Samariani Pa no Luka 10:25-37 25 Na hwɛ, mmaranimfoɔ bi sɔre gyinaa hɔ sɔɔ no hwɛeɛ sɛ: Ɔkyerɛkyerɛfoɔ, dɛn na mɛyɛ na manya daa nkwa? 26 Ɔka kyerɛɛ no sɛ: Dɛn na wɔakyerɛw wɔ mmara no mu? wokenkan dɛn? 27 Na ɔbuaa sɛ: Fa w’akoma nyinaa ne wo kra nyinaa ne w’ahoɔden nyinaa ne w’adwene nyinaa dɔ Awurade wo Nyankopɔn; na wo yɔnko sɛ wo ho. 28 Na ɔka kyerɛɛ no sɛ: Woabua no yie. 29 Na ɔno nso pɛ sɛ ɔbu ne ho bem, na ɔbisaa Yesu sɛ: Na hena ne me yɔnko? 30 Na Yesu buaa sɛ: Ɔbarima bi sian firii Yerusalem kɔɔ Yeriko, na ɔhwee akorɔmfo mu, na wɔyii ne ntadeɛ, na wɔpirapiraa no, na wɔfirii hɔ, na wɔgyaa no fã a wawuo. 31 Na ɔsɔfoɔ bi sian baa kwan no so, na ɔhunuu no no, ɔtwam faa agya. 32 Saa ara nso na Lewini bi a ɔduruu beaeɛ hɔ no, ɔbaa hɔ bɛhwɛɛ no, na ɔtwam faa agya. 33 Na Samariani bi rekɔ baabi a ɔwɔ no, na ɔhunuu no no, ne yam hyehyee no. 34 Na ɔkɔɔ ne nkyɛn kɔkyekyeree n’akuru no, hwiee ngo ne bobesa guu mu, de no too n’ankasa aboa so, de no kɔɔ ahɔhodan bi mu hwɛɛ no. 35 Na adeɛ kyeeɛ a ɔfirii hɔ no, ɔyii sika mmienu de maa dɔm no, na ɔka kyerɛɛ no sɛ: Hwɛ no yie; na biribiara a wobɛsɛe no, sɛ mesan ba a, mɛtua wo ka. 36 Saa baasa yi mu hwan na, wosusu sɛ ɔyɛɛ yɔnko maa deɛ ɔhwee akorɔmfo no mu? 37 Na ɔkaa sɛ: Deɛ ɔhunuu no mmɔbɔ. Ɛnna Yesu ka kyerɛɛ no sɛ: Kɔ na wo nso yɛ saa ara. Samariani Pa no ho asɛm ( Luka 10:25–37 ) yɛ Yesu mfatoho a agye din paa no mu baako. Ɛde ɔdɔ ankasa, mmɔborohunu, ne nea ofipamfo a obi bɛyɛ no kyerɛ ankasa ho nkyerɛkyerɛmu a emu dɔ ma. Nkyekyɛm biara a wɔakyekyɛ mu a ɛbɔ asɛm no mua, na asuade atitiriw ne dwumadie a mfaso wɔ so di akyi ni.
Nkyekyɛm biara mu Nkyekyɛm Luka 10:25–28 — Mmaranimfoɔ Sɔhwɛ ne Mmaransɛm Kɛseɛ no Nkyekyɛm 25: Mmaranimfo bi (Mose Mmara ho ɔbenfo) sɔre gyina hɔ sɛ ɔbɛsɔ Yesu ahwɛ, bisa nea ɛsɛ sɛ ɔyɛ na ama wanya daa nkwa. Nkyekyem 26: Yesu bua denam asɛmmisa no a ɔsan kɔ kyerɛw nsɛm no so, na obisa mmaranimfo no sɛnea ɔkenkan Mmara no.
1
Samariani Pa no
Nkyekyɛm 27: Mmaranimfo no bua no pɛpɛɛpɛ, na ɔbɔ Mmara no mua ma ɛyɛ nnyinasosɛm atitiriw abien: obi a ɔde ne koma, ne kra, ne ahoɔden, ne n’adwene nyinaa bɛdɔ Onyankopɔn, ne ne yɔnko a ɔbɛdɔ no sɛ ne ho (ɔtwe adwene si Deuteronomium 6:5 ne Leviticus 19:18 so). Nkyekyem 28: Yesu kamfo mmuae a ɔde mae no, na ɔka kyerɛ no sɛ eyi a ɔbɛyɛ no bɛma nkwa aba. Luka 10:29–32 — Wɔn a Wɔhyɛɛ Ntɛmntɛm ne Wɔn a Wɔnhwɛ kwan Nkyekyɛm 29: Bere a mmaranimfo no rehwehwɛ sɛ obebu ne ho bem anaasɛ ɔbɛto n’asɛyɛde kɛse ano hye no, obisa sɛ, "Na hena ne me yɔnko?" Nkyekyɛm 30: Yesu fi bɛ no ase. Ɔbarima bi a ɔnam ɔkwan a ɛso yɛ toro na asiane wom so fi Yerusalem rekɔ Yeriko no hwe ase wɔ akorɔmfo nsam. Woyi ne ntade, boro no denneennen, na wogyaw no fã a wawu. Nkyekyɛm 31: Ɔsɔfo bi sian kwan koro no ara so. Bere a ohu ɔbarima a wapira no, otwa kɔ ɔfã a ɛne no bɔ abira no na ɔkɔ so nantew. Nkyekyɛm 32: Lewini bi (asɔrefie boafo) ba akyi. Ɔhwɛ ɔbarima a wapira no, nanso te sɛ ɔsɔfo no, ɔtwam kɔ ɔfã foforo na ɔtwam. Luka 10:33–35 — Samariani a ɔwɔ ayamhyehye no Nkyekyem 33: Samariani bi—kuw bi a Yudafo pii a na wɔwɔ hɔ saa bere no bu no animtiaa kɛse na wɔkwatii no mu biako—ba kwan no so. Bere a ohu ɔbarima a wapira no no, onya ayamhyehye kɛse. Nkyekyem 34: Samariani no kɔ ɔbarima no nkyɛn tẽẽ, kyekyere n’akuru, de ngo ne bobesa (aduru a wɔtaa de di dwuma wɔ saa bere no mu) sa, ɔde no si n’ankasa aboa so, de no ba ahɔhodan bi mu, na ɔhwɛ no anadwo mũ no nyinaa. Nkyekyem 35: Ade kyee no, Samariani no de pence (denari) abien ma ahɔhodan wura no ma ɔde tua ɔhwɛ foforo ho ka, na ɔhyɛ bɔ sɛ ɔbɛsan aba na watua ɛka foforo biara a ɔbɛbɔ. Luka 10:36–37 — Awiei a Ɛyɛ Mfaso Nkyekyɛm 36: Yesu dannan asɛmmisa a edi kan no, bisa mmaranimfo no sɛ akwantufo baasa no mu hena na ɔyɛɛ n’ade sɛ ofipamfo maa nea wɔayɛ no bɔne no. Nkyekyɛm 37: Esiane sɛ mmaranimfo no antumi amfa ne ho amma sɛ ɔbɛka sɛ "Samariani no" nti, obua sɛ, "Nea ohuu no mmɔbɔ." Yesu hyɛ no sɛ: " Kɔ, na wo nso yɛ saa ara. "
Asuade Titiriw & Asetra mu Nneɛma a Wɔde Di Dwuma "Ofipamfo" a wɔbɛsan akyerɛkyerɛ mu: Ɛnyɛ asasesin, mmusuakuw, anaa asetra mu ahye na ɛkyerɛ sɛ obi yɛ ofipamfo, na mmom ɔpɛ a ɔwɔ sɛ ɔbɛda ɔdɔ ne mmɔborohunu adi akyerɛ obiara a ohia mmoa. Ayamhyehye a Ɛwɔ Atetesɛm So: Nyamesom mu nimdeɛ anaa asetra mu gyinabea nkyerɛ pii a ɔdɔ a ɛyɛ nnam nni hɔ. Ɔsɔfo no ne Lewini no nyinaa kuraa nyamesom mu ahotew anaa nea ɛyɛ mmerɛw mu a ɛmaa nnipa tema sɛe. Ɔdɔ a Egyina Adeyɛ So: Nokware dɔ hwehwɛ sɛ wɔyɛ ade a mfaso wɔ so na ɛho ka yɛ den. Samariani no de ne bere, n’ahode, ahobammɔ, ne n’ankasa ahotɔ bɔɔ afɔre de san de ɔhɔho bi bae. Adwemmɔne a Wodi So: Mmoa ne papayɛ taa fi mmeae a wɔnhwɛ kwan. Bɛ no to yɛn mpoa sɛ yɛnhwɛ nkɔ akyiri nsen ɔmanfo mu animhwɛ na yehu adesamma su wɔ obiara mu.
Abakɔsɛm mu Nsɛm a Ɛfa Yudafo ne Samariafo Ntam Ná ɔtan a na ɛda Yudafo ne Samariafo ntam wɔ afeha a edi kan no mu no nyɛ asetra mu akansi a emu nyɛ den ara kwa; na ɛyɛ mpaapaemu a agye ntini kɛse, a adi mfehaha pii a egyina mmusuakuw, amammuisɛm, ne nyamesom mu gyidi atitiriw so. Sɛ yɛbɛte nea enti a anka Yesu atiefo a wɔwɔ Luka 10 no ho dwiriw wɔn sɛ wɔbɛte sɛ wɔayɛ Samariani bi sɛ asɛm no mu ɔbran no ase yiye a, ɛboa ma yɛte sɛnea saa ntawntawdi yi bae no ase.
2
Samariani Pa no
1. Abakɔsɛm mu Mpaapaemu: Mfiase a Wɔapaapae Mu Asiriafo Nkonimdi (722 A.Y.B.): Bere a Asiria Ahemman no dii Israel Atifi fam Ahenni (Samaria) so nkonim no, wɔpam Israelfo pii na wɔsan de aman foforo kɔtenaa mpɔtam hɔ. Abusua a Wɔadi Afra: Wɔn a wɔkɔɔ so ne amannɔne atubrafo no waree no asefo. Bere a Samariafo kɔɔ so kae sɛ wɔyɛ atifi fam mmusuakuw (Efraim ne Manase) no asefo ankasa a wontwaa mu no, Yudeafo buu wɔn sɛ “abusuakuw a wɔadi afra” a wɔasɛe anaasɛ mogya fã a wɔagyae mmusuakuw mu ahotew ne nokware som nyinaa.
2. Asɔredan no a wɔbɛsan akyekye ne Amammui mu Ntawntawdi Ɔsɔretia a wɔsɔre tia Esra ne Nehemia (Afeha a Ɛto so 5 A.Y.B.): Bere a Yudea nnommum san fii Babilon sɛ wɔrebɛsan akyekye Yerusalem ne Asɔrefie a Ɛto so Abien no, Samariafo kae sɛ wɔbɛka adwuma no ho. Yudafo akannifo no ampene mmoa a wɔde ma wɔn no, na wobuu wɔn sɛ wɔn a wɔagyae nyamesom mu. Aweredi: Nea ɛbɛyɛ na wɔabua no, Samaria akannifo de nsi hwehwɛɛ Persia aban no sɛ wɔntwentwɛn Yerusalem a wɔbɛsan akyekye no ase na wɔnsɛe no. Eyi de amammui mu awerɛhow a ɛtra hɔ daa bae.
3. Nyamesom mu Mpaapaemu: Bepɔw Gerizim ne Bepɔw Sion Mmeae a Wɔsom Apere: Esiane sɛ Yerusalem pow Samariafo nti, wosisii wɔn ankasa asɔredan wɔ Bepɔw Gerisim a ɛbɛn Sekem so, na wɔkae sɛ ɛno ne nokware kronkronbea a Mose paw no. Kyerɛwnsɛm a Ɛsono Kakra: Samariafo gyee Samariafo Pentateuch (Mose nhoma anum a edi kan) nkutoo toom sɛ kyerɛwsɛm, na wɔpoo Hebrifo Adiyifo, Nkyerɛwee, ne Yerusalem atetesɛm no. Samaria Asɔrefie a Wɔsɛee (110 A.Y.B.): Nhyɛso duu baabi a ɛbobɔw wɔ Hasmonea Bere no mu bere a Yudani Ɔsɔfo Panyin John Hyrcanus tow hyɛɛ Samaria so na ɔsɛee Samaria asɔrefi a ɛwɔ Bepɔw Gerisim so no. Saa ɔsɛe yi hyɛɛ awo ntoatoaso ahorow a na wɔn ho wɔn ho abufuw kɛse no mu den.
4. Afeha a Edi Kan no mu Nokwasɛm Bere a Yesu Resom
Eduu Apam Foforo no bere so no, mpaapaemu no nyaa da biara da asetra so nkɛntɛnso: Kwati & Asetra mu Kwansin: Yudafo akwantufo a wɔretu kwan wɔ Galilea ne Yudea ntam no taa dan faa Yordan Asubɔnten bon no mu pɔtee sɛnea ɛbɛyɛ a wɔremfa wɔn nan nsi Samaria asasesin mu. Amammerɛ mu kasatia: Na Yudani bi a wɔbɛfrɛ no "Samariani" no yɛ animtiaabu a emu yɛ den, a ɛne sɛ wɔbɛfrɛ wɔn ɔwaefo anaa ɔwaefo (sɛnea yehu wɔ Yohane 8:48 no). Nsɛm a Ɛsisii wɔ Gyira Ho: Sɛnea abakɔsɛm mu kyerɛwtohɔ ahorow a efi Flavius Josephus hɔ kyerɛ no, bɛyɛ Yesu mmerantebere mu no, Samariafo kuw bi de nnipa nnompe guu Yerusalem Asɔrefie no mu wɔ kokoam wɔ Twam Afahyɛ bere mu de guu ho fĩ.
Nea Enti a Nsɛm a Ɛfa Ho Yi Ma Bɛ no Mu Yɛ Anim
Bere a mmaranimfo no bisaa sɛ "Na hena ne me yɔnko?" wɔ Luka 10:29 no, na ɔhwɛ kwan sɛ ɔhye bi bɛto hɔ —asi so dua sɛ "ofpamfo" fa ne mfɛfo Yudafo ɔman mma a wodi mmara so nkutoo ho. Bere a Yesu de Samariani no baa asɛm no mu no: Ade a Ɛma Ɔkokodurufo Ahodwiriw: Ná atiefo hwɛ kwan sɛ Ɔsɔfo, Lewini, ne Israelni asɔremma a wɔka asɛm no baasakoro bɛba. Samariani a wobu no animtiaa a wɔde no too baabi a ɛto so abiɛsa no sɛee wɔn amammerɛ mu akwanhwɛ ahorow no koraa.
3
Samariani Pa no
Nkɔso a Wɔbɛdan: Na ɛsɛ sɛ Yudani a wapira no de ne ho to ne tamfo a waka ntam no so wɔ ne nkwa ankasa mu. Nnipa Dɔ a Wɔbɛsan Akyerɛkyerɛ Mu: Yesu daa no adi sɛ mmɔborohunu bu n’ani gu abakɔsɛm mu ntawntawdi, adwemmɔne, ne asetra mu ahye so. Wɔnam ayamhyehye mu adeyɛ a wɔde ma obiara a ohia mmoa so da fipamfo ankasa adi, ɛmfa ho baabi a ofi.
Ɔsoro Mmɔborohunu Su a Ɛyɛ Katee vs. Mmara a Wɔde Bu Wɔn Ho Bem Bere a wɔtaa kenkan Samariani Pa Bɛ no sɛ abrabɔ pa ho akwankyerɛ a ɛfa ayamye ho no, ne nyamekyerɛ mu dɔ titiriw no kɔ akyiri sen saa. Nyamekyerɛ mu nsɛmti a ɛda nsow sen biara wɔ nkyekyem yi mu biako ne The Radical Nature of Divine Mercy vs. Self-Justifying Legalism . Saa asɛmti yi mu nhwehwɛmu wɔ afã abiɛsa mu ni:
1. Ankasa Ho Abusua vs. Koma mu Nsakrae
Nkɔmmɔbɔ no fi ase denam mmara ne nyamekyerɛ mu akyinnyegye so: Mmaranimfo no Adwene: Nkyekyɛm 29 ka no pefee sɛ mmaranimfo no bisae sɛ "Na hena ne me yɔnko?" efisɛ na "ɔpɛ sɛ obu ne ho bem." Na ɔrehwehwɛ mmara mu nkyerɛase pɔtee a ɛbɛma watumi atwe ɔhye bi atwa n’asɛyɛde ahorow ho ahyia—ntrɛwmu a ɛkyerɛ baabi a n’asɛyɛde ba awiei ne baabi a obetumi agyae ɔdɔ a ahotɔ wom. Nyamekyerɛ mu Ntawntawdi: Mmaranimfo no buu trenee sɛ mmara kwan so ahye a wɔde hwehwɛ nneɛma mu. Yesu san hyehyɛ trenee sɛ koma no tebea a ɛda ne ho adi wɔ ɔdɔ a enni nnyinaso mu. Nsonsonoe a Ɛto so: Yɛrentumi mfa sɛnea yɛkyerɛkyerɛ yɛn nnwuma mu teateaa no so nsusuw nokware Nyamesom pa, na mmom sɛnea yɛtrɛw Onyankopɔn mmɔborohunu mu.
2. Amanne mu Ahotew Ho Adwemmɔne a Ayamhyehye Nni Mu
Ɔsɔfo no ne Lewini no ho a wɔde hyɛɛ mu no si nyamekyerɛ mu kɔkɔbɔ titiriw bi a ɛfa nyamesom mu nneɛma a ɛho hia ho no so dua: Ahotew Mmara vs. Nsɛm a emu yɛ duru: Wɔ Apam Dedaw mmara ase no, funu a wɔde wɔn nsa ka no ma ɔsɔfo ho fi amanne kwan so (Leviticus 21:1). Na nea wɔakum no wɔ kwan so no "awu fã" (Luka 10:30). Sɛ ɔsɔfo anaa Lewini no gyina na ohu sɛ wawu a, na wɔde wɔn ho bɛto asiane mu sɛ wɔbɛgu wɔn ho fĩ wɔ amanne kwan so, na wɔatwa wɔn nyamesom nnwuma mu na wɔagyina mpɔtam hɔ. Nea Wɔde Di Kan a Ɛnsɛ: Wɔde amanne kwan so sunsuma dii kan sen abrabɔ pa ho nneɛma . Yesu kyerɛkyerɛ daa wɔ Nsɛmpa no nyinaa mu sɛ ɔdɔ, mmɔborohunu, ne onipa asetra si amanne kwan so nhyehyɛe ananmu (sɛ nhwɛso no, ayaresa wɔ Homeda). Nyamekyerɛ mu Nhumu: Nyamesom a ɛtwe obi fi nnipa amanehunu ho, sen sɛ ɛbɛhyɛ no ma wakɔ so no, ntumi nna Onyankopɔn suban adi.
3. Mmɔborohunu sɛ Gyidi mu Nokware Metric Yesu sesa mmaranimfo no asɛmmisa a edi kan no nnyinasosɛm nyinaa: Mmaranimfo no bisae sɛ:
Yesu buae sɛ:
"Hena ne me yɔnko?" (Fa adwene si so: Hena na ɔfata sɛ ogye me dɔ?)
"Saa baasa yi mu hena na na ɔyɛ ne yɔnko?" (Fa adwene si so: Onipa bɛn na mereyɛ?)
4
Samariani Pa no
Adom a Ɛyɛ Nna: Ná Samariani no mmɔborohunu no bo yɛ den, na asiane wom, na na enni nnyinaso biara. Ɔde n’ahobammɔ too asiane mu wɔ ɔkwan a asiane wom so, de n’ankasa ngo ne bobesa dii dwuma, gyaee ne pɔnkɔ, sɛee ne sika, na ɔhyɛɛ bɔ sɛ ɔbɛsan aba atua pii. Onyankopɔn Su a Wɔda no Adi: Wɔ Bible nyamekyerɛ mu no, mmɔborohunu ( hesed wɔ Hebri kasa mu, eleos wɔ Hela kasa mu) nyɛ tema ara kwa; ɛyɛ apam, ayamhyehye a ɛyɛ nnam. Samariani no bɛyɛɛ Onyankopɔn adom honi denam adom a wannya a ɔdaa no adi kyerɛɛ obi a ɛbɛyɛ sɛ na obu no sɛ ɔtamfo no so.
Abakɔsɛm mu Mfatoho Nkyerɛase (Kristofo Adwene) . Wɔ asɔre abakɔsɛm nyinaa mu no, tete nyamekyerɛfo (te sɛ Augustine, Origen, ne Chrysostom) nso huu Kristosom mu asɛmti bi a emu dɔ a wɔde ahyɛ bɛ no mu: Ɔkwantufo a Wahwe ase: Adesamma, a wɔayi wɔn trenee afi wɔn ho na bɔne apirapira wɔn, gyaw wɔn fã a wɔawuwu wɔ wiase a ahwe ase kwan so. Ɔsɔfo ne Lewini: Mmara ne Afɔrebɔ Nhyehyɛe, a na ebetumi ahwɛ nnipa asehwe nanso na enni tumi a ɛde sa yare anaa gye no nkwa. Samariani Pa no: Yesu Kristo ankasa —nyamesom ahyehyɛde no buu no animtiaa, pow no, na obuu no sɛ obi a ofi abɔnten, nanso ɔbaa baabi a adesamma da hɔ rewu no tẽẽ. Ngo, Nsã, ne Inn: Ɔsoro adom, Honhom Kronkron, ne Asɔre no sɛ kronkronbea ma ayaresa kɔsi sɛ Ɔbɛsan aba. Bere a abakɔsɛm mu nsɛm a ɛfa ho titiriw no yɛ abrabɔ pa ne apam ho asuade no, saa Kristosom adwene a ɛyɛ atetesɛm yi si so dua sɛ yebetumi ada mmɔborohunu a emu yɛ den adi akyerɛ afoforo nkutoo efisɛ Kristo dii kan daa mmɔborohunu a emu yɛ den adi kyerɛɛ yɛn bere a na yɛadi hia honhom mu no.
5