Яхшы самареяле Лүк 10:25-37 25 Шунда бер канунчы торып басты һәм Аны сынап: «Остаз, мәңгелек тормышны мирас итеп алу өчен миңа нәрсә эшләргә кирәк?» – дип сорады. 26 Гайсә аңардан: « Канунда нәрсә язылган? Син аны ничек укыйсың?» – дип сорады. 27 Ул җавап бирде: «Раббыңны бөтен йөрәгең, бөтен җаның, бөтен көчең һәм бөтен акылың белән ярат, якыныңны үзеңне яраткан кебек ярат». 28 Гайсә аңа: « Син дөрес җавап бирдең; шулай эшлә, һәм син яшәрсең», – диде. 29 Әмма ул үзен акларга теләп, Гайсәдән: «Ә минем якыным кем соң?» – дип сорады. 30 Гайсә җавап бирде: « Бер кеше Иерусалимнан Әрихәгә барганда юлбасарлар кулына эләккән. Алар аның киемнәрен салдырып, җәрәхәтләп, үле килеш калдырып киткәннәр. 31 Шул юлдан очраклы рәвештә бер рухани төшә һәм аны күргәч, юлның икенче ягына чыгып, үтеп китә. 32 Шулай ук бер левиле дә шул урында булганда, аңа карап, юлның икенче ягына чыгып киткән. 33 Әмма бер самареяле юлда бара иде һәм аның янына килеп җитә. Ул аны күргәч, аңа кызгана. 34 Ул аның янына килеп, яраларын май һәм шәраб сибеп бәйләгән, аннары аны үз атына утырткан, кунакханәгә алып килгән һәм аның турында кайгырткан. 35 Икенче көнне ул киткәч, ике динар чыгарып, хуҗага бирде һәм: «Аның турында кайгырт, күбрәк акча сарыф итсәң, мин кире кайткач сиңа түләрмен», – диде. 36 Син уйлыйсың, бу өч кешенең кайсысы караклар кулына эләккән кешенең якыны булган? 37 Ул болай диде: «Аңа шәфкать күрсәткән кеше». Шуннан соң Гайсә аңа: « Бар, син дә шулай эшлә», – диде. Яхшы самареяле турындагы хикәя (Лүк 10:25–37) - Гайсәнең иң танылган гыйбрәтле хикәяләренең берсе. Ул чын мәхәббәт, мәрхәмәт һәм чын күрше булу нәрсә аңлата икәнлеге турында тирән аңлатма бирә. Монда хикәянең шигырьләр буенча кыскача анализы, аннары төп сабаклар һәм гамәли кулланылыш бирелгән.
1
Яхшы самареяле
Шигырьләр буенча шигырьләргә бүленеш Лүк 10:25–28 — Закон иясенең сынауы һәм Бөек әмерләр 25 нче шигырь: Муса канунын өйрәнүче бер юрист Гайсәне сынап карарга тора һәм мәңгелек тормышны мирас итеп алу өчен нәрсә эшләргә тиешлеген сорый. 26 нчы шигырь: Гайсә сорауны Изге Язмаларга кире кайтарып җавап бирә, юристтан Канунны ничек укуын сорый. 27 нче шигырь: Юрист төгәл җавап бирә, Канунны ике төп принципка кыскача аңлата: Аллаһыны бөтен йөрәгең, җаның, көчең һәм акылың белән ярату һәм якыныңны үзеңне яраткан кебек ярату (Канун 6:5 һәм Левит 19:18 гә сылтама белән). 28 нче шигырь: Гайсә аның җавабын мактый, моның тормыш китерәчәген әйтә. Лүк 10:29–32 — Көтелмәгән хәлләр һәм көтелмәгән кешеләр 29 нчы шигырь: Үзен акларга яки үз вазифасының күләмен чикләргә тырышып, адвокат: "Ә минем күршем кем соң?" - дип сорый. 30 нчы шигырь: Гайсә гыйбрәтле хикәяне башлый. Иерусалимнан Әрихәгә текә, куркыныч юлдан барган бер кеше караклар кулына эләгә. Алар аның киемнәрен салдырып, каты кыйныйлар һәм яртылаш үле хәлендә калдыралар. 31 нче шигырь: Шул ук юлдан рухани килә. Яраланган кешене күреп, ул каршы якка чыга һәм юлын дәвам итә. 32 нче шигырь: Аннары бер левит (гыйбадәтханә хезмәткәре) килә. Ул яраланган кешегә карый, ләкин рухани кебек үк, икенче якка күчә һәм үтеп китә. Лүк 10:33–35 — Шәфкатьле самареяле 33 нче шигырь: Шул чордагы күп яһүдләр тарафыннан бик җирәнелгән һәм читләштерелгән төркем әгъзасы булган самареяле юлдан килә. Яралы кешене күргәч, ул тирән кызгану хис итә. 34 нче шигырь: Самареяле турыдан-туры бу кешегә бара, аның яраларын бәйләп, май һәм шәраб белән дәвалый (ул чорның гадәти дару ысулы), аны үз хайванына утырта, кунакханәгә алып килә һәм төн буе аның турында кайгырта. 35 нче шигырь: Икенче көнне самареяле кунакханә хуҗасына өстәмә хезмәт күрсәтү өчен ике пенс (денарий) бирә, кире кайтып, өстәмә чыгымнарны капларга вәгъдә бирә. Лүк 10:36–37 — Гамәли нәтиҗә 36 нчы шигырь: Гайсә баштагы сорауны борып, адвокаттан өч сәяхәтченең кайсысы корбанның күршесе булып эшләгәнен сорый. 37 нче аять: «Самареяле» дип әйтергә батырчылык итә алмаган юрист: «Аңа шәфкать күрсәткән кеше», – дип җавап бирә. Гайсә аңа боерык бирә: « Бар, син дә шулай эшлә » .
Төп дәресләр һәм тормыш кулланылышы "Күрше" төшенчәсен яңадан билгеләү: Күрше булу географик, этник яки социаль чикләр белән түгел, ә мохтаҗ булган һәркемгә мәхәббәт һәм мәрхәмәт күрсәтергә әзер булу белән билгеләнә. Традицияләргә карата шәфкатьлелек: Дини белем яки социаль статус актив мәхәббәтсез бернәрсә дә аңлатмый. Рухани да, левит та дини сафлыкны яки уңайлылыкны кешелек хисабына саклаганнар.
2
Яхшы самареяле
Гамәлгә юнәлтелгән мәхәббәт: Чын мәхәббәт гамәли һәм кыйммәтле гамәлләр таләп итә. Самареяле чит кешене терелтү өчен үз вакытын, ресурсларын, иминлеген һәм шәхси юанычын корбан иткән. Тискәре карашларны җиңү: Ярдәм һәм яхшылык еш кына көтелмәгән чыганаклардан килә. Бу гыйбрәтле хикәя безне җәмгыять карашларыннан читтәрәк карарга һәм һәркемдә кешелеклелекне күрергә чакыра.
Яһүдләр һәм самариялеләр арасындагы тарихи нигез Беренче гасырда яһүдләр һәм самариялеләр арасындагы дошманлык гади социаль көндәшлек кенә түгел иде; ул этник төркемнәргә, сәясәткә һәм төп дини ышануларга нигезләнгән, гасырлар дәвамында тамыр җәйгән аерма иде. Лүк 10 дагы Гайсәнең тыңлаучыларының хикәя герое итеп самареялене күрсәтүен ишеткәч ни өчен шаккатканнарын тулысынча аңлау өчен, бу низагның ничек барлыкка килгәнен аңларга кирәк.
1. Тарихи бүленеш: бүленгән килеп чыгышлар Ассирия яулап алуы (б.э.к. 722 ел): Ассирия империясе Төньяк Исраил патшалыгын (Самария) яулап алгач, күп кенә исраиллеләрне депортацияләгән һәм чит ил халыкларын бу төбәккә күчергән. Катнаш нәсел: Чит ил күченүчеләре белән никахта калганнарның токымнары. Самареялеләр үзләрен төньяк кабиләләренең (Эфраим һәм Манашше) чын, өзлексез токымнары дип санасалар да, яһүд халкы аларны бозык "катнаш раса" яки этник сафлыкка да, тугры гыйбадәткә дә зыян китергән ярымканнар дип санаган.
2. Гыйбадәтханәне яңадан төзү һәм сәяси низаг Езра һәм Нихамига каршы тору (б.э.к. V гасыр): Яһүд сөргеннәре Бабылдан Иерусалимны һәм Икенче Гыйбадәтханәне торгызырга кайткач, самариялеләр бу проектка кушылырга тәкъдим иттеләр. Яһүд җитәкчеләре аларның ярдәменнән баш тарттылар, аларны дини яктан бозылган дип санадылар. Җавап: Моңа җавап итеп, самарияле җитәкчеләр Фарсы хөкүмәтенә Иерусалимны торгызуны кичектерергә һәм бозарга тырыштылар. Бу озакка сузылган сәяси каршылык тудырды.
3. Дини аерма: Гаризим тавы һәм Сион тавы Көндәш гыйбадәтханәләр: Иерусалим каршы чыккан самариялеләр, Шехем янындагы Гаризим тавында үз гыйбадәтханәләрен төзегәннәр , һәм бу Муса билгеләгән чын изге урын дип әйткәннәр. Бераз аерылып торган Изге Язмалар: Самареялеләр Изге Язмалар буларак бары тик Самарея Пентатухын (Мусаның беренче биш китабы) кабул иткәннәр, яһүд пәйгамбәрләрен, Язмаларын һәм Иерусалим гореф-гадәтләрен кире какканнар.
3
Яхшы самареяле
Самари гыйбадәтханәсенең җимерелүе (б.э.к. 110 ел): Хасмон чорында, яһүд баш рухание Яхъя Гиркан Самариягә бәреп кереп, Гаризим тавындагы Самари гыйбадәтханәсен җимергәч, киеренкелек иң югары ноктасына җитте. Бу җимерү буыннар арасында тирән үзара үпкәләрне ныгытты.
4. Гайсәнең хезмәте вакытында беренче гасыр чынбарлыгы Яңа Гаһед вакытына бу бүленеш көндәлек тормышка тәэсир иткән:
Урынны саклау һәм социаль дистанция: Галилея белән Яһүдия арасында сәяхәт итүче яһүд сәяхәтчеләре еш кына Самария территориясенә аяк басмас өчен, Иордан елгасы үзәне аша әйләнеп үткәннәр. Мәдәни мыскыллаулар: Яһүдне "самарилы" дип атау зур мыскыллау булган, аны еретик яки мөртәт дип атауга тиң (Яхъя 8:48 дә күрсәтелгәнчә). Гыйбадәтханәне пычрату вакыйгалары: Иосиф Флавийның тарихи хикәяләренә караганда, Гайсәнең яшь чагында, бер төркем самареялеләр Пасах бәйрәме вакытында Иерусалим гыйбадәтханәсенә яшерен рәвештә кеше сөякләрен сибеп, аны пычратканнар.
Ни өчен бу контекст гыйбрәтле хикәяне көчәйтә?
адвокат: «Ә минем күршем кем?» – дип сорагач , ул чик сызыгы көткән – бу «күрше» сүзе законга буйсынучы яһүд гражданнарына гына кагыла дигән раслау. Гайсә самариялене хикәя белән таныштырганда: Геройның шок факторы: Тыңлаучылар рухани, левит һәм Исраил гади кешесеннән торган хикәя триадасын көткәннәр. Өченче урынга җирәнгеч самареялене кую аларның мәдәни өметләрен тулысынча җимергән. Динамиканы кирегә борып: Яраланган яһүд гомере буе ант иткән дошманына таянырга тиеш иде. Күршеләр мәхәббәтен яңадан билгеләү: Гайсә мәрхәмәтнең тарихи үпкәләрне, тискәре карашларны һәм социаль чикләрне исәпкә алмавын исбатлады. Чын күршелек, килеп чыгышына карамастан, мохтаҗ булган һәркемгә шәфкатьле гамәлләр аша күрсәтелә.
Илаһи мәрхәмәтнең радикаль табигате һәм үз-үзеңне аклаучы легальизм Игелекле самареяле турындагы гыйбрәтле хикәя еш кына игелеклелек турында этик күрсәтмә буларак укыла, ләкин аның төп теологик тирәнлеге күпкә тирәнрәк. Бу өзектәге иң күренекле теологик темаларның берсе - Илаһи мәрхәмәтнең радикаль табигате һәм үз-үзеңне аклаучы легализм . Менә бу теманы өч үлчәмдә тикшерү:
1. Үз-үзеңне аклау һәм йөрәкне үзгәртү Диалог юридик һәм теологик бәхәс белән башлана:
4
Яхшы самареяле
Адвокатның нияте: 29 нчы шигырьдә адвокатның "Ә минем күршем кем?" дип сораганы ачык әйтелә, чөнки ул "үзен акларга теләгән". Ул үз бурычлары тирәсендә чик куярга мөмкинлек бирә торган төгәл юридик билгеләмә эзләгән - бу аның бурычы кайда тәмамлана һәм ул кайда яратудан туктарга мөмкин икәнен күрсәтә торган сызык. Теологик конфликт: Юрист тәкъвалыкны юридик чикләр исемлеге дип санаган. Гайсә тәкъвалыкны шартсыз мәхәббәттә чагылган йөрәк халәте дип яңадан сурәтли. Контраст: Чын тәкъвалыкны без үз бурычларыбызны ничек тар билгеләвебез белән түгел, ә Аллаһының мәрхәмәтен ничек киң таратуыбыз белән үлчәү мөмкин.
2. Шәфкатьсез йола сафлыгы иллюзиясе
Рухани һәм левитның катнашуы дини өстенлек турындагы мөһим теологик кисәтүне ассызыклый: Сафлык кануннары һәм мөһимрәк мәсьәләләр: Иске Гаһед кануны буенча, үлгән гәүдәгә кагылу руханины йола буенча пычрак иткән (Левитлар 21:1). Юлдагы корбан "яртылаш үлгән" булган (Лүк 10:30). Әгәр рухани яки левит туктап аны үлгән килеш тапса, алар йола буенча пычрану куркынычы астында булырлар иде, дини бурычларын өзәрләр һәм җәмгыятьтә тора алырлар иде. Урынсыз өстенлек: Алар әхлакый матдәдән өстенрәк ритуал күләгәсен куйганнар . Гайсә Инҗилләрдә мәхәббәт, мәрхәмәт һәм кеше тормышы ритуал протоколыннан өстенрәк дип өйрәтә (мәсәлән, шимбә көнне дәвалау). Теологик аңлау: Кешене газапларга мәҗбүр итү урынына, алардан саклый торган дин Аллаһының характерын чагылдырмый.
3. Иманның чын күрсәткече буларак шәфкатьлелек Гайсә юристның башлангыч соравының төп фикерен үзгәртә: Адвокат сорады:
Гайсә җавап бирде:
"Минем күршем кем?" (Игътибар: Минем мәхәббәтемне кем кабул итә ала?)
"Бу өч кешенең кайсысы аның күршесе булган?" (Игътибар: Мин нинди кеше?)
Актив мәрхәмәт: Самареяленең мәрхәмәте кыйммәткә төшкән, куркыныч һәм шартсыз булган. Ул куркыныч юлда үз иминлеген куркыныч астына куйган, үз маен һәм шәрабын кулланган, атыннан баш тарткан, акчасын туздырган һәм күбрәк түләр өчен кире кайтырга вәгъдә биргән. Аллаһының табигатен чагылдыру: Изге Язмалар теологиясендә шәфкать ( иврит телендә hesed , грек телендә eleos ) - бу кызгану хисе генә түгел; ул килешү нигезендәге, актив шәфкать. Самарияле үзен дошман дип санаган кешегә лаексыз мәрхәмәт күрсәтеп, Аллаһының рәхмәтенең образына әйләнгән.
5
Яхшы самареяле
Тарихи аллегорик аңлатма (Христологик караш) Чиркәү тарихы дәвамында, иртә теологлар (мәсәлән, Августин, Ориген һәм Златоуст) шулай ук гыйбрәтле хикәядә тирән христологик тема салынганлыгын күргәннәр: Егылган сәяхәтче: Гаделлектән мәхрүм ителгән һәм гөнаһ белән яраланган кешелек, егылган дөнья юлында яртылаш үле хәлдә калган. Рухани һәм Левит: Канун һәм Корбан китерү системасы, ул кешенең гөнаһ кылуын күзәтә алган, ләкин аны дәвалау яки коткару көче җитмәгән. Яхшы самареяле: Гайсә Мәсих үзе — дини идарә тарафыннан җирәнеп каралган, кире кагылган һәм чит кеше дип саналган, ләкин шул ук вакытта кешелекнең үлемгә дучар булган урынына турыдан-туры килә. Май, шәраб һәм кунакханә: Илаһи рәхмәт, Изге Рух һәм Чиркәү, Ул кайтканчыга кадәр дәвалану өчен изге урын. Төп тарихи контекст этик һәм килешү дәресе булса да, бу традицион христологик караш без башкаларга бары тик чын күңелдән мәрхәмәт күрсәтә алабыз дип ассызыклый, чөнки Мәсих безгә рухи яктан ярлы булганда беренче тапкыр чын күңелдән мәрхәмәт күрсәтте.
6