Msamaria Mwema Luka 10:25-37 25 Na tazama, mwanasheria mmoja alisimama, akamjaribu, akisema, Mwalimu, nifanye nini ili niurithi uzima wa milele? 26 Akamwambia, Imeandikwa nini katika torati? Unasomaje? 27 Akajibu akasema, Mpende Bwana Mungu wako kwa moyo wako wote, na kwa roho yako yote, na kwa nguvu zako zote, na kwa akili zako zote; na jirani yako kama nafsi yako. 28 Akamwambia, Umejibu vema; fanya hivi, nawe utaishi. 29 Lakini yeye, akitaka kujihesabia haki, akamwambia Yesu, Na jirani yangu ni nani? 30 Yesu akajibu akasema, Mtu mmoja alishuka kutoka Yerusalemu kwenda Yeriko, akaanguka kati ya wanyang'anyi, wakamvua nguo zake, wakamjeruhi, wakaenda zao, wakamwacha karibu kufa. 31 Na kwa bahati kuhani mmoja akashuka kwa njia hiyo; naye alipomwona, akapita upande wa pili. 32 Vivyo hivyo, Mlawi mmoja alipofika mahali hapo, akamwona, akapita upande wa pili. 33 Lakini Msamaria mmoja, akiwa safarini, alifika pale alipokuwa; naye alipomwona, alimhurumia, 34 Akamwendea, akamfunga majeraha yake, akimimina mafuta na divai, akampandisha juu ya mnyama wake, akampeleka kwenye nyumba ya wageni, akamtunza. 35 Hata siku ya pili alipoondoka, akatoa dinari mbili, akampa mwenye nyumba, akamwambia, Mtunze; na chochote utakachotumia zaidi, nitakaporudi nitakulipa. 36 Unadhani ni yupi kati ya hawa watatu aliyekuwa jirani yake yule aliyeangukia kati ya wanyang'anyi? 37 Akasema, “Ni yule aliyemhurumia.” Yesu akamwambia, “ Nenda zako, nawe ukafanye vivyo hivyo.” Hadithi ya Msamaria Mwema (Luka 10:25–37) ni mojawapo ya mifano maarufu zaidi ya Yesu. Inatoa ufafanuzi wa kina kuhusu upendo wa kweli, rehema, na maana halisi ya kuwa jirani. Hapa kuna muhtasari wa mstari kwa mstari unaofupisha simulizi, ikifuatiwa na masomo muhimu na matumizi ya vitendo.
Uchanganuzi wa Mstari kwa Mstari Luka 10:25–28 — Jaribio la Mwanasheria na Amri Kuu Mstari wa 25: Mwanasheria (msomi wa Sheria ya Musa) anasimama ili kumjaribu Yesu, akiuliza ni nini kinachompasa kufanya ili kurithi uzima wa milele. Mstari wa 26: Yesu anajibu kwa kugeuza swali hilo kwenye maandiko, akimwuliza mwanasheria jinsi anavyosoma Sheria.
1
Msamaria Mwema
Mstari wa 27: Mwanasheria anajibu kwa usahihi, akifupisha Sheria katika kanuni mbili kuu: kumpenda Mungu kwa moyo wako wote, roho yako yote, nguvu zako zote, na akili zako zote, na kumpenda jirani yako kama nafsi yako mwenyewe (akirejelea Kumbukumbu la Torati 6:5 na Mambo ya Walawi 19:18). Mstari wa 28: Yesu anasifu jibu lake, akimwambia kwamba kufanya hivi kutaleta uzima. Luka 10:29–32 — Hamu na Watazamaji Wasiotarajiwa Mstari wa 29: Akijaribu kujihesabia haki au kupunguza wigo wa wajibu wake, wakili anauliza, "Na jirani yangu ni nani?" Mstari wa 30: Yesu anaanza mfano. Mtu anayesafiri kwenye barabara yenye mwinuko na hatari kutoka Yerusalemu hadi Yeriko anakuwa mhasiriwa wa wezi. Wanamvua nguo zake, wanampiga vikali, na kumwacha nusu mfu. Mstari wa 31: Kuhani anashuka kwenye barabara hiyo hiyo. Akimwona mtu aliyejeruhiwa, anavuka hadi upande mwingine na kuendelea kutembea. Mstari wa 32: Mlawi (msaidizi wa hekalu) anafika baadaye. Anamtazama mtu aliyejeruhiwa, lakini kama kuhani, anavuka kwenda upande wa pili na kupita. Luka 10:33–35 — Msamaria Mwenye Huruma Mstari wa 33: Msamaria—mmoja wa kundi lililodharauliwa na kuepukwa sana na Wayahudi wengi wa enzi hiyo—anashuka barabarani. Anapomwona mtu aliyejeruhiwa, anajisikia huruma sana. Mstari wa 34: Msamaria anamwendea mtu huyo moja kwa moja, anafunga majeraha yake, anayatibu kwa mafuta na divai (matibabu ya kawaida ya enzi hiyo), anampandisha juu ya mnyama wake mwenyewe, anampeleka kwenye nyumba ya wageni, na kumtunza usiku kucha. Mstari wa 35: Siku iliyofuata, Msamaria alimpa mwenye nyumba ya wageni dinari mbili (dinari) ili kugharamia huduma zaidi, akiahidi kurudi na kulipa gharama yoyote ya ziada iliyotumika. Luka 10:36–37 — Hitimisho la Vitendo Mstari wa 36: Yesu anageuza swali la awali, akimwuliza wakili ni nani kati ya wasafiri hao watatu aliyefanya kama jirani wa mwathiriwa. Mstari wa 37: Kwa kutoweza kusema "Msamaria," mwanasheria anajibu, "Yeye aliyemhurumia." Yesu anamwamuru: " Nenda zako, nawe ukafanye vivyo hivyo. "
Masomo Muhimu na Matumizi ya Maisha Kufafanua Upya "Jirani": Kuwa jirani hakuainishwi na mipaka ya kijiografia, kikabila, au kijamii, bali ni nia ya kuonyesha upendo na huruma kwa yeyote anayehitaji. Huruma Zaidi ya Mila: Maarifa ya kidini au hadhi ya kijamii hayana maana kubwa bila upendo hai. Kuhani na Mlawi wote walidumisha usafi wa kidini au urahisi kwa gharama ya huruma ya kibinadamu. Upendo Unaozingatia Vitendo: Upendo wa kweli unahitaji vitendo vya vitendo na vya gharama kubwa. Msamaria alitoa muda wake, rasilimali, usalama, na faraja yake binafsi ili kumrudisha mgeni. Kushinda Ubaguzi: Msaada na wema mara nyingi hutoka katika vyanzo visivyotarajiwa. Mfano huu unatuhimiza kutazama zaidi ya upendeleo wa kijamii na kuona ubinadamu ndani ya kila mtu.
Usuli wa Kihistoria Kati ya Wayahudi na Wasamaria Uadui kati ya Wayahudi na Wasamaria katika karne ya kwanza haukuwa tu uhasama mdogo wa kijamii; ulikuwa mgawanyiko uliokita mizizi kwa karne nyingi uliotokana na ukabila, siasa, na imani kuu za kidini. Ili kuelewa kikamilifu kwa nini hadhira ya Yesu katika Luka 10 ingeshtuka kusikia Msamaria akitajwa kama shujaa wa hadithi, inasaidia kuelewa jinsi ugomvi huu ulivyokua.
2
Msamaria Mwema
1. Mgawanyiko wa Kihistoria: Asili Iliyogawanyika Ushindi wa Waashuru (722 KK): Wakati Milki ya Ashuru iliposhinda Ufalme wa Kaskazini wa Israeli (Samaria), waliwafukuza Waisraeli wengi na kuwapa makao mapya mataifa ya kigeni katika eneo hilo. Ukoo Mchanganyiko: Wazao wa wale waliobaki wameoana na walowezi wageni. Ingawa Wasamaria walidai kwamba walikuwa wazao wa kweli, wasioingiliwa wa makabila ya kaskazini (Efraimu na Manase), Wayuda waliwaona kama "jamii mchanganyiko" iliyopotoka au nusu-damu ambao walikuwa wamehatarisha usafi wa kikabila na ibada ya uaminifu.
2. Kujenga Upya Hekalu na Mgogoro wa Kisiasa Upinzani dhidi ya Ezra na Nehemia (Karne ya 5 KK): Wahamishwa wa Yuda waliporudi kutoka Babeli kujenga upya Yerusalemu na Hekalu la Pili, Wasamaria walijitolea kujiunga na mradi huo. Viongozi wa Kiyahudi walikataa msaada wao, wakiwaona kuwa wameachilia mbali dini. Kisasi: Kwa kujibu, viongozi wa Samaria walishawishi serikali ya Uajemi kuahirisha na kuvuruga ujenzi upya wa Yerusalemu. Hii ilisababisha uchungu wa kisiasa wa kudumu.
3. Mgawanyiko wa Kidini: Mlima Gerizimu dhidi ya Mlima Sayuni Maeneo ya Ibada Yanayoshindana: Wakiwa wamekataliwa na Yerusalemu, Wasamaria walijenga hekalu lao wenyewe kwenye Mlima Gerizimu karibu na Shekemu, wakidai kuwa ndilo patakatifu pa kweli palipoteuliwa na Musa. Maandiko Tofauti Kidogo: Wasamaria walikubali Pentateuki ya Wasamaria pekee (vitabu vitano vya kwanza vya Musa) kama maandiko, wakikataa Manabii wa Kiebrania, Maandishi, na mila za Yerusalemu. Uharibifu wa Hekalu la Wasamaria (110 KK): Mvutano ulifikia kiwango cha kuchemka wakati wa Kipindi cha Wahasmonia wakati Kuhani Mkuu wa Kiyahudi John Hyrcanus alipovamia Samaria na kuharibu hekalu la Wasamaria kwenye Mlima Gerizimu. Uharibifu huu uliimarisha vizazi vya chuki kubwa ya pande zote.
4. Ukweli wa Karne ya Kwanza Wakati wa Huduma ya Yesu Kufikia wakati wa Agano Jipya, mgawanyiko huo uliathiri maisha ya kila siku:
Kuepuka na Umbali wa Kijamii: Wasafiri Wayahudi waliokuwa wakisafiri kati ya Galilaya na Yudea mara nyingi walipitia bonde la Mto Yordani hasa ili kuepuka kukanyaga eneo la Wasamaria. Matusi ya Kitamaduni: Kumwita Myahudi "Msamaria" ilikuwa tusi kubwa, sawa na kumwita mzushi au mwasi (kama inavyoonekana katika Yohana 8:48). Matukio ya Kunajisi: Kulingana na masimulizi ya kihistoria kutoka kwa Flavius Josephus, karibu wakati wa ujana wa Yesu, kundi la Wasamaria lilitawanya mifupa ya wanadamu kwa siri ndani ya Hekalu la Yerusalemu wakati wa Pasaka ili kulinajisi.
Kwa Nini Muktadha Huu Unaongeza Ubora wa Mfano?
Mwanasheria alipouliza "Na jirani yangu ni nani?" katika Luka 10:29, alitarajia mpaka—uthibitisho kwamba "jirani" iliwahusu tu raia wenzake Wayahudi wanaotii sheria. Yesu alipomtambulisha Msamaria katika simulizi: Kipengele cha Mshtuko wa Shujaa: Wasikilizaji walitarajia utatu wa masimulizi wa Kuhani, Mlawi, na mtu wa kawaida wa Kiisraeli. Kumweka Msamaria aliyedharauliwa katika nafasi ya tatu kulivunja kabisa matarajio yao ya kitamaduni.
3
Msamaria Mwema
Kurudisha Nguvu: Myahudi aliyejeruhiwa ilibidi amtegemee adui yake aliyeapa kwa ajili ya maisha yake. Kufafanua Upya Upendo wa Jirani: Yesu alithibitisha kwamba rehema hupuuza kinyongo cha kihistoria, ubaguzi, na mipaka ya kijamii. Ujirani wa kweli huonyeshwa kupitia hatua ya huruma kwa yeyote anayehitaji, bila kujali malezi.
Asili Kali ya Rehema ya Kimungu dhidi ya Uhalali wa Kujihesabia Haki Ingawa Mfano wa Msamaria Mwema mara nyingi husomwa kama mafundisho ya kimaadili kuhusu wema, kina chake cha kitheolojia kina kina zaidi. Mojawapo ya mada kuu za kitheolojia katika kifungu hiki ni Asili Kali ya Huruma ya Mungu dhidi ya Uhalali wa Kujihesabia Haki . Hapa kuna uchunguzi wa mada hii katika nyanja tatu:
1. Kujihesabia Haki dhidi ya Mabadiliko ya Moyo Mazungumzo huanza na mjadala wa kisheria na kitheolojia:
Kusudi la Wakili: Mstari wa 29 unaonyesha wazi kwamba wakili aliuliza "Na jirani yangu ni nani?" kwa sababu alikuwa "akitaka kujihesabia haki." Alikuwa akitafuta ufafanuzi sahihi wa kisheria ambao ungemruhusu kuchora mpaka kuzunguka majukumu yake—mstari ambao ungeashiria mahali ambapo wajibu wake uliishia na ambapo angeweza kuacha kupenda kwa raha. Mgogoro wa Kitheolojia: Mwanasheria aliona haki kama orodha ya mipaka ya kisheria. Yesu anaibadilisha haki kama hali ya moyo inayojionyesha katika upendo usio na masharti. Tofauti: Uchamungu wa kweli hauwezi kupimwa kwa jinsi tunavyofafanua majukumu yetu kwa ufupi, bali kwa jinsi tunavyopanua huruma ya Mungu kwa upana.
2. Udanganyifu wa Usafi wa Ibada Bila Huruma
Kuhusika kwa kuhani na Mlawi kunaangazia onyo muhimu la kitheolojia kuhusu kipaumbele cha kidini: Sheria za Usafi dhidi ya Mambo Mazito Zaidi: Chini ya sheria ya Agano la Kale, kugusa maiti kulimfanya kuhani kuwa najisi kiibada (Mambo ya Walawi 21:1). Mwathiriwa barabarani alikuwa "nusu ya kufa" (Luka 10:30). Ikiwa kuhani au Mlawi wangesimama na kumkuta amekufa, wangehatarisha unajisi wa kiibada, kukatiza majukumu yao ya kidini na kusimama katika jamii. Kipaumbele Kilichowekwa Pabaya: Waliweka kipaumbele kivuli cha ibada kuliko kiini cha maadili . Yesu hufundisha kila mara katika Injili kwamba upendo, rehema, na maisha ya mwanadamu hupita taratibu za ibada (km, uponyaji siku ya Sabato). Ufahamu wa Kitheolojia: Dini inayomkinga mtu kutokana na mateso ya wanadamu, badala ya kumlazimisha kuyakabili, inashindwa kuakisi tabia ya Mungu.
3. Rehema kama Kipimo cha Kweli cha Imani Yesu anabadilisha dhana nzima ya swali la awali la mwanasheria: Wakili aliuliza: "Jirani yangu ni nani?" (Lengo: Nani anastahili wangu?)
Yesu akajibu: kupokea
upendo
"Ni yupi kati ya hawa watatu aliyekuwa jirani yake?" (Lengo: Mimi ni mtu wa aina gani?)
4
Msamaria Mwema
Neema Inayofanya Kazi: Rehema ya Msamaria ilikuwa ya gharama kubwa, ya hatari, na isiyo na masharti. Alihatarisha usalama wake barabarani hatari, alitumia mafuta na divai yake mwenyewe, akaacha farasi wake, akatumia pesa zake, na akaahidi kurudi kulipa zaidi. Kuakisi Asili ya Mungu: Katika theolojia ya kibiblia, rehema ( hesed kwa Kiebrania, eleos kwa Kigiriki) si hisia ya huruma tu; ni huruma tendaji ya agano. Msamaria akawa mfano wa neema ya Mungu kwa kuonyesha kibali kisichostahiliwa kwa mtu ambaye huenda alimwona kama adui.
Tafsiri ya Kihistoria ya Istiari (Mtazamo wa Kikristo) Katika historia yote ya kanisa, wanatheolojia wa mapema (kama vile Augustine, Origen, na Chrysostom) pia waliona mada ya kina ya Kikristo iliyoingizwa katika mfano huo: Msafiri Aliyeanguka: Ubinadamu, uliovuliwa haki na kujeruhiwa na dhambi, ulioachwa nusu mfu katika njia ya ulimwengu ulioanguka. Kuhani na Mlawi: Sheria na Mfumo wa Dhabihu, ambao ungeweza kuona anguko la mwanadamu lakini haukuwa na nguvu ya kuponya au kuokoa. Msamaria Mwema: Yesu Kristo mwenyewe —alidharauliwa, kukataliwa, na kuonwa kama mgeni na taasisi za kidini, lakini akija moja kwa moja mahali ambapo wanadamu walikuwa wakifa. Mafuta, Divai, na Nyumba ya Kulala: Neema ya Mungu, Roho Mtakatifu, na Kanisa kama mahali pa kuponywa hadi atakaporudi. Ingawa muktadha mkuu wa kihistoria ni somo la kimaadili na la agano, mtazamo huu wa kitamaduni wa Kikristo unaangazia kwamba tunaweza tu kuonyesha huruma kali kwa wengine kwa sababu Kristo alituonyesha huruma kali kwanza tulipokuwa maskini kiroho.
5