ከመይ ጌርና ሩዝ ብኢድና ነልምዕ ደረጃ ብደረጃ (መስርሕ ሕርሻ ካብ ተኽሊ ክሳብ ቀውዒ) ጻዕሪ ስራሕ፡ ወይስ ምሕራስ ኣይትጸልእ፡ . እቲ ልዑል ዝሰርዖ። መክብብ 7፡15 ጻዕዳ ሩዝ ምሉእ ብምሉእ ብኢድ ምፍራይ-ካብ ብኣጻብዕ ዝቑጸሩ ዘርኢ ክሳብ ኣብ ጻሕሊኻ ዘሎ ውዱእ እኽሊ-ከከም ዓይነት ሩዝ ብግምት ካብ 3 ክሳብ 5 ኣዋርሕ ዝጸንሕ ብዕምቆት ባህላዊ፡ ጉልበት ዝሓትት መስርሕ እዩ።
1. ምድላውን ምብቋልን ዘርኢ
ቅድሚ ምትካልካ ዘርእኻ ጥዑይን ንኽበቁል ድሉውን ምዃኑ ከተረጋግጽ ኣለካ። ፈተነ ምሕንባስ፦ ዘርኢ ሩዝካ ኣብ ባልጃ ጽሩይ ማይ (ወይ ጨው ማይ) ኣጥሕሎ። ባዶ ወይ ቆፎ ስለ ዝኾነ፡ ናብ ላዕሊ ዝንሳፈፍ ዝኾነ ዘርኢ ንቕልቅሎምን ደርብዮምን። ክሳብ ታሕቲ ዝጥሕሉ ጥዑያት ዘርኢ ምሓዝ።
1
ነቲ ልዑል ዝሰርዖ ጻዕሪ ጻዕሪ ወይ ምሕራስ ኣይትጽላእ። መክብብ 7፡15
ምጥላቕን ምሕቃቕን፦ ነቲ ጥዑይ ዘርኢ ኣብ ጽሩይ ማይ ን 24 ሰዓታት ምጥላቕ . ብድሕሪኡ ነቲ ማይ ኣፍሲስና ነቲ ርጥብ ዝበለ ዘርኢ ኣብ ጽላል ዘለዎ መትሓዚ ኣቐምጦ ወይ ድማ ኣብ ርጥብ ዝበለ ሳእኒ ንተወሳኺ 24 ክሳብ 36 ሰዓታት ጠቕልሎ ክሳብ ቅድሚ ምብቋል (ደቀቕቲ ጻዕዳ ሱር ክወጹ ክጅምሩ እዮም)።
2. ምድላው መሬትን ምትካልን
ሩዝ ኣብ መጀመርታ ደረጃኡ ጥንቁቕ ምሕደራ ማይን ሓመድን የድልዮ። ዓራት መዋእለ ህጻናት፦ ንእሽቶ ቁራጽ ሓመድ (ብግምት ሓደ ዓስራይ ዕብየት ናይቲ ቀንዲ ትኽለሉ ቦታ) ንገድፎ። ቅድሚ ምብቋል ዘርእኻ ብማዕረ ኣብዚ ርጥብ ዝበለ ዓራት ዘርኢ ሓረስ፣ ኣመዓራሪ፣ ፈነወ ፈልሲታት ከተዕቢ። ቀንዲ ምድላው ግራት፦ ፈልሲታትካ ኣብ መዋእለ ህጻናት ንኣስታት 20 ክሳብ 25 መዓልታት ክዓብዩ ከለዉ፡ ነቲ ቀንዲ ግራትካ ካብ 2 ክሳብ 3 ግዜ ሓሪስካን ሓሪስካን ነቲ ሓመድ ምብታኽ። ነቲ ግራት ብውሑዳት ሴንቲ ሜተር ማይ ኣዕለቕሊቕካ ነቲ ሓመድ ዕንክሊል (ናብ ልስሉስን ልሙጽን ጭቃ ምሕዋስ)፣ ድሕሪኡ ኣብ ዙርያ እቲ ትሑት መንደቕ ጭቃ (ቡንድስ) ምህናጽ ማይ ንምዕቃብ። ምትካል፦ ነቶም 20 መዓልቲ ዝዕድሚኦም ፈልሲታት ካብቲ መዋእለ ህጻናት ቀስ ኢልካ ስሒብካ፡ ነቲ ጭቃ ካብ ሱሮም ሓጺብካ፡ ምጥቕላል። ናብቲ ዕንክሊል ዝበለ ቀንዲ ግራት ብምኻድ ኣብ ነፍሲ ወከፍ "ጎቦ" ካብ 2 ክሳብ 3 ፈልሲታት ናብቲ ጭቃ ብኢድካ ደፍእ፣ ብግምት 20 ሴንቲ ሜተር ርሕቀት ኣለካ።
3. ምሕደራን ምእካብን ዝራእቲ
ማይን ፃህያይን፦ ኣብ እዋን ተኽሊ ኣብ ግራት ዕምቆት ፃህያይ ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ንምዕፋን ዓሚቕ ማይ (ካብ 2 ክሳብ 5 ሴንቲ ሜትር) ምሕላው። ጻህያይ እንተተራእዩ ድሕሪ ምትካል ኣብ ከባቢ 3ን 5ን ሰሙን ብኢድ ስሓቦ።
2
ነቲ ልዑል ዝሰርዖ ጻዕሪ ጻዕሪ ወይ ምሕራስ ኣይትጽላእ። መክብብ 7፡15
ምፍሳስ ማይ፦ ቅድሚ ቀውዒ ካብ 7 ክሳብ 10 መዓልታት ኣቢሉ-እኽሊ ወርቃዊ ብጫ ምስ ኰነን እቲ ግራት ምስ ተዳለወን-እቲ ሓመድ ምእንቲ ክነቅጽ፡ ኩሉ ዝተረፈ ማይ ካብቲ ግራት ኣፍስሶ። ምእካብ፦ ኣስታት 80–85% ካብቲ እኽሊ ሓሰር ሕብሪ ምስ ረኸበ፡ ነቲ ብሱል ቆጽሊ ሩዝ ብግምት ካብ 15 ክሳብ 25 ሴንቲ ሜተር ልዕሊ መሬት ምቑራጽ ብኢድ ማዕጺድ ምጥቃም። ነቲ ዝተቖርጸ ቆጽሊ ንሓጺር እዋን ኣብ ጸሓይ ኣንብርዎ ቁሩብ ክነቅጽ።
4. ምሕራድ፣ ምሕቃቕን ብኢድ ምፍሓርን
ጣፍ (ኣብ ተሪር ቆርበት ዝተዓጽወ ረሳሕ ሩዝ) ይተርፈካ ። ነዚ ናብ ዝብላዕ ጻዕዳ ሩዝ ንምቕያር ሰለስተ ናይ መወዳእታ ስጉምትታት ይሓትት፤ ምሕራድ፦ እኽሊ ካብቲ ሓሰር ብኢድካ ምፍላይ። ነዚ ክትገብሮ ትኽእል ነቲ ቆጽሊ ሒዝካ ብሓይሊ ኣብ ዕንጨይቲ መሕረዲ ወይ ኣብ ውሽጢ ዓቢ ዕንጨይቲ ሳንዱቕ ብምውቃዕ። Winnowing & Drying: ነቲ ዝተሓርደ እኽሊ ካብ ቁመት ንፋስ ኣብ ዘለዎ መዓልቲ ኣፍስሶ፣ ወይ ድማ ጸፍሒ ዝተሰፍየ መሶብ ተጠቐም፣ ንፋስ ቀሊል ሓሰር፣ ሓመድን ባዶ እኽልን ንኽነፍስ። ነቲ ጽሩይ ጣፍ ኣብ መንጸፍ ወይ ጽሩይ ኮንክሪት መሬት ኣብ ትሕቲ ጸሓይ ን2 ክሳብ 3 መዓልታት ዝርግሖ፣ ትሕዝቶ ርስሓት ናብ ኣስታት 13–14% ክሳብ ዝወርድ ብተደጋጋሚ ምዝዋር። ብኢድ ምፍሓር (ምድብዳብ)፦ ነቲ ዝነቐጸ ጣፍ ኣብ ዓሚቝ ዕንጨይቲ ወይ እምኒ ሞርታር ኣቐምጦ። ከቢድ ዕንጨይቲ ዝሰርሖ መንኮርኮር ተጠቒምካ ነቲ እኽሊ ብህርመት ምህራም። ኣብ መንጎ እኽሊ፡ መንኮርኮርን ሞርታርን ዝፍጠር ምትፍናን ነቲ ተሪር ደጋዊ ቆርበት ስንጥቕ ኢሉ ክኸፍቶን ነቲ ውሽጣዊ ንጣብ ብራን ክሕጸቦን እዩ። ናይ መወዳእታ ጽሬት፦ በብእዋኑ ነቲ ዝተሃርመ ምትሕውዋስ ስሒብካ ነቲ ፍንጭሕ ዝበለ ሳጹንካ ተጠቒምካ ነቲ ዝተቐንጠጠ ቆርበት ንፋስ ኣውጽኣዮ፣ ነቲ ጽሩይን ንጹህን ጻዕዳ ሩዝ ፍረታት ካብ ዝኾነ ዝተረፈ ፍርስራስ ወይ ዝተሰብረ ቁራጽ ፈሊኻዮ።
ወሳኒ ተራ ሩዝ ኣብ ዓለማዊ ውሕስነት መግቢ ሩዝ ካብ ቀንዲ መግቢ ንላዕሊ ኣዝዩ ዝዛይድ እዩ፤ መሰረታዊ ዓንዲ ዓለማዊ ውሕስነት መግቢ፡ ቁጠባዊ ምርግጋእን ማሕበራዊ ጽቡቕ ሂወትን እዩ። ንልዕሊ ፍርቂ ህዝቢ ዓለም ምምጋብ፡ ምህላዉ፡ ብተመጣጣኒ ዋጋኡን ምርግጋእ ምፍራይን፡ ብቢልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ካብ ጥሜትን ድኽነትን ክሃድሙ ይኽእሉ ድዮም ኣይክእሉን ብቐጥታ ይውስን።
1. ሰፊሕ ጽግዕተኛነት ካሎሪን ኣመጋግባን።
3
ነቲ ልዑል ዝሰርዖ ጻዕሪ ጻዕሪ ወይ ምሕራስ ኣይትጽላእ። መክብብ 7፡15
ዓለማዊ ዝርገሐ፦ ብዓለም ደረጃ ልዕሊ 3.5 ቢልዮን ሰባት -ብብዝሒ ኣብ መላእ ኤስያ፡ ግን ከኣ እናወሰኸ ኣብ ገለ ክፋል ኣፍሪቃን ላቲን ኣመሪካን-ብውሑዱ 20% ካብቲ መዓልታዊ ዝወስድዎ ካሎሪ ኣብ ሩዝ ይምርኮሱ። መሰረት ጸዓት፦ ሩዝ ከም ጽዑቕ ምንጪ ካርቦሃይድሬት መጠን፡ ቅጽበታውን ተበጻሒን ጸዓት ስለ ዝህብ፡ ዝተፈላለየ ምርጫታት መግቢ ድሩት ክኸውን ዝኽእል ትሑት ኣታዊ ዘለዎም ህዝቢ ኣዝዩ ኣገዳሲ ይገብሮ። ዓቕሚ ንኣሽቱ መኣዛታት፦ ኪኖ መሰረታዊ ጸዓት፡ ከም ባዮፎርቲፋይድ ሩዝ ዝኣመሰሉ ዘመናዊ ምዕባለታት (ከም ንዝዓበዩ ቪታሚናትን ማዕድናትን ዝዓብዩ ወይ ዝተሃንጹ ዓይነታት)፡ ሩዝ ኣብ ምምካት ሕቡእ ጥሜትን ሕጽረት ኣመጋግባን ዘለዎ ተራ የጉልሑ።
2. ቁጠባዊ መነባብሮን ምርግጋእ ገጠርን ሕርሻ ንኣሽቱ ሓረስቶት፦ ምልማዕ ሩዝ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ኣማኢት ሚልዮናት ንኣሽቱ ሓረስቶት ከም ቀንዲ ምንጪ ኣታዊን ስራሕን ኮይኑ የገልግል፣ ብዙሓት ካብኣቶም ኣብ ንኣሽቱ መሬት ዝሰርሑ እዮም። ቁጠባ ገጠር፦ ኣብ ዓበይቲ ኣፍረይቲ ዞባታት፡ ምሉእ ቁጠባ እቲ ከባቢ፡ ማለት ምትካል፡ ምእካብ፡ ምፍሓር፡ መጓዓዝያን ንግዲ ችርቻሮን ዝሽፍን፡ ኣብ ዙርያ ሰንሰለት እሴታት ሩዝ ይዘውር። ዓለማዊ ንግዲ፦ ሩዝ ብብዝሒ ዝሽየጥ ኣህጉራዊ ሸቐጥ ኮይኑ፡ ካብ ዓበይቲ ኣቕረብቲ ዝመጽእ ምልውዋጥ ሰደድ ድማ ኣብ ምርግጋእ ዓለማዊ ዕዳጋ መግቢ ብቐጥታ ጽልዋ ኣለዎ።
3. ማሕበረ-ፖለቲካዊ ምርግጋእን ምቁጽጻር ዋጋን ምክልኻል ቅልውላው መግቢ፦ ሩዝ ኣብ ከተማን ገጠርን ንዝርከቡ ሰራሕተኛታት ቀንዲ መግቢ ስለዝኾነ፡ ሃንደበታዊ ወሰኽ ዋጋኡ ብቕጽበት ከቢድ ዘይውሕስነት መግብን ዋጋታት ንብረትን ከስዕብ ይኽእል። ካብ ሲቪላዊ ናዕቢ ምውጋድ፦ ዘይርጉእ ዕዳጋታት ሩዝን ከቢድ ሕጽረትን ሰፊሕ ማሕበራዊ ዘይምርግጋእን ተቓውሞን ከለዓዕል ከም ዝኽእል ታሪኽ ብተደጋጋሚ ኣረጋጊጹ እዩ። ከም ሳዕቤኑ ድማ መንግስታት ንሩዝ ከም ስትራተጂካዊ ሃገራዊ ንብረት ይሕዝዎ፣ ብተደጋጋሚ ሃገራዊ መከላኸሊ ስቶክ ይዕቅቡን ንሰደድ ይቆጻጸሩን ንውሽጣዊ ህዝቢ ንምሕላው።
4. ንውሕስነት ሩዝ ዝገጥም ቁልፊ ጸቕጢ ንመጻኢ ውሕስነት ሩዝ ምቕጻል ተራእዩ ዘይፈልጥ መሰናኽላት የጋጥሞ፤ ለውጢ ክሊማ፦ ጽንኩር ፍጻመታት ኩነታት ኣየር፡ ዘይግመት ሞንሱን፡ ምውሳኽ ሙቐትን ምውሳኽ ጽፍሒ ባሕርን ንኣገደስቲ ሩዝ ዘፍርዩ ዲልታታት ሩባታት (ከም ደልታ ሜኮንግ) ኣብ ሓደጋ የእትዉ። ሕጽረት ማይ፦ ባህላዊ ሕርሻ ጣፍ ብፍሉይ ማይ ዝሓትት እዩ። ምውዳቕ ማይ ትሕተ-ምድሪን እናገደደ ዝኸይድ ዘሎ ድርቂን፡ ነቲ ሕጂ ዘሎ ኣሰራርሓ መስኖ ንኽቕጽል ኣጸጋሚ ይገብሮ። ዕብየት ብዝሒ ህዝቢ፦ ዓለማዊ ጠለብ መግቢ እናወሰኸ ይኸይድ ኣሎ፣ እዚ ድማ ኣብቲ እናነከየ ዝኸይድ ዘሎ ተሓራሲ መሬት ምህርቲ ንምዕባይ ቀጻሊ ሕርሻዊ ምህዞታት የድሊ።
4