Tsonga - Stars in Scriptures (Stellar Astronomy)

Tinyeleti eMatsalweni Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana?

Tipisalema 8:3-4

Tibuku ta Pentateuch Kutani Xikwembu xi endla mavoni mambirhi lamakulu; ku vonakala lokukulu ku fuma nhlikanhi, ni ku vonakala lokutsongo ku fuma vusiku: u endle tinyeleti na tona. Genesa 1:16 Kutani a n'wi humesela ehandle, a ku: “Languta etilweni, u byela tinyeleti, loko u swi kota ku ti hlaya; Genesa 15:5 Hi ku katekisa ndzi ta ku katekisa, ndzi andzisa mbewu ya wena kukota tinyeleti ta matilo, ni sava leri nga eribuweni ra lwandle; mbewu ya wena yi ta dya nyangwa ya valala va yona; Genesa 22:17 Ndzi ta andzisa mbewu ya wena kukota tinyeleti ta matilo, ndzi nyika mbewu ya wena matiko lawa hinkwawo; kutani matiko hinkwawo ya misava ma ta katekisiwa hi mbewu ya wena; Genesa 26:4 Kutani a lorha norho wun'wana, a wu byela vamakwavo, a ku: “Ndzi lorhe norho wun'wana; kutani waswivo, dyambu ni n'weti ni tinyeleti ta khume-n'we swi ndzi nkhinsamile. Genesa 37:9 Tsundzuka Abrahama, na Isaka na Israele, malandza ya wena, lava u va hlambanyeleke hi wena n'wini, u ku eka vona: “Ndzi ta andzisa mbewu ya n'wina kukota tinyeleti ta matilo, kutani tiko leri hinkwaro leri ndzi vulavuleke ha rona ndzi ta ri nyika mbewu ya wena, kutani va ta ri dya ndzhaka hi masiku.” Eksoda 32:13 Ndzi ta n'wi vona, kambe ku nga ri sweswi: Ndzi ta n'wi vona, kambe ku nga ri ekusuhi, ku ta huma Nyeleti eka Yakobo, ni Nhonga ya Vuhosi yi ta huma eka Israele, yi hlasela matlhelo ya Mowabu, yi lovisa vana hinkwavo va Xete. Tinhlayo 24:17 HOSI Xikwembu xa n'wina xi mi andzisile, kutani namuntlha mi fana ni tinyeleti ta matilo hi vunyingi. Deteronoma 1:10 Leswaku u nga tlakusi mahlo ya wena etilweni, kutani loko u vona dyambu, ni n'weti, ni tinyeleti, ni mavuthu hinkwawo ya matilo, u nga susumetiwi ku va gandzela ni ku va tirhela, leswi Yehovha Xikwembu xa wena xi swi aveleke matiko hinkwawo lama nga ehansi ka matilo hinkwawo.

Deteronoma 4:19

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Vatata wa wena va rhelerile eEgipta va ri ni vanhu va makume-nhungu-nhungu; sweswi HOSI Xikwembu xa n'wina xi mi endlile ku fana ni tinyeleti ta matilo hi vunyingi. Deteronoma 10:22 Mi ta sala mi nga talanga, kasi a mi fana ni tinyeleti ta matilo hi vunyingi; hikuva a wu nga yingisi rito ra HOSI Xikwembu xa wena. Deteronoma 28:62

Matimu Va lwa va ri etilweni; tinyeleti etindleleni ta tona ti lwa na Sisera. Vaavanyisi 5:20 Kambe Davhida a nga va hlayanga ku suka eka malembe ya 20 ku ya ehansi, hikuva HOSI Xikwembu xi vule leswaku xi ta andzisa Vaisraele ku fana ni tinyeleti ta matilo. 1 Tikronika 27:23 Hiloko hi tirha hi matimba entirhweni, kutani hafu ya vona va khome mafumu ku sukela nimixo ku fikela loko tinyeleti ti humelela. Nehemiya 4:21 Vana va vona na vona u andzile kukota tinyeleti ta matilo, u va tisa etikweni leri u tshembiseke vatata wa vona leswaku va ta nghena va ri teka. Nehemiya 9:23 Tinyeleti ta kona a ti ve munyama; a yi langute ku vonakala, kambe yi nga vi na yona; naswona u nga tshuki ku vona ku pfuka ka siku; Yobo 3:9 Loyi a lerisaka dyambu, kambe a ri humi; yi fungha tinyeleti. Yobo 9:7 Xana Xikwembu a xi le ku tlakukeni ka tilo? kutani vonani ku tlakuka ka tinyeleti, ti tlakuke swonghasi! Yobo 22:12 Vonani ku ya fika n'weti, kambe a wu voningi; ina, tinyeleti a ti tenga emahlweni ka yena. Yobo 25:5 Loko tinyeleti ta nimixo ti yimbelela swin'we, kutani vana hinkwavo va Xikwembu va huwelela hi ku tsaka? Yobo 38:7

Vutlhokovetseri Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana?

Tipisalema 8:3-4 N'weti ni tinyeleti swi ta fuma nivusiku, hikuva tintswalo ta yena ti tshama hilaha ku nga heriki.

Tipisalema 136:9 U vula nhlayo ya tinyeleti; u va vitana hinkwavo hi mavito ya vona. Tipisalema 147:4 N'wi dzuniseni, dyambu ni n'weti, n'wi dzuniseni, n'wina tinyeleti hinkwato ta ku vonakala.

Tipisalema 148:3 Loko dyambu, kumbe ku vonakala, kumbe n'weti, kumbe tinyeleti, swi nga si va munyama, hambi ku ri mapapa ma vuya endzhaku ka mpfula; Eklesiasta 12:2 2

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Vuprofeta Hikuva tinyeleti ta matilo ni tinyeleti ta wona a swi nge voningi, dyambu ri ta va munyama loko ri huma, n'weti a wu nge voningi ku vonakala ka wona. Esaya 13:10 Hikuva u vule embilwini ya wena: ‘Ndzi ta tlhandlukela etilweni, ndzi ta tlakusa xiluvelo xa mina ehenhla ka tinyeleti ta Xikwembu. Esaya 14:13 U karhele hi ku tala ka makungu ya wena. Sweswi vangoma va tinyeleti, vahlaleri va tinyeleti, vaprofeta va n'hweti na n'hweti, a va yime, va ku ponisa eka swilo leswi swi nga ta ku wela. Esaya 47:13 Yehovha, loyi a nyikaka dyambu ri va ku vonakala ninhlikanhi, ni milawu ya n'weti ni ya tinyeleti yi va ku vonakala nivusiku, loyi a hambanisaka lwandle loko magandlati ya rona ma rhurhumela; Vito ra yena i Yehovha wa mavuthu; Yeremiya 31:35 Loko ndzi ku hlongola, ndzi ta funengeta tilo, ndzi endla tinyeleti ta rona ti va munyama; Ndzi ta funengeta dyambu hi papa, kutani n'weti a wu nge wu voningi. Ezekiyele 32:7 Kutani wu kula, wu ya fika eka mavuthu ya matilo; kutani yi lahlela mavuthu man'wana ni tinyeleti ehansi, yi ti kandziyela. Daniyele 8:10 Lava tlhariheke va ta vangama kukota ku vangama ka xibakabaka; ni lava hundzulaka vo tala eku lulameni kukota tinyeleti hilaha ku nga heriki. Daniyele 12:3 Misava yi ta tsekatseka emahlweni ka vona; matilo ma ta rhurhumela, dyambu ni n'weti swi ta va ni munyama, tinyeleti ti ta susa ku vonakala ka tona. Yuwele 2:10 Dyambu ni n'weti swi ta va munyama, tinyeleti ti ta susa ku vonakala ka tona. Yuwele 3:15 Lavani loyi a endlaka tinyeleti ta nkombo na Orion, a hundzula ndzhuti wa rifu wu va nimixo, a endla leswaku nhlikanhi wu va munyama hi vusiku, loyi a vitana mati ya lwandle, a ma chulula ehenhla ka vuandlalo bya misava: Yehovha i vito ra yena. Amosi 5:8 Kambe n'wina mi rhwale tabernakela ya Moloko ya n'wina na Kiyuni swifaniso swa n'wina, nyeleti ya xikwembu xa n'wina, leswi mi tiendleke swona. Amosi 5:26 Hambi wo titlakusa kukota ntsumi, hambiloko u veka xisaka xa wena exikarhi ka tinyeleti, ndzi ta ku xisa kona,” ku vula Yehovha. Obadiya 1:4 U andzisile vaxavisi va wena ku tlula tinyeleti ta matilo, xivungu xa onha, xi haha. Nahume 3:16

Tievhangeli na Mintirho A ku: “U kwihi loyi a velekiweke Hosi ya Vayuda xana?” hikuva hi vone nyeleti ya yena evuxeni, kutani hi tile ku ta n'wi gandzela. Kutani Heroda, loko a vitane tintlhari exihundleni, a va vutisa hi ku hiseka leswaku nyeleti yi humelela hi nkarhi muni. Kuteloko va twile hosi, va suka; kutani waswivo, nyeleti leyi va yi voneke evuxeni, yi va rhangela, yi kondza yi fika yi yima laha n'wana lontsongo a a ri kona. Loko va vona nyeleti, va tsakile hi ntsako lowukulu swinene. Matewu 2:2 ,7,9,10 3

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Hi ku hatlisa endzhaku ka nhlomulo wa masiku wolawo, dyambu ri ta va munyama, n'weti a wu nge voningi, tinyeleti ti ta wa ti huma etilweni, ni matimba ya matilo ma ta tsekatseka. Matewu 24:29 Tinyeleti ta matilo ti ta wa, ni matimba lama nga etilweni ma ta tsekatseka. Marka 13:25 Ku ta va ni swikombiso edyambyini, ni le n'wetini, ni le tinyeleti; naswona emisaveni ku xaniseka ka matiko, hi ku pfilunganyeka; lwandle ni magandlati lama rhurhumelaka; Luka 21:25 Ina, mi teke tabernakela ya Moloko, ni nyeleti ya xikwembu xa n'wina Remfani, swifaniso leswi mi swi endleke leswaku mi va gandzela, kutani ndzi ta mi yisa etlhelo ka Babilona. Mintirho 7:43 Kutani loko dyambu kumbe tinyeleti hi masiku yo tala swi nga humelelanga, naswona ku nga ri na xidzedze lexitsongo lexi hi weleke, ntshembo hinkwawo wa leswaku hi ta ponisiwa wu susiwile.

Mintirho 27:20

Mapapila Ku vangama ka dyambu ku ni ku vangama kun'wana, ni ku vangama kun'wana ka n'weti, ni ku vangama kun'wana ka tinyeleti, hikuva nyeleti yin'wana yi hambana ni nyeleti yin'wana hi ku vangama. 1 Vakorinto 15:41 Hikokwalaho ku mila ni un'we, a fana ni la feke, a tala ku fana ni tinyeleti ta le tilweni, ni sava leri nga hlayekiki eribuweni ra lwandle. Vaheveru 11:12 Nakambe hi ni rito leri tiyeke swinene ra vuprofeta; mi endla leswinene loko mi tivonela, kukota ku vonakala loku voningaka endhawini ya munyama, kukondza ku va ni nhlikanhi, ni nyeleti ya nhlikanhi yi pfuka etimbilwini ta n'wina. 2 Petro 1:19 Magandlati lama pfurhaka ya lwandle, ma humesa tingana ta wona; tinyeleti leti famba-fambaka, leti ku hlayiseriweke munyama wa munyama hilaha ku nga heriki. Yudha 1:13

Nhlavutelo A a khome tinyeleti ta nkombo evokweni ra yena ra xinene, enon'wini wa yena a ku huma banga leri karihaka ra matlhelo mambirhi; Xihundla xa tinyeleti ta nkombo leti u ti voneke evokweni ra mina ra xinene, ni swikhomela-mavoni swa nsuku swa nkombo. Tinyeleti ta nkombo i tintsumi ta tikereke ta nkombo, ni swikhomela-mavoni swa nkombo leswi u swi voneke i tikereke ta nkombo. Nhlavutelo 1:16 ,20 Tsala eka ntsumi ya kereke ya Efesa; Loyi a khomeke tinyeleti ta nkombo evokweni ra yena ra xinene, loyi a fambaka exikarhi ka swikhandziyo swa nsuku swa nkombo; Nhlavutelo 2:1 Naswona ndzi ta n’wi nyika nyeleti ya nimixo. Nhlavutelo 2:28 Tsala eka ntsumi ya kereke ya le Sarda; Loyi a nga ni mimoya ya nkombo ya Xikwembu, ni tinyeleti ta nkombo, u vula sweswo; Ndzi tiva mintirho ya wena, leswaku u ni vito leri u hanyaka, u file.

Nhlavutelo 3:1

4

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Tinyeleti ta matilo ti wela emisaveni, ku fana ni nkuwa lowu hoxaka makuwa ya wona lama nga fiki hi nkarhi, loko wu tsekatsekisiwa hi mheho ya matimba. Nhlavutelo 6:13 Kutani ntsumi ya vunharhu yi chaya, yi wa, nyeleti leyikulu yi huma etilweni, yi pfurha ku fana ni rivoni, yi wela ehenhla ka xiphemu xa vunharhu xa milambu, ni le henhla ka swihlovo swa mati; Vito ra nyeleti leyi yi vuriwa Xivungu, kutani xiphemu xa vunharhu xa mati xi hundzuka xivungu; kutani vavanuna vo tala va file hikwalaho ka mati, hikuva ma bava. Kutani ntsumi ya vumune yi ba, kutani xiphemu xa vunharhu xa dyambu, ni xiphemu xa vunharhu xa n'weti, ni xiphemu xa vunharhu xa tinyeleti; kukotisa leswi xiphemu xa vunharhu xa swona xi nga va munyama, kutani nhlikanhi wu nga voningi ku ringana n'we-xa-nharhu xa wona, ni vusiku hi ku fanana. Nhlavutelo 8:10 -12 Kutani ntsumi ya vuntlhanu yi ba, kutani ndzi vona nyeleti yi wela emisaveni hi le tilweni, yi nyikiwe xilotlelo xa mugodi lowu nga riki na makumu. Nhlavutelo 9:1 Kutani ku humelela xihlamariso lexikulu etilweni; wansati a ambale dyambu, ni n'weti ehansi ka milenge ya yena, a ambale harhi ya tinyeleti ta khume na timbirhi enhlokweni ya yena. Kutani ncila wa yena wu koka xiphemu xa vunharhu xa tinyeleti ta matilo, wu ti cukumeta emisaveni, kutani dragona yi yima emahlweni ka wansati loyi a a lunghekele ku veleka, leswaku yi dya n'wana wa yena hi ku hatlisa loko a velekiwa. Nhlavutelo 12:1 ,4 Mina Yesu ndzi rhumile ntsumi ya mina ku ta mi nyikela vumbhoni eka timhaka leti etikerekeni. Hi mina rimitsu ni vana va Davhida, ni nyeleti leyi hatimaka ni ya nimixo. Nhlavutelo 22:16

Apokrifa Hi siku ra vumune u lerisile leswaku dyambu ri voninga, n'weti wu voningela, tinyeleti ti va hi ku hleleka. 2 Esdras 6:45 Ni leswaku swikandza swa lava va tirhiseke ku tikhoma swi ta vangama ehenhla ka tinyeleti, kasi swikandza swa hina swi ta va swa ntima ku tlula munyama? 2 Esdras 7:55 Va ta hlaselana, va ta ba tinyeleti ta vunyingi emisaveni, ku nga nyeleti ya vona; ngati yi ta huma hi banga ku ya fika ekhwirini, . Mimoya ya matimba yi ta huma evuxeni, yi pfula; kutani papa leri a ri pfuxeke hi vukarhi, ni nyeleti leyi pfuxeke ku chava moya wa le vuxeni ni le vupela-dyambu, swi ta lovisiwa. Mapapa lamakulu ni ya matimba ma ta tikukumuxa ma tele vukarhi, ni nyeleti, leswaku ma chavisa misava hinkwayo ni lava akeke eka yona; va ta chululela nyeleti leyi chavisaka ehenhla ka ndhawu yin'wana ni yin'wana leyi tlakukeke ni leyi tlakukeke, . Va ta ta eka yena, va n'wi rhendzela, nyeleti ni vukarhi hinkwabyo va ta n'wi chululela, kutani ntshuri ni musi swi ta tlhandlukela etilweni, hinkwavo lava nga ekusuhi na yena va ta n'wi rila. 2 Esdras 15:35 ,39-40,44 Hi rito ra yena, tinyeleti ti endliwile, naswona u tiva nhlayo ya tona. 2 Esdras 16:56 Swirhendzevutana swa malembe, ni swiyimo swa tinyeleti: Vutlhari bya Solomoni 7:19 Hikuva u sasekile ku tlula dyambu, ni ku tlula hinkwaswo ku hleleka ka tinyeleti: loko a ringanisiwa ni ku vonakala, u kumeka emahlweni ka rona. Vutlhari bya Solomoni 7:29

5

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Lava lulameke a va nyika hakelo ya mintirho ya vona, a va kongomisa hi ndlela yo hlamarisa, a va xifunengeto ninhlikanhi, ni ku vonakala ka tinyeleti hi nguva ya vusiku; Vutlhari bya Solomoni 10:17 Kambe va tekiwa tanihi ndzilo, kumbe moya, kumbe moya wa rivilo, kumbe xirhendzevutana xa tinyeleti, kumbe mati ya matimba, kumbe mavoni ya tilo, tanihi swikwembu leswi lawulaka misava.

Vutlhari bya Solomoni 13:2 Ku hava matimba ya ndzilo lama nga va nyikaka ku vonakala: ni malangavi yo vangama ya tinyeleti a ma nga ta tiyisela ku voningela vusiku byebyo byo chavisa. Vutlhari bya Solomoni 17:5 Ku saseka ka tilo, ku vangama ka tinyeleti, xikhaviso lexi voningaka etindhawini leti tlakukeke ta Hosi. Eklesiasta 43:9 Hikokwalaho a n'wi tiyisekisa hi ku hlambanya, leswaku u ta katekisa matiko hi mbewu ya yena, ni leswaku u ta n'wi andzisa kukota ntshuri wa misava, a tlakusa mbewu ya yena kukota tinyeleti, a va endla va dya ndzhaka ku suka elwandle ku ya elwandle, ni ku suka enambyeni ku ya fika emakumu ka tiko. Eklesiasta 44:21 A a fana ni nyeleti ya nimixo exikarhi ka papa, ni ku fana ni n'weti loko wu tele; Eklesiasta 50:6 Tinyeleti a ti vangama etinhloni ta tona, ti tsaka, loko a ti vitana, ti ku: “Hi lava!” kutani hi ku tsaka va komba ku vonakala eka loyi a va endleke. Baruku 3:34 Hikuva dyambu, n’weti ni tinyeleti, leswi swi voningaka naswona swi rhumeriweke ku ya endla mintirho ya swona, swa yingisa. Papila ra Yeremiya 1:60 Loyi u vulavuleke ni ku n'wi tshembisa, leswaku u ta andzisa mbewu ya vona kukota tinyeleti ta matilo, ni sava leri etleleke eribuweni ra lwandle. Xikhongelo xa Azariya 1:13 N'wina tinyeleti ta matilo, dzunisani HOSI Xikwembu, mi n'wi dzunisa, mi n'wi tlakusela ehenhla ka hinkwaswo hilaha ku nga heriki. Xikhongelo xa Azariya 1:41 Nakona wanuna loyi, loyi a a ehleketa nyana afore a nga fikelela tinyeleti ta tilo, a nga kona munhu loyi a nga tiyisela ku rhwala ku nun’hwela ka yena loku nga tiyiselekiki. 2 Vamakabeya 9:10

Enoko Kutani xivono xi kombisiwile eka mina hi ndlela leyi: Vona, eka xivono mapapa ma ndzi rhambile kutani nkungu wu ndzi vitanile, ni ku famba ka tinyeleti ni rihati swi ndzi hatlisa swi ndzi hatlisisa, ni mimoya leyi nga exivonweni yi ndzi haha yi ndzi tlakusela ehenhla, yi ndzi rhwala etilweni.

Silingi ya yona a yi fana ni ndlela ya tinyeleti ni rihati, exikarhi ka tona a ku ri ni makerubu lama pfurhaka ndzilo, tilo ra tona a ri basile ku fana ni mati. Fuloro ya yona a yi ri ya ndzilo, ehenhla ka yona a ku ri ni rihati ni ndlela ya tinyeleti, ni silingi ya yona a yi ri ni ndzilo lowu pfurhaka. Enoko 14:8,11,17 Kutani ndzi vona tindhawu ta swivoni ni vuhlayiselo bya tinyeleti ni bya ku dzindza ka tilo ni evuentweni lebyikulu, laha a ku ri ni vurha lebyi pfurhaka ni miseve ni xibamu xa swona, ni banga leri pfurhaka ni rihati hinkwaro. Enoko 17:3

6

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Ndzi vone mimoya ya tilo leyi hundzulukaka yi tisa ku rhendzela ka dyambu ni tinyeleti hinkwato eku pela ka tona. Ndzi vone tinyeleti ta nkombo ti fana ni tintshava letikulu leti pfurhaka, naswona eka mina, loko ndzi vutisa malunghana na tona, Ntsumi yi te: ‘Ndhawu leyi i makumu ya tilo ni misava: leyi yi hundzuke khotso ra tinyeleti ni vuthu ra tilo. Tinyeleti leti rhendzelekaka ehenhla ka ndzilo hi tona leti tlulaka xileriso xa Hosi eku sunguleni ka ku pfuka ka tona, hikuva a ti humi hi minkarhi ya tona leyi vekiweke. Enoko 18:4,12-14 Kutani ndzi vona tinyeleti ta nkombo ta matilo ti boheleriwile eka rona, ti fana ni tintshava letikulu, ti pfurha hi ndzilo. Lava i ya nhlayo ya tinyeleti ta matilo, leti tlulaka xileriso xa HOSI Xikwembu, ti bohiwile laha ku kondza ku hela malembe ya khume ya magidi, nkarhi lowu tisiwaka hi swidyoho swa tona. Enoko 21:3,6 Nakona ndzi vone hilaha tinyeleti ta matilo ti humaka hakona, kutani ndzi hlayela tinyangwa leti ti humaka eka tona, kutani ndzi tsala ehansi swihumesi swa tona hinkwaswo, swa nyeleti yin’wana na yin’wana hi yoxe, hi ku ya hi nhlayo ya tona ni mavito ya tona, tindlela ta tona ni swiyimo swa tona, ni minkarhi ya tona ni tin’hweti ta tona, hilaha Uriyele ntsumi yo kwetsima leyi a yi ri na mina yi ndzi kombeke hakona. Enoko 33:3 Hi yin’wana na yin’wana ya tinyangwa leti letintsongo ti hundza tinyeleti ta tilo ti tsutsuma ndlela ya tona kuya evupela dyambu eka ndlela leyi ti kombiwaka yona. Enoko 36:3 Nakona ndzi vone rihati rin’wana na tinyeleti ta matilo, nakona ndzi vonile hilaha A va vitaneke hakona hinkwavo hi mavito ya vona kutani va N’wi yingisa. Enoko 43:1 Nakambe xiendlakalo xin’wana lexi ndzi xi voneke mayelana ni rihati: ndlela leyi tinyeleti tin’wana ti humelelaka ha yona ivi ti hundzuka rihati naswona ti nga swi koti ku hambana ni xivumbeko xa tona lexintshwa. Enoko 44:1 Hi lava va avanyisa tinyeleti ta matilo, Va tlakusela mavoko ya vona ehenhla ka La nge Henhlahenhla, Va kandziya misava va tshama eka yona. Naswona swiendlo swa vona hinkwaswo swi kombisa ku nga lulamanga, Naswona matimba ya vona ma titshege ehenhla ka rifuwo ra vona, Naswona ripfumelo ra vona ri le ka swikwembu leswi va swi endleke hi mavoko ya vona, Naswona va landzula vito ra Hosi ya Mimoya, Naswona va xanisa tindlu ta mavandla ya Yena, Ni vapfumeri lava lengalengaka vito ra Hosi ya Mimoya. Enoko 46:7-8 Ina, dyambu ni swikombiso swi nga si tumbuluxiwa, Tinyeleti ta matilo ti nga si endliwa, Vito ra yena ri thyiwe vito emahlweni ka Hosi ya Mimoya. Enoko 48:3 Ni makamara ya mimoya, ni ndlela leyi mimoya yi avaneke ha yona, ni ndlela leyi yi pimiwaka ha yona, ni ndlela leyi tinyangwa ta mimoya ti hlayiwaka ha yona, yin'wana ni yin'wana hi ku ya hi matimba ya mheho, ni matimba ya ku voninga ka n'weti, ni matimba lama faneleke: ni ku avana ka tinyeleti hi ku ya hi mavito ya tona, ni ku avana hinkwako. Enoko 60:12 Nakona hi xihlambanyo xexo tinyeleti ti hetisa ndlela ya tona, Naswona Xi ti vitana hi mavito ya tona, Naswona ti N’wi hlamula ku sukela hilaha ku nga heriki ku ya fika hilaha ku nga heriki. Enoko 69:21 A ndzi komba swihundla hinkwaswo swa makumu ya matilo, Ni makamara hinkwawo ya tinyeleti hinkwato, ni swivoni hinkwaswo, Laha swi humaka kona emahlweni ka vakwetsimi. Enoko 71:4

7

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Nakona ndzi vone tinyangwa ta tsevu leti dyambu ri humaka eka tona, ni tinyangwa ta tsevu leti dyambu ri pela eka tona ni n’weti wu huma ni ku pela eka tinyangwa leti, ni varhangeri va tinyeleti ni lava va va rhangelaka: tsevu evuxeni na tsevu evupeladyambu, naswona hinkwavo va landzelelana hi ku landzelelana loku ringanaka kahle: nakambe mafasitere yo tala exineneni ni le ximatsi xa tinyangwa leti. Enoko 72:3 Naswona ku tlula ka dyambu ni ka tinyeleti ku ringana masiku ya tsevu: hi malembe ya 5 masiku ya 6 lembe rin’wana ni rin’wana ma fika eka masiku ya 30: naswona n’weti wu wela endzhaku ka dyambu ni tinyeleti ku ya fika eka nhlayo ya masiku ya 30. Naswona dyambu ni tinyeleti swi tisa malembe hinkwawo hi ku kongoma, lerova swi nga yi emahlweni kumbe ku hlwela xiyimo xa swona hi siku rin’we ku fikela hilaha ku nga heriki; kambe hetisa malembe hi vululami lebyi hetisekeke hi masiku ya 364. Enoko 74:11-12 Naswona varhangeri va tinhloko ta magidi, lava vekiweke ehenhla ka ntumbuluko hinkwawo ni le henhla ka tinyeleti hinkwato, na vona va ni mhaka ni masiku ya mune ya le xikarhi, va nga hambanisiwi ni xikhundlha xa vona, hi ku ya hi ku hlayiwa ka lembe, naswona lava va endla ntirho hi masiku ya mune lama nga hlayiwangiki hi ku hlayiwa ka lembe. Enoko 75:1 Hikuva swikombiso ni minkarhi ni malembe ni masiku ntsumi Uriyele yi ndzi kombe wona, loyi Hosi ya ku vangama yi n’wi vekeke hilaha ku nga heriki ehenhla ka swivoni hinkwaswo swa matilo, etilweni ni le misaveni, leswaku va fuma ehenhla ka matilo, va voniwa emisaveni, va va varhangeri va nhlikanhi ni vusiku, i.e. dyambu, n’weti, ni tinyeleti, ni swivumbiwa hinkwaswo leswi tirhelaka leswi swi endlaka ku hundzuka eka makalichi hinkwawo ya tilo. Enoko 75:3 Loko ku ri tinyangwa ta 12 etilweni, emakumu ka misava, laha ku humaka dyambu, n'weti, ni tinyeleti, ni mintirho hinkwayo ya matilo evuxeni ni le vupeladyambu. Ku ni mafasitere yo tala lama pfulekeke eximatsini ni le xineneni xa wona, naswona fasitere rin’we hi nguva ya rona leyi vekiweke ri humesa ku kufumela, loku fambisanaka tanihi leswi lawa ma endlaka hakona ni tinyangwa toleto leti tinyeleti ti humaka eka tona hi ku ya hi hilaha Xi ti leriseke hakona, ni laha ti vekaka kona hi ku ya hi nhlayo ya tona. Kutani ndzi vone makalichi etilweni, ma tsutsuma emisaveni, ehenhla ka tinyangwa toleto leti tinyeleti leti nga si tshamaka ti rhelela ti rhendzelekaka eka tona. Nakona yin’we yikulu ku tlula hinkwaswo leswin’wana, naswona hi leswaku sweswo swi endla ndlela ya yona emisaveni hinkwayo. Enoko 75:6-9 Enoko 79 1 Kutani sweswi, n’wananga, ndzi ku kombisile hinkwaswo, kutani nawu wa tinyeleti hinkwato ta matilo wu hetisekile.

2 A ndzi komba milawu hinkwayo ya leswi ya siku rin’wana ni rin’wana ni ya nguva yin’wana ni yin’wana ya ku fuma, ni ya lembe rin’wana ni rin’wana ni ya ku huma ka yona ni ku hleleka ka yona n’hweti yin’wana ni yin’wana ni vhiki rin’wana ni rin’wana.

3 Ku hunguteka ka n’weti loku endlekaka enyangweni ya vutsevu, hikuva ku vonakala ka yona ku hetisekile enyangweni lowu wa vutsevu, kutani endzhaku ka sweswo ku sungula ku hunguteka.

4 Ku hunguteka loku endlekaka enyangweni yo sungula hi nkarhi wa kona, ku kondza ku hela masiku ya dzana na makume-nkombo-nkombo; 5 U wela endzhaku ka dyambu ni ku hleleka ka tinyeleti hi ku kongoma masiku ya ntlhanu hi ku famba ka nkarhi wun’we, ni loko ndhawu leyi u yi vonaka yi tsemiwile.

6 Xifaniso ni xifaniso xa xivoni xin’wana ni xin’wana lexi Uriyele ntsumi leyikulu, loyi a nga murhangeri wa vona, a ndzi kombeke xona hi xona.

8

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Nakona emasikwini wolawo ntsumi Uriyele yi hlamula yi ku eka mina: Vona, ndzi ku kombisile hinkwaswo, Enoko, naswona ndzi ku paluxele hinkwaswo leswaku u ta vona dyambu leri na n’weti lowu, na varhangeri va tinyeleti ta matilo na hinkwavo lava va ti hundzulaka, mintirho ya vona na minkarhi na ku famba ka vona. Enoko 80:1 Naswona tindhuna to tala ta tinyeleti ti ta tlula xileriso lexi vekiweke. Naswona lava va ta cinca ku rhendzeleka ka vona ni mintirho ya vona, Naswona va nga humeleli hi tinguva leti va vekiweke ha tona. Nhlengeletano hinkwayo ya tinyeleti yi ta tumbetiwa eka vadyohi, Ni miehleketo ya lava nga emisaveni yi ta homboloka eka vona, Va ta hundzuriwa etindleleni ta vona hinkwato, Ina, va ta hambuka va va teka va va swikwembu. Enoko 80:6-7 Ku katekile hinkwavo lava lulameke, ku katekile hinkwavo lava fambaka endleleni ya ku lulama ni ku dyoha ku nga ri ku fana ni vadyohi, eku hlayeleni ka masiku ya vona hinkwawo lawa dyambu ri tsemakanyaka tilo ha rona, va nghena ni ku suka etinyangweni ku ringana masiku ya makume nharhu ni tinhloko ta magidi ya ku landzelelana ka tinyeleti, kun’we ni mune lowu hlanganisiweke lowu avaneke swiphemu swa mune swa lembe, leswi va rhangelaka ni ku nghena na vona hi mune masiku.

Enoko 82:4 Naswona u ni matimba vusiku ni nhlikanhi etilweni ku endla leswaku ku vonakala ku voningela vanhu--dyambu, n’weti, ni tinyeleti, ni matimba hinkwawo ya tilo lama rhendzelekaka hi makalichi ya wona ya xirhendzevutana. Hi wona maendlelo ya tinyeleti, leti pela etindhawini ta tona, ni hi tinguva ta tona, ni minkhuvo ya tona, ni tin’hweti ta tona. Enoko 82:8-9 Nakona loko ndzi humile ehansi ndzi vona tilo, ni dyambu ri huma evuxeni, ni n’weti wu pela evupeladyambu, ni tinyeleti ti nga ri tingani, ni misava hinkwayo, ni hinkwaswo hilaha A swi tivaka hakona eku sunguleni, kutani ndzi dzunise Hosi ya vuavanyisi ni ku N’wi dzunisa hikuva Yi endle dyambu ri huma hi mafasitere ya le vuxeni, kutani a tlhandluka a tlhela a tlhandluka emahlweni ka tilo, kutani a suka, a hambeta a tsemakanya ndlela leyi a kombiweke yona. Enoko 83:11 Kutani ndzi vona hi mahlo ya mina loko ndzi etlele, kutani ndzi vona tilo ehenhla, kutani waswivo nyeleti yi wa hi le tilweni, yi pfuka yi dya yi risa exikarhi ka tihomu toleto. Kutani endzhaku ka sweswo ndzi vone tihomu letikulu ni ta ntima, kutani waswivo hinkwavo va cinca switandi swa vona ni madyelo ya vona ni tihomu ta vona, va sungula ku hanya swin’we. Kutani ndzi vona exivonweni, kutani ndzi languta etilweni, kutani waswivo ndzi vona tinyeleti to tala ti xika ti tihoxa ehansi ti suka etilweni ti ya eka nyeleti yoleyo yo sungula, kutani ti hundzuka tinkunzi exikarhi ka tihomu toleto, ti risa na tona exikarhi ka tona. Enoko 86:1-3 Nakona un’wana a ku eka mina: Tshama laha ku kondza u vona hinkwaswo leswi humelelaka tindlopfu toleto, tikamela, na timbhongolo, na tinyeleti na tihomu, na hinkwaswo swa tona. Enoko 87:4 Kutani ndzi vona un'wana wa lava va mune lava humeke ku sungula, kutani a khoma nyeleti yoleyo yo sungula leyi weke etilweni, a yi boha hi mavoko ni milenge, a yi hoxa ekheleni, sweswi xidziva xexo a xi ri xitsongo, xi dzikile, xi chavisa, xi ri ni munyama. Kutani un'wana wa vona a hoxa banga, a ri nyika tindlopfu, tikamela ni timbhongolo, kutani ti sungula ku hlaselana, misava hinkwayo yi tsekatseka hikwalaho ka vona. Loko ndzi ri karhi ndzi languta exivonweni, waswivo, un'wana wa lava va mune lava humeke u va khandla hi maribye a huma etilweni, a hlengeleta a teka tinyeleti hinkwato letikulu leti swirho swa tona a swi fana ni ta tihanci, a ti boha hinkwato mavoko ni milenge, a ti lahlela ekheleni ra misava. Enoko 88:1-3

9

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Kutani Hosi yi vitane vavanuna volavo valungu vo sungula va nkombo, yi lerisa leswaku va tisa emahlweni ka Yena, ku sungula hi nyeleti yo sungula leyi rhangelaka ndlela, tinyeleti hinkwato leti swirho swa tona swa le xihundleni a swi fana ni swa tihanci, kutani va ti tisa hinkwato emahlweni ka Yena. Enoko 90:21 Kutani ku avanyisiwa ku sungula ehenhla ka tinyeleti, kutani va avanyisiwa, va voniwa nandzu, va ya endhawini ya ku avanyisiwa, va hoxiwa ekheleni leri nga ta tala hi ndzilo ni malangavi, ni tiphuphu ta ndzilo. Enoko 90:24 Kumbe xana u kona loyi a nga kota ku vona ku leha ka tilo ni ku tlakuka ka rona ku fikela kwihi, ni leswi ri simekiweke eka swona, ni nhlayo ya tinyeleti yi tele ku fikela kwihi, ni laha swivoni hinkwaswo swi tshamaka kona? Enoko 93:14 Nakona sweswi, tivani leswaku eka tintsumi U ta vutisa mayelana na mintirho ya n’wina etilweni, ku suka edyambyini na ku suka en’wetini na le ka tinyeleti hi ku kombetela eka swidyoho swa n’wina hikuva emisaveni mi hetisisa ku avanyisa eka lavo lulama. Enoko 100:10

Yaxere Yaxere 8 1 Hi vusiku lebyi Abrama a velekiweke ha byona, malandza hinkwawo ya Tera ni tintlhari hinkwato ta Nimrodi ni valoyi va yena va ta va dya ni ku nwa endlwini ya Tera, kutani va tsaka na yena hi vusiku byebyo.

2 Loko tintlhari hinkwato ni valoyi va huma endlwini ya Tera, va tlakusela mahlo ya vona etilweni vusiku byebyo leswaku va languta tinyeleti, va vona, va vona nyeleti yin’we leyikulu swinene yi huma evuxeni yi tsutsuma ematilweni, yi mita tinyeleti ta mune hi matlhelo ya mune ya matilo.

3 Tintlhari hinkwato ta hosi ni valoyi va yona va hlamarile hi ku vona leswi, kutani tintlhari ti twisisa mhaka leyi, naswona a ti tiva nkoka wa yona.

4 Kutani va ku: “Leswi swi kombisa ntsena n’wana la velekiweke hi Tera vusiku lebyi, loyi a nga ta kula a tswala, a andza, a teka misava hinkwayo, yena ni vana va yena hilaha ku nga heriki, yena ni mbewu yakwe va ta dlaya tihosi letikulu, va dya ndzhaka ya matiko ya vona.”

5 Kutani tintlhari ni vangoma va tlhelela ekaya vusiku byebyo, kutani nimixo vavanuna lava hinkwavo vo tlhariha ni vangoma va pfuka nimpundzu swinene, va hlengeletana endlwini leyi vekiweke.

6 Kutani va vulavula va ku: “Vonani xivono lexi hi xi voneke tolo nivusiku xi fihliwile eka hosi, a xi yi tivisiwa.”

7 Loko mhaka leyi yi tiviwa hi hosi emasikwini ya makumu, yi ta ku eka hina: “Ha yini mi ndzi tumbete mhaka leyi, kutani hinkwerhu hi ta xaniseka hi rifu; hikokwalaho, sweswi a hi fambeni hi ya byela hosi xivono lexi hi xi voneke, ni nhlamuselo ya xona, kutani hi ta tshama hi ri erivaleni.

8 Kutani va endla tano, hinkwavo va ya eka hosi va nkhinsamela ehansi, va ku: “Onge hosi yi nga hanya, hosi yi nga hanya.”

9 Hi twe leswaku Tera n’wana wa Nahoro, ndhuna ya vuthu ra wena u velekiwe n’wana wa jaha, kutani tolo nivusiku hi fike endlwini yakwe, hi dya ni ku nwa ni ku tsaka na yena vusiku byebyo.

10 Loko malandza ya wena ma huma endlwini ya Tera, ku ya emakaya ya hina hi ku hambana ka hina ku ya tshama kona vusiku, hi tlakusele mahlo ya hina etilweni, hi vona nyeleti leyikulu yi ta hi le vuxeni, kutani nyeleti leyi fanaka yi tsutsuma hi rivilo lerikulu, yi mita tinyeleti ta mune letikulu, ku suka ematlhelo ya mune ya matilo.

11 Malandza ya wena ma hlamarisiwe hi xivono lexi hi xi voneke, kutani hi chava ngopfu, kutani hi endla vuavanyisi bya hina ehenhla ka xivono, hi tiva hi vutlhari bya hina nhlamuselo leyi faneleke ya

10

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

kona, leswaku mhaka leyi yi tirha eka n’wana loyi a velekiweke hi Tera, loyi a nga ta kula a andza swinene, a va ni matimba, a dlaya tihosi hinkwato ta misava, kutani a dya ndzhaka ya tona hinkwato matiko, yena ni mbewu ya yena hilaha ku nga heriki.

Kutani Abrama a vona tinyeleti ni n'weti emahlweni ka yena, kutani a ku: “Hakunene hi xona Xikwembu lexi tumbuluxeke misava hinkwayo swin'we ni vanhu, kutani waswivo malandza ya yena lawa i swikwembu leswi n'wi rhendzeleke; Kutani nimixo loko ku vonakala, dyambu ri voninga emisaveni tani hi ntolovelo, Abrama a vona hinkwaswo leswi HOSI Xikwembu xi swi endleke emisaveni. Kutani Abrama a ku eka yena n'wini Hakunene leswi a hi swikwembu leswi endleke misava ni vanhu hinkwavo, kambe lava i malandza ya Xikwembu, kutani Abrama a tshama endlwini ya Nowa kutani a tiva HOSI Xikwembu ni tindlela ta yena kona' kutani a tirhela HOSI Xikwembu masiku hinkwawo ya vutomi bya yena, kutani rixaka rero hinkwaro ri rivala HOSI Xikwembu, ri tirhela swikwembu swin'wana swa tihunyi ni maribye, ni ku xandzuka masiku ya swona hinkwawo.

Yaxere 9:17-19 Kuteloko Abrama a fika, valoyi va hosi ni tintlhari va vona Abrama, kutani va huwelela eka hosi, va ku: “Hosi ya hina, hakunene loyi hi n’wi tivaka leswaku a ku ri n’wana loyi loko a velekiwa nyeleti leyikulu yi mite tinyeleti ta mune, leti hi ti byeleke hosi sweswi ku sukela hi malembe ya makume ntlhanu.” Yaxere 12:9 Kutani sweswi, loko wo yingisa rito ra mina, u hlayisa swileriso swa mina, milawu ya mina ni milawu ya mina, kutani ndzi ta endla leswaku valala va wena va wela emahlweni ka wena, kutani ndzi ta andzisa mbewu ya wena ku fana ni tinyeleti ta matilo, kutani ndzi ta rhumela nkateko wa mina ehenhla ka mintirho hinkwayo ya mavoko ya wena, naswona a wu nge pfumali nchumu. Pfuka sweswi, u teka nsati wa wena ni hinkwaswo swa wena, u ya etikweni ra Kanana, u tshama kona, kutani ndzi ta va kona eka wena, ndzi va Xikwembu, kutani ndzi ta ku katekisa. Kutani Abrama a pfuka, a teka nsati wa yena ni hinkwaswo swa yena, a ya etikweni ra Kanana hilaha HOSI Xikwembu xi n'wi byeleke hakona; Abrama a a ri ni malembe ya 50 hi vukhale loko a suka eHarani.

Kutani Abrama a fika etikweni ra Kanana, a tshama exikarhi ka muti, kutani a dzima ntsonga wa yena exikarhi ka vana va Kanana, vaaki va tiko. Kutani HOSI Xikwembu xi humelela eka Abrama loko a fika etikweni ra Kanana, xi ku eka yena: “Leri i tiko leri ndzi ri nyikeke wena ni mbewu ya wena endzhaku ka wena hilaha ku nga heriki, kutani ndzi ta endla mbewu ya wena yi fana ni tinyeleti ta matilo, ndzi ta nyika mbewu ya wena leswaku yi va ndzhaka ya matiko hinkwawo lawa u ma vonaka.” Yaxere 13:4-7 Enkarhini wolowo HOSI Xikwembu xi tlhela xi humelela eka Abrama eHebroni, a ku eka yena: “U nga chavi, hakelo ya wena i yikulu swinene emahlweni ka mina, hikuva a ndzi nge ku tshiki, ku kondza ndzi ku andzisa, ndzi ku katekisa, ndzi endla mbewu ya wena ku fana ni tinyeleti ta le tilweni, leti nga pimiwiki ni ku hlayiwa.” Yaxere 16:20 Kutani Isaka a ku: “We HOSI Xikwembu xa matilo ni misava, loyi vunene ni tintswalo ta wena swi tataka misava, wena u tekeke tatana endlwini ya tata wakwe ni laha a velekiweke kona, u n’wi tisa etikweni leri, u ku eka yena: “Ndzi ta nyika mbewu ya wena tiko, kutani u n’wi tshembisile, u n’wi byela, ndzi ta andzisa mbewu ya wena.” kukota tinyeleti ta matilo ni sava ra lwandle, sweswi marito ya wena ma nga tiyisekisiwa lawa u ma vuleke eka tatana. Yaxere 26:6 Yakobe a ya emahlweni a ya eHarani, a fika entshaveni ya Moriya, a tshama kona vusiku hinkwabyo ekusuhi ni muti wa Luzi; kutani HOSI Xikwembu xi humelela kona eka Yakobo hi vusiku byebyo, a ku eka yena: “Hi mina HOSI Xikwembu xa Abrahama ni Xikwembu xa Isaka tata wa wena; tiko leri u etleleke eka rona ndzi ta ri nyika wena ni mbewu ya wena. Kutani waswivo, ndzi na wena, ndzi ta 11

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

ku hlayisa kun'wana ni kun'wana laha u yaka kona, kutani ndzi ta andzisa mbewu ya wena kukota tinyeleti ta Tilo, kutani ndzi ta endla leswaku valala va wena hinkwavo va wela emahlweni ka wena; loko va ta lwa na wena a va nge ku hluli, kutani ndzi ta ku vuyisa etikweni leri hi ntsako, ni vana, ni rifuwo lerikulu. Kutani Yakobo a pfuka evurhongweni bya yena, a tsaka swinene hi xivono lexi a xi voneke; kutani a thya ndhawu yoleyo vito ra Bethele. Yaxere 30:1-3 Nakona van’wana va swi endla hi swifaniso swa vanhu, swa nsuku na silivhere, va ya eka vona hi minkarhi leyi va yi tivaka, kutani swifaniso swi amukela nkucetelo wa tinyeleti, ni ku va byela swilo swa nkarhi lowu taka, naswona hi ndlela leyi a ku ri swifaniso leswi Rahele a swi yiveke eka tata wa yena. Yaxere 31:43 Hi mina HOSI Xikwembu xa tata wa wena Abrahama ni Xikwembu xa Isaka, ndzi ta nyika wena tiko leri ni mbewu ya wena endzhaku ka wena, kutani ndzi ta endla mbewu ya wena ku fana ni tinyeleti ta matilo, u ta hangalaka ku ya fika ematlhelo ya mune ya tilo, kutani mindyangu hinkwayo ya misava yi ta katekisiwa eka wena ni mbewu ya wena. Yaxere 32:17 Kutani Isaka n'wana Abrahama a khongela eka HOSI Xikwembu hikwalaho ka vana va yena, a ku: “We HOSI Xikwembu, u tshembisile tatana, u ku: ‘Ndzi ta andzisa mbewu ya wena kukota tinyeleti ta matilo, na wena u ndzi tshembisile, u tiyisa rito ra wena, sweswi tihosi ta Kanana ti hlanganaka, ku lwa ni vana va mina hikuva a va endlanga madzolonga. Yaxere 34:65 Endzhaku ka sweswo Yosefa a lorha norho wun'wana, a byela tata wa yena norho lowu emahlweni ka vamakwavo, kutani Yosefa a ku eka tata wa yena ni vamakwavo: “Vonani, ndzi tlhele ndzi lorha norho, kutani waswivo dyambu ni n'weti ni tinyeleti ta khume-n'we swi ndzi nkhinsamile.” Yaxere 41:14 Kutani Isaka a veka mavoko ya yena ehenhla ka vana hinkwavo va Yakobe, a va khoma, a va angarha, a va tswontswa hi un'we-un'we, kutani Isaka a va katekisa hi siku rero, a ku eka vona: “Onge Xikwembu xa vatata wa n'wina xi mi katekise, xi andzisa mbewu ya n'wina ku fana ni tinyeleti ta matilo hi nhlayo ya n'wina.” Yaxere 47:5 Kutani a va lerisa ku tisa mepe wa yena wa tinyeleti, lowu Yosefa a a tiva minkarhi hinkwayo, kutani Yosefa a ku eka Benjamini: “Ndzi swi twile leswaku Vaheveru va tolovelane ni vutlhari hinkwabyo, xana u tiva nchumu hi mhaka leyi? Benjamini a ku: “Nandza wa wena na yena u tiva vutlhari hinkwabyo lebyi tatana a ndzi dyondziseke byona, kutani Yosefa a ku eka Benjamini: “Languta xichayachayana lexi, u twisisa laha makwenu Yosefa a nga kona eEgipta, loyi u vuleke leswaku u rhelerile aEgipta.” Kutani Benjamini a vona xitirho xexo lexi nga ni mepe wa tinyeleti ta matilo, kutani a tlharihile kutani a languta eka xona ku tiva laha makwavo wa yena a nga kona, kutani Benjamini a avanyisa tiko hinkwaro ra Egipta hi mintlawa ya mune, kutani a kuma leswaku loyi a tshameke exiluvelweni emahlweni ka yena a ku ri Yosefa makwavo, kutani Benjamini a hlamala ngopfu, kutani loko Yosefa a vona leswaku Benjamini makwavo u hlamarile ngopfu, a ku eka Benjamini: “U vone yini, naswona hikwalaho ka yini u swi vonile u hlamarile xana? Yaxere 53:1820

Ti-Jubile Mitirho leyi ya mune leyikulu Xikwembu xi yi tumbuluxe hi siku ra vunharhu. Naswona hi siku ra vumune U tumbuluxe dyambu ni n’weti ni tinyeleti, a swi veka exibakabakeni xa matilo, leswaku

12

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

swi voninga emisaveni hinkwayo, ni ku fuma nhlikanhi ni vusiku, ni ku avanyisa ku vonakala ni munyama. Tiyubili 2:8 Kutani a kuma tsalwa leri vatukulu va khale va ri vatliweke eribyeni, kutani a hlaya leswi nga eka rona, a ri tsala, a dyoha hikwalaho ka rona; hikuva a yi ri ni dyondzo ya Varindzi leyi hi ku ya hi yona a va tolovele ku hlayisa swikombiso swa dyambu ni n’weti ni tinyeleti eka swikombiso hinkwaswo swa tilo. Tiyubile 8:3 Kutani hi vhiki ra vutsevu, hi lembe ra vuntlhanu ra rona, Abrama a pfukile vusiku hinkwabyo hi n'weti lowuntshwa wa n'hweti ya vunkombo, a languta tinyeleti ku sukela nimadyambu ku ya fika nimixo, leswaku a ta vona leswi a swi ta va ximunhuhatwa xa lembe mayelana ni timpfula, kutani a a ri yexe loko a tshamile a ri karhi a languta. Kutani rito ri nghena embilwini ya yena kutani a ku: Swikombiso hinkwaswo swa tinyeleti, ni swikombiso swa n’weti ni swa dyambu hinkwaswo swi le mavokweni ya Hosi. Ha yini ndzi va lavisisa? Loko A swi navela, U endla leswaku mpfula yi na, nimixo ni nimadyambu; Naswona loko A swi navela, Wa swi sivela, Naswona swilo hinkwaswo swi le vokweni ra yena. Tiyubile 12:16-18 Nakona A n’wi humesela ehandle, kutani a ku eka yena: Languta etilweni u hlaya tinyeleti loko u kota ku ti hlaya. Kutani a languta etilweni, a vona tinyeleti. Nakona A ku eka yena: Mbewu ya wena yi ta va tano. Kutani a pfumela eka Hosi, kutani a hlayeriwa ku lulama eka yena. Tiyubile 14:4-6 Kutani a ku: Hi mina ndzi hlambanyile, ku vula Hosi, Hikuva u endlile mhaka leyi, Naswona a wu n'wi sivela n'wana wa wena, n'wana wa wena la rhandzekaka, eka Mina, Leswaku hi ku katekisa ndzi ta ku katekisa, Naswona hi ku andza ndzi ta andzisa mbewu ya wena. Ku fana ni tinyeleti ta matilo, Ni ku fana ni sava leri nga eribuweni ra lwandle. Mbewu ya wena yi ta dya ndzhaka ya miti ya valala va yona, Matiko hinkwawo ya misava ma ta katekisiwa hi mbewu ya wena; Hikuva u yingise rito ra Mina, Naswona ndzi kombisile eka hinkwavo leswaku wa tshembeka eka Mina eka hinkwaswo leswi ndzi ku byeleke swona: Famba hi ku rhula. Tiyubili 18:15-16 Hikuva ndzi ta nyika wena ni mbewu ya wena tiko leri hinkwaro, kutani ndzi ta tiyisa xihlambanyo xa mina lexi ndzi xi hlambanyeleke Abrahama tata wa wena, ndzi ta andzisa mbewu ya wena kukota tinyeleti ta matilo, ndzi nyika mbewu ya wena tiko leri hinkwaro. Tiyubile 24:10 Naswona onge a nga endla leswaku vana va wena va majaha va tala hi nkarhi wa vutomi bya wena, Naswona onge va nga pfuka hi ku ya hi nhlayo ya tin’hweti ta lembe. Vana va vona onge va nga tala ni lavakulu ku tlula tinyeleti ta matilo, Ni nhlayo ya vona yi tlula sava ra lwandle. Tiyubile 25:16 Tsundzukani n’wina, vana va mina, Hosi Xikwembu xa Abrahama tata wa n’wina, ni ndlela leyi na mina ndzi n’wi gandleke ha yona ni ku n’wi tirhela hi ku lulama ni hi ku tsaka, leswaku a ta mi andzisa ni ku mi andzisa mbewu ya n’wina ku fana ni tinyeleti ta matilo hi vunyingi, ni ku mi simeka emisaveni tanihi ximilani xa ku lulama lexi nga ta ka xi nga si tsuvuriwa eka tinxaka hinkwato hilaha ku nga heriki. Tiyubile 36:6

Tibuku Leti Lahlekeke Ta Bibele I mani a ku: “Xana hosi ya Vayuda yi velekiwile kwihi xana?” Hikuva hi vone nyeleti ya yena evuxeni, kutani hi tile ku ta n'wi gandzela. Vusirheleri bya Evhangeli 15:2

13

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Va n'wi hlamula va ku: “Hi vone nyeleti leyikulu leyi nga tolovelekangiki yi vangama exikarhi ka tinyeleti ta matilo, yi vangama ku tlula tinyeleti tin'wana hinkwato, lerova ti nga ha vonaki, kutani hi swi tiva leswaku hosi leyikulu yi velekiwile eIsrayele, hikwalaho hi tile ku ta yi gandzela. Kutani vavanuna vo tlhariha va huma, va vona nyeleti leyi va yi voneke evuxeni, yi va rhangela, yi fika yi yima ehenhla ka bako laha n'wana lontsongo a a ri na Mariya mana wa yena. Vusirheleri bya Evhangeli 15:7,9 Hi nkarhi wolowo ku humelela ntsumi ya xivumbeko xa nyeleti yoleyo leyi khale a yi va mukongomisi eka riendzo ra vona; ku vonakala loku va landzeleke ku kondza va tlhelela etikweni ra vona. 1 Evhangeli ya Vuhlangi bya Yesu Kriste 3:3 Kambe loko a ta ku ta n'wi vona, a vona exikarhi ka mahlo ya yena swikombiso swa nhlokonho ku fana ni nyeleti, kutani a vula leswaku vukati byi herisiwile naswona a byi nga ri na nchumu. 1 Evhangeli ya Vuhlangi bya Yesu Kriste 12:9 I mani la etleleke a file esirheni, a rhelela eka hina a ha hanya, kutani eku feni ka wena swivumbiwa hinkwaswo swi rhurhumela, ni tinyeleti hinkwato ti tsekatseka, kutani sweswi u ntshunxekile exikarhi ka vafi, u kavanyeta mavuthu ya hina xana? Evhangeli ya Nikodema 17:6 Kutani a ku: kutani Xikwembu xi humesa Abrahama, xi ku eka yena; Languta etilweni, u byela tinyeleti, loko u swi kota ku ti hlaya, mbewu ya wena yi ta va tano. 1 Clement eka Vakorinto 5:10 Dyambu ni n’weti, ni mintlawa hinkwayo yo hlayanyana ni mintlawa ya tinyeleti, swi fambisa tindlela leti a ti vekeleke tona hi ku twanana, handle ko hambana nikatsongo eka tona. 1 Clement eka Vakorinto 9:7 Naswona tinyimba ta yena hinkwato a ti nga ri eku vangameni lokutsongo: Xikwembu xi tshembisile leswaku mbewu ya wena (u ri) yi ta fana ni tinyeleti ta tilo. 1 Clement eka Vakorinto 14:18 I yini leswi a swi vulaka: “Kutani a wisa hi siku ra vunkombo: u vula leswi; leswaku loko N'wana wa yena a ta, a herisa nguva ya Lowo Homboloka, a avanyisa lava nga chaviki Xikwembu; yi ta cinca dyambu ni n'weti, ni tinyeleti; kutani u ta wisa hi ku vangama hi siku rero ra vunkombo. Papila ra Ntlawa wa Barnaba 13:6 Kutani Muponisi wa hina u kombisiwe njhani emisaveni? Nyeleti a yi voninga etilweni ku tlula tinyeleti tin’wana hinkwato, naswona ku vonakala ka yona a ku nga hlamuseleki, naswona vuntshwa bya yona byi hlasele ku chava emianakanyweni ya vanhu. Tinyeleti letin’wana hinkwato, kun’we ni dyambu ni n’weti, a ku ri khwayere ya nyeleti leyi; kambe lexi rhumeleke ku vonakala ka xona ku tlula hinkwaswo. Naswona vavanuna va sungule ku karhateka hi ku ehleketa leswaku nyeleti leyi leyintshwa yi huma kwihi hi ndlela leyi hambaneke swinene ni letin’wana hinkwato. Papila ra Ignatius eka Vaefesa 4:11-12 Kuteloko a vambiwile, ku ve munyama ehenhla ka misava hinkwayo, kutani dyambu ri funengetiwa ku ringana hafu ya siku, tinyeleti ti humelela, kambe a ku voniwanga ku vangama eka tona; kutani n’weti wu lahlekeriwe hi ku vangama ka wona, onge hi loko wu ri ni ngati; kutani misava ya lava feke yi mitiwa; lerova ndhawu yo kwetsima ya tempele, hilaha va yi vitanaka hakona, a yi humelelanga eka Vayuda hi voxe loko va wa, kambe va vone xivandla lexi nga emisaveni, ni ku rhurhumela ka ku dzindza ka tilo loku landzelelanaka. Loko a vambiwile, munyama wu ta ehenhla ka misava hinkwayo; dyambu a ri tumbetiwe hi ku helela, naswona xibakabaka a xi vonaka xi ri munyama loko ka ha ri nhlikanhi, lerova tinyeleti ti voniwe, hambi leswi a ti ha ri na ku vonakala ka 14

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

tona loku fihliweke, hikwalaho, ndzi ehleketa leswaku vukulukumba bya wena a byi nga swi tivi leswaku emisaveni hinkwayo a va lumeka mavoni ya vona ku sukela hi awara ya vutsevu ku fikela nimadyambu. N'weti lowu a wu fana ni ngati, a wu nga voningi vusiku hinkwabyo, hambileswi a wu tele, tinyeleti na Orion ti rila Vayuda, hikwalaho ka ku tlula nawu loku va ku endleke. Ku suka eka Mapapila ya Heroda na Pilato

Tibuku Leti Rivariweke ta Edeni Va tisa emahlweni ka mina vakulukumba ni vafumi va mintlawa ya tinyeleti, va ndzi komba tintsumi ta madzana mambirhi, leti fumaka tinyeleti ni mintirho ya tona ematilweni, ti haha hi timpapa ta tona ti rhendzela hinkwavo lava fambaka hi xikepe. Swihundla swa Enoko 4:1 Ku hundza ka yona ni ku vuya ka yona swi fambisana ni tinyeleti ta mune letikulu, naswona nyeleti yin’wana ni yin’wana yi ni tinyeleti ta gidi ehansi ka yona, evokweni ra xinene ra vhilwa ra dyambu, ni hi mune eximatsini, yin’wana ni yin’wana ehansi ka yona yi ni tinyeleti ta gidi, hinkwato ta magidi ya tsevu, leti humaka ni dyambu nkarhi hinkwawo. Swihundla swa Enoko 11:4 Kutani ku suka kwalaho vavanuna volavo va ndzi tekile va ndzi rhwala va ndzi yisa ehenhla etilweni ra vutsevu, kutani kwalaho ndzi vona mintlawa ya nkombo ya tintsumi, leyi hatimaka swinene ni ku vangama swinene, ni swikandza swa tona leswi hatimaka ku tlula ku vangama ka dyambu, ku hatima, naswona a ku na ku hambana eswikandzeni swa tona, kumbe mahanyelo, kumbe ndlela ya ku ambala; naswona lava va endla swileriso, naswona va dyondza ku famba ka tinyeleti, ni ku cinca ka n’weti, kumbe ku rhendzeleka ka dyambu, ni hulumendhe leyinene ya misava. Swihundla swa Enoko 19:1 Nakona a a ndzi byela mintirho hinkwayo ya tilo, misava ni lwandle, ni swiaki hinkwaswo, ku hundza ka swona ni ku famba ka swona, ni ku dzindza ka tilo, dyambu ni n’weti, ku famba ni ku cinca ka tinyeleti, tinguva, malembe, masiku, ni tiawara, ku huma ka moya, tinhlayo ta tintsumi, ni ku vumbiwa ka tinsimu ta tona, ni swilo hinkwaswo swa vanhu, ririmi ra risimu rin’wana ni rin’wana ra munhu ni vutomi, swileriso, swiletelo, ni vuyimbeleri bya rito ro nandziha, ni swilo hinkwaswo leswi swi fanelaka ku swi dyondza. Swihundla swa Enoko 23:1 Nakona ndzi lerisile leswaku ku fanele ku tekiwa eka ku vonakala na munyama, kutani ndzi ku: ‘Vana wo tiya,’ kutani swi hundzuka hi ndlela leyi kutani ndzi swi andlala hi ku vonakala, kutani swi hundzuka mati, kutani ndzi swi hangalasa ehenhla ka munyama, ehansi ka ku vonakala, kutani ndzi tiyisa mati, hi leswaku lama nga riki na le hansi, kutani ndzi endla masungulo ya ku vonakala ku rhendzela mati, kutani ndzi tumbuluxa swirhendzevutana swa nkombo ku suka endzeni, kutani ndzi swi xifaniso ku fana na cry ku tsakama ni ku oma, hi leswaku ku fana ni nghilazi, ni ku yimbisiwa ka mati ni swiaki swin’wana, kutani ndzi komba yin’wana ni yin’wana ya tona ndlela ya yona, ni tinyeleti ta nkombo yin’wana ni yin’wana ya tona etilweni ra yona, leswaku ti famba hi ndlela leyi, kutani ndzi vona leswaku a swi ri swinene. Swihundla swa Enoko 27:1 Hi siku ra vumune ndzi lerisile leswaku ku va ni mavoni lamakulu eka swirhendzevutana swa le tilweni. Eka xirhendzevutana xo sungula xa le henhla swinene ndzi veke tinyeleti, Kruno, naswona eka ya vumbirhi Aphrodit, eka Aris ya vunharhu, eka Zeus ya vuntlhanu, eka Ermis ya vutsevu, eka ya vunkombo leyitsongo ya n’weti, kutani ndzi yi khavisa hi tinyeleti letitsongo. Naswona ehenhla ka le hansi ndzi veke dyambu leswaku ri voninga siku, ni n’weti ni tinyeleti leswaku swi voninga vusiku. Swihundla swa Enoko 30:3-5

15

Selenology ya Bibele - N'weti wo vangama Loko ndzi anakanya matilo ya wena, ntirho wa tintiho ta wena, n'weti ni tinyeleti, leswi u swi vekeke; Xana munhu i yini, leswaku u n'wi anakanya xana? ni n'wana wa munhu, xana u n'wi endzela xana? Tipisalema 8:3-4

Nakona ndzi n’wi vekile vito, ku suka eka swiphemu swa mune leswi vumbeke, ku suka evuxeni, ku suka evupeladyambu, ku suka edzongeni, ku suka en’walungwini, kutani ndzi n’wi vekela tinyeleti ta mune to hlawuleka, kutani ndzi n’wi thya vito ra Adamu, kutani ndzi n’wi komba tindlela timbirhi, ku vonakala ni munyama, kutani ndzi n’wi byela: ‘Leswi i swinene, ni sweswo swo biha,’ leswaku ndzi fanele ku dyondza loko a ri na rirhandzu eka mina, kumbe rivengo, leswaku swi va erivaleni leswaku hi rihi eka rixaka ra yena leri ndzi rhandzaka. Hikuva ndzi vone ntumbuluko wa yena, kambe yena a nga wu vonanga ntumbuluko wa yena, hikwalaho hi ku ka a nga voni u ta dyoha ku biha ngopfu, kutani ndzi ku 'Endzhaku ka xidyoho ku na yini handle ka rifu?' Nakona ndzi n’wi veke vurhongo kutani a khomiwa hi vurhongo. Kutani ndzi n'wi teke rimba, ndzi n'wi tumbuluxela nsati, leswaku rifu ri ta eka yena hi nsati wa yena, kutani ndzi teka rito ra yena ro hetelela ndzi n'wi thya vito ra manana, hi leswaku, Eva. Swihundla swa Enoko 30:13-16 Ndzi pimile ndzi tlhela ndzi hlamusela tinyeleti, vunyingi lebyikulu lebyi nga hlayekiki bya tona.

Swihundla swa Enoko 40:3 Ndzi tseme tinyeleti hi ndzilo, ndzi khavisa tilo, ndzi ri veka exikarhi ka tona. Swihundla swa Enoko 47:6 U pimile matilo a lunghisa tinyeleti: kutani a tiyisa ntumbuluko a wu veka: Odes of Solomon 16:11 Hikokwalaho, tsaka, manana la tengeke, u ri ni ntshembo wa ku tiyisela ka wena lowu tiyeke evokweni ra Xikwembu. N’weti a wu yimi exikarhi ka tinyeleti etilweni, ku fana na wena, loko u voninge ndlela ya vana va wena va nkombo lava fanaka ni tinyeleti ku ya eku lulameni, u yime hi ku xiximeka emahlweni ka Xikwembu; u vekiwile na vona etilweni. Hikuva ku veleka ka wena n'wana a ku huma eka n'wana wa Abrahama. 4 Vamakabeya 8:4-6 Kutani Abiqâm a ku eka yena: “Oho hosi yanga! u fana ni n'weti, ni vafumi va wena va fana ni tipulanete ni tinyeleti. Kutani Faro a ku eka yena: “Famba, u ta mundzuku.” Xitori xa Ahikar 5:41,46 Kutani Haiqâr a ku eka yena: Hosi ya mina i Xikwembu xa matilo, naswona vakulukumba va yona i rihati ni ku dzindza ka tilo, naswona loko a swi lava mimoya yi hunga naswona mpfula yi na. Kutani u lerisa ku dzindza ka tilo, kutani ku voninga ni mpfula, kutani a khoma dyambu, a ri nyiki ku vonakala ka rona, ni n’weti ni tinyeleti, naswona a swi rhendzeleki. Nakona u lerisa xidzedze, kutani xi hunga na mpfula yi na yi kandziyela hi April yi onha swiluva swa yona na tindlu ta yona. Xitori xa Ahikar 5:50-52 Kutani HOSI Xikwembu xi ta pfuxa muprista lontshwa. Kutani marito hinkwawo ya HOSI Xikwembu ma ta hlavuteriwa yena; u ta endla vuavanyisi byo lulama emisaveni ku ringana masiku yo tala. Nyeleti ya yena yi ta pfuka etilweni ku fana ni ya hosi. Testamente ya Levhi 5:13-15 Endzhaku ka swilo leswi nyeleti yi ta humelela eka n'wina eka Yakobe hi ku rhula, Kutani munhu u ta pfuka eka mbewu ya mina, ku fana ni dyambu ra ku lulama, A famba ni vana va vanhu hi ku olova ni ku lulama; Naswona ku hava xidyoho lexi nga ta kumeka eka yena. Testamente ya Yuda 4:20-23 Dyambu ni n’weti ni tinyeleti, a swi cinci ku hleleka ka swona; kutani na n'wina mi nga hundzuli nawu wa Xikwembu hi ku pfumala ku hleleka ka swiendlo swa n'wina. Testamente ya Neftali 1:24

16