ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ መሳፍንቲ 11 1 ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ ጅግና ወዲ ኣመንዝራውን ነበረ፡ ጊልዓድ ድማ ንይፍታሕ ወለደት። 2 ሰበይቲ ጊልዓድ ድማ ኣወዳት ወለደትሉ። ደቂ ሰበይቱ ድማ ዓበዩ፡ ንዮፍታሕ ድማ ሰጒጎም፡ ኣብ ቤት ኣቦና ኣይትውረስን፡ በልዎ። ወዲ ጓና ሰበይቲ ኢኻ እሞ። 3 ሽዑ ይፍታሕ ካብ ኣሕዋቱ ሃዲሙ ኣብ ምድሪ ጦብ ተቐመጠ፣ ከንቱ ሰባት ድማ ናብ ይፍታሕ ተኣኪቦም ምስኡ ወጹ። 4 ኰነ ድማ፡ ደቂ ዓሞን ምስ እስራኤል ተዋግኡ። 5 ደቂ ዓሞን ምስ እስራኤል ምስ ተዋግኡ፡ ሽማግለታት ጊልዓድ ንይፍታሕ ካብ ምድሪ ጦብ ከውጽእዎ ከዱ። 6 ንዮፍታሕ ድማ፡ ምስ ደቂ ዓሞን ክንዋጋእሲ፡ ንዓ ሓለቓና ኩን በልዎ። 7 ይፍታሕ ድማ ንዓበይቲ ጊልዓድ፡ ንስኻትኩምዶ ኣይኰንኩምን ጸሊእኩምኒ፡ ካብ ቤት ኣቦይ ከኣ ሰጒግኩምኒ፧ ስለምንታይከ ሕጂ ኣብ ጭንቀት ከለኹም ናባይ መጺእኩም፧ 8 ሽማግለታት ጊልዓድ ድማ ንዮፍታሕ፡ ስለዚ ምሳና ክትከይድ እሞ ምስ ደቂ ዓሞን ክትዋጋእ፡ ኣብ ልዕሊ ዅሎም ነበርቲ ጊልዓድ ከኣ ርእስና ምእንቲ ኽትከውን፡ ሕጂ ናባኻ ንመለስ ኣሎና። 9 ይፍታሕ ድማ ንዓበይቲ ጊልዓድ፡ ምስ ደቂ ዓሞን ክዋጋእ ናብ ገዛይ እንተ ኣምጺእኩምኒ፡ እግዚኣብሄር ድማ ኣብ ቅድመይ እንተ ኣሕሊፍኩምዎም፡ ርእስኹም ድየ፧ 10 ሽማግለታት ጊልዓድ ድማ ንዮፍታሕ፡ ከም ዘረባኻ ከምኡ እንተ ዘይገበርና፡ እግዚኣብሄር ኣብ መንጎና ምስክር ይኹን። 11 ሽዑ ይፍታሕ ምስ ሽማግለታት ጊልዓድ ከደ፡ እቲ ህዝቢ ድማ ርእሱን ሓለቓን ገበሮ፡ ይፍታሕ ድማ ኣብ ሚጽፓ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ኵሉ ቃላቱ ተዛረቦ። 12 ይፍታሕ ድማ ናብ ንጉስ ደቂ ዓሞን፡ ኣብ ምድረይ ክትዋጋእ ምሳይ መጺእካ፡ ምሳይ እንታይ ርክብ ኣሎካ፧ 13 ንጉስ ደቂ ዓሞን ድማ ንልኡኻት ይፍታሕ፡ እስራኤል ካብ ግብጺ ምስ ደየቡ፡ ካብ ኣርኖን ክሳዕ ያቦቅን ክሳዕ ዮርዳኖስን ምድረይ ስለ ዝወሰዳ፡ ሕጂ እምበኣር ነተን ሃገራት ብሰላም መሊስወን። 14 ይፍታሕ ድማ መሊሱ ናብ ንጉስ ደቂ ዓሞን ልኡኻት ሰደደ።
1
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
15 ዮፍታሕ ከምዚ ይብል ኣሎ፡ እስራኤል ንምድሪ ሞኣብን ንምድሪ ደቂ ዓሞንን ኣይወሰዳን። 16 እስራኤል ካብ ግብጺ ምስ ደየበ፡ ብበረኻ ኣቢሉ ናብ ባሕሪ ቀይሕ ምስ ተጓዕዘ ግና፡ ናብ ቃዴስ ምስ መጸ። 17 ሽዑ እስራኤል ናብ ንጉስ ኤዶም፡ በጃኻ ብሃገርካ ክሓልፍ ፍቐደለይ፡ ንጉስ ኤዶም ግና ኣይሰምዖን፡ ኢሉ ልኡኻት ሰደደ። ብተመሳሳሊ ድማ ናብ ንጉስ ሞኣብ ለኣኹ፡ ንሱ ግና ኣይተቐበለን፡ እስራኤል ድማ ኣብ ቃዴስ ተቐመጠ። 18 ብበረኻ ኸዱ፡ ንምድሪ ኤዶምን ንምድሪ ሞኣብን ከበቡ፡ ብሸነኽ ምብራቕ ምድሪ ሞኣብ መጺኦም፡ ብሸነኽ ኣርኖን ሰፈሩ፡ ኣርኖን ዶብ ሞኣብ እዩ እሞ፡ ናብ ዶብ ሞኣብ ኣይኣተዉን። 19 እስራኤል ድማ ናብ ሲሆን ንጉስ ኣሞራውያን ንጉስ ሄሽቦን ልኡኻት ሰደደ። እስራኤል ድማ በሎ፡ በጃኻ ብሃገርካ ኣቢልና ናብ ቦታይ ንሓልፍ። 20 ሲሆን ግና ንእስራኤል ብገማቱ ኺሓልፍ ኣይተኣመኖን፣ ሲሆን ግና ንዅሉ ህዝቡ ኣኪቡ ኣብ ያሃዝ ሰፈረ፣ ምስ እስራኤል ከኣ ተዋግአ። 21 እግዚኣብሄር ኣምላኽ እስራኤል ድማ ንሲሆንን ንብዘሎ ህዝቡን ኣብ ኢድ እስራኤል ኣሕሊፉ ሃቦም፣ ንሳቶም ከኣ ወቕዕዎም፣ እስራኤል ድማ ንብዘላ ምድሪ ኣሞራውያን ነበርቲ እታ ሃገር ወረሰት። 22 ንዅሉ ወሰን ኣሞራውያን ድማ፡ ካብ ኣርኖን ክሳዕ ያቦቅ፡ ካብ በረኻ ኸኣ ክሳዕ ዮርዳኖስ ወረስዎ። 23 ሕጂ እግዚኣብሄር ኣምላኽ እስራኤል ንኣሞራውያን ካብ ቅድሚ ህዝቡ እስራኤል ሰጐጎም፡ ንስኻኸዶ ክትወርስዎዶ፧ 24 ነቲ ኬሞሽ ኣምላኽካ ኽትወርሶ ዚህበካዶዶ ኣይኰንካን፧ እግዚኣብሄር ኣምላኽና ካብ ቅድሜና ንዝሰጎጎም ኩሉ ክንወርሶም ኢና። 25 ሕጂኸ ካብ ባላቅ ወዲ ጺፖር ንጉስ ሞኣብ ትበልጽዶ ኣሎኻ፧ ምስ እስራኤል ተቓሊሱ ይፈልጥ ድዩ፡ ወይስ ምስኦም ተዋጊኡ ይፈልጥ፡ . 26 እስራኤል ኣብ ሄሽቦንን ዓድታታን ኣብ ዓሮኤርን ዓድታታን ኣብ ኵለን ኣብ ገምገም ባሕሪ ኣርኖን ዝርከባ ከተማታትን ሰለስተ ሚእቲ ዓመት ኪቕመጥ ከሎ፧ ስለምንታይከ ኣብታ ግዜ እቲኣ ዘይሓለኹምዎም፧ 27 እምብኣርሲ ኣነ ኣይበደልኩኻን፣ ንስኻ ግና ምጻረይ ክትዋጋእ ትብድለኒ፣ እግዚኣብሄር ፈራዲ ሎሚ ኣብ መንጎ ደቂ እስራኤልን ደቂ ዓሞንን ይፈርድ። 28 ንጉስ ደቂ ዓሞን ግና ነቲ ዝለኣኾ ቃል ይፍታሕ ኣይሰምዖን። 29 ሽዑ መንፈስ እግዚኣብሄር ናብ ይፍታሕ መጸ፡ ንሱ ድማ ንጊልዓድን ንሚናሴን ሰገረ፡ ንሚጽፓ ናይ ጊልዓድ ድማ ሰገረ፡ ካብ ሚጽፓ ናይ ጊልዓድ ድማ ናብ ደቂ ዓሞን ሰገረ። 30 ይፍታሕ ድማ ንእግዚኣብሄር መብጽዓ ኣተወ፡ ንደቂ ዓሞን ኣብ ኢደይ እንተ ኣሕሊፍካዮም። 31 ሽዑ፡ ካብ ደቂ ዓሞን ብሰላም ምስ ተመለስኩ፡ ካብ ኣፍ ደገ ቤተይ ኪቕበለኒ ዚወጽእ ዘበለ ዅሉ፡ ብርግጽ ናይ እግዚኣብሄር ኪኸውን እዩ፣ ኣነ ድማ ንዝሓርር መስዋእቲ ኬቕርቦ እየ። 32 ይፍታሕ ድማ ናብ ደቂ ዓሞን ኪዋግኦም ሰገረ። እግዚኣብሄር ድማ ኣብ ኢዱ ኣሕሊፉ ሃቦም። 33 ካብ ኣሮኤር፡ ክሳዕ ናብ ሚኒት እትመጽእ፡ ዕስራ ከተማታትን ክሳዕ ጐልጐል ኣታኽልቲ ወይንን ድማ ብብዙሕ ሓረድቲ ወቕዖም። በዚ ኸኣ ደቂ ዓሞን ኣብ ቅድሚ ደቂ እስራኤል ተገዝኡ። 34 ይፍታሕ ድማ ናብ ሚጽፓ ናብ ቤቱ መጸ፡ እንሆ ድማ ጓሉ ብድምጽን ብሳዕስዒትን ክትቅበሎ ወጸት፡ ንሳ ድማ ሓንቲ ውላዱ ነበረት። ብዘይካኣ ወዲ ይኹን ጓል ኣይነበሮን። 35 ኰነ ድማ፡ ምስ ረኣያ፡ ክዳውንቱ ቀዲዱ፡ ወይለይ ጓለይ! ኣፈይ ንእግዚኣብሄር ከፊተዮ እየ እሞ፡ ክምለስ ኣይክእልን እየ እሞ፡ ኣዚኻ ኣጉዲልካኒ፡ ሓደ ኻብቶም ዘሸግሩኒ ድማ ኢኻ። 36 ንሳ ድማ፡ ኣቦይ፡ ኣፍካ ንእግዚኣብሄር እንተ ከፊትካ፡ ከምቲ ካብ ኣፍካ ዝወጸ ግበረለይ፡ በለቶ። እግዚኣብሄር ካብ ጸላእትኻ፡ ካብ ደቂ ዓሞን ሕነ ፈዲዩልካ እዩ። 37 ንሳ ድማ ንኣቦኣ፡ እዚ ነገር እዚ ይግበረለይ፡ ኣነን ብጾተይን ኣብ ኣኽራን ደይበን ወሪደን ብድንግልናይ ክበኪ፡ ክልተ ወርሒ ይሓድረኒ፡ በለቶ። 38 ንሱ ድማ፡ ኪድ፡ በለ። ንኽልተ ወርሒ ድማ ሰደዳ፡ ምስ ብጾታ ድማ ከደት፡ ኣብ ኣኽራን ድማ ብድንግልናኣ በኸየት።
2
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
39 ኰነ ድማ፡ ክልተ ወርሒ ምስ ወድአት ናብ ኣቦኣ ተመልሰት፡ ንሱ ድማ ከምቲ ዝኣተዎ መብጽዓ ምስኣ ፈጸመ፡ ሓደ እኳ ኣይፈለጠትን። ኣብ እስራኤል ድማ ልምዲ ነበረ፣ 40 ኣዋልድ እስራኤል ኣብ ዓመት ኣርባዕተ መዓልቲ ንጓል ዮፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊት ክበኽያ ይኸዳ ነበራ።
መሳፍንቲ 12 1 ሰብ ኤፍሬም ድማ ተኣኪቦም ናብ ሰሜን ገጾም ከይዶም ንዮፍታሕ፡ ስለምንታይ ምስ ደቂ ዓሞን ክትዋጋእ ሓሊፍካ ምሳኻ ክንከይድ ዘይጸዋዕካና፧ ቤትካ ብሓዊ ከነቃጽሎ ኢና። 2 ዮፍታሕ ድማ፡ ኣነን ህዝበይን ምስ ደቂ ዓሞን ዓብዪ ባእሲ ኔርና፡ በሎም። ምስ ጸዋዕኩኹም ድማ ካብ ኢዶም ኣየናገፍኩምኒን። 3 ከም ዘየናገፍኩምኒ ምስ ረኣኹ ድማ፡ ህይወተይ ኣብ ኢደይ ኣእተኹ፡ ናብ ደቂ ዓሞን ድማ ሰገርኩ፡ እግዚኣብሄር ድማ ኣብ ኢደይ ኣሕሊፉ ሃቦም፡ ስለምንታይ ደኣ ሎሚ ምሳይ ክትዋግኡ ናባይ ደይብኩም ዘለኹም፧ 4 ሽዑ ይፍታሕ ንዅሎም ሰብኡት ጊልዓድ ኣኪቡ ምስ ኤፍሬም ተዋግአ፣ ሰብ ጊልዓድ ድማ “ኣቱም ጊልዓዳውያን ካብ ኤፍሬም ኣብ መንጎ ኤፍሬማውያንን ኣብ መንጎ ምናሴውያንን ሃደምቲ ኢኹም” ብምባል ንኤፍሬም ወቕዕዎ። 5 ጊልዓዳውያን ድማ ንመሕለፊ ዮርዳኖስ ኣብ ቅድሚ ኤፍሬማውያን ወሰድዎ፡ እቶም ዝደሓኑ ኤፍሬማውያን ድማ፡ “ክሰግር” ምስ በሉ፡ ኰነ። ሰብ ጊልዓድ፡ ኤፍሬማዊ ዲኻ፧ ኣይፋልን እንተ ኢሉ፤ 6 ንሳቶም ከኣ፡ ሕጂ ሺቦሌት በሎ፡ ንሱ ድማ ቅኑዕ ኼድምጾ ኣይከኣለን እሞ፡ ሲቦሌት በሎ። ሽዑ ሒዞም ኣብ መሳገሪ ዮርዳኖስ ቀተልዎ፡ በታ ጊዜ እቲ ኤፍሬማውያን ድማ ኣርብዓን ክልተን ሽሕ ወደቑ። 7 ይፍታሕ ድማ ንእስራኤል ሽዱሽተ ዓመት ፈረደ። ሽዑ ዮፍታሕ ጊልዓዳዊ ሞተ፡ ኣብ ሓንቲ ኻብ ከተማታት ጊልዓድ ድማ ተቐብረ።
ሓተታ ዛንታ ዮፍታሕ ፡ ኣብ መሳፍንቲ ምዕራፍ 11ን 12 ን መጽሓፍ ቅዱስ ኪንግ ጄምስ ዝርከብ ፡ ሓደ ካብቶም ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣዝዮም ሓያላትን ዝተሓላለኹን ዘሕዝኑን ትረኻታት እዩ። ንእስራኤል ንምድሓን ዝለዓል ብስድርኡ ዝተነጽገ ሓያል ተዋጋኢ፡ ብዘሕዝን መብጽዓ ኣብ መጻወድያ ተታሒዙ ድሒሩ ድማ ኣብ መሪር ኲናት ሓድሕድ ተሸሚሙ ዘርኢ እዩ።
1ይ ክፋል፡ ጥቕሲ ብጥቕሲ ምብትታን መሳፍንቲ ምዕራፍ 11–12 መሳፍንቲ ምዕራፍ 11፡ ትንሳኤ ይፍታሕን ግጭት ኣሞናውያንን። 11፡1–3 — ድሕረ ባይታ ዮፍታሕን ስደትን ዮፍታሕ "ሓያል ጅግና" ተባሂሉ ይተኣታቶ፡ ንሱ ግን ወዲ ኣመንዝራ እዩ። ኣቡኡ ጊልዓድ ንዮፍታሕ ምእንቲ ከይወርስ ዘባረርዎ ሕጋውያን ደቂ ኣለዉዎ። ዮፍታሕ ናብ ምድሪ ጦብ ሃዲሙ፡ ኣብኡ ድማ ጕጅለ "ከንቱ ሰባት" (ዝተባረሩ ወይ ስራሕ ኣልቦ ብጾት) ኣብ ዙርያኡ ተኣኪቦም ከም መራሒኦም ይስዕቦ። 11:4–11 — ሽማግለታት ጊልዓድ ሓገዝ ይደልዩ ኣሞናውያን ምስ እስራኤል ውግእ ምስ ገበሩ፡ ሽማግለታት ጊልዓድ ወተሃደራዊ ኣዛዚ ከም ዘድልዮም ተገንዚቦም። ንዮፍታሕ ክመርሖም ክልምን ናብ ምድሪ ጦብ ይጓዓዙ። ይፍታሕ ኣብ መጀመርታ ብዛዕባ ሕሉፍ ምንጻጎም
3
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
ይገጥሞም፣ ናብ ዓወት እንተ መሪሕዎም ግን ኣብ ልዕሊ ኵሎም ነበርቲ ጊልዓድ ርእሲ ከም ዝኸውን ይሰማምዑ። ነዚ ማሕላ ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሄር ኣብ ሚጽፓ ይሕተምዎ። 11፡12–28 — ዲፕሎማስያውን ስነ መለኮታውን ድርድር ዮፍታሕ ዮፍታሕ ቅድሚ ምውጋኡ ናብ ንጉስ ኣሞናውያን ንምንታይ ኣብ ምድሪ እስራኤል የጥቅዑ ከምዘለዉ ሓቲቱ ልኡኻት ይልእኽ። ንጉስ ኣሞናውያን እስራኤል ካብ ግብጺ ክወጹ ከለዉ መሬቶም ከም ዝወሰደት ይዛረብ። ዮፍታሕ ብዝርዝር ታሪኻውን ስነ-መለኮታውን መከላኸሊ ይምልስ፡ እስራኤል ካብ ኣሞን ወይ ሞኣብ ዘይኮነስ ካብ ሲሆን ንጉስ ኣሞራውያን፡ ኣምላኽ ኣብ ኢዶም ዘረከቦ መሬት ወሲዳ። ድሕሪ ሰለስተ ሚእቲ ዓመት ብሰላም ምፍታሕ ኣሞን ናይ ጥርዓን መሰሉ ብምፍታሕ ፍርዲ ንእግዚኣብሄር ይገድፎ። ንጉስ ኣሞን ነቲ መልእኽቲ ዕሽሽ ይብሎ። 11፡29 — ሓይሊ መንፈስ "ሽዑ መንፈስ እግዚኣብሄር ኣብ ልዕሊ ይፍታሕ መጸ።" ይፍታሕ ብኣምላኽ ሓይሊ ተዋሂብዎ ብጊልዓድን ምናሴን ተጓዒዙ ሰራዊት ኣኪቡ ናብ ዓሞናውያን ገጹ ይኸይድ። 11፡30–31 — ዮፍታሕ ብህጹጽ መብጽዓ ቅድሚ ውግእ ይፍታሕ ንእግዚኣብሄር መብጽዓ ይኣቱ፡ ኣምላኽ ንኣሞናውያን ኣብ ኢዱ እንተ ኣሕሊፉ፡ ብሰላም ምስ ተመልሰ ኪቕበሎ ካብ ኣፍ ደገ ቤቱ ዝወጸ ዘበለ ናይ እግዚኣብሄር ኪኸውን እዩ፡ ንሱ ድማ ከም ዚሓርር መስዋእቲ የቕርቦ። 11፡32–33 — ዓወት ኣብ ልዕሊ ኣሞን ይፍታሕ ገስጊሱ ምስ ኣሞናውያን ይዋግኦም። ብሓገዝ እግዚኣብሄር ድማ ኣብ ልዕሊ ዕስራ ከተማታት ሰፊሕ ስዕረት የውረደሎም፣ ንኣሞናውያን ኣብ ቅድሚ ደቂ እስራኤል ኣግዚኡ። 11፡34–40 — ዘሕዝን ምምላስ ናብ ገዛን ምፍጻም መብጽዓን። ይፍታሕ ናብ ዓዱ ናብ ሚጽጳ ተመልሰ። እታ እንኮ ውላዱ - ጓሉ - ብድምጺ ድምጺ እናተሳዕሰዐት ክትቅበሎ ትወጽእ። ዮፍታሕ ብሓዘን ተሃሪሙ፡ ክዳውንቱ ቀዲዱ፡ መብጽዓኡ ክመልሶ ከም ዘይክእል ስለ ዝተረድአ ይሓዝን። ጓሉ ብትብዓት ትግዛእ፣ ንኽልተ ወርሒ ጥራይ ምስ ብጾታ ናብ ኣኽራን ክትከይድ ድንግልናኣ ክትሓዝን ትሓትት። ድሕሪ ክልተ ወርሒ ተመሊሳ፡ ይፍታሕ ድማ ኣብ ልዕሊኣ ዝኣተዎ መብጽዓ ይፍጽም። እዚ ፍጻሜ እዚ ኣዋልድ እስራኤል ኣብ ዓመት ንኣርባዕተ መዓልቲ ዘልቅሳሉ ዓመታዊ ልምዲ ይኸውን። ዳያኑ ምዕራፍ 12፡ ውግእ ሓድሕድ ምስ ኤፍሬምን ድሕሪኡ ዝመጹ ዳያኑን። 12፡1–3 — ቅሬታ ኤፍሬም እቶም ትምክሕተኛታት ሰብ ኤፍሬም ተኣኪቦም ናብ ዛፎን ይሰግሩ፣ ብሕርቃን ምስ ይፍታሕ ይገጥምዎ። ክሕግዞም ከይደወለ ምስ ኣሞን ናብ ውግእ ከም ዝኣተወ የማርሩ፡ ኣብ ውሽጢ ምስኡ ገዝኡ ከቃጽልዎ ድማ የፈራርሑ። ይፍታሕ ድማ ንሱን ህዝቡን ኣብ ዓቢ ጭንቀት ምስ ኣጋጠሞም ሓገዝ ጸዊዖም፡ ኤፍሬም ግን ኣየድሓኖምን ኢሉ ይምልሰሉ። 12፡4–6 — ኲናት ሓድሕድን ፈተና "ሺቦሌት"ን። ዮፍታሕ ንሰብ ጊልዓድ ኣኪቡ ንኤፍሬም ተዋጊኡ ስዒሩ። ጊልዓዳውያን ንመሕለፊ ፈለግ ዮርዳኖስ ይሕዙ። ዝሃድሙ ኤፍሬማውያን ንድሕሪት ክሰግሩ ምስ ዝፍትኑ፡ እቶም ሓለውቲ "ሺቦሌት" ዝብል ቃል ክዛረቡ ብምሕታት ይፍትንዎም ። ላህጃ ኤፍሬማዊ ነቲ "ሽ" ዝብል ድምጺ ከድምጾ ስለዘይክእል "ሲቦሌት" ኢሎም የድምጽዎ ። እዚ ናይ ቋንቋ ምሃብ ምሃብ የቃልዖም፣ ውጽኢቱ ድማ 42,000 ኤፍሬማውያን ይሕረዱ።
4
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
12:7 — ሞት ይፍታሕ ይፍታሕ ቅድሚ ምሟቱ ንሽዱሽተ ዓመት ንእስራኤል ይፈርድ። ኣብ ሓንቲ ካብ ከተማታት ጊልዓድ ተቐቢሩ ኣሎ።
2ይ ክፋል፡ ቁልፊ ትምህርትን ኣተገባብራ ህይወትን። 1. ኣምላኽ ነቶም ዝተባረሩን ዝተነጽጉን ክጥቀመሉ ይኽእል እዩ። እቲ ትምህርቲ፦ ይፍታሕ ብሰንኪ ድሕረ ባይታኡ ብገዛእ ስድራ ቤቱ ተባሪሩ እኳ እንተ ነበረ፡ ኣምላኽ ንሓደ ህዝቢ ብምልእ ከድሕን እዩ መሪጽዎ። ኣተገባብራ፦ ሕሉፍ ታሪኽካ፡ ድሕረ ባይታ ስድራቤትካ፡ ወይ ሰብኣዊ ምንጻግካ ንዓቕምኻ ክገልጾ ፈጺምካ ኣይትፍቀደሉ። ኣምላኽ ብተደጋጋሚ ሕብረተሰብ ዕሽሽ ዝበሎም ወይ ዝጽሕፎም ውልቀሰባት ፍሉይ ዕላማታት ንምፍጻም ይጥቀመሎም። 2. ቃላትካ ምሕላው ዘለዎ ወሳኒ ኣገዳስነት (ሓደጋ ረስኒ መብጽዓ) እቲ ትምህርቲ፦ ይፍታሕ ካብ ስምዒታዊ ውዕዉዕን ጭንቀትን ተበጊሱ ብታህዋኽን ዘየድሊ መብጽዓ ኣተወ፣ እዚ ድማ ናብ ኣዕናዊ ውልቃዊ ዜሕዝን ፍጻመ ኣምሪሑ። ኣተገባብራ፦ ቃላት ዘይተኣደነ ክብደት ይሕዙ። ብድፍኢት መብጽዓታት፡ ስምዒታዊ ኣዋጃት ወይ ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ብዝግበር ቃል ኪዳን ክንጥንቀቕ ኣሎና። ሓቀኛ እምነት ብሃንደበታዊ መብጽዓታት "ጉቦ" ክትገብር ወይ ክትዋዳደር ከይፈተነት ንልዑላውነት ኣምላኽ ትኣምኖ (መክብብ 5፡2,5)። 3. ታሪኽካ ምፍላጥን ኣብ ሓቂ ደው ምባልን እቲ ትምህርቲ፦ ይፍታሕ ኣረሜናዊ ተዋጋኢ ጥራይ ኣይነበረን፤ ብዛዕባ ታሪኽ እስራኤልን ኣምላኽ ምስቶም ኣብ ከባቢኦም ዝነበሩ ኣህዛብ ዝገበሮ ኪዳንን ዓሚቝ ፍልጠት ነበሮ። ቅድሚ ናብ ዓመጽ ምምላሱ ዲፕሎማሲን ታሪኻዊ ሓቅን ተጠቒሙ። ኣተገባብራ፦ ኣብ ሓቂ ቃል ኣምላኽን ታሪኻዊ ክውንነትን መሰረት ግበሮ። መሰረት እምነትካ ምፍላጥካ ንነቐፍቲ ክትምልስን ግርጭታት ብጥበብ ክትፈትሕን ኣንጻር ናይ ሓሶት ክስታት ክትጸንዕን የኽእለካ። 4. ኣዕናዊ ባህሪ ትዕቢትን ቀቢላውነትን። እቲ ትምህርቲ፦ ኤፍሬማውያን ብውጉእ ትዕቢትን ቅንእን ቀቢላዊ ርእሰ-ምትእምማንን ተደሪኾም እዮም፣ ውጽኢቱ ድማ ትርጉም ኣልቦ ውግእ ሓድሕድ ኮይኑ ህይወት ዓሰርተታት ኣሽሓት እስራኤላውያን ኣጥፊኡ። ኣተገባብራ፦ ትዕቢትን ንኣሽቱ ንሕንሕታትን ኣብ መንጎ ኣመንቲ (ወይ ኣብ ውሽጢ ማሕበረሰባትን ስድራቤታትን) ንሓድነት ካብ ውሽጢ የጥፍእ እዩ። መን ክብሪ ወይ ክብሪ መን ይረክብ ኣብ ክንዲ እንበኣስ ንመንግስቲ ኣምላኽን ንሓድሕዳዊ ምድግጋፍን ቀዳምነት ክንህቦ ይግባእ።
5
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
5. ጉድለት ዘለዎ ሰብኣዊ መሳርሒታትን መለኮታዊ ጸጋን። እቲ ትምህርቲ ፡ ይፍታሕ ኣብ ኣዳራሽ እምነት ሓድሽ ኪዳን ተዘርዚሩ ኣሎ (እብ 11፡32)፡ ገና ህይወቱ ብኸቢድ ጉድለታት፡ ብሃውሪ ውሳኔታትን ኣረሜናዊ ውግእ ቀቢላታትን ዝተለለየት እያ ነይራ። ኣተገባብራ፦ ኣምላኽ ብስቡራትን ዘይፍጹማትን ሰባት ኣቢሉ እዩ ዚዓዪ። ሕማቕ ምርጫታትና ጌና መሪር ምድራዊ ሳዕቤን ክሕዝ ከሎ፡ ጸጋ ኣምላኽ ግን ዋላ እቲ ልቢ ኣብ ዙርያ ወሰናስን ረሳሕ ኣብ ዝኾነሉ እዋን፡ ንሓደ ፍቓደኛ ልቢ ክብጀዎ ይኽእል እዩ።
ይፍታሕ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ኣብ እብራውያን 11 —መብዛሕትኡ ግዜ "ኣዳራሽ እምነት" ተባሂሉ ዝጽዋዕ—የፍታሕ ኣብ መንጎ ዓበይቲ ዋዕሮታትን ጀጋኑን መጽሓፍ ቅዱሳዊ ታሪኽ ዘይተጸበየቶን ክቡርን ምጥቃስ ይረክብ። ኣብ ታሪኹ ኣብ መሳፍንቲ ተመዝጊቡ ዘሎ ዘሕዝን ውጽኢትን ሞራላዊ ዘይንጹርነትን ኣብ ግምት ብምእታው፡ ኣብዚ ምዕራፍ እዚ ምእታዉ፡ ሓድሽ ኪዳን ንእምነትን ጸጋን ዘይፍጽምና ደቂ ሰባትን ብኸመይ ከም ዝርእዮ ዓሚቝ ርድኢት ይህብ። 1. ዮፍታሕ ኣብ እብራውያን 11 ዝረኣየሉ ቦታ እብራውያን 11፡32–34 ተጠቒሱ ኣሎ ። "ብዛዕባ ጌዴዎንን ብዛዕባ ባራቅን ብዛዕባ ሲምሶንን ብዛዕባ ይፍቴን [ የፍታህ]፡ ብዛዕባ ዳዊትን ሳሙኤልን ብዛዕባ ነብያትን ክነግር ግዜ ኣይሰኣነኒ እዩ እሞ፡ ብእምነት መንግስታት ዘግዝኡ፡ ጽድቂ ዝፈጸሙ፡ ተስፋ ዝረኸቡ፡ ኣፍ ኣናብስ ዝዓገቱ፡ ዓመጽ ሓዊ ዘጥፍኡ፡ ካብ ወሰን ሓዊ ዘምለጡ፡ ካብዚ ንላዕሊ እንታይ ክብል እየ።" እቲ ሴፍ ካብ ድኻም ተበጊሱ ሓያል ኮይኑ፣ ኣብ ውግእ ጅግና ኮይኑ፣ ንሰራዊት ወጻእተኛታት ንምህዳም ተገልበጠ።" 2. ቁልፊ ርድኢታት ብዓይኒ ሓድሽ ኪዳን ሀ/ ኣብ መንጎ ጉድለት ዘለዎ ሰብኣውነት ኣፍልጦ ዝረኸበት መጽሓፍ መሳፍንቲ ኣብ እስራኤል መንፈሳዊ ውድቀት ዘጋጠመሉ እዋን እያ እትገልጽ፣ ህይወት ዮፍታሕ ድማ ካብ ጽሩይ ወይ ምቹእ ኰይኑ ርሒቓ እያ ነይራ። ዘይሕጋዊ ቆልዓ፡ ስደተኛ፡ መራሒ "ከንቱ ሰባት" ከምኡ'ውን ብህጹጽ ቃል ዝኣተወ ብትራጀዲ ዝዛዘመ ተዋጋኢ እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር እብራውያን 11 ኣብ ሞራላዊ ፍጽምና ተመርኲሱ ቅዱሳን ኣይዝርዝርን፤ ኣብ እምነት ተመርኲሱ ይዝርዝሮም ። ጸሓፊ ሓድሽ ኪዳን ዮፍታሕ ንእስራኤል ክቃለስ ኣብ ኣምላኽ እምነት ዝገበረላ ህሞት ንምጉላሕ ነቲ ማሕበራዊ ጸለመን ከቢድ ድሕረ ባይታኡን ውልቃዊ ጌጋ ስጉምትታትን ዕሽሽ ይብል። እግዚኣብሔር ኣብ ሓዲሽ ኪዳን ዝሃቦ ናእዳ ሱር ኣብኡ ምትእምማን እምበር ካብ ሰብኣዊ መንቅብ ኣልቦነት ዝብገስ ኣይኮነን። ለ "ካብ ድኽመት ተደልዲሎም"። እብራውያን 11፡34 ንተመኩሮ ብዙሓት ደያኑ ብሓጺሩ "ካብ ድኻም ተደልደሉ" ብዝብል ሓረግ ትገልጾ። ድኻም ይፍታሕ፦ ብናይ ገዛእ ርእሱ ኣሕዋቱ ዝተባረረ ውጹእ ኮይኑ ጀሚሩ (መሳ 11፡2) ባህላዊን ክቡርን መስመር ወለዶ ኣይነበሮን። ሓይሊ እግዚኣብሔር፦ መንፈስ ጎይታ ኣብ ልዕሊኡ ምስ መጸ (መሳ 11፡29) ባህርያዊ ጉድለቱን ማሕበራዊ ስደቱን ናብ መንፈሳዊ ስልጣንን ወተሃደራዊ ምድሓንን ተቐይሩ።
6
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
ምትእስሳር ሓድሽ ኪዳን፦ እዚ ብቐጥታ ምስቲ ኣብ 2ቆሮ 12፡9 ዘሎ ስነ-መለኮት ጳውሎስ ዝሰማማዕ እዩ ( "ጸጋይ ይኣኽለካ፡ ሓይለይ ብድኻም ፍጹም ይኸውን" )። ሐ.ብቃላውን ስነ መለኮታውን ምእማን ዝረአ እምነት ዮፍታሕ ምስ ኣሞናውያን ቅድሚ ምውጋኡ ኣብ ታሪኽ እስራኤል ዝተመስረተ ነዊሕ ዲፕሎማስያዊ ምልውዋጥ ተጸሚዱ እዩ (መሳ 11፡12-27)። እግዚኣብሄር ኣምላኽ እስራኤል ነታ ምድሪ ንህዝቡ ከም ዝሃባ ብትብዓት ኣዊጁ "እግዚኣብሄር ፈራዲ ሎሚ ኣብ መንጎ ደቂ እስራኤልን ደቂ ዓሞንን ይፍረድ" ኢሉ ኣረጋጊጹ። ፡ ኣምላኽ ጥራይ ልዑል ፈራድን ኣብ ልዕሊ መንግስታት ደቂ ሰባት ልዑላን ምዃኑ ብምእማኑ እዩ ተራእዩ . ኣብ እብራውያን 11:33 እዚ መዳይ እምነት እዚ ንመንግስታት ምግዛእን ኣብ ውግእ ጅግንነትን ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ . መ.ሓይሊ ኪዳን ጸጋ ኣብ እብራውያን 11 ከም በዓል ይፍታሕ፡ ሲምሶንን ጊዴዎንን ዝኣመሰሉ ኣሃዛት ምእታዎም፡ ንሓደ ዓቢ ቴማ ሓድሽ ኪዳን ዘጉልሕ እዩ፡ ንሱ ድማ ተበጃዊ ጸጋ . ድሕነትን ሞገስ ኣምላኽን ኣብ ጽሩይ ኣፈጻጽማ ዝምርኰስ እንተ ዀይኑ፡ ይፍታሕ ኣብቲ ዝርዝር ኣይምኣተወን። ምሕዋሱ ናብ መልእኽቲ ወንጌል ንቕድሚት ዘመልክት እዩ- እግዚኣብሄር ብዝተሰብሩን ዕግርግርን ዘይፍጹማትን ሰባት ኣቢሉ ብጽግዕተኛነት ናብኡ ዝምለሱ ሰባት ከም ዝሰርሕ እዩ። 3. ትረኻ ብሉይ ኪዳን ምስ ጽማቕ ሓድሽ ኪዳን ምውድዳር ትኹረት ብሉይ ኪዳን (መሳፍንቲ 11–12)
ትኹረት ሓድሽ ኪዳን (እብራውያን 11)
ታሪኻውን ሰብኣውን ክውንነት ፡ ውጽእ ዝበለ ኩነታት፡ ተሪር ዲፕሎማሲ፡ ቅልጡፍ መብጽዓ፡ ዘሕዝን ክሳራ፡ ሲቪላዊ ባእሲ።
መንፈሳዊ ሓቂ፦ ዓወት ብምትእምማን፡ ድኽመት ብምስዓር፡ ኣብ ሓይሊ ኣምላኽ ምጽጋዕ።
ኣተኩሮ፡- ሰብኣዊ ዝተሓላለኸነትን ዕግርግር ዘመነ ቀቢላ እስራኤልን።
ኣተኩሮ፦ ኣብ ከቢድ ኩነታት ብሓቀኛ እምነት ዝሰርሕ ሓይሊ ኣምላኽ።
ትምህርቲ ፡ ዘይተሓሰበ ሳዕቤን ናይ ዕሽነት ቃላትን ዝተበታተነ ስርዓታት ደቂ ሰባትን።
ትምህርቲ፡- ነቶም ኣብ እግዚኣብሔር ዝውከሉ ውግኣቶም ክዋግኡ ዝወሃብ ዘለኣለማዊ ክብሪ።
ኣተገባብራ ህይወት ብዓይኒ ሓድሽ ኪዳን እግዚኣብሄር ብዝኸፍአ ጌጋታትካ ኣይገልጸካን እዩ፦ ዮፍታሕ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ዝዝከር ብእምነት ኣብ ሓይሊ ኣምላኽ ከናግፍ እምበር በቲ ዘሕዝን ሃንደበታዊ መብጽዓኡ ኣይኮነን። ብክርስቶስ ሕድሪኻ ብእምነትን ጸጋ ኣምላኽን እምበር ብሕሉፍ ጌጋታትካ ኣይቅረጽን።
7
ይፍታሕ እቲ ጊልዓዳዊ
እምነት ኣብ ዘይፍጹም ዘመን ትሰርሕ፦ ዮፍታሕ ብስነ ምግባራዊ መዳይ ህውከት ኣብ ዝነበረሉ እዋን እዩ ዚነብር ነይሩ፣ ኰይኑ ግና፡ ገና ኣብ ኣምላኽ ይውከል ነበረ። ሓቀኛ እምነት ንኸተርኢ ፍጹም ሃዋህው ኣየድልየካን እዩ። ኣብቲ መሳርሒ ጥራይ ዘይኮነስ ኣብቲ መድሓኒ ኣተኩር፦ ይፍታሕ ኣብ እብራውያን 11 ምእታዉ ናይ መወዳእታ ናብ ኣምላኽ ዘመልክት እዩ- እቲ ንደኹማት ደቂ ሰባት መብጽዓታቱ ንኽፍጽሙ ሓይሊ ዝህብ ሓቀኛ ጅግና መጽሓፍ ቅዱስ።
8