Debora, Barak we Ýael Kazylar 4 1 Ehud ölenden soň, ysraýyl halky ýene-de Rebbiň nazarynda ýaman işleri etdi. 2 Reb olary Hasorda höküm sürýän Kengan patyşasy Ýabiniň eline berdi, onuň goşunbaşysy Siserady, ol bolsa milletleriň Haroset şäherinde ýaşaýardy. 3 Ysraýyl halky Rebbe ýalbardy, sebäbi onuň dokuz ýüz demir arabasy bardy we ol ýigrimi ýyllap ysraýyl halkyna güýçli zulum etdi. 4 Şol döwürde Lapidotyň aýaly pygamber Debora Ysraýyla höküm çykarýardy. 5 Ol Efraýym daglygyndaky Rama bilen Beýteliň arasyndaky Deboranyň palma agajynyň aşagynda ýaşaýardy. Ysraýyl ogullary bolsa onuň ýanyna höküm çykarmak üçin gelýärdiler. 6 Ol Kedeşnaftalydan Abinoamyň ogly Baragy çagyryp, oňa şeýle diýdi: «Ysraýylyň Hudaýy Reb: «Git-de, Naftaly we Zebulun ogullaryndan on müň adamy alyp, Tabor dagyna çyk» diýip tabşyrmadymy näme?» 7 Men Ýabiniň goşunbaşysy Siserany, onuň söweş arabalary we köp sanly esgerlerini Kişon derýasyna seniň ýanyňa çekerin we ony seniň eliňe bererin. 8 Barak oňa: «Eger sen meniň bilen gitseň, men giderin, eger sen meniň bilen gitmeseň, men gitmerin» diýdi. 9 Debora: «Men seniň bilen giderin, ýöne seniň bu ýolda şöhratyň bolmaz, çünki Reb Siserany bir aýalyň eline berer» diýdi. Şeýdip, Debora turup, Barak bilen Kedeşe gitdi. 10 Barak Zebulun bilen Naftalylary Kedeşe çagyrdy we on müň esger bilen onuň ýanyna gitdi; Debora hem onuň bilen gitdi. 11 Keýnli Heber, Musanyň gaýynatasy Hobabyň ogullaryndan biri, keýnlilerden aýrylyp, Kedeşiň golaýyndaky Saanaýym düzlüginde çadyryny gurdy. 12 Olar Sisera Abinoamyň ogly Barakyň Tabor dagyna çykandygyny habar berdiler. 13 Sisera dokuz ýüz demir arabasyny we ýanyndaky ähli adamlary başga milletleriň Harosetinden Kişon derýasyna çenli ýygnady. 14 Debora Baraga: «Tur, çünki bu gün Rebbiň Siserany seniň eliňe beren güni. Reb seniň öňüňden çykmadymy?» diýdi. Şeýdip, Barak on müň adam bilen Tabor dagyndan aşak düşdi.
1
Debora, Barak we Ýael
15 Reb Siserany, onuň ähli söweş arabalaryny we goşunyny Baragyň öňünde gylyçdan geçirdi, şonuň üçin Sisera söweş arabasyndan düşüp, gaçyp gitdi. 16 Barak söweş arabalarynyň we goşunynyň yzyndan Haroset dagyna çenli kowalady. Siseranyň ähli goşuny gylyçdan geçirildi, hiç kim galmady. 17 Emma Sisera keýnli Heberiň aýaly Ýaeliň çadyryna gaçyp gitdi, sebäbi Hasor patyşasy Ýabyn bilen keýnli Heberiň maşgalasynyň arasynda parahatçylyk bardy. 18 Ýael Siseranyň öňüne çykyp, oňa: «Içeri gir, jenap, maňa gir, gorkma» diýdi. Ol çadyra girende, aýal onuň üstüne don ýapdy. 19 Ol aýala: «Suwsadym, maňa biraz suw ber» diýdi. Aýal süýt gutusyny açyp, oňa suw berdi we üstüni ýapdy. 20 Ol aýala ýene-de şeýle diýdi: «Çadyryň agzynda dur, eger kimdir biri gelip senden: „Bu ýerde kimdir barmy?“ diýip sorasa, sen: „Ýok“ diýersiň». 21 Soňra Ýael Heberiň aýaly çadyryň bir çüýüni we eline çekiç alyp, ýuwaşlyk bilen onuň ýanyna bardy-da, çüýüni onuň çömçesine kakyp, ýere berkitdi, sebäbi ol berk uklap ýatyrdy we ýadawdy. Şeýdip, ol öldi. 22 Bereket Siseranyň yzyndan kowalap barýarka, Ýael onuň öňüne çykyp: «Ýör, men saňa gözleýän adamy görkezeýin» diýdi. Ýagel onuň çadyryna girende, Sisera öli ýatan eken, onuň çömçesine çüý çümdürilipdi. 23 Şeýdip, Hudaý şol gün Kengan patyşasy Ýabini ysraýyl halkyna boýun egdirdi. 24 Ysraýyl ogullarynyň eli güýçlenip, Kengan patyşasy Ýabiniň garşysyna çykdylar, ýöne olar Kengan patyşasy Ýabini ýok etdiler.
Kazylar 5 1 Şol gün Debora bilen Abinoamyň ogly Barak şeýle aýdym aýtdylar: 2 Ysraýyl halky öz islegi bilen özlerini gurban edende, olaryň aryny alany üçin Rebbe şükürler bolsun. 3 Eý, patyşalar, diňleň, eý, hökümdarlar, gulak asyň, Men, Rebbi aýdym aýdaryn, Ysraýyl Hudaýy Rebbe öwgüler aýdaryn. 4 Ýa Reb, Sen Seirden çykanyňda, Edom meýdanyndan çykanyňda, ýer titredi, gökler damdy, bulutlar suw damdy. 5 Daglar Rebbiň öňünde, Sinaý dagy Ysraýylyň Hudaýy Rebbiň öňünde eredi. 6 Anat ogly Şamgaryň döwründe, Ýaeliň döwründe ýollar boşdy, ýolagçylar bolsa aýlaw ýollardan geçýärdiler. 7 Men, Debora, Ysraýylda ene bolup, aýaga galýança, obalaryň ýaşaýjylary ýitip gitdiler, Ysraýylda ýitip gitdiler. 8 Olar täze hudaýlary saýladylar; şonda derwezelerde uruş boldy: Ysraýylyň kyrk müň esgeriniň arasynda galkan ýa-da naýza görüldimi? 9 Meniň ýüregim halkyň arasynda öz islegi bilen hyzmat eden Ysraýyl hökümdarlaryna tarapdyr. Rebbe alkyş aýdyň. 10 Eý, ak eşeklere münýänler, hökümde oturyp, ýolda ýöreýänler, gepleň! 11 Suw çekýän ýerlerde ok atýanlaryň sesinden halas bolanlar Rebbiň dogruçyl işlerini, Ysraýylyň obalarynyň ýaşaýjylaryna eden dogruçyl işlerini ýatlap, Rebbiň halky derwezelere düşerler. 12 Oýan, oýan, Debora! Oýan, oýan, aýdym aýt! Tur, Barak, Abinoamyň ogly, sürgünleriňi ýesir al. 13 Soňra Ol galanlary halkyň arasyndaky hökümdarlaryň üstünden höküm sürdi, Reb meni güýçlileriň üstünden höküm sürdi. 14 Efraýymdan Amaleklere garşy olaryň kökleri çykdy, Benýamin, seniň yzyňdan halkyň arasynda; Makirden hökümdarlar, Zebulundan bolsa ýazyjynyň galamyny tutýanlar geldi. 15 Ysakar hökümdarlary Debora bilen biledi, Ysakar we Barak hem; ol jülge pyýada iberildi. Rubenleriň toparlary üçin ýüreklerinde uly niýetler bardy.
2
Debora, Barak we Ýael
16 Näme üçin goýun agyllarynyň arasynda oturyp, sürüleriň mälemesini eşitdiň? Rubenleriň toparlary üçin ýüreklerde uly synaglar bardy. 17 Gilgat Iordan derýasynyň aňyrsynda galdy, Dan näme üçin gämilerde galdy? Aşer deňiz kenarynda galdy, öz ýaryklarynda galdy. 18 Zebulun we Naftaly çölüň belentliklerinde janyny howp astyna salan halkdy. 19 Patyşalar gelip söweşdiler, soňra Megiddo suwlarynyň golaýyndaky Taanakda Kengan patyşalary bilen söweşdiler, ýöne olar hiç hili pul gazanmadylar. 20 Olar gökden söweşdiler, ýyldyzlar öz ýollarynda Siseranyň garşysyna söweşdiler. 21 Kişon derýasy olary akdyryp gitdi, gadymy derýa, Kişon derýasy. Eý, meniň janym, sen güýjüňi basdyň. 22 Şonda atlaryň dyrnaklary güýçli atlaryň çapyşlary bilen döwüldi. 23 Rebbiň perişdesi şeýle diýdi: «Meroza nälet ediň, onuň ýaşaýjylaryna agyr nälet ediň, sebäbi olar Rebbe kömek etmäge gelmediler, güýçlilere garşy Rebbe kömek etmäge gelmediler». 24 Keýnli Heberiň aýaly Ýael aýallardan has bereketli bolar, ol çadyrdaky aýallardan has bereketli bolar. 25 Ol suw sorady, ol oňa süýt berdi, ol bolsa ýokary derejeli tabakda ýag çykardy. 26 Ol elini çüýe, sag elini işçi çekiçine goýdy we çekiç bilen Siserany urdy, onuň başyny kesdi, onuň çömçelerini deşip, urdy. 27 Ol aýalyň aýaklaryna egildi, ýykyldy, ýatdy; ol aýalyň aýaklaryna egildi, ýykyldy, egilen ýerinde öldi. 28 Siseranyň ejesi penjireden seredip, toruň içinden gygyrdy: «Näme üçin onuň arabasy şeýle gijikýär? Näme üçin onuň arabalarynyň tigirleri gijikýär?» 29 Onuň akylly aýallary oňa jogap berdiler, hawa, ol özüne jogap berdi, 30 Olar çaltlyk bilen awlanmadylarmy? Olar awlary paýlaşmadylarmy? Her bir adama bir ýa-da iki gyz, Sisera üçin dürli reňkli aw, dürli reňkli tikinçilikli aw, iki tarapy hem dürli reňkli tikinçilikli aw, olja alanlaryň boýunlaryna gabat geldi. 31 Ýa Reb, ähli duşmanlaryň ýok bolsun, emma ony söýýänler öz güýjünde çykan Gün ýaly bolsun. Şeýdip, ýurt kyrk ýyllap asuda boldy.
Teswir Debora, Barak we Ýael baradaky wakalar Kazylar kitabynyň 4-nji we 5-nji baplarynda duş gelýär Ysraýylyň daşary ýurt zulumyndan iň täsirli halas edişleriniň birini beýan edýär. Ol Hudaýyň hökümdarlygyny, batyrgaý ýolbaşçylygyny we Hudaýyň Öz maksatlaryna ýetmek üçin garaşylmadyk gurallary nähili ulanýandygyny görkezýär.
1-nji bölüm: Beýt boýunça bölekleýin düşündiriş Kazylar 4-nji bap: Halas edişiň hekaýasy 1–3-nji aýatlar: Ysraýylyň günäsi we zalym zulumy Kazy Ehudyň ölüminden soň, ysraýyllylar ýene-de Rebbiň nazarynda ýaman işleri edýärler. Netijede, Hudaý olary Hasorda höküm sürýän Kengan patyşasy Ýabiniň eline berýär, onuň harby serkerdesi Siseradyr . Sisera 900 demir arabadan ybarat güýçli harby güýjüni ulanyp, Ysraýyla ýigrimi ýyllap agyr zulum edýär . Ysraýyl ogullary Rebden kömek sorap ýalbarýarlar. 4–9-njy aýatlar: Debora bilen Barakyň çagyryşy Pygamber aýal we Lapidotyň aýaly Debora şol wagt Ysraýyla höküm edýär, Debora palma agajynyň aşagynda oturýar. Ol Abinoamyň ogly Baragy çagyryp , Hudaýdan bir buýruk berýär:
3
Debora, Barak we Ýael
ol Naftaly we Zebulun tirelerinden 10,000 adamy Tabor dagyna alyp gitmeli, Hudaý bolsa Siserany we onuň arabalaryny Kişon derýasyna çeker. Barak şertli jogap berýär: “Eger sen meniň bilen gitseň, men giderin, ýöne sen meniň bilen gitmeseň, men gitmerin” . Debora gitmäge razy bolýar, ýöne bu syýahatyň oňa şahsy abraý getirmejekdigini , sebäbi Rebbiň Siserany bir aýalyň eline satjakdygyny pygamberlik edýär. 10–16-njy aýatlar: Tabor dagynda we Kişonda bolan söweş Barak Zebulun we Naftalini Kadeşe çagyrýar we Debora bilen bilelikde 10,000 ýoldaşyny ýygnaýar. Sisera muny eşidenden soň, 900 demir arabasyny we ähli goşunyny Kişon derýasyna ýygnaýar. Debora Baraga turmagy tabşyrýar we: "Reb seniň öňüňden çykmadymy?" diýýär. Barak öz adamlaryny dagdan aşak alyp gidýär we Reb Sisera we onuň goşunyny howsala salýar . Siseranyň goşuny gylyçdan doly ýok edilýär, hiç kimi diri galdyrmaýar, Sisera bolsa arabasyny taşlap, pyýada gaçyp gidýär. 17–22-nji aýatlar: Ýael we Siseranyň ýeňlişi Kenitli Heberiň aýaly Ýaeliň çadyryna gaçyp gidýär , sebäbi Ýabiniň patyşalyk öýi bilen Heberiň maşgalasynyň arasynda parahatçylyk bar. Ýael ony garşylamaga çykýar, içeri çagyrýar we ony örtüp goýýar. Sisera suw soraýar; onuň ýerine oňa hökümdarlyk tabakda ýag (gatly süýt) berýär . Ýadaw we ynamly Sisera berk uklap galýar. Ýael sessizje eline çadyr myhyny (gaşyny) we çekiç alyp , ýuwaşlyk bilen oňa tarap barýar we myhy onuň çömçelerinden ýere çümdürip, ony derrew öldürýär. Barak yzarlamaga gelende, Ýael oňa ölen duşman serkerdesini görkezýär we Deboranyň pygamberligini ýerine ýetirýär. 23–24-nji aýatlar: Ýabiniň patyşalygynyň ýeňlişi Şol gün Hudaý Kengan patyşasy Ýabini ysraýyl ogullarynyň öňünde boýun egdirýär we ysraýyllaryň eli gülläp ösüp, oňa garşy göreşýär, tä ol ýok edilýänçä. Kazylar 5-nji bap: Debora bilen Barakyň aýdymy 1–5-nji aýatlar: Rebbe şükürler bolsun Debora we Barak Hudaýyň meýletin ýolbaşçylary we isleg bildirýän halky üçin şöhratly aýdym aýdýarlar. Olar Hudaýyň Seirden we Edomdan ýöriş edende görýän ajaýyp, ýer titrediji huzuryny ýatlaýarlar. 6–11-nji aýatlar: Ysraýylyň weýran bolmagy adalata öwrüldi Bu aýdym ýollaryň boş galandygy we oba ýaşaýjylarynyň Debora "Ysraýylyň ejesi" bolup peýda bolýança gizlenýän zulumyň garaňky günlerini ýatladýar . Ol hökümdarlary, kazylary we suwarylýan ýerlerde ýygnanan ýönekeý şäher ilatyny Rebbiň eden dogruçyl işlerini we halas ediş işlerini gürrüň bermäge çagyrýar. 12–18-nji aýatlar: Öz islegi bilen işleýän taýpalar we razy bolýan taýpalar Baraka ýesirleri ýesirlige alyp gitmek üçin ýeňişli çagyryş aýdylýar. Aýdymda Efraýym, Benýamin, Makir, Zebulun, Ysakar we Naftaly taýpalarynyň höwes bilen meýletinçi bolup gelendikleri jikme-jik beýan edilýär we goýun agyllarynda ýa-da kenarýaka ýerlerinde galan Ruben, Dan we Aşer ýaly adamlary berk ýazgarýar . 19–23-nji aýatlar: Kosmik söweş we Merozyň näleti Kengan patyşalary söweşdi, ýöne "ýyldyzlar öz ugurlary boýunça Sisera garşy söweşdi" (bu Hudaýyň gatyşmagyny, Kişon derýasyny demir arabalary hereketsiz galdyran sile öwürmegi
4
Debora, Barak we Ýael
aňladýar). Gadymy Kişon derýasy duşmany alyp gitdi. Meroz şäherine ajy nälet aýdylýar, sebäbi olar "güýçlilere garşy Rebbiň kömegine" çykmadylar. 24–27-nji aýatlar: Ýaeliň batyrlygyny hormatlamak çadyrda "aýallardan has köp bereketlenen" hökmünde şöhratlanýar . Aýdymda onuň aýgytly hereketi aýdyň beýan edilýär - çekije elini uzadyp, Siseranyň kellesine çüý sançýar, şol ýerde ol batyp, Siseranyň aýaklaryna ýykylýar. 28–30-njy aýatlar: Siseranyň ejesiniň ironiýalary Siseranyň ejesiniň oglunyň arabasynyň näme üçin şeýle haýal gaýdyp gelýändigine howlukmaçlyk bilen seredip, onuň torly penjiresinden seredip durmagyna dramatiki, ironiki bir waka geçýär. Onuň akylly aýallary ony Siseranyň eýýäm ölendigini bilmeýän, diňe oljalary - ýesirleri we baý keşdeleri paýlaşýandygy baradaky illýuziýa bilen teselli edýärler. 31-nji aýat: Jemleýji doga Aýdym güýçli doga bilen tamamlanýar: "Ýa Reb, ähli duşmanlaryň ýok bolsun, ýöne ony söýýänler güýjünde çykanda Gün ýaly bolsun." Bu ýeňişden soň, ýer kyrk ýyllap asuda bolýar .
2-nji bölüm: Esasy sapaklar we durmuşda ulanylyşlar Hudaý mümkin bolmadyk we adaty zatlary ulanýar: Halas bolmak elit ýaraglary bolan däp bolan imperiýa goşuny arkaly däl-de, öý çadyryny we çekiçini ulanýan adaty bir aýal (Ýael) arkaly geldi, bu bolsa Hudaýyň adatdan daşary maksatlar üçin ýönekeý gurallary ulanmagy halaýandygyny görkezýär. Ruhy bitaraplygyň we razylygyň howpy: Deboranyň aýdymynda öýde galan taýpalar (Ruben we Dan ýaly) berk tankyt edilýär we kömek etmekden ýüz öwürendigi üçin Meroz näletlenýär. Ahlak krizisi döwründe ruhy bitaraplyk garşylyk hökmünde kabul edilýär; ynanýanlar tomaşaçynyň rahat ýagdaýyna däl-de, işjeň gatnaşyga çagyrylýar. Hyzmatdaşlygyň we höweslendirmegiň güýji: Barak ruhy esasa mätäçdigini bilip, Deboranyň söweşe özi bilen gitmegini haýyş etdi. Hudaý köplenç ruhy we amaly ýeňişlerimizi aýry-aýry indiwidualizmiň däl-de, jemgyýetçilik, özara jogapkärçilik we hudaýa laýyk hyzmatdaşlyk esasynda döredýär. Şöhraty Hudaýa gaýtarmak: Debora we Barak uly harby üstünlige ýetenden soň derrew özleriniň taktiki zehinleri bilen öwünmediler; tersine, olar ähli şöhraty, taryhy güýji we ýeňşi Rebbe gaýtaryp berýän sežde aýdymyny aýtdylar. Şahsy ýa-da hünär taýdan ýeňiş gazanan möwsümlerde, maksatly öwgi we pespällik biziň ünsümizi güýjümiziň hakyky çeşmesine gönükdirýär.
5