyehonobetumidensɛmaɛfaobiaraa onnimmaranosohoama,nasɛwɔkyerɛsɛɔbarimanodi fɔaɔbɛyɛn’akoa;nansowɔden’agyapadebɛhyɛadehye sikakorabeanonsa’

50Bereawɔdeahyɛdenobaesɛwɔnkenkannkyerɛɔhene nomaɔmpenesono,nansiesieiafoforononyinaakuramu gyekasasin‘nnommumbiaraanawɔwɔasasenosoansa nasaaberenorebaanaasɛwɔdewɔnbaahawɔɛnoakyi,’ nawɔneayamyenenekomakɛsemunoɔhenenodesaa asɛmyihyɛɛmunaɔhyɛɛsɛwɔmfasikaawɔdemaa wɔhwehwɛsɛwɔdegyenononyinaakɔtohɔneasraafo

dɔmnoakatuasoahwɛfoneahemfosikakorabea adwumayɛfo,naentiwosiiasɛmnohogyinaenawogyee mmaranotoomwɔnnansonntam

51Mmoaawɔdemaaogyenoborootalenteahanum aduosia;efisɛnankokoaapiiawɔwɔnufunohonewɔn maamenomnyaaahofadi

52Bereawɔbisaaasɛmmisasɛebiaɛsɛsɛwotuatalente aduonunyinaawɔeyinomhono,ɔhenenohyɛesɛwɔnyɛ, nasaanaɔdiinegyinaesienohodwumawɔɔkwanaɛkɔ akyirisenbiaraso

TI2.NKYERƐKYERƐMU

Ɛkyerɛsɛneawɔyɛɛɔmannonsɛmhokyerɛwtohɔawɔde ahwɛyiyesenbiarayɛeAbanRedTapeaWɔdeDiDwuma WɔpawboayikuwaemufoyɛbaanumsɛwɔnkɔƆsɔfo PanyinaɔwɔYerusalemnonkyɛnnawɔnyɛnhyehyɛema wɔnsesaWɔdeAristeasnaɔhwɛananmusifonoso

1Bereawɔyɛɛeyiwieino,ɔhyɛɛDemetriosɛɔnkyerɛw nkaebiaɛfaYudafonhomaahorowawɔkyerɛweenoho 2EfisɛnaMisraimahemfoyinamahyɛdeahorowsona ɛyɛɔmanhonsɛmnyinaapɛpɛɛpɛ,nanawɔnyɛbiribiara wɔɔkwanaɛyɛmmerɛwanaasɛwɔanhyɛda

3Naentimedenkaeɛnonenkrataanobiahyɛmu, akyɛdeɛdodoɔawɔdekɔmaanoneemubiarasu,ɛfirisɛ wɔnmubiaradiimuwɔanuonyamnemfiridwumaho nimdeɛmu

4Neaedidisoyiyɛnkaedinobi.Demetrionkaeawɔde maaɔhenekɛseno‘EsianesɛwoamameakwankyerɛO ɔhene,sɛwɔboaboanwomaaɛhianawɔdeawiewo nwomakorabeanoano,nawɔsiesiedeeaasɛenonti,mede ahwɛyiyeaɛkyɛnsodemehoamasɛmɛmaw’apɛdeɛaba mu,naseeseimewɔnsusuiɛaɛdidisoɔyiamedebɛto w’anim.

5Yudafommaranhomaahorow(aafoforokakraabikaho) nninhomakorabeahɔ

6WɔdeHebrinkyerɛwdenekasaakyerɛwnawɔde ahwɛyiyeakyerɛase,naennyinahɔmmamfitiase nkyerɛweenosɛneawɔnawonimnobɔmeamanneɛno; ɛfirisɛwɔnnyaaɔhenehwɛaɔbɛbɔwɔnhobanda.

7Ɛhohiasɛwɔmayeinomyɛpɛpɛɛpɛmamo nwomakorabeaɛfirisɛmmaraaɛwɔmuno,ɛfirisɛɛfiri ɔsoromuno,nyansaahyɛmumanankekaebiaranniho.

8Eyintiakyerɛwfommarimaneanwensɛmakyerɛwfone abakɔsɛmakyerɛwfopiiatwewɔnhoafinhomaahorowyi nemmarimaawɔatraasenawɔretraasesɛneaɛnenohyia nohoasɛm,efisɛwɔnasetrahoadweneyɛkronkronnaɛyɛ nyamesomdekɛse,sɛneaHecataeusaofiAbderakano.

9Sɛɛyɛw’ania,Oɔhene,wɔbɛtwerɛkrataaakɔmaƆsɔfoɔ PanyinaɔwɔYerusalemnosɛɔnsomampanimfoɔnsia mfiriabusuakuobiaramu--mmarimaawɔabɔbraaɛkorɔn nawɔnmmaramunimdeɛpaa--nayɛahununsɛntitiriwa wɔnmudodoɔnoarayɛadwene,naentisɛyɛnya nkyerɛaseɛaɛyɛpɛpɛɛpɛa,yɛbɛtumideatobaabiaɛdaadi wɔɔkwanaɛfatasoadwumaankasanew’atirimpɔw 10Mayiyediaɛbɛkɔsodaanyɛwodea!’

11Bereawɔdenkaediyimaeno,ɔhenenohyɛesɛ wɔnkyerɛwkrataankɔmaEleasarwɔasɛmnoho,na wɔmfaYudafonnommumawogyeewɔnnonsoho kyerɛwtohɔmma.

12Naɔmaasikakɔkɔɔtalenteaduonumnedwetɛtalente aduɔsonneaboɔdenaboɔbebreedeyɛɛnkuruwane nkuruwaneponneasanomnkuruwa

13Ɔhyɛɛwɔnanawɔwɔn’akoradeɛsononsosɛwɔmma adwumfonokwanmmawɔnpawnneɛmabiaraawɔbɛhia amaatirimpɔwno,nawɔmfasikatalenteɔhankɔmadebɔ afɔremmaasɔredannoneahiadeɛfoforɔ

14Sɛmedenkrataanobisimoanima,mɛmamoadwini nohonsɛmnyinaaƆhenenokrataanotuummirikasɛnea edidisoyi:

15‘ƆhenePtolemydenkyianenkyiakɔmaaƆsɔfoPanyin Eleasar

16EsianesɛYudafoɔbebreewɔhɔawɔateteyɛn ahemmanmuaPersiafoɔnofaawɔnfiriiYerusalemkɔeɛ wɔwɔntumiberɛmunebebreeawɔnem’agyabaa Misraimsɛnnommumnti--yinommudodoɔnoaranaɔde wɔnguuasraafoɔmunaɔtuaawɔnakatuaaɛkorɔnsene sɛdeɛɔtaayɛno,naberɛaɔkyerɛɛwɔnakannifoɔ nokorɛdieno,ɔsiiabankɛseɛnaɔdewɔnhyɛɛwɔnnsa sɛdeɛɛbɛyɛaMisraimfoɔkuromhɔfoɔnobɛyɛawɔde wɔnabɔhu

17Name,berɛameforooahenguano,mefaaayamyeɛ subankyerɛɛmemanfoɔnyinaara,netitirenowɔwɔna nawɔyɛmomanfoɔnoho--magyennommumbɛboro mpemɔha,atuawɔnwuranomguasoboɔaɛfataamawɔn, nasɛdabiwɔamnnipadɔmnoakɔnnɔsoayɛwonkurɔfoɔ bɔnea,mayɛwɔnatua

18Adweneaɛkanyanm’adeyɛnoayɛɔpɛamewɔsɛmɛyɛ adewɔnyamesommunamedeasedaafɔrebɔama Onyankopɔnaɔkorɔnnosɛmakuram’ahennimuwɔ asomdwoeɛneanimuonyamkɛseɛmuwɔwiasenyinaara mu

19Bionso,monkurɔfoɔanawɔwɔnkwannamuno, magyewɔnakɔm’asraafoɔmu,newɔnanawɔfatasɛ wɔbatamenipasuhonawɔfatasɛasɛnnibeanomu ahotosoɔno,medewɔnasihɔwɔabandibeamu

20Afeiesianesɛmehoperemesɛmɛdam’anisɔadi akyerɛsaammarimayineYudafoɔawɔwɔwiasenyinaa neawoɔntoatoasoɔaɛdasoararebanonti,masigyinaeɛ sɛwɔbɛkyerɛmommaraaseafiriHebrikasaawɔdedi dwumawɔmomunomuakɔHelakasamu,amawɔde nwomayiakaahemfonwomafoforɔaɛwɔme nwomakorabeanoho.

21Sɛmopawmpanyimfobaanumfimommusuakuwmu biaramu,mmarimaawɔnasetrayɛfɛnawotumikyerɛase, naɛbɛyɛayamyenem’ayɛyɛdehoakatua,sɛneaɛbɛyɛa akasakasahonsɛmmisamuno,yebetumiahuatemmua nnipadodownoarapenesono,efisɛnhwehwɛmunoho hiasenbiara

22Mewɔanidasosɛmenyadinkɛsedenamadwumayia mɛyɛso

23MasomaAndreas,m’awɛmfoɔpaninneAristeas-mmarimaamebuwɔnkɛseɛ--sɛwɔmfaasɛmnonkɔtomo animnawɔmfadwetɛtalenteɔha,m’afɔrebɔamedebɛbɔ asɔredannomuabaaɛdikanneafɔrebɔnenyamesom amannefoforɔmmamo

24Sɛwobɛtwerɛmeafaw’apɛdeɛhowɔsaansɛmyimua, wobɛmameadomkɛseɛnawoamameadamfofabɔhyɛ foforɔ,ɛfirisɛw’apɛdeɛnyinaabɛyɛntɛmsɛdeɛɛbɛyɛyie Akyire!

25Eleasarbuaakrataayisɛneaɛfatasɛ:‘ƆsɔfoPanyin EleasardenkyiakɔmaƆhenePtolemyn’adamfoankasa

26M’apɛdeɛaɛkorɔnpaanewoyiedieneƆhemmaa Arsinoe,wonuabea,newommayiedie.

27MensomehoatɔmeMensaakawokrataanona w’atirimpɔwnew’afotupanoamam’aniagyekɛse.

28Mefrɛɛɔmannonyinaaboomnamekenkankyerɛɛwɔn sɛneaɛbɛyɛawobehumohoamodeamayɛnNyankopɔn no

29Mekyerɛɛwɔnnsonkuruwaamosomaano,sikaaduonu nedwetɛaduasa,nkuruwaanumneahosohyirapon,ne dwetɛtalenteɔhaawɔdebɛbɔafɔrebɔnenneɛmaaɛhia asɔrefieno

30Andreas,monkoaawɔhyɛnonipaanomubaako,ne Aristeas,nnipapanenokorɛfoɔ,awɔdansowwɔwɔn adesuamu,nawɔfataɔkwanbiarasosɛwɔyɛmo nnyinasosɛmaɛkorɔnnemoatirimpɔwaɛteneneeno ananmusifoɔnaɔdesaaakyɛdeɛyibrɛɛme.

31Saammarimayidewonkranomaamenawɔnnsakaa mmuaeɛaɛnewokrataanohyiaMepenebiribiaraaɛyɛ mfasoɔmawosoɛwommposɛw’abisadeɛnoyɛsoronko koraa

32Ɛfirisɛmoamayɛnmanfoɔmfasoɔkɛseɛayɛnwerɛ remfiridawɔakwanpiiso.

33Ntɛmaranamebɔɔafɔreɛmaawo,wonuabea,womma, newonnamfonom,naɔmannonyinaabɔɔmpaeɛsɛwo nhyehyɛɛnobɛdiyiedaa,naAdeNyinaasoTumfoɔ Nyankopɔnakoraw’ahenniesowɔasomdwoeɛmuwɔnidi mu,nammarakronkronnonkyerɛaseɛnoayɛmfasoɔama wonawɔadihodwumayie.

34Wɔnnipanonyinaaanimno,mepawmpanyimfo baanumfiiabusuakuwbiaramu,mmarimapanenokware, namedeyɛnmmaranobiasomamonkyɛn.

35Ɛbɛyɛayamye,Oɔhenetenenee,sɛwodenkyerɛkyerɛ masɛ,sɛwɔwiemmaranonkyerɛaseɛnoarapɛa,wɔbɛsan demmarimanoabayɛnnkyɛndwoodwoo.Akyire!

36Mpanimfoɔnodinnie:Abusuakuoaɛdikannomune Yosef,Hesekia,Sakaria,Yohane,Hesekia,Elisa

37AbusuakuwaɛtosoabiennomuneYuda,Simon, Samuel,Adaeus,Matatia,Esklemia

38AbusuakuwaɛtosoabiɛsanomuneNehemia,Yosef, Teodosio,Baseas,Ornias,Dakis.

39AbusuakuwaɛtosoanannomuneYonatan,Abraeus, Elisa,Anania,Kabrias

40AbusuakuwaɛtosoanumnomuneIsak,Yakob,Yesu, Homeda,Simon,Lewi

41AbusuakuwaɛtosoasianomuneYuda,Yosef,Simon, Sakaria,Samuel,Selema.

42AbusuakuwaɛtosoasonnomuneHomeda,Sedekia, Yakob,Isak,Yesia,Nateo.

43AbusuakuwaɛtosoawotwenomuneTeodosio,Yason, Yesu,Teodoto,Yohane,Yonatan

44AbusuakuwaɛtosoakronnomuneTeofilo,Abraham, Arsamos,Yason,Endemia,Daniel.

45AbusuakuwaɛtosodunomuneYeremia,Eleasar, Sakaria,Baneas,Elisa,Dateo

46AbusuakuwaɛtosodubiakonomuneSamuel,Yosef, Yuda,Yonate,Kabu,Dositeo

47AbusuakuwaɛtosodumiennomuneIsael,Yohane, Teodosio,Arsamos,Abiete,Hesekiel

48WɔnnyinaayɛaduɔsonmmienuSaanammuaeɛa Eleasarnenennamfonomdemaaɔhenekrataanoteɛ.

wɔadwumanotrɛwnyinaamu,maentinawontuminhu nkwaanonhyiamuanaampowɔanhu.

41Naponnomudurunnsuabasafafã,entiɛbɛyɛsɛ adwumanonyinaagyeetalentebebree.

42Esianesɛɔhenenoampɛsɛɔdekanekɛsehonti,ɔsɛee sikakoronoaraaankawɔbɛhwehwɛsɛponnobetumiayɛ kɛsea

43Nabiribiarawieenosɛdeɛnenhyehyɛɛteɛ,wɔɔkwana ɛyɛnwonwanaɛyɛnwonwapaaso,wɔadwiniaɛnsɛsɛ wɔsuasuaneahoɔfɛaɛnnintotoho

44Nkuruwaawɔdefrafranomuno,wɔdesikakɔkɔɔna ɛyɛɛabien,nawɔdeadwininsusuwsoaɛyɛnsenia nsusuwsofiasekosimfinimfini,nawɔdeadwinimu ahokokwawkɛsedeaboaɛsombohyehyɛɛnsenianontam

45Afeina‘maeander’biwɔhɔanesorokɔyɛbasafa baako,nen’anim.wɔdeaboaɛsomboaɛwɔkɔlaahorow piiayɛ,aɛdaadwinnimummɔdenbɔkɛseneahoɔfɛadi

46Namosaicbiwɔyeiso,awɔayɛnosɛrhombus,aɛtesɛ asaunaɛkɔduruanopɛɛ.

47Wɔmfimfinino,akyɛmnketewaawɔdeaboɔdenaboɔ ahodoɔnaɛyɛeɛ,awɔdesisihɔsesa,naɛsononesu,ane tɛtrɛtɛnnsuansennsateaannan,maawɔnhwɛbeayɛfɛ.

48Nasukookoaɛrefefɛwafɛfɛdebiwɔanonoatifi,na wɔasesabobeakuwakuwaatwahoahyia

49Saaberenonasikankuruwanosisi,naemubiarakura mubɛboronkukuabien

50Dwetɛnkuruwanowɔbaabiaɛyɛtorotoro,nawɔyɛɛno anwonwakwansotesɛneawɔayɛsɛwɔdehwɛahwehwɛ, maentibiribiaraawɔdebɛbɛnwɔnnodaadipefeempo senahwehwɛmu

51Nansoɛrentuminyɛyiyesɛyɛbɛkyerɛkyerɛadwene ankasaasaaadwinniahorowyidebaaadwenenosoberea wowieeno

52Ɛfirisɛ,berɛawɔwieesaankukuoyinawɔdesisii nkyɛnkyɛn,kanenodwetɛkuruwanaafeisikakɔkɔɔ,afei dwetɛfoforɔ,naafeisikafoforɔno,animawɔdemaeɛno yɛneawontuminkyerɛkyerɛmukoraa,nawɔnawɔbaasɛ wɔrebɛhwɛnonoantumiantetewwɔnhoamfirianiwaa ɛhyerɛnneahwɛdeɛaɛyɛanigyeɛnomu

53Nánsusuwiiahorowaahwɛdenodebaenoguahorow.

54Berɛannipahwɛɛsikankukuono,nawɔnadweneyɛɛ adwinibiarahonhwehwɛmuaedimũno,wɔnakraani gyeiwɔahodwiriwmu.

55Bionsobereaɔbarimabipɛesɛɔden’anikyerɛdwetɛ nkukunoso,bereaegyinan’animno,naɛtesɛnea biribiarahyerɛnwɔbaabiaogyinanoho,naɛmaawɔna wɔrehwɛnoanigyeikɛse

56Entiɛrentuminyɛyiyeankasasɛwɔbɛkyerɛkyerɛ adwinnimuahoɔfɛaɛwɔadwinniahorownomunomu

57Sikakɔkɔɔnkuruwaawɔdebobenhwirenkyerɛwwɔ mfinimfinino

58Nawɔpamatɛkyɛneatɛkyɛnengoduanwenewɔabon nohonawɔdeaboɔaɛsombohyɛɛmu

59Mmoaadwumanoafãaakanowɔyɛɛnowɔnhwɛsoɔ ahodoɔmu,ɛfirisɛwɔmaaɛyɛɛanimuonyamsɛwɔbɛwie biribiarawɔɔkwanaɛfataɔhenenoanuonyamso

60Wɔasɛmfuabaakomuno,yɛbɛtumiakasɛ,nannwuma biaranniɔhenenosikakorabeaanaafoforɔbiaramuaɛne yeinomyɛpɛwɔneboɔanaaadwinimunimdeɛmu

61Ɛfirisɛɔhenenoannwenwɔnho,ɛfirisɛnaɔpɛsɛɔnya animuonyamwɔnenhyehyɛɛaɛkyɛnso

62Ɛfirisɛmpɛnpiinonaɔbun’aniguneabanadwumaso, naɔdeneberɛneadwumfoɔnodidwumawɔnedadwen musɛwɔbɛwiebiribiarawɔɔkwanaɛfatabaabiawɔde akyɛdeɛnobɛkɔnoso.

63Entiwɔyɛɛbiribiarawɔkɛseɛmu,sɛdeɛɛfataɔhenea ɔsomaaakyɛdeɛnoneɔsɔfoɔpaninaɔyɛasasenosodifoɔ no

64Naaboɔaɛsomboɔbiarannihɔ,ɛfirisɛnaɛnnsua mpemanumnawɔdediidwumananenyinaasõ

65Wɔdeadwinnihonimdeɛaɛyɛsoronkosenbiaradii dwuma,maentinaaboneadwininoboyɛsikakɔkɔɔno mmɔhoanum

TI4.NKYERƐKYERƐMU

Afɔrebɔnohonsɛmaemudahɔ.Sɛneaasɔfonoyɛpɛpɛɛpɛ amfomsobiarannihonodansowOrgyaɛyɛ atirimɔdensɛmAsɔredannonenensu-adwumaho nkyerɛkyerɛmu.

1Medesaaakyɛdeɛnohonkyerɛkyerɛmuyiamamoɛfiri sɛmesusuusɛɛhohia

2Asɛmaedihɔwɔasɛmnomuneyɛnakwantuayɛkɔɔ Eleasarnohokyerɛwtohɔ,nansoneaedikankoraano mɛmamoɔmannonyinaahonkyerɛkyerɛmu

3BereayeduuYudafoasasesonoyehuukurownosɛɛda Yudeanyinaamfinimfiniwɔbepɔwbiatifi

4Wɔbepɔwnoatifino,nawɔasiasɔrefienowɔ n’anuonyamnyinaamu.

5Naafasuommiɛnsaanesorokɔborobasafaaduɔsonna netentennenetɛtrɛtɛneɔdannonhyehyɛɛatwahoahyia 6Náadannonyinaayɛfɛnaneboyɛdenaebimmaeda koraa

7Naɛdaadisɛwɔansɛeɛkabiarawɔɔponnonenneɛmaa wɔdekyekyerenneɛmaaɛdebataɔponnonnuaho,ne sɛneaɔdannoatifinogyinapintinnnoho

8Sɛneawɔyɛɛntamanonsoneɔkwanawɔfaasonohyia pɛpɛɛpɛ.

9Nanentamaesianemframaaɛrebɔntinoretummirika daa,nabereanawɔdesaakankyeeyidinkitahofiasena ntamanopuekɔsorosenbiarano,ɛmaaɛyɛnwonwaaɛyɛ anigyeaɛkameayɛsɛonipantumintetewnehomfimu

10Naafɔrebukyianosinonebeaeɛnoankasaneɔhyeɛ afɔdeɛawɔdeogyahyewwɔsonohyia,nanawɔna wɔbɛnhɔnonsoteɛ

11Naɔkwanbiaɛkɔfamnkakrankakra,nawɔasiesieno sɛneaɛfatasɛneaɛbɛyɛawɔbɛdanoadi,nanaasɔfoa wɔsomnonohyɛnwerantade,kosiwɔnnanase

12Asɔredannohwɛapueifamnan’akyikyerɛatɔefam.

13Wɔdeaboasisifamhɔnyinaa,nawɔatotofamakosi mmeaeawɔahyɛno,nawɔdensuobɛhohoromogyaaɛfiri afɔrebɔnomu,ɛfirisɛwɔdemmoampempembebreebɔ afɔdeɛwɔhɔwɔafahyɛnnamu.

14Nansuonsowɔhɔaɛnsa,ɛfirisɛabɔdeɛmuasubura bebreepuefiasɔredannomu

15Bionso,aburaaɛyɛnwonwanawontuminkyerɛkyerɛ muwɔasasease,sɛneawɔkyerɛɛmeno,aɛwɔakyirikyiri anammɔnanumtwaasɔredannobeaenohohyia,naemu biarawɔnsuafiriaennianosɛneaɛbɛyɛansubɔnten ahorownobom

16Nawɔdekɔbereakyekyereyeinomnyinaarawɔasene afasuonoho,nawɔdeapetepetebebreeapetewɔnso,na wɔdeahwɛyiyekɛseɛayɛadwumanofãbiara

47AkyinnyebiarannihosɛnammarimaaEleasarresoma wɔnakɔnenkyɛnnowɔsaasuahorowyi.

48Naɔtaakantamsɛɔremmammarimanonkɔdasɛɛyɛ n’ankasakokoamanigyeɛbikɛkɛnaɛyɛadweneaɛkanyan no-nansoɛyɛɔmanmmanonyinaamfasoɔntinaɔresoma wɔn

49Efisɛ,ɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,asetrapanogyinammarano mummaraawobediso,nasaaawieiyinamatiesonaɛba senakenkanso

50Efieyinensɛmafoforoaɛtesaamuno,naɛdaadi pefeesɛneanaɔwɔwɔwɔnhonoyɛ

TI6.NKYERƐKYERƐMU

Nkyerɛkyerɛmuaɛfankurɔfonoamannehoaɛkyerɛnea asɛmfua,"Efĩ"kyerɛ."Onyankopɔn-Gyidi"nomuade titiriwnenemfiaseNkyekyem48-44denipaduahonimdeɛ Nyamesuhonkyerɛkyerɛmuaɛyɛfɛma

1Ɛfatasɛyɛkansɛmaɔdemaedebuaayɛnnsɛmmisano hoasɛmtiawa

2Ɛfirisɛmesususɛnnipadodoɔnoarapɛsɛwɔhunu nneɛmabiwɔmmaraaɛwɔmmaramunobiho,titiredeɛ ɛfanamneanonneɛnemmoaawɔgyetomsɛwɔnhontew ho

3Bereayebisaaneaentia,esianesɛabɔdebiakopɛna ɛwɔhɔnti,wobummoabinomsɛwɔnhontewsɛwobedi, naafoforonsohontewsɛwɔbɛkawɔnmpo(efisɛɛwomsɛ mmaranoyɛahwɛyiyewɔnsɛmdodownoarahode, nansoɛyɛahwɛyiyetitiriwwɔnsɛmtesɛeyinomho)no, ofiinemmuaeasesɛneaedidisoyi:

4Ɔkaesɛ:‘Mohwɛsɛneayɛnasetrakwanneyɛnfekubɔ nyawɔyɛnso;ɛdenamabɔnefoawɔnewɔnbɔsono, nnipakyerewɔnabrabɔbɔnenawɔyɛmmɔbɔfowɔwɔn nkwannanyinaamu;nansosɛwɔneanyansafone aniferefotea,wonyaɔkwanawɔbɛfasoaguanafinimdeɛ awonnimunawɔasiesiewɔnasetra

5Yɛnmmarahyɛfonodiikandeonyamesompanetrenee nnyinasosɛmahorownotoohɔnaɔdeduaansɛntitiriw biara,ɛnyɛbaraawɔbaraawɔnarakwanammomnhwɛso ahorowaɔdediidwumanso,dekyerɛɛbɔneaepirawɔn neasotweaOnyankopɔndemawɔnawodifɔno

6ƐfirisɛɔdiikandaanoadisɛOnyankopɔnbaakopɛna netumidaadiwɔamansannyinaaramu,ɛfirisɛnetumidi ahyɛbaabiaramananneɛmaannipayɛwɔkokoamwɔ asasesonomubiarantuminkwatiNenimdeɛ

7Naneaonipayɛnyinaaneneaɛbɛbadaakyenyinaada adimaNo

8Ɔyɛɛsaanokorɛyihoadwumayienaɔmaaemudaahɔ no,ɔkyerɛɛsɛsɛonipadwenesɛɔbɛyɛbɔnempoa--na ɔrenkahweesɛɔbɛyɛnoankasaa,--ɔrenkwatisɛwɔbɛhunu no,ɛfirisɛɔmaaɛdaaadipefeesɛOnyankopɔntumiahyɛ mmaranonyinaamu.

9Ofiiasefinemfiaseno,ɔtoaasokyerɛesɛadesamma nyinaagyedisɛanyamepiiwɔhɔgyeyɛnankasa,ɛwom sɛwɔnankasawɔtumikɛsesenabɔdeawɔsomwɔnkwa node

10Nasɛwɔdeabonennuayɛahonia,wɔkasɛwɔyɛwɔna wɔayɛbiribiamfasowɔsoamankwanoahoninawɔsom wɔn,ɛwomsɛwɔwɔadanseaemudahɔaɛkyerɛsɛwonni nkatebiarade.

11Naɛbɛyɛnkwaseasɛmkoraasɛyɛbɛsususɛobiara bɛyɛɛonyameɛnamnenhyehyɛɛnti

12Efisɛwɔnawɔyɛɛnonofaanneɛmabiawɔabɔdedaw noarakwanawɔnamkabomsokyerɛesɛwɔwɔmfaso foforo:ɛnyɛwɔnankasanawɔbɔɔadenomunneɛma,na entiɛyɛnkwaseasɛmnenkwaseasɛmsɛnnipabɛyɛnnipa anyametesɛwɔnankasa.

13Ɛfirisɛyɛnmmerɛyimuno,nnipabebreewɔhɔawɔyɛ nnoɔmanenwomasuapiisenetetemmarimaawɔayɛwɔn anyame,nansowɔremmawɔnkɔsomwɔnda.

14Wɔnawɔyɛɛsaaanansesɛmyinewɔnawɔkyerɛwee nosusuwsɛwɔyɛHelafoanyansafosenbiara

15Adɛnntinaɛhiasɛyɛkannipafoforɔawɔnaniagyeho, Misraimfoɔnewɔnawɔtesaa,awɔdewɔnhotowuram mmoanemmoaawɔweaneanantwiahodoɔdodoɔnoara so,nawɔsomwɔn,nawɔbɔafɔdeɛmawɔnberɛawɔte aseɛneberɛawɔawuwunyinaa?

16AfeiesianesɛyɛnMmarahyɛfonoyɛonyansafona Onyankopɔnamanoakyɛdetitiriwsɛɔntenneɛmanyinaa asenti,ohuubiribiaraaɛkɔakyiri,naɔdedadeafasune afasuawontuminhyɛsotwaayɛnhoban,sɛneaɛbɛyɛa yɛneamanaakanomubiararenfrafrakoraa,nammom yɛamfayɛnhontranipaduaneɔkramuayɛnhotew,a yɛdeyɛnhoafiadwenehunubiaraho,nayɛasomAde NyinaasoTumfoɔNyankopɔnbiakoaɔkorɔnsenabɔde nyinaa

17EntiesianesɛMisraimasɔfoatitiriwnoahwɛnsɛmpii muyiye,nawonimyɛnnsɛmnti,wɔfrɛyɛn“Onyankopɔn mmarima”

18Eyiyɛabodinaɛnyɛadesammankaenodeanammom wɔnawɔsomnokwareNyankopɔnnonkutoodea

19WɔnawɔakanonyɛnnipaawofiOnyankopɔnna mmomwɔyɛaduanneanonnenentade.

20Nawɔnsubannyinaamawonyaawerɛkyekyewɔsaa nneɛmayimu,wɔmmuwɔnhohwee,gyewɔnnneɛma nyinaamu.

21Wɔyɛnnkurɔfoawɔtesaanomuwɔwɔnnkwanna nyinaamuno,neawosusuwhotitiriwneOnyankopɔn tumidi.

22Ɛnontinaakyiwadeɛbiaraansɛeyɛn,anaankɔmmɔdie bɔneansɛeyɛnabrabɔno,ɔdeahoteɛhommarabɔɔyɛnho banwɔafanunyinaa,naɛkaadeɛyɛdi,anaayɛnom,anaa yɛdeyɛnnsaka,anaayɛteanaayɛhunu

23Nanso,sɛyɛbɛkanoɔkwanbiarasoa,nneɛmanyinaa yɛpɛwɔwɔnabɔdemuamansɛmdimu,efisɛtumibiako naedinenyinaaso,nansonteaseaemudɔwɔankorankoro asɛmbiaramuaentiyɛtweyɛnhofinneɛmabiayɛdebedi dwumahonayɛnanigyeafoforoawɔtaadedidwumaho.

24Mfatohontimɛtummirikaakɔnsɛntitiriwbaakoanaa mmienusonamakyerɛkyerɛmuakyerɛmo.

25Ɛnsɛsɛmohweasewɔadweneaɛyɛanimtiaabuaɛnesɛ mpɔtorɔnentɛteanenneɛmaafoforoaɛtetesaantina Mosedeahwɛyiyekɛsehyehyɛɛnemmaranomu

26Wɔyɛɛsaaayɛyɛdeɛyinyinaaraɛnamteneneeyɛntide boahwehwɛpapayɛnesubanaɛyɛpɛ

27Efisɛnnomaaayɛdedidwumanonyinaayɛmmerɛw nawɔdansowwɔwɔnahotewho,nawodiaburowne atokoahorowahorow,tesɛsɛnhwɛsono,mmorɔnoma, mpɔtorɔ,mmoadabi,akɔre,akɔrenso,nennomaaafoforoa wɔwɔsaakuwyimunyinaa

28Nansonnomaaawɔabarawɔnnomubehusɛwɔyɛ wuramnawodinam,nawɔnamahoɔdenawɔwɔsodi afoforosoatirimɔdensɛm,nawɔdeatirimɔdensɛmnya

aduandenamnnomaaawɔnhoyɛdenawɔabobɔwɔndin wɔatifihɔnoawɔkyerewɔnnoso.

29Naɛnyɛsaanko,nammomwɔkyerenguammaane nguammaa,nawɔpirannipanso,sɛwɔawuwuanaasɛwɔte ase,naentiɔnamwɔndinaɔbɔɔwɔndinsɛwɔnhontew sono,ɔnamwɔnsomaasɛnkyerɛnnebisɛwɔna,wɔnnti wɔhyehyɛɛmmara,ɛsɛsɛwɔdetreneedidwumawɔwɔn komamunaɛnsɛsɛwɔyɛatirimɔdenwɔobiarasomfawɔn hontowɔnankasaahoɔdensoanaasɛwowiawɔnbiribiara, nammomwɔkyerɛwɔnasetrakwansɛneaatɛntreneekyerɛ, sɛneannomaaawɔayɛmmerɛwayɛakawɔnhoasɛm dedawnodiapɔw-mu-teɛteɛahorowaenyinwɔasaseso nawɔnyɛatirimɔdensɛmnkɔsɛewɔnankasaabusuafono. 30Entiyɛnmmarahyɛbaguaninokyerɛkyerɛɛyɛnsɛɛnam akwantesɛeyinomsonawɔdensɛnkyerɛnnema anyansafo,sɛɛsɛsɛwɔyɛatreneefonawɔmfabasabasayɛ nnidwumabiara,nawɔkwatisɛwɔbɛyɛatirimɔdensɛmwɔ afoforosodewɔnhoatowɔnankasaahoɔdenso

31Naesianesɛwobunosɛɛnsɛsɛyɛdeyɛnnsabɛka mmoaawɔnhontewsaampo,sɛneawɔakahoasɛmno, esianewɔnsubanpɔteenti,soɛnsɛsɛyɛyɛahwɛyiyebiara anyɛsaaayɛnankasasubanansɛeakodusaaara?

32Ɛnontimmaraaɔdeatohɔnyinaaaɛfadeɛwɔmaho kwanwɔnnomaanemmoafoforɔyihono,wahyɛmmara anebotaeɛnesɛɔbɛkyerɛkyerɛyɛnabrabɔpahoadesua.

33Efisɛabɔnenanasempaapaemunensateaaawɔpaapae munoatirimpɔwnesɛɛbɛkyerɛkyerɛyɛnsɛɛsɛsɛyɛyɛ nyiyimwɔyɛnankorankoronneyɛemuaadweneaɛnesɛ yɛdesubanpabɛyɛ

34Nayɛnnipaduanyinaaahoɔdennenedwumadigyina yɛnmmatineyɛnakwaaso.

35Entiɔhyɛyɛnsɛyɛnhunusɛɛsɛsɛyɛdenyiyimyɛyɛn nneyɛeɛnyinaasɛdeɛteneneegyinapɛnteɛ,--titiriwɛfirisɛ yɛatetewyɛnhoafiriadesammankaeɛnohopefee.

36Nannipaafoforɔdodoɔnoaradeahohorabɔguuwɔn hofi,nawɔnamsaayɛsoyɛamumuyɛkɛseɛ,naamanne nkuropɔnnyinaadennebɔneaɛtesaahoahoawɔnho.

37Naɛnyɛnnipankonawɔnewɔndanammomwɔgu wɔnankasaɛnanomnewɔnmmabeampohofi

38Nansowɔayiyɛnafibɔneaɛtesaaho.

39Nannipaawɔatewwɔnhowɔɔkwanayɛadikanaka hoasɛmnosono,Mmarahyɛfononsokyerɛsɛwɔwɔnkae akyɛde.

40Efisɛmmoanyinaa"awɔnnanmuapaapaenawɔwe cud"gyinahɔmaneawɔafiasenonkaehosɛnkyerɛnne

41Efisɛadeyɛaɛmawɔweakutunonyɛbiribifoforobiara sɛnkwaneasetrahonkae

42Ɛfirisɛwɔtaadeaduaneboankwa,ɛnontiɔtuyɛnfowɔ TwerɛKronkronnomunsowɔsaansɛmyimusɛ:“Ampa sɛwobɛkaeAwuradeaɔyɛɛsaanneɛmaakɛseɛne anwanwadeɛnowɔwomuno”

43Nasɛwɔnyinsɛnwɔnyiea,ɛdaadisɛwɔyɛakɛseɛne animuonyam;neaedikanno,nipaduanoawɔkyekyene sɛneaaduannosineankorankoroakwaabiaraawɔpaapae muneneaɛsensaano,nkateahorownonhyehyɛe,adwene nodwumadinekankyeeaaniwanhu,nenneyɛepɔteea ɛyɛntɛmntɛmneadwinniahorowaohunodaadwempaa ennianoadi

44Ɛnontiɔhyɛyɛnfosɛyɛnkaesɛ,ɔsorotuminode ahokokwawaedimũnaɛkoraafãhorowayɛadikanaka hoasɛmnoso

45Nawahyɛberenebeaebiaraagyiraesɛneaɛbɛyɛa yɛbɛkaeOnyankopɔnaodiyɛnsonaɔkorayɛnsonodaa.

46Ɛfirisɛaduaneneanonneɛhoasɛmno,ɔhyɛyɛnsɛ yɛmfanefãbimmɔafɔreɛnaafeintɛmarayɛnaninnye yɛnaduaneho.

47Bionso,ɔmayɛnnkaeɛhosɛnkyerɛnnewɔyɛnntadeɛ so,nasaaaransonawahyɛyɛnsɛyɛmfaɔsoronsɛma wɔkaeɛnonhyɛyɛnapononeyɛnaponososɛnkaeɛ Onyankopɔn

48Nayɛnnsasonso,ɔhyɛpefeesɛwɔmfaagyiraehyɛdeɛ nonhyɛmu,naɔkyerɛpefeesɛɛsɛsɛyɛyɛadeyɛbiarawɔ teneneemu,kaeyɛnankasaabɔdeɛ,naɛkyɛnnenyinaano, Onyankopɔnsuro.

49Ɔhyɛnnipanso,berɛawɔdafamkɔdanawɔsɔretipbio no,sɛwɔndweneOnyankopɔnnnwumaho,ɛnyɛasɛmmu nko,nammomɛnamnsakraeɛneadweneawɔdebawɔn so,berɛawɔrekɔda,newɔnnyanensoawɔbɛhwɛpefeeso, sɛdeɛnsakraeɛaɛfirisaatebeayimubaakomukɔbaako munoyɛɔsoronaɛnteaseɛ.

50Mpremprenwɔakyerɛsɛneamfatohoaɛkyɛnsowɔ nyiyimnenkaehonoakyerɛmo,sɛneayɛnnkyerɛaseaɛfa "asenaapaapaeneakutuawɔwe"hokyerɛno.

51Efisɛwɔanhyehyɛyɛnmmaranokwaanaasɛsɛnea adweneaedikanaɛbaaadwenemunote,nammom nokwarenenteaseaɛteɛawɔkyerɛnti.

52Efisɛɔnamakwankyerɛaɔdemawɔnamneanonnene nsɛmpɔteeaɛfansaawɔdekaobihonosohyɛyɛnsɛ yɛnyɛanaasɛyentiebiribiaraayensusuwhoanaasɛyɛmfa nteasetumiayɛdebedidwumaɔkwammɔnesonomfayɛn honhyɛntɛnkyeamu

53Wɔwurammmoansofamno,wobetumiahu nnyinasosɛmkoronoara

54Efisɛɔkramannempɔtorɔnemmoaawɔtesɛeyinoma wɔakahoasɛmpefeenosubansɛeade.

55Mpɔtorɔgubiribiarahofinawɔsɛeno,ɛnyɛwɔn ankasaaduannkontinammomwɔmabiribiaraaɛbɛtɔwɔn kwansosɛenoyɛneamfasonnisokoraamaonipa.

56Weaselkuwnonsoyɛsoronko:efisɛneawɔakanoda nkyɛna,ɛwɔsubiaɛyɛfĩ:Ɛnamasosonyinsɛnnaɛnam anosoba.

57Naɛyɛyeintinawɔabuadeyɛaɛtesaaarasɛɛhontew wɔnnipamu

58Ɛdenamneawɔnamasomunyanyinaaawɔdewɔnho hyɛkasamusono,wɔdeafoforohyɛbɔnemunawɔnyɛefĩ biara,nawɔnankasahoagufĩkoraaesianenyamesompa hofĩnti.

59Namohene,sedeewoakaakyereyenno,tenekoraase oyennipaawotesaa.'

60Afeimekaasɛ'Mesususɛwokyerɛwɔnawɔbɔ amanneɛno,ɛfirisɛɔdewɔntoayayadeɛneowuoaɛyɛ yawmudaa'

61‘Yiw,’obuaese,‘yeinomnemmarimaamepɛsɛmeka wɔn;ɛfirisɛsɛwɔwɛnnnipasɛea,ɛyɛadeɛaɛnkɔ kronkron

62Nayɛnmmarabarayɛnsɛyɛmfaasɛmanaanneyɛeɛ mpiraobiara

63Ankaɛsɛsɛmensɛmtiawaaɛfasaansɛmyihonoma mogyedi,sɛwɔdeteneneeadwenenaɛyɛɛyɛnmmara nyinaara,nawɔanhyehyɛbiribiarawɔTwerɛKronkronno muawɔannweneanaanteaseɛbiarannimu,nammomne botaeɛnesɛɛbɛmayɛatumiwɔyɛnabrabɔnyinaaramune yɛnnneyɛeɛnyinaaramuamayɛatumidetreneeadi

13Naɔhenenodeayeyiawɔdemaawɔnaakanomaano no,ɔbisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnawanyaahofadieafiri ehumu?

14Naɔkaasɛ,'Bereaadwenenohusɛɛnyɛbɔnebiara,na Onyankopɔnkyerɛnokwankɔafotuoaɛyɛanimuonyam nyinaaso'

15Ɔhenenokyerɛesɛɔpenesonaobisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛ dɛnnawatumiakuraatemmuaɛteɛmuberenyinaa?

16Naobuaese,'Seodeamanehunuaetonnipasonosi n'anisodaanaohuseeyeOnyankoponnaogyeyiediefiri ebinomnsamnaodeebinombaanimuonyamne animuonyamkɛseɛmu'

17Ɔhenenofiayamyemugyeeɔbarimano,naobisaanea odihɔnosɛɔmmuaasɛmmisaaɛnesɛ,ɛbɛyɛdɛnna watumiakwatiasetraaahotɔneanigyewom?

18Naɔbuaasɛ,‘Sɛɔkaedaasɛɔyɛahemmankɛseɛbi sodifoɔnennipakuobebreewura,naɛnsɛsɛɔden’adwene sinneɛmafoforɔso,nammom,ɛsɛsɛɔdwenesɛdeɛ ɔbɛtumiamawɔnyiedieayɛyie.ƐsɛsɛɔbɔOnyankopɔn mpaensosɛneaɛbɛyɛawɔremmuaninguasɛyɛdebiara so’

19Bereaɔhenenoyiinoayɛno,obisaaneaɔtosoduno sɛ,ɛbɛyɛdɛnnawahuwɔnawɔnenoredinsisino?

20Naobuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛɔhwɛɛsɛwɔnawɔkane honoyɛadebɔmuadeɛnasɛwɔkurammaraaɛfataa wɔdedikanwɔapontoɔneagyinatukuomu,newɔnntam nkitahodiɛnyinaamu,awɔnnkɔakyirintrahyeɛaɛfatada wɔakwaabaanaaabrabɔhonsɛmfoforɔmu.Nanso Onyankopɔnbɛtwew’adweneakɔanuonyamnyinaaso’ Ɔhene

21Bereaɔhenenodaan’anisodenneennennaɔkamfoo wɔnnyinaammiakommiako(wɔwɔnanawɔwɔhɔnyinaa nkamfomu)no,wɔdankɔɔapontownoaseanigyeso

22Naadekyeeno,bereawɔdehokwannomaeno,ɔhene bisaaonipaaodihɔnosɛ:Dɛnneanibiannasoaɛyɛhusen biara?

23Naɔbuaasɛ,‘Sɛɔbarimabinnwennemmanaɔbɔ mmɔdenbiarawɔwɔnnwomasuamuaEfisɛberenyinaa yɛmmɔOnyankopɔnmpaemmayɛnankasanammomyɛn mmananhyirabiaraayɛwɔndea.Ɔpɛayɛwɔsɛyɛnmma benyaahosodinonamOnyankopɔntumisonkutoonaɛba’ 24Ɔhenenokaasɛwakasayienaafeiobisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnawayɛɔmanhodɔ?

25Obuaesɛ:‘Ɛdenamadweneaɛnesɛeyesɛobibɛtra n’ankasakuromnawawunoawobɛmaatraw’adwenemso Amannɔneawɔtranodeanimtiaabubrɛahiafonaaniwu baadefosotesɛneawɔapamwɔnesianensɛmmɔnedibi nti.Sɛwodemfasoɔmaobiara,sɛdeɛmoyɛdaanoa, Onyankopɔnbɛmaobiaraadomwonawɔabuwosɛɔman hodɔfoɔ"

26Bereaɔhenetieeɔbarimayiwieino,obisaaneaodihɔ nosɛ,ɛbɛyɛdɛnnaɔneneyereatraasomdwoemu?

27Naobuaasɛ,‘Ɛdenamhuawohusɛmmeafiawosumu yɛwɔntirimyɛdennawɔwɔahoɔdenwɔwɔnankasa akɔnnɔakyidimu,nawɔnamnsusuwiihunusosesawɔn adwenempofirim,nawɔnsuyɛmmerɛwtitiriwƐhohiasɛ yɛnewɔnbedinyansamnayɛanhyɛakasakasa.Wɔasetra muabrabɔaedimuntiɛsɛsɛɔkwankyerɛfonohubotaea ɛsɛsɛɔden’akwankɔsoƐnamOnyankopɔnmmoaa wɔbɛfrɛwɔnnkutoosonannipabetumiakyerɛasetrakwan ankasakwanberenyinaa’

28Ɔhenenokyerɛɛneaɔpeneso,naobisaaneaodihɔno sɛ,ɛbɛyɛdɛnnawatumidenehoafimfomsoho?

29Naobuaasɛ,‘Sɛwobɔwotirimyɛadeberenyinaana woannyeabususɛmnnida,nammomwoankasawosɔ nsɛmawɔkakyerɛwonohwɛnawodew’ankasaatemmuo siadesrɛawɔdeakyerɛwonohogyinaenawodibiribiara sowɔw’atemmuhannmua,wohobɛfirimfomsoɔho,O Ɔhene.NansosaanneɛmayihonimdeɛnenediyɛƆsoro tuminoadwuma’

30Ɔhenenoanigyeesaansɛmyihono,obisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnawadenehoafiabufuwho?

31Naɔkaadebuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛɔhunusɛɔwɔtumi wɔnnipanyinaasomposɛɔdeowuobɛtowɔnso,sɛɔma abufuokwana,namfasoɔbiarannisonaɛyɛmmɔbɔsɛ ɔno,ɛnamsɛɔyɛowuraarakwanti,ɔgyennipabebree nkwa.

32Bereannipanyinaabrɛwɔnhoasenaobiarannineho tanno,dɛnnanaabufuwhohia?Ɛhohiasɛyehusɛ Onyankopɔndiwiasenyinaasowɔayamyehonhommuna abufuwbiarannimu,nawonso,’ɔkaesɛ,‘OƆhene,ɛsɛsɛ wosuasuaNenhwɛsonohohia’

33Ɔhenekaasɛwabuanoyienaafeiobisaaonipaaɔdihɔ nosɛ:Afotuopanebɛn?

34Ɔkyerɛkyerɛɛmusɛ:‘Sɛyɛbɛyɛyɛnadeyiyebere nyinaanayɛasusuwhosɛneaɛsɛ,nayɛdeneamfasowɔso mayɛnankasanhyehyɛenoatotonkɛntɛnsobɔneaebefi adweneaɛnenobɔabiraayebegyeatommuabanoho, sɛneaɛbɛyɛaɛdenamasɛmbiaraayɛbɛkariayɛbɛkariso no,wobetumiatuyɛnfoyiyenayɛnatirimpɔwnoabam Naneaɛhohiasenbiarano,ɛdenamOnyankopɔntumiso namonhyehyɛebiarabenyammamuefisɛmoyɛ onyamesompa’

35Ɔhenekaasɛ,ɔbarimayiabuayie,naɔbisaaɔfoforosɛ: Dɛnnenyansapɛ?

36Naɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,‘Sɛwobesusuwhoyiyewɔ asɛmmisabiaraaepuehonaɛnsɛsɛnkatedemfankɔda, nammomsɛwobedwennwenopiraaefiakɔnnɔahorowno mubanoho,nawɔayɛwɔnadeyiyesɛneatebeano hwehwɛ,nawɔdeahobrɛaseayɛadwumaNansoɛsɛsɛ yɛbɔOnyankopɔnmpaesɛɔmfaobunhyɛyɛnadwenemu wɔsaanneɛmayiho’

37Ɔhenenokyerɛɛsɛɔpenesonaobisaaɔfoforosɛ,ɛbɛyɛ dɛnnawatumiahyiaagyedebereaɔretukwanakɔ amannɔneno?

38Obuaesɛ,‘Ɛdenamatreneeaɔyɛmaannipanyinaaso, nesɛneaɔdaanehoadisɛɔbafamsensɛɔbɛkorɔnsen wɔnanaɔretukwanwɔwɔnmunosoEfisɛɛyɛ nnyinasosɛmawogyetomsɛOnyankopɔnnamnesu ankasasogyeahobrɛasefotomNaadesammaabusuano dɔwɔnawɔwɔɔpɛsɛwɔbɛbrɛwɔnhoaseamawɔnno’

39Bereaɔhenenokyerɛesɛɔpenemmuaeyisono,obisaa ɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnawatumiasiwɔɔkwanbisoa n’adansinobɛtenahɔwɔn’akyi?

40Naobuaaasɛmmisanosɛ,‘Sɛn’abɔdeɛwɔkɛseɛne animuonyamso,sɛdeɛɛbɛyɛawɔnawɔhununobɛkyɛ wɔnwɔwɔnahoɔfɛnti,nasɛwannyiwɔnawɔyɛɛ nnwumaaɛtesaanomubiaradanawanhyɛafoforɔdasɛ wɔnsomn’ahiadeɛawɔnnyeakatuaa

41EsianesɛwɔahwɛsɛneaOnyankopɔnmaadesamma abusuanoneawohia,mawɔnakwahosanneadwenemu tumineakyɛdeɛaakanyinaa,ɛsɛsɛɔnoankasadiNe nhwɛsoɔakyidenamwɔnadwumadenaɛyɛdennoho

akatuaaɔdebɛmannipanosoEfisɛɛyɛnnwumaawɔyɛ wɔtreneemunonaɛtrahɔdaa!

42Ɔhenekaasɛsaaɔbarimayinsoabuanoyie,naɔbisaa deɛɛtɔsodunosɛ:Nyansaabanesɛn?

43Naɔbuaasɛ,‘Sɛonipabɛhunusɛwanyɛbɔnebiarana ɔbɔnebrawɔnokorɛmuEsianesɛeyinommuna,O Ɔhenetumidifo,nasɛwudiw’ahemmansowɔonyamesom pamua,anigyekɛseneɔkrapintinnyɛnegyidiaemuyɛ denwɔOnyankopɔnmubawoso’

44Naberɛawɔteemmuaeɛnowɔnnyinaadenkamfoo teɛteɛɛm,naɛnoakyino,ɔhenenowɔn’anigyeɛaɛyɛma munohyɛɛaseɛnomwɔnakwahosan

45Naadekyeeno,apontownokɔɔsosɛneanaɛtewɔ mmereaatwamnomuno,nabereahokwannobaeno, ɔhenenobisabisaaahɔhoawɔakanonsɛm,naɔkakyerɛɛ neaodikannosɛ,‘Ɛbɛyɛdɛnnaonipaatumiakoraneho afiahantanho?

46Naobuaese,‘Seokurapɛyɛmunaɔkaemmerenyinaa sɛɔyɛonipaaodinnipasoa.NaOnyankopɔnma ahantanfogukwa,naɔmaahobrɛasefoneahobrɛasefoso!

47Ɔhenenenokasaeayamyemubisaaneaodihɔnosɛ: Henanomnaɛsɛsɛonipapawwɔnsɛn’afotufo?

48Naobuaese,‘Wɔnawɔasɔwɔnahwɛwɔnsɛmbebree munawɔkuraadwempaaɛnfraframuwɔnehonawɔnya n’ankasanesubanmukyɛfa.NaOnyankopɔndanehoadi kyerɛwɔnawɔfatasɛneaɛbɛyɛawobedusaaawieiyiho’

49Ɔhenekamfoonobisaaɔfoforosɛ:Agyapadeɛbɛnna ɛhiaɔhene?

50Obuaesɛ:‘Nemanfoadamfofaneɔdɔ,efisɛɛnameyi sonaapɛdepahamanoyɛneawontumintetewNaɛyɛ Onyankopɔnnaɔhwɛsɛeyibɛbamusɛneaw’apɛdete.’

51Ɔhenekamfoono,naɔbisaaɔfoforosɛ:Dɛnneɔkasa botaeɛ?Naobuaese,'Sedeeebeyenawodenemfomsooa wobekyerekyerenowoakasakasaawoahyehyenoyiemu noagyewohoadi'

52Nasaakwanyisonawobɛdiw’atiefoɔnosonkonim, ɛnyɛsɛwobɛsɔreatiano,nammomwodeayeyiawode bɛkamfonodeadaadaanoNaɛnamOnyankopɔntumiso naɛmawɔtwetweadweneba’

53Ɔhenenokaasɛwamammuaeɛpa,naɔbisaaɔfoforosɛ, ɛbɛyɛdɛnnaɔnemmusuakuoahodoɔbebreeawɔhyehyɛɛ nnipadodoɔawɔwɔn’ahennienobɛtenaasomdwoeɛmu?

54Obuaesɛ,‘Ɛdenamneaɛfataamobɛyɛamaobiaraso, namoafatreneesɛmokwankyerɛfo,sɛneaseeseimonam nhumuaOnyankopɔndemamonommoasoreyɛnoso’

55Ɔhenenoanigyeiwɔmmuaeɛyiho,naɔbisaaɔfoforo sɛ,‘Tebeabɛnmunaɛsɛsɛonipadiawerɛhoɔ?’

56Obuaesɛ,‘Wɔamanehunuaɛtoyɛnnnamfonommuno, bereayehusɛɛkyɛnawontuminsiesienoNteasemma yɛnkwansɛyebediawerɛhowwɔwɔnawɔawuwuna wɔadewɔnhoafibɔnehonoho,nansonnipanyinaadi wɔnhoawerɛhowefisɛwosusuwwɔnankasanewɔn ankasamfasonkutoohoƐnamOnyankopɔntuminkutoo sonayebetumiaguanbɔnenyinaa!

57Ɔhenekaasɛwamammuaeɛaɛfata,naɔbisaaɔfoforo sɛ,ɛbɛyɛdɛnnadinayera?

58Naobuaese,‘Sereahantannenehomuahotosoaenni anoditumia,animguasenedinayeyerabaEfisɛ OnyankopɔnnedinnyinaawuranaɔdemabaabiaƆpɛ’

59Ɔhenenomaammuaeɛnosiisodua,naɔbisaaonipaa ɔdihɔnosɛ:Henanaɛsɛsɛnnipadewɔnhohyɛ?

60Obuaesɛ,‘Wɔnawofiapɛdepamusommonaɛnyɛ ehuanaapɛsɛmenkominyamu,nawosusuwwɔnankasa mfasonkutoohoEfisɛbiakoyɛɔdɔhosɛnkyerɛnne,na biakonsoyɛɔpɛbɔneneberesomagyiraehyɛde.

61Efisɛonipaaɔhwɛn’ankasamfasoberenyinaanoyɛ ɔfatwafowɔnekomamNansomonamafotuopaa Onyankopɔndemamonommoasonyamomanfoɔnyinaa dɔ.’

62Ɔhenekaasɛwabuanonyansam,naɔbisaaɔfoforosɛ: Ɛdeɛnnaɛmaahennieyɛdwoodwoo?

63Naobuaaasemmisanose,‘Monhwɛyiyenamonsusuw hoyiyenawɔnawɔdewɔnahyɛnnipanosotumidimuno rentuminyɛbɔnebiara,naeyinamoyɛberenyinaadenam Onyankopɔnaɔdeatemmuaemuyɛdenkanyanmono mmoaso

64Ɔhenenokaankuranhyɛnsɛmkyerɛɛno,naobisaa ɔfoforosɛ:Dɛnnaɛmaanisɔnenidikɔso?

65Naobuaese,'Apaepae,efiriseeyenneyoeepabofoo, naenamsoseebone,mposedeemodeakyɛdeɛa Onyankopɔndemamonodasubanpaadikyerɛobiara' 66Ɔhenenofiayamyemugyeemmuaenotoomnaobisaa neaɔtosodu-baakono(esianesɛnabaanuboroaduɔson nti),ɛbɛyɛdɛnnaɔkoberemuatumiakuraɔkramu kommyɛmu?

67Naobuaese,‘Enamnkaeawokaesewannyenemanfo nomubiarabone,naobiarabekoamanodeatuamfasooa woanyanosoka,awonimsesewohwerewonnkwampoa, mobehwewonawodewohotowonsonoso.Efisɛ monntumintuaobiarakada--saanaayamyeaOnyankopɔn dehonhomkaamonote’

68Ɔhenenobɔɔwɔnnsamdendennaɔkasakyerɛɛwɔn ayamyeɛkɛseɛnaafeiɔnomnsuotentenbimaawɔnmu biaraakwahosan,denehomaeɛmaaanigyeɛ,naɔde adamfofaaɛyɛayamyeɛneanigyeɛpaamaan’ahɔhoɔ.

TI10NKYERƐKYERƐMU

NsɛmmisanemmuaenokɔsoƐkyerɛsɛneaɛsɛsɛwɔpaw asraafompanyimfonoNeaonipafataanigyenedabiara daasetramuhawafoforoaɛyɛnokwarennɛtesɛmfe2000 aatwamniNkyekyem15-17yɛneaɛdansowsɛɛkamfo agopramanokyerɛNkyekyem21-22kanyansaaɛwɔ ɔmampanyinawɔpawobianaaɔheneaobibenyamuno hoasɛm

1Daaɛtɔsonsonno,wɔyɛɛahosiesieaɛtrɛwkɛse,na afoforopiifinkurowahorownomubae(aananmusifo dodowbikaho)

2Bereahokwanbibaeno,ɔhenenobisaawɔnawonnya nbisabisaawɔnnsɛmnomuneaodikannosɛ,ɔkwanbɛn sonaobetumiakwatisɛwɔremfansusuwiiaɛnteɛnnaadaa no?

3Naobuaese,‘Enamahwehweawodehunuokasafoano, adeeawoakano,neasemaworesusuwhono,nawode nsemmisakoronoaraasandeatotoberebiakyiwɔakwan horowsoNansosɛwobɛnyaadweneaɛdahɔnawoatumi ayɛatemmuopawɔbiribiaramunoyɛOnyankopɔn akyɛdeɛpanomubaako,nawowɔbi,OƆhene.’

4Ɔhenenobɔɔnensamdenneennennaobisaaɔfoforosɛ: Adɛnntinannipadodownoaranyɛsubanpada?

5Obuaesɛ,‘Efisɛ,nnipanyinaafiawosumunniahosodi nawɔpɛanigyedeEnti,ntɛnkyeafifinaaniberesɛmnsuyiri baSubanpayɛakwansidemawɔnawɔatuwɔnhoama

anigyeasetraefisɛɛhyɛwɔnsɛwɔnpɛahosodinetrenee EfisɛɛyɛOnyankopɔnnaɔyɛeyinomwura.’

6Ɔhenekaasɛwabuanoyie,naɔbisaasɛ:Dɛnnaɛsɛsɛ ahemfotie?Naokaase,'Mmarano,sedeeebeyena wobenamteneneemmarasoamannipaasetenaasanaba.'

SɛneawonamabrabɔaɛtesaasodeosetiemaƆsoro ahyɛdenompodedaankaeadeasieamawohono’

7Ɔhenekaasɛsaaɔbarimayinsoakasayie,naɔbisaadeɛ ɔdihɔnosɛ:Henanaɛsɛsɛyɛyinoamradofoɔ?

SNaobuaese,'Wnawokyiamumuyodeenyinaa,na wosuasuamoaramoabrabnonyinaayeadeteneneemu sedeeebeyenawobekuradinpamudaa'Naeyinenea woyɛ,OƆhenetumidifo,’ɔkae,‘naOnyankopɔnnaɔde treneeabotiriamawo’

9Ɔhenenodennekɛsekamfoommuaenonaafeiɔhwɛɛ ɔbarimaaodihɔnokaesɛ,‘Henanaɛsɛsɛyɛpawnosɛ asraafompanyimfo?

10Naɔkyerɛkyerɛɛmusɛ,‘Wɔnawodimuwɔakokoduru netreneemunewɔnawɔdwenewɔnmmarimaahobammɔ hosensɛwobenyankonimdidenamwɔnnkwaawɔdebɛto asianemudenamahoperesoNasɛneaOnyankopɔnyɛ nnipanyinaayiyeno,saaaranawonsowoyɛwomanfo nyinaaayamyefoawusuasuano’

11Ɔhenekaasɛwamammuaeɛpa,naɔbisaaɔfoforosɛ: Onipabɛnnaɔfatasɛwɔkamfono?

12Naobuaese,‘Onipaawoamanodinneahonyadeene tuminaowokraanenyinaayeW’ankasaw’ankasawo nneyɛesokyerɛsɛwofatasɛwɔkamfowokɛsedenam Onyankopɔnaɔmawohwɛnneɛmayisonommoaso’

113Ɔhenenokyerɛesɛɔpeneso,naɔkakyerɛɛɔfoforosɛ, 'Nsɛmbɛnnaɛsɛsɛahenedeberedodownoarayɛ?'

14Naobuaese,‘Wdeakenkannenhwehwmuawobesua afaabanakwantuohonwomaawoatwereafaahennie ahoroonoho,aadwenenesewobesesanawoakorannipa awodisonosoNaɛnamdwumadiaɛtesaasonawoanya anuonyamaafoforonkɔɔhɔda,denamOnyankopɔnaɔma w’akɔnnɔnyinaabamunommoaso.’

15Ɔhenenodeanigyekasakyerɛɛɔbarimanonaobisaa ɔfoforosɛ,ɛbɛyɛdɛnnaɛsɛsɛonipadenehohyɛmuwɔ nennɔnhwerewaɔdegyen’ahomenaɔdegyen’aninomu?

16Naobuaasɛ,‘Sɛobibɛhwɛsaaagodieawobetumiayɛ nosɛneaɛfatanaɔdemfoniniahorowawɔafaafiasetramu nawɔdenidineanimtewayɛnoasin’anisoa,mfasowɔso naɛfata

17Nankɔsobiwɔhɔawobetumiahuwɔsaaanigyede ahorowyimumpo,efisɛmpɛnpiino,asetramunsɛma ɛhonhiakoraanaɛkyerɛkyerɛasuadebiawɔpɛNanso ɛdenamneaɛfatasenbiaraawodebedidwumawɔwo nneyɛenyinaamusono,woadanoadisɛwoyɛnyansapɛfo naOnyankopɔnhyɛwoanuonyamesianewosubanpanti’ 18Ɔhenenoanigyeensɛmawɔakankyɛreenoho,naɔka kyerɛɛɔbarimaaɔtosonkronnosɛ:Ɔkwanbɛnsonaɛsɛ sɛonipabɔnebrawɔapontowase?

19Naobuaasɛ,‘Ɛsɛsɛwofrɛnnipaawosuaadenewɔna wotumimawonsɛmamfasowɔsowɔw’ahennimunsɛm newomanfoasetraho(efisɛwoantumianhuasɛmtibiaraa ɛfataanaasɛɛkyerɛkyerɛseneyi)efisɛnnipaawɔtesaano dɔOnyankopɔnefisɛwɔatetewɔnadwenemawɔasusuw nsɛmtiaɛkorɔnsenbiaranoho--sɛneaampaaraworeyɛ woho,efisaaberenowonneyɛenyinaayɛOnyankopɔn naɔkyerɛwokwan’

20Ɔhenenoanigyeemmuaeɛnoho,ɔbisaaonipaaɔdihɔ nosɛ:Ɛdeɛnnaeyemaɔmanno?Sɛwɔdeankorankoro ɔmanbabisiwɔnsoheneanaasɛadehyeabusuanomuni? 21Naobuaese,‘Neaoyepapawoawosumu.Efisɛahene awofiadehyeabusuamunotaayɛkateenawɔyɛkateewɔ wɔnmanfohoNaneaɛsensaanotesaawɔwɔnawɔasɔre afiankorankoroɔmanmmamunobifam,abereawɔahyia bɔnenawɔasoawɔnkyɛfawɔohiamuakyino,berea wodinnipadɔmsono,ɛdanatirimɔdenfosenatirimɔdenfo awonninyamesomno

22Nanso,sɛneamakano,subanpaawɔatetenoyiyeno tumiditumi,nawoyɛɔhenekɛse,ɛnyɛsɛwodimuwɔ w’ahenninew’ahonyadeanuonyammunti,nammom esianesɛwoaboronnipanyinaasowɔmmɔborohunune adɔeyɛmunti,ɛnamOnyankopɔnaɔdesaasuahorowyi amawononti.’

23Ɔhenenodeberekakrakamfoosaaɔbarimayi,naafei obisaaneaotwatonosɛ,Dɛnneadekɛseawɔatumiayɛ wɔahemmanbisodimu?

24Naobuaese,'Sedeeebeyenannipaawodiasenotena asomdwoetebeamudaa,nawobebuatɛntreneentɛmwɔ akasakasamu.'

25Saanneɛmayinamsodifononkɛntɛnsosonaɛba,bere aɔyɛonipaaɔtanbɔnenaɔdɔpapanaɔden’ahoɔden nyinaagyennipankwa,sɛneawubuntɛnkyeasɛbɔnea enyekoraanaɛnamwonnisoaɛteɛsodewodinaenwu daamawoho,efisɛOnyankopɔnmawoadweneaɛhotew nabɔnebiarannihofĩ.’

26Bereaogyaeeno,wɔbɔɔnsamdenneennennawɔde anigyebɔeberetentenbiƐbegyinaeɛno,ɔhenenofaa kuruwanaɔmaatoastdehyɛɛn’ahɔhoɔnyinaanensɛma wɔkaeɛnoanuonyam

27Afeiɔden’awieino,ɔkaesɛ:Manyamfasokɛseafimo amobaenomu.Manyamfasopiiwɔcachinganyansa womawodeamamewɔtumidihoadwinnihonoso’ 28Afeiɔhyɛɛsɛwɔmfadwetɛtalentemmiɛnsammawɔn mubiara,naɔyiinenkoanomubaakosɛɔnhwɛsikanoso.

29Wɔnnyinaateɛteɛɛmsɛwɔpeneso,naapontowno bɛyɛɛanigyebea,bereaɔhenenodenehomaemaaafahyɛ aɛkɔsodaano.

TI11.NKYERƐKYERƐMU

Sɛwopɛtetestenographyhoasɛmbia,hwɛNkyekyɛm7 Wɔdenkyerɛasenokɔmamawɔpenesonawogyetomsɛ wɔkenkan,na(Nkyekyem23)wɔtowabaaɛrekɔsoroa ɛkyerɛsɛwɔpenesonawɔdeadwenekorokura

1Makyerɛwakyɛnaɛsɛsɛm’aniberewobɔnefafiri, Filocrates

2Mmarimanoneɔkwanawɔfaasomaammuaeɛanaɛhia berɛtentenankasasɛwɔbɛhyehyɛnomaamehodwiriime kɛseɛ.

3Ɛfirisɛɛwomsɛnaasɛmmisafoɔnoasusuasɛmmisa pɔteebiarahokɛseɛdeɛ,nansowɔnawɔbuaammiako mmiakono,nawɔasiesiewɔnmmuaeɛwɔnsɛmmisanoho prɛkopɛnaentiɛtesɛmenewɔnanawɔwɔhɔnyinaane titirenonyansapɛfoɔnosɛwɔfatasɛwɔkamfowɔn.

4Namesususɛadeɛnobɛyɛtesɛneaɛyɛnwonwaama wɔnawɔbɛkenkanm’asɛmnodaakye

5Nansoɛmfatasɛwɔbɛkanokwasɛmahorowawɔakyerɛw wɔɔmanfonneɛmaakoraenohoasɛmwɔɔkwanaɛnteɛso

6Naɛrenyɛpapasɛmɛtommarawɔasɛmaɛtesɛɛmu Mekaasɛmnosɛneaesiinoarapɛ,namifiahonimmu kwatimfomsobiara

7M’anigyeetumianawɔnnsɛmnowɔnoho,maenti mebɔɔmmɔdensɛmɛbisawɔnanawɔnadwumanesɛ wɔbɛkyerɛwneaɛkɔɔsowɔahemfieatiefoneapontowase nyinaahokyerɛwtohɔ

8Naɛyɛamanne,sɛdeɛmunimno,ɛfiriberɛaɔheneno firiaseɛdiguakɔsiberɛaɔbɛkɔpɛnhyenakɔgyen’ahome no,wɔkyerɛwnensɛmnenennwumanyinaaho kyerɛwtohɔ--nhyehyɛeɛaɛkyɛnsonamfasoɔwɔso

9Efisɛadekyeeno,wɔkenkandaaedikannonneyɛene nsɛmawɔkaenosimmaansanaadwumanoafiase,nasɛ biribiaɛnteɛabaa,wosiesieasɛmnoprɛkopɛ

10Enti,sɛneawɔakano,minyaansɛmaɛyɛnokwarefii ɔmanfokyerɛwtohɔahorowmu,namedenokwasɛm ahorownoatohɔnnidisonnidisoefisɛminimsɛneamoho peremosɛmubenyansɛmamfasowɔso

11Nnansaakyino,Demetriofaammarimanonaɔtwam faapofasuoanetentenyɛanammɔnnsonnosokɔɔsupɔ noso,twaakwannokɔfaaFarosatififammantamnomu

12Ɛhɔnaɔboaboaawɔnanowɔfiebiawɔasiwɔɛpo mpoano,aɛyɛfɛyienaɛwɔbaabiaatewnehomu,naɔtoo nsafrɛɛwɔnsɛwɔnyɛnkyerɛaseɛadwumano,ɛfirisɛ wɔdebiribiaraawɔhiamaatirimpɔwnoahyɛwɔnnsa.

13Entiwofiiaseyɛɛadwumadeneaefiimubaedodowno aratotoohonawɔmawɔpeneeso,nawɔkyerɛwbiribiaraa wɔpeneesonosɛneaɛfatawɔDemetrioakwankyerɛase.

14Nanhyiamunokɔɔsokɔsiidɔnhwereɛaɛtɔsonkron; eyiakyinowɔmaawɔnahofadisɛwɔnsomwɔnhonam famahiadeahorow.

15Wɔsiesieebiribiaraawɔpɛmaawɔnwɔnseniaaɛyɛfɛ soNeaɛkaeyihono,Dorotheusyɛɛahosiesiekoronoara mawɔndabiaradasɛneawɔyɛmaaɔhenenoankasano-efisɛsaananaɔhenenoahyɛno

16Anɔpatutuutuno,nawɔbaAhemfiehɔdabiara,na wɔkyiaɔhenewieino,ɔsankɔɔwɔnankasafie.

17NasɛdeɛɛyɛYudafoɔnyinaaraamanneno,wɔhohoroo wɔnnsawɔɛpomunawɔbɔɔOnyankopɔnmpaeɛnaafei wɔdewɔnhohyɛɛmusɛwɔbɛkenkannawɔakyerɛ nkyekyɛmupɔteeawɔdewɔnhoahyɛmunoase,na mebisabisaawɔnasɛmsɛ,Adɛnntinawɔhohoroowɔnnsa ansanawɔrebɔmpaeɛ?

18Nawɔkyerɛkyerɛɛmusɛɛyɛsɛnkyerɛnneaɛkyerɛsɛ wɔanyɛbɔnebiara(efisɛwɔdensanaɛyɛadwumabiara) ɛfirisɛwɔnkwanaɛyɛanimuonyamnekronkronsono wɔbubiribiarasɛteneneenenokorɛhosɛnkyerɛnne

19Sɛdeɛmakadadano,wɔhyiamdabiarawɔbeaeɛana ɛyɛanigyeɛwɔnekommyɛnenehannntinawɔdewɔnho hyɛɛwɔnadwumamu

20Naɛbaasɛwɔwieensɛmasekyerɛadwumanowɔ nnafuaaduɔsonmmienumu,tesɛneawɔdeatirimpɔwa wɔahyɛatohɔnaɛyɛɛyei

21Ɛberɛawɔwieeadwumano,DemetrioboaboaaYudafoɔ dodoɔanowɔfaakoawɔkyerɛɛaseɛno,naɔkenkanmaa nnipanyinaa,wɔnsɛmasekyerɛfoɔnoanim,nannipano nsogyeewɔnfɛwso,ɛnammfasoɔkɛseɛawɔdeamawɔn nti

22WɔdeanigyekamfooDemetrionso,nawɔhyɛɛnosɛ ɔnkyerɛwmmaranonyinaanaɔmfabimmawɔnakannifo.

23Wɔkenkannwomanowieino,asɔfoɔnempanimfoɔa wɔwɔnsɛmasekyerɛfoɔneYudafoɔkuononeɔmanno

mumpanimfoɔnosɔregyinaahɔkaasɛ,ɛsianesɛwɔayɛ nkyerɛaseɛaɛkyɛnsonaɛyɛkronkronnaɛyɛpɛpɛɛpɛnti, ɛyɛpapasɛɛbɛtenahɔsɛdeɛnaɛteɛnaɛnsɛsɛwɔyɛ nsakraeɛbiarawɔmu

24Naberɛakuononyinaadaawɔnpeneadino,wɔhyɛɛ wɔnsɛwɔnkannomesɛdeɛwɔnamanneteɛwɔobiaraa ɛsɛsɛɔyɛnsakraeɛbiaradenambiribiaraaɔdebɛkaho anaaɔbɛsesawɔɔkwanbiarasobiaransɛmawɔatwerɛno mubiaraanaasɛwɔbɛyiafirimubiaraso

25Naeyiyɛahwɛyiyeanyansawompaadehwɛhuisɛ wobetumiakoranhomanosoamadaakyeberenyinaaa wɔrensesa

26Bereawɔkaaasɛmnokyerɛɛɔheneno,n’anigyeikɛse, efisɛɔteenkasɛwɔayɛnhyehyɛeaɔhyehyɛɛno dwoodwoo

27Wɔkenkannwomanonyinaakyerɛɛnona mmarahyɛfoɔnohonhomnomaanehodwiriinopaa

28NaɔkakyerɛɛDemetriosɛ,‘Ɛbɛyɛdɛnnaabakɔsɛm akyerɛwfoanaa‘anwensɛmakyerɛwfonomubiara ansusuwsɛɛfatasɛwɔbɛtweadweneasiadeaɛyɛnwonwa aɛtesaaso?’

29Naobuaese,‘Efisɛmmaranoyɛkronkronnaefiɔsoro. Nawɔnawɔhyehyɛɛadwenesɛwobedihodwumanomu binom,Onyankopɔnabɔwɔnmaentiwɔagyaewɔn atirimpɔwno.’

30ƆkaasɛwateafiriTheopompushɔsɛwɔapamnoafiri n’adwenemubɛboronnafuaaduasaɛfirisɛnawabɔne tirimsɛɔdensɛmaɛsisiiɛaɛfirimmaranonkyerɛaseɛa atwamnomubibɛhyɛn’abakɔsɛmmu

31Bereanehotɔɔnokakrano,ɔsrɛɛOnyankopɔnsɛ ɔnkyerɛnoneaentiaasɛmmɔnenoatonono.

32Nawɔdaanoadikyerɛɛnowɔdaeɛmu,sɛɔfirianigyeɛ hunumunaɔpɛsɛɔdenokorɛkronkronkɔma mpapahwekwa,nasɛɔgyaeaɔbɛnyan’akwahosan.

33MatensoafiTheodektes,anwensɛmakyerɛwfoawɔyɛ awerɛhownomubiakoanofafamusɛbereanaɔrebɛdan nsɛmaesisiiawɔakyerɛwwɔnhomanomunobiama n’agorunobiakono,n’aniabiennonyinaamuyɛɛnoyaw

34Naberɛaɔhunuudeɛentiaasɛmmɔnenoatonono, ɔbɔɔOnyankopɔnmpaeɛnnabebreenaɛnoakyino,ɔsan nyaanobio

35Naakyirea,ɔheneno,sɛdeɛmakadadano,ɔnyaa Demetrionkyerɛkyerɛmuaɛfasaaasɛmyihono,ɔhyɛɛ obuonaɔhyɛɛsɛwɔnhwɛnwomanosoyie,nawɔnhwɛso kronkron

36Naɔhyɛɛnsɛmasekyerɛfoɔnosɛwɔnsannkɔsrano mpɛnpiiwɔYudeaawɔasanabanoakyi,ɛfirisɛ,ɔkaasɛ, naɛteɛsɛafeiɔdewɔnbɛkɔfie.

37Nasɛwɔsanbaa,naɔnewɔndisɛnnamfo,sɛdeɛɛteɛ, nanawɔgyeakyɛdeɛaɛyɛfɛfirinehɔ

38Ɔhyɛɛsɛwɔnyɛahosiesiemmawɔnsankɔfie,naɔne wɔndiinoyiepaa.

39Ɔmaawɔnmubiarantadeɛmmiɛnsaaɛyɛfɛyie,sika talentemmienu,aponkɛseɛaemuduruyɛtalentebaako,ne nnoɔmaawɔdesiesiempammiɛnsanyinaa

40NaɔnewɔnawɔkanehonosomaaEleasarmpadua dwetɛnannenneɛmaaɛhohianyinaa,aponkɛseɛaneboɔ yɛtalenteaduasa,ntadeɛdu,akuturukuneabotiriaɛyɛfɛ, nenweraawɔanweneaɛkyɛnsoɔha,nkuruwanenkukuo nso,nesikankotokuommienusɛwɔmfanhyirasomma Onyankopɔn

41Ɔhyɛɛnonsowɔkrataabimusɛ,sɛmmarimanomubi pɛsɛɔsanbanenkyɛna,ɛnsɛsɛosiwwɔnkwan.

42Ɛfirisɛɔbuunosɛɛyɛhokwankɛseɛsɛɔbɛnyaanigyeɛ wɔnwomanimfoɔawɔtesaanofekubɔmu,naɔbɛpɛsɛ ɔden’ahonyadeɛbɛtowɔnsosenesɛɔdebɛhyɛahuhudeɛ.

43NaafeiFilocrates,wowɔasɛmnonyinaasɛdeɛme bɔhyɛteɛ

44Misusuwsɛw’anigyesaansɛmyihokɛsesen anansesɛmakyerɛwfononkyerɛwee

45Modemohoamasɛmobɛsuanneɛmaaɛbɛtumiaboa ɔkrano,namosɛeberɛpiiwɔhoMebɛbɔmmɔdensɛ mɛkansɛmfoforobiaraaesisiaɛfatasɛwɔkyerɛwtohɔ, sɛneaɛbɛyɛadenammuawobɛhwehwɛmusono, wubetumianyaakatuaaɛkorɔnsenbiarawɔwonsiyɛno ho

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook