Сомарии нек Луқо 10:25-37 25 Ва инак, як шариатдон бархост ва Ӯро озмуда, гуфт: «Эй Устод, чӣ кор кунам, то ҳаёти ҷовидонӣ вориси он шавам?» 26 Ӯ ба вай гуфт: « Дар Таврот чӣ навишта шудааст? Ту чӣ тавр мехонӣ?» 27 Дар ҷавоб гуфт: «Худованд Худои худро бо тамоми дили худ ва бо тамоми ҷони худ ва бо тамоми қуввати худ ва бо тамоми ақли худ дӯст дор ва ёри худро мисли худат дӯст дор». 28 Ва ӯ ба вай гуфт: « Ту дуруст ҷавоб додӣ; чунин кун ва хоҳӣ зист». 29 Аммо ӯ, ки мехост худро сафед кунад, ба Исо гуфт: «Пас, ҳамсояи ман кист?» 30 Исо дар ҷавоб гуфт: « Як мард аз Ерусалим ба Ериҳӯ мерафт ва ба дасти дуздон афтод, ки либосашро кашида, маҷрӯҳ карданд ва ниммурда партофта рафтанд. 31 Тасодуфан коҳине аз он ҷо фуруд омад ва ӯро дида, аз тарафи дигари роҳ гузашта рафт. 32 Ҳамчунин як левизода, вақте ки дар он ҷо буд, наздик шуда, ӯро дид ва аз тарафи дигари роҳ гузашта рафт. 33 Аммо як сомарие, ки аз он ҷо мегузашт, ба ӯ наздик шуд ва ӯро дида, дилаш ба ӯ сӯхт. 34 Ва назди ӯ рафт ва захмҳояшро равған ва шароб рехта, баст ва ӯро ба марвориди худ савор кард ва ба меҳмонхонае овард ва аз ӯ нигоҳубин кард. 35 Рӯзи дигар, вақте ки рафт, ду динор бароварда, ба соҳиби хона дод ва ба ӯ гуфт: “Ба ӯ нигоҳубин кун ва агар аз ин зиёдтар харҷ кунӣ, вақте ки бармегардам, ба ту медиҳам”. 36 Ба фикри ту, кадоме аз ин се нафар ба он касе, ки ба дасти дуздон афтод, ҳамсоя буд? 37 Ӯ гуфт: «Ҳамон касе ки ба ӯ раҳм кард». Он гоҳ Исо ба вай гуфт: « Рав ва ту низ чунин кун». Қиссаи сомарии нек (Луқо 10:25–37) яке аз масалҳои машҳури Исо аст. Он тафсири амиқеро дар бораи муҳаббати самимӣ, раҳмдилӣ ва маънои воқеан ҳамсоя будан пешниҳод мекунад. Дар ин ҷо шарҳи оят ба оят оварда шудааст, ки дар он ривоят ҷамъбаст карда мешавад ва сипас дарсҳои асосӣ ва татбиқи амалӣ оварда шудаанд.
1
Сомарии нек
Тақсимоти оят ба оят Луқо 10:25–28 — Санҷиши ҳуқуқшинос ва аҳкоми бузург Ояти 25: Як ҳуқуқшинос (донишманди шариати Мусо) барои санҷидани Исо аз ҷояш бархоста, мепурсад, ки барои мерос гирифтани ҳаёти ҷовидонӣ чӣ кор бояд кунад. Ояти 26: Исо бо баргардонидани савол ба Навиштаҳои Муқаддас ҷавоб медиҳад ва аз шариатдон мепурсад, ки ӯ Тавротро чӣ гуна мехонад. Ояти 27: Шариатдон ба ин савол дақиқ ҷавоб медиҳад ва Шариатро ба ду принсипи асосӣ ҷамъбаст мекунад: дӯст доштани Худо бо тамоми дил, ҷон, қувват ва ақл ва дӯст доштани ёри худ (бо истинод ба Такрори Шариат 6:5 ва Ибодат 19:18). Ояти 28: Исо ҷавоби ӯро ситоиш карда, ба ӯ мегӯяд, ки ин кор ҳаёт мебахшад. Луқо 10:29–32 — Супориш ва шоҳидони ғайричашмдошт Ояти 29: Вакили дифоъ бо мақсади сафед кардани худ ё маҳдуд кардани доираи вазифааш мепурсад: «Ва ҳамсояи ман кист?» Ояти 30: Исо масалро оғоз мекунад. Марде, ки аз роҳи нишеб ва хатарнок аз Ерусалим ба Ериҳӯ мегузашт, қурбонии дуздон мешавад. Онҳо либосҳояшро кашида, сахт латукӯб мекунанд ва ниммурда мегузоранд. Ояти 31: Коҳине аз ҳамон роҳ мегузарад. Ӯ марди маҷрӯҳро дида, ба тарафи муқобил мегузарад ва ба роҳаш идома медиҳад. Ояти 32: Баъд аз он як левизода (ёрдамчии маъбад) меояд. Ӯ ба марди маҷрӯҳ нигоҳ мекунад, аммо мисли коҳин ба тарафи дигар мегузарад ва аз он ҷо мегузарад. Луқо 10:33–35 — Сомарии дилсӯз Ояти 33: Як сомарӣ — узви гурӯҳе аз яҳудиёни он замон — аз роҳ мегузарад. Ӯ марди маҷрӯҳро дида, ба ӯ ҳамдардӣ зоҳир мекунад. Ояти 34: Сомарӣ мустақиман назди он мард меравад, захмҳои ӯро мебандад, онҳоро бо равған ва шароб (табобатҳои маъмулии он замон) табобат мекунад, ӯро ба ҳайвони худ савор мекунад, ба меҳмонхона мебарад ва тамоми шаб аз ӯ нигоҳубин мекунад. Ояти 35: Рӯзи дигар сомарӣ ба соҳиби меҳмонхона ду пенс (динорӣ) медиҳад, то хароҷоти нигоҳубини минбаъдаро пӯшонад ва ваъда медиҳад, ки бармегардад ва ҳама гуна хароҷоти иловагиро пардохт мекунад. Луқо 10:36–37 — Хулосаи амалӣ Ояти 36: Исо саволи аввалро ба тарафи дигар гардонда, аз адвокат мепурсад, ки кадоме аз се сайёҳ ҳамчун ҳамсояи ҷабрдида амал кардааст. Ояти 37: Шариатдон ҷавоб медиҳад: «Он касе ки ба ӯ раҳм кард», ва наметавонад бигӯяд : « Рав ва ту низ ҳамин тавр кун » .
Дарсҳои асосӣ ва татбиқи онҳо дар зиндагӣ Аз нав муайян кардани "Ҳамсоя": Ҳамсоя будан на бо марзҳои ҷуғрофӣ, этникӣ ё иҷтимоӣ, балки бо омодагӣ барои нишон додани муҳаббат ва раҳм ба ҳар касе, ки ниёз дорад, муайян карда мешавад. Ҳамдардӣ бар анъана: Дониши динӣ ё мақоми иҷтимоӣ бе муҳаббати фаъол маънои кам дорад. Ҳам коҳин ва ҳам левизодагон покӣ ё роҳати диниро бо баҳои ҳамдардии инсонӣ нигоҳ медоштанд.
2
Сомарии нек
Муҳаббати ба амал нигаронидашуда: Муҳаббати ҳақиқӣ амали амалӣ ва гаронбаҳоро талаб мекунад. Сомарӣ вақт, захираҳо, бехатарӣ ва роҳати шахсии худро барои барқарор кардани шахси бегона қурбон кард. Бартараф кардани таассубҳо: Кӯмак ва некӣ аксар вақт аз манбаъҳои ғайричашмдошт сарчашма мегиранд. Ин масал моро водор мекунад, ки аз таассубҳои иҷтимоӣ фаротар равем ва инсониятро дар ҳар як шахс бубинем.
Заминаи таърихӣ байни яҳудиён ва сомариён Душманӣ байни яҳудиён ва сомариён дар асри як на танҳо як рақобати сабуки иҷтимоӣ буд; он як тафовути амиқ реша давонда, асрҳо боз дар заминаи қавмият, сиёсат ва эътиқодҳои асосии динӣ реша давонда буд. Барои фаҳмидани он ки чаро шунавандагони Исо дар Луқо 10 аз шунидани он ки як сомарӣ ҳамчун қаҳрамони ҳикоя тасвир шудааст, ҳайрон шуданд, фаҳмидани он ки ин низоъ чӣ гуна ба вуҷуд омадааст, кӯмак мекунад.
1. Тақсимоти таърихӣ: Пайдоиши тақсимшуда Фатҳи Ашшур (722 пеш аз милод): Вақте ки Империяи Ашшур Подшоҳии Шимолии Исроил (Сомария)-ро забт кард, онҳо бисёре аз исроилиёнро бадарға карданд ва миллатҳои бегонаро ба ин минтақа кӯчонданд. Насаби омехта: Авлоди онҳое, ки бо муҳоҷирони хориҷӣ издивоҷ карда буданд. Дар ҳоле ки сомариён исрор мекарданд, ки онҳо насли ҳақиқӣ ва бефосилаи қабилаҳои шимолӣ (Эфроим ва Менашше) ҳастанд, яҳудиён онҳоро ҳамчун як «нажоди омехта» ё нимхунҳои фасодшуда меҳисобиданд, ки ҳам покии қавмӣ ва ҳам ибодати содиқонаро зери суол бурда буданд.
2. Аз нав сохтани маъбад ва низои сиёсӣ Мухолифат бо Эзро ва Наҳемё (асри 5 пеш аз милод): Вақте ки асирони яҳудӣ аз Бобил барои аз нав сохтани Ерусалим ва Маъбади дуюм баргаштанд, сомариён пешниҳод карданд, ки ба ин лоиҳа ҳамроҳ шаванд. Роҳбарони яҳудӣ кӯмаки онҳоро рад карданд ва онҳоро аз ҷиҳати динӣ номувофиқ меҳисобиданд. Интиқом: Дар посух, роҳбарони сомарӣ ба таври фаъол ба ҳукумати Форс фишор оварданд, то барқарорсозии Ерусалимро ба таъхир андозад ва халалдор кунад. Ин боиси норозигии сиёсии пойдор гардид.
3. Тафовути динӣ: кӯҳи Ҷаризим ва кӯҳи Сион Ҷойҳои ибодати рақобаткунанда: Сомариён, ки аз Ерусалим нафрат доштанд, маъбади худро дар кӯҳи Ҷаризим дар наздикии Шакем сохтанд ва иддао карданд, ки ин маъбади ҳақиқӣ аст, ки Мусо таъин карда буд. Навиштаҳои каме фарқкунанда: Сомариён танҳо Пантатехи Сомариёнро (панҷ китоби аввали Мусо) ҳамчун Навиштаҳои Муқаддас қабул карда, пайғамбарони ибронӣ, Навиштаҳо ва анъанаҳои Ерусалимро рад мекарданд.
3
Сомарии нек
Харобшавии Маъбади Сомариён (110 пеш аз милод): Дар давраи Ҳасмониён, вақте ки коҳини саркоҳини яҳудӣ Юҳанно Гиркан ба Сомария ҳамла карда, маъбади Сомариёнро дар кӯҳи Ҷаризим хароб кард, танишҳо ба авҷи худ расиданд. Ин харобшавӣ дар байни наслҳо адовати амиқи мутақобиларо тақвият дод.
4. Воқеияти асри як дар давраи хизмати Исо
То замони Аҳди Ҷадид, ин тафовут ба ҳаёти ҳаррӯза таъсир расонд: Канорагирӣ ва масофаи иҷтимоӣ: Мусофирони яҳудӣ, ки байни Ҷалил ва Яҳудо сафар мекарданд, аксар вақт аз водии дарёи Урдун мегузаштанд, махсусан барои пешгирӣ аз ворид шудан ба қаламрави Сомария. Таҳқирҳои фарҳангӣ: Номидани яҳудӣ "сомарӣ" таҳқири бузурге буд, ки ба номи ӯ бидъаткор ё муртад (чунон ки дар Юҳанно 8:48 дида мешавад) баробар буд. Ҳодисаҳои таҳқир: Тибқи ривоятҳои таърихии Флавий Иосифус, тақрибан дар айёми ҷавонии Исо, як гурӯҳ сомариён пинҳонӣ устухонҳои одамро дар дохили маъбади Ерусалим ҳангоми Иди Фисҳ пароканда карданд, то онро нопок кунанд.
Чаро ин матн масалро тақвият медиҳад
Вақте ки вакил дар Луқо 10:29 пурсид: «Пас ҳамсояи ман кист?» , ӯ интизор буд, ки хатти марзӣ вуҷуд дошта бошад — тасдиқи он ки «ҳамсоя» танҳо ба шаҳрвандони қонуни яҳудии дигар дахл дорад. Вақте ки Исо сомариро ба ин ривоят шинос кард: Омили зарбаи қаҳрамон: Шунавандагон интизори сегонаи ривоятӣ аз коҳин, левит ва як шахси бегуноҳи исроилӣ буданд. Ҷойгир кардани як сомарии нафратшуда дар ҷои сеюм интизориҳои фарҳангии онҳоро комилан аз байн бурд. Баръакси динамикӣ: Яҳудии маҷрӯҳ маҷбур буд, ки тамоми ҳаёташро ба душмани қасамхӯрдаи худ такя кунад. Аз нав муайян кардани муҳаббати ҳамсоягӣ: Исо исбот кард, ки раҳмдилӣ кинаҳои таърихӣ, таассуб ва марзҳои иҷтимоиро нодида мегирад. Ҳамсоягии ҳақиқӣ тавассути амалҳои дилсӯзона ба ҳар касе, ки ниёз дорад, новобаста аз замина, нишон дода мешавад.
Хусусияти радикалии раҳмати илоҳӣ дар муқобили қонунгароии худсафедкунанда Гарчанде ки масал дар бораи сомарии нек аксар вақт ҳамчун дастури ахлоқӣ оид ба меҳрубонӣ хонда мешавад, умқи асосии илоҳиётшиносии он хеле амиқтар аст. Яке аз барҷастатарин мавзӯъҳои илоҳиётӣ дар ин порча табиати радикалии раҳмати илоҳӣ дар муқобили қонунгароии худсафедкунанда мебошад . Дар ин ҷо баррасии ин мавзӯъ дар се самт оварда шудааст:
1. Худсафедкунӣ дар муқобили табдили дил Муколама бо баҳси ҳуқуқӣ ва теологӣ оғоз меёбад:
4
Сомарии нек
Нияти вакил: Дар ояти 29 ба таври возеҳ қайд карда мешавад, ки вакил пурсид : «Ва ҳамсояи ман кист?», зеро ӯ «мехост худро сафед кунад». Ӯ таърифи дақиқи ҳуқуқиро меҷуст, ки ба ӯ имкон медод, ки дар атрофи ӯҳдадориҳои худ марз кашад — хате, ки нишон медод, ки вазифаи ӯ дар куҷо ба охир мерасад ва ӯ метавонист ба осонӣ аз муҳаббат даст кашад. Низои илоҳиётӣ: Ҳуқуқшинос адолатро ҳамчун рӯйхати марзҳои ҳуқуқӣ меҳисобид. Исо адолатро ҳамчун ҳолати дил, ки худро дар муҳаббати бечунучаро ифода мекунад, аз нав тасвир мекунад. Муқоиса: Худопарастии ҳақиқиро наметавон бо он чен кард, ки мо вазифаҳои худро то чӣ андоза маҳдуд муайян мекунем, балки бо он ки мо раҳмати Худоро то чӣ андоза васеъ паҳн мекунем.
2. Иллюзияи покии маросимӣ бидуни ҳамдардӣ
Иштироки коҳин ва левизодагон огоҳии муҳими илоҳиётшиносиро дар бораи афзалияти динӣ таъкид мекунад: Қонунҳои покӣ ва масъалаҳои муҳимтар: Мувофиқи қонуни Аҳди Қадим, ламс кардани ҷасади мурда коҳинро аз ҷиҳати маросим нопок меҳисобид (Ибодат 21:1). Қурбонии дар роҳ буда «ниммурда» буд (Луқо 10:30). Агар коҳин ё левизодагон истода, ӯро мурда пайдо мекарданд, онҳо хатари нопокӣ дар маросим, халалдор кардани вазифаҳои динии худ ва истодан дар ҷомеаро доштанд. Афзалияти нодуруст: Онҳо сояи маросимро аз ҷавҳари ахлоқӣ авлотар медонистанд . Исо пайваста дар тамоми Инҷилҳо таълим медиҳад, ки муҳаббат, раҳм ва ҳаёти инсон аз протоколи маросимӣ (масалан, шифо дар рӯзи шанбе) болотаранд. Фаҳмиши илоҳӣ: Дине, ки инсонро аз ранҷу азоби инсонӣ эмин медорад, на ин ки ӯро ба он водор мекунад, хислати Худоро инъикос намекунад.
3. Раҳмат ҳамчун ченаки ҳақиқии имон Исо тамоми асоси саволи аввали адвокатро тағйир медиҳад: Адвокат пурсид:
Исо ҷавоб дод:
«Ҳамсояи ман кист?» (Таваҷҷӯҳ: Кӣ метавонад муҳаббати маро қабул кунад?)
«Кадоме аз ин се нафар ҳамсояи ӯ буд?» (Таваҷҷӯҳ: Ман чӣ гуна шахс ҳастам?)
Файзи фаъол: Раҳмати сомарӣ гарон, хатарнок ва бечунучаро буд. Ӯ дар роҳи хатарнок бехатарии худро зери хатар гузошт, равған ва шароби худро истифода бурд, аспашро дод, пулашро сарф кард ва ваъда дод, ки барои пардохти бештар бармегардад. Инъикоси табиати Худо: Дар илоҳиётшиносии Китоби Муқаддас, раҳмат ( ба забони ибронӣ hesed , ба забони юнонӣ eleos ) на танҳо эҳсоси ҳамдардӣ аст; он ҳамдардии аҳдӣ ва фаъол аст. Сомарӣ бо нишон додани лутфи бебаҳо ба касе, ки эҳтимолан ӯро душман меҳисобид, ба тасвири файзи Худо табдил ёфт.
5
Сомарии нек
Тафсири таърихии рамзӣ (Назари христианӣ) Дар тӯли таърихи калисо, илоҳиётшиносони аввал (ба монанди Августин, Ориген ва Хризостом) низ мавзӯи амиқи масеҳиро дар ин масал мушоҳида кардаанд: Мусофири афтода: Башарият, ки аз адолат маҳрум ва аз гуноҳ захмӣ шудааст, дар роҳи ҷаҳони афтода ниммурда мондааст. Коҳин ва Левӣ: Қонун ва низоми қурбонӣ, ки метавонист гуноҳи инсонро мушоҳида кунад, аммо қудрати шифо ё наҷоти онро надошт. Сомарии нек: Худи Исои Масеҳ — аз ҷониби ниҳодҳои динӣ нафрат, рад ва ҳамчун як шахси бегона дида мешавад, аммо мустақиман ба ҷое меояд, ки инсоният дар ҳоли марг аст. Равған, шароб ва меҳмонхона: файзи илоҳӣ, Рӯҳулқудс ва Калисо ҳамчун паноҳгоҳ барои шифо то бозгашти Ӯ. Гарчанде ки контексти асосии таърихӣ дарси ахлоқӣ ва аҳдӣ аст, ин назари анъанавии мастологӣ таъкид мекунад, ки мо танҳо метавонем ба дигарон раҳми шадид нишон диҳем, зеро Масеҳ бори аввал ба мо раҳми шадид нишон дод, вақте ки мо аз ҷиҳати рӯҳонӣ нотавон будем.
6