Ýagşy Samariýaly Luka 10:25-37 25 Ine, bir kanunçy ýerinden turup, Ony synap gördi: «Mugallym, ebedi ýaşaýşy miras almak üçin näme etmeli?» 26 Isa oňa: « Kanunda näme ýazylan? Sen nähili okaýarsyň?» diýip sorady. 27 Ol jogap berdi: «Sen Rebbiň Hudaýyňy bütin ýüregiň, bütin janyň, ähli güýjüň we ähli aňyň bilen söý, goňşyňy bolsa öz ýaly söý». 28 Isa oňa: « Sen dogry jogap berdiň. Muny et, şonda ýaşarsyň» diýdi. 29 Emma ol özüni aklamak isledi we Isadan: «Meniň goňşum kim?» diýdi. 30 Isa şeýle jogap berdi: « Bir adam Iýerusalimden Ýeriho şäherine barýarka, ogrularyň eline düşdi. Ogrular onuň geýimlerini çykaryp, ýaralap, ýarym öli ýagdaýda taşlap gitdiler. 31 Bir ruhany tötänleýin şol ýoldan aşak düşüp gelýärkä, ony görüp, onuň beýleki tarapyndan geçip gidýär. 32 Şeýle hem, bir lewili şol ýerde bolup, oňa seredip, onuň beýleki tarapyndan geçip gitdi. 33 Emma bir samariýaly ýolda barýarka, onuň ýanyna geldi. Ol ony görüp, oňa rehim etdi. 34 Ol onuň ýanyna baryp, ýaralaryny ýag we şerap guýup, sarady we öz ulagyna mündürip, myhmanhana getirip, oňa ideg etdi. 35 Ertesi gün gidende, iki teňňe çykaryp, öý eýesine berdi we oňa: «Oňa seret, näçe köp pul harçlasaň, men gaýdyp gelenimde saňa bererin» diýdi. 36 Sen bu üç adamyň haýsysynyň ogrylaryň eline düşen adamyň goňşusy bolandygyny pikir edýärsiň? 37 Ol: «Oňa rehim eden adam» diýdi. Şonda Isa oňa: « Bar, sen hem şeýle et» diýdi. Ýagşy samariýalynyň hekaýasy (Luka 10:25–37) Isanyň iň meşhur tymsallaryndan biridir. Ol hakyky söýgi, rehimdarlyk we goňşy bolmagyň hakykatdanam näme aňladýandygy barada çuňňur düşündiriş berýär. Bu ýerde hekaýanyň gysgaça mazmunyny beýan edýän aýat-aýat bölümi, soňra esasy sapaklar we amaly ulanylyşlar berilýär.
1
Ýagşy Samariýaly
Aýat boýunça bölekleýin düşündiriş Luka 10:25–28 — Aklawçynyň synagy we Beýik tabşyryklar 25-nji aýat: Bir aklawçy (Musa kanunyny öwrenýän alym) Isany synamak üçin turup, ebedi ýaşaýşy miras almak üçin näme etmelidigini soraýar. 26-njy aýat: Isa soragy Mukaddes Ýazgylara gaýtaryp, aklawçydan Kanuny nähili okaýandygyny sorap jogap berýär. 27-nji aýat: Aklawçy Kanuny iki esasy ýörelgä jemlemek bilen dogry jogap berýär: Hudaýy bütin ýüregiň, janyň, güýjüň we aňyň bilen söýmek we goňşuňy özüň ýaly söýmek (Kanun taglymaty 6:5 we Lewiler 19:18-e salgylanyp). 28-nji aýat: Isa onuň jogabyny öwýär we şeýle etmegiň ýaşaýyş getirjekdigini aýdýar. Luka 10:29–32 — Talap we garaşylmadyk tomaşaçylar 29-njy aýat: Özini aklamak ýa-da borjunyň çägini çäklendirmek üçin aklawçy: "Meniň goňşum kim?" diýip soraýar. 30-njy aýat: Isa tymsalyň başlangyjyny başlaýar. Iýerusalimden Ýeriho şäherine barýan dik we howply ýoldan aşak düşýän bir adam ogrylaryň pidasy bolýar. Olar onuň eşiklerini çykaryp, gaty urýarlar we ýarym öli ýagdaýda goýup gidýärler. 31-nji aýat: Şol ýoldan bir ruhany gelýär. Ýaraly adamy görüp, ol garşy tarapa geçýär we ýöremegini dowam etdirýär. 32-nji aýat: Soňra bir lewili (ybadathananyň kömekçisi) gelýär. Ol ýaralanan adama seredýär, ýöne ruhany ýaly beýleki tarapa geçip, geçip gidýär. Luka 10:33–35 — Rehimli samariýaly 33-nji aýat: Şol döwrüň köp ýewreýleri tarapyndan çuňňur ýigrenilýän we gaça durýan toparyň agzasy bolan samariýaly ýoldan gelýär. Ýaraly adamy görüp, ol çuňňur rehim edýär. 34-nji aýat: Samariýaly gönüden-göni adamyň ýanyna barýar, ýaralaryny daňýar, ýag we şerap bilen bejerýär (döwrüň umumy dermanlyk bejergisi), ony öz haýwanyna mündürýär, myhmanhana getirýär we gijäniň dowamynda oňa ideg edýär. 35-nji aýat: Ertesi gün samariýaly myhmanhana eýesine goşmaça ideg üçin iki pens (denariý) berýär we gaýdyp gelip, goşmaça çykdajylary tölejekdigini wada berýär. Luka 10:36–37 — Amaly netije 36-njy aýat: Isa ilkinji soragy başga tarapa öwrüp, aklawçydan üç syýahatçynyň haýsysynyň pidanyň goňşusy bolup çykyş edendigini soraýar. 37-nji aýat: Aklawçy "Samariýaly" diýip bilmeýän mahaly: "Oňa rehim eden" diýip jogap berýär. Isa oňa: " Git we sen hem şeýle et " diýip tabşyrýar.
Esasy sapaklar we durmuşda ulanylyşlar "Goňşunyň" täzeden kesgitlenmegi: Goňşu bolmak geografik, etniki ýa-da sosial serhetler bilen däl-de, mätäç bolanlara söýgi we rehimdarlyk görkezmäge isleg bilen kesgitlenýär. Däp-dessurlardan has köp rehimdarlyk: Işjeň söýgi bolmasa, dini bilim ýa-da jemgyýetçilik derejesi az ähmiýete eýe. Ruhany hem, lewi hem ynsan duýgudaşlygynyň hasabyna dini arassalygy ýa-da amatlylygy sakladylar.
2
Ýagşy Samariýaly
Herekete gönükdirilen söýgi: Hakyky söýgi amaly we gymmat hereketi talap edýär. Samariýaly nätanyş adamy dikeltmek üçin öz wagtyny, serişdelerini, howpsuzlygyny we şahsy rahatlygyny gurban etdi. Öňünden pikirlenmek: Kömek we ýagşylyk köplenç garaşylmadyk çeşmelerden gelýär. Bu tymsal bizi jemgyýetçilik garaýyşlaryndan daşary çykyp, her bir adamyň ynsanlygyny görmäge çagyrýar.
Ýehudylar bilen samariýalylaryň arasyndaky taryhy geçmiş Birinji asyrda ýewreýler bilen samariýalylaryň arasyndaky duşmançylyk diňe bir ýumşak sosial bäsdeşlik däldi; ol etniki, syýasata we esasy dini ynançlara kök uran çuňňur kök uran, asyrlaryň dowamynda dowam eden bölünişikdi. Luka 10-da Isanyň diňleýjileriniň samariýalynyň hekaýanyň gahrymany hökmünde görkezilmegini eşidende näme üçin haýran galandygyny doly düşünmek üçin, bu dawanyň nähili dörändigini düşünmek kömek edýär.
1. Taryhy bölünişik: bölünen gelip çykyşlar Assiriýanyň basyp alyşy (b.e.öň 722-nji ýyl): Assiriýa imperiýasy Ysraýylyň Demirgazyk Patyşalygyny (Samariýa) basyp alanda, köp ysraýyllylary sürgün edip, bu ýere daşary ýurt halklaryny ýerleşdirdiler. Garyşyk nesil: Daşary ýurtly göçmenler bilen garyşyk nikadan galanlaryň nesilleri. Samariýalylar özleriniň demirgazyk taýpalarynyň (Efraýym we Manaşe) hakyky, üznüksiz nesilleridigini öňe sürseler-de, ýehudylar olary etniki arassalyga we wepaly ybadata zyýan ýetiren bozuk "garyşyk millet" ýa-da ýarym ganly adamlar hökmünde görýärdiler.
2. Ybadathananyň täzeden gurulmagy we syýasy gapma-garşylyk Ezra we Nehemiýa garşylyk (b.e.öň V asyr): Ýahuda sürgünleri Iýerusalimi we Ikinji ybadathanany dikeltmek üçin Babylondan gaýdyp gelenlerinde, samariýalylar taslama goşulmagy teklip etdiler. Ýewreý liderleri olaryň kömegini ret etdiler, sebäbi olary dini taýdan kemsitdiler. Öç alyş: Muňa jogap hökmünde, Samariýaly ýolbaşçylar Pars hökümetine Iýerusalimiň täzeden gurulmagyny yza tesdirmek we togtatmak üçin işjeň lobbiçilik etdiler. Bu bolsa dowamly syýasy gahar-gazap döretdi.
3. Dini bölünişik: Gerizim dagy we Sion dagy Bäsdeşlikli Ybadathanalar: Iýerusalim tarapyndan garşylyk görkezilen samariýalylar Şekemiň golaýyndaky Gerizim dagynda öz ybadathanalaryny gurup , onuň Musa tarapyndan bellenen hakyky mukaddes ýerdigini öňe sürdüler. Biraz tapawutly Mukaddes Ýazgylar: Samariýalylar diňe Samariýaly Pentateuhy (Musa pygamberiň ilkinji bäş kitaby) Mukaddes Ýazgy hökmünde kabul edip, ýewreý pygamberlerini, ýazgylaryny we Iýerusalim däp-dessurlaryny ret etdiler. Samariýaly ybadathananyň weýran edilmegi (b.e. öňki 110-njy ýyl): Hasmon döwründe ýewreý baş ruhany Jon Girkanus Samariýa çozup, Gerizim dagyndaky Samariýaly ybadathanany weýran
3
Ýagşy Samariýaly
edende, dartgynlylyk iň ýokary derejä ýetdi. Bu weýrançylyk nesiller arasyndaky çuňňur özara närazylygy berkitdi.
4. Isanyň gullugy döwründäki birinji asyryň hakykaty Täze Äht döwründe bölünişik gündelik durmuşa täsir etdi:
Gaça durmak we sosial aralyk: Jelileýa bilen Ýahudanyň arasynda syýahat edýän ýewreý syýahatçylary köplenç samariýalylaryň territoriýasyna girmezlik üçin Iordan derýasynyň jülgesinden aýlanyp geçýärdiler. Medeni kemsitmeler: Ýewreýi "samariýaly" diýip atlandyrmak agyr kemsitme bolup, ony bid'atçy ýa-da dinden çykan diýip atlandyrmak bilen deňdir (Ýahýa 8:48-de görkezilişi ýaly). Haramçylyk wakalary: Flawius Josephusyň taryhy maglumatlaryna görä, Isanyň ýaşlyk döwründe bir topar samariýalylar Pesah baýramynda Iýerusalim ybadathanasyny haramlamak üçin gizlinlikde adam süňklerini zyňypdyrlar.
Näme üçin bu kontekst tymsallary güýçlendirýär
Aklawçy Luka 10:29-da: "Meniň goňşum kim?" diýip soranda , ol serhet çyzygynyň bolmagyny — "goňşy" sözüniň diňe kanuna boýun bolýan ýewreý raýatlaryna degişlidiginiň tassyklanmagyny garaşýardy. Isa samariýalyny hekaýa bilen tanyşdyranda: Gahryman şok faktory: Diňleýjiler ruhany, lewi we ysraýylly dinsiz adamyň hekaýa üçlügini garaşýardylar. Üçünji orunda ýigrenilýän samariýalynyň goýulmagy olaryň medeni garaşmalaryny düýbünden ýok etdi. Dinamika tersine: Ýaralanan ýewreý öz jany üçin ant içen duşmanyna bil baglamaly boldy. Goňşuçylyk söýgüsini täzeden kesgitlemek: Isa rehimdarlygyň taryhy kineleri, öňünden pikirleri we sosial serhetleri äsgermezlik edýändigini subut etdi. Hakyky goňşuçylyk, geçmişine garamazdan, mätäç bolan her bir adama rehimdarlyk bilen hereket etmek arkaly görkezilýär.
Ylahy rehimliligiň radikal tebigaty we öz-özüni aklaýan kanunçylyk Ýagşy samariýalynyň tymsallary köplenç ýagşylyk barada ahlak görkezmesi hökmünde okalsa-da, onuň esasy teologik çuňlugy has çuňňurdyr. Bu parçadaky iň görnükli teologik temalaryň biri Ylahy rehimdarlygyň radikal tebigaty we öz-özüni aklaýan kanunçylykdyr . Bu temanyň üç ölçegde seljermesi:
1. Öz-özüňi aklamak we ýüregiň özgermegi Dialog hukuk we teologiýa jedeli bilen başlaýar:
Aklawçynyň niýeti: 29-njy aýatda aklawçynyň "Meniň goňşum kim?" diýip sorandygy, sebäbi ol "özüni aklamak isleýärdi" diýlip aýdyň bellenilýär. Ol öz borçlarynyň daşyna çäk çekmäge mümkinçilik berýän takyk hukuk kesgitlemesini gözleýärdi - bu çyzyk onuň borjunyň nirede gutarýandygyny we söýmegi rahatlyk bilen bes edip biljekdigini görkezýär.
4
Ýagşy Samariýaly
Teologiki gapma-garşylyk: Aklawçy dogrulygy kanuny serhetleriň sanawy hökmünde görýärdi. Isa dogrulygy şertsiz söýgide beýan edilýän ýüregiň ýagdaýy hökmünde täzeden kesgitleýär. Terslik: Hakyky Hudaýlygy borçlarymyzy nähili dar kesgitleýändigimiz bilen ölçäp bolmaýar, eýsem Hudaýyň rehimini nähili giň ýaýradýandygymyz bilen ölçäp bolýar.
2. Rehimsiz ritual arassalygyň illýuziýasy
Ruhany bilen lewiniň gatnaşygy dini ileri tutulýan ugurlar barada möhüm teologik duýduryşy görkezýär: Arassalyk kanunlary we has möhüm meseleler: Köne Äht kanunyna görä, öli jesede degmek ruhanyny dabaraly ýagdaýda hapa edýärdi (Lewiler 21:1). Ýolda pida bolan adam "ýarym ölü"di (Luka 10:30). Eger ruhany ýa-da lewi saklansa we ony öli tapsa, olar dabaraly hapalanmaga, dini borçlaryny kesmäge we jemgyýetde orun almaga howp salýardylar. Ýersiz ileri tutulýan ugur: Olar ahlak maddasyndan has köp däp-dessur kölegesine ileri tutýardylar . Isa Hoş Habarda söýginiň, rehimdarlygyň we ynsan durmuşynyň däp-dessur düzgünlerini (meselem, Sabat güni sagalmagyň) ýerine düşýändigini yzygiderli öwredýär. Teologik düşünje: Adamy ejir çekmäge mejbur etmegiň ýerine, ony ejir çekmelerden gorap saklaýan din Hudaýyň häsiýetini görkezmeýär.
3. Rehimdarlyk imanyň hakyky ölçegi hökmünde Isa aklawçynyň ilkinji soragynyň tutuş esasyny üýtgedýär: Aklawçy sorady:
Isa şeýle jogap berdi:
"Meniň goňşum kim?" (Üns: Kim meniň söýgimi kabul etmäge hukukly?)
"Bu üçüsiniň haýsysy onuň goňşusydy?" (Üns: Men nähili adam?)
Aktiw Rehimdarlyk: Samariýalynyň rehimdarlygy gymmat, töwekgelçilikli we şertsizdi. Ol howply ýolda howpsuzlygyny howp astyna goýdy, öz ýagyny we şerabyny ulandy, atyndan ýüz öwürdi, puluny harçlady we has köp tölemek üçin gaýdyp geljekdigine söz berdi. Hudaýyň tebigatyny şöhlelendirmek: Injil teologiýasynda rehimdarlyk ( ýewreý dilinde hesed , grek dilinde eleos ) diňe bir rehimdarlyk duýgusy däl; ol ähtde, işjeň rehimdarlykdyr. Samariýaly özüni duşman hasaplaýan birine mynasyp bolmadyk ýagşylyk görkezmek bilen Hudaýyň rehimdarlygynyň keşbine öwrüldi.
Taryhy allegoriki düşündiriş (Hristologik garaýyş) Buthananyň taryhynyň dowamynda irki teologlar (meselem, Awgustin, Origen we Hrizostom) hem bu tymsalda çuňňur hristologik temanyň ornaşandygyny görüpdirler: Günäkär Syýahatçy: Dogrulykdan mahrum we günä bilen ýaralanan adamzat, günäkär dünýäniň ýolunda ýarym ölü ýagdaýda galdy.
5
Ýagşy Samariýaly
Ruhany we Lewi: Kanun we Gurbanlyk ulgamy, ol ynsan günäsini görüp bilýärdi, ýöne ony sagaltmaga ýa-da halas etmäge güýjünden mahrumdy. Ýagşy Samariýaly: Isa Mesihiň özi — dini edara tarapyndan ýigrenilýär, ret edilýär we daşarky adam hökmünde görülýär, ýöne şol bir wagtyň özünde adamzadyň ölýän ýerine gönüden-göni gelýär. Ýag, Şerap we Myhmanhana: Ylahy rehim, Mukaddes Ruh we Ol gaýdyp gelýänçä sagalmak üçin mukaddes ýer hökmünde Kilise. Esasy taryhy kontekst ahlak we äht sapagy bolsa-da, bu däp bolan Hristologik garaýyş biziň başgalara diňe düýpli rehim edip biljekdigimizi nygtaýar, sebäbi Mesih ilki bilen bize ruhy taýdan garyp bolanymyzda düýpli rehim etdi.
6