Debora, Baraka, na Yaeli Waamuzi 4 1 Wana wa Israeli wakafanya tena yaliyo maovu machoni pa Bwana, Ehudi alipokufa. 2 Bwana akawatia mkononi mwa Yabini, mfalme wa Kanaani, aliyetawala huko Hazori, na Sisera, aliyekaa Haroshethi wa Mataifa, alikuwa amiri wa jeshi lake. 3 Wana wa Israeli wakamlilia Bwana; kwa maana Sisera alikuwa na magari ya chuma mia tisa; naye akawaonea wana wa Israeli kwa nguvu kwa miaka ishirini. 4 Na Debora, nabii mke, mkewe Lapidothi, ndiye aliyekuwa mwamuzi wa Israeli wakati huo. 5 Naye alikaa chini ya mtende wa Debora kati ya Rama na Betheli, katika vilima vya Efraimu; wana wa Israeli wakamwendea ili awahukumu. 6 Akatuma mtu akamwita Baraka mwana wa Abinoamu kutoka Kedesh-Naftali, akamwambia, Je! Bwana, Mungu wa Israeli, hakuamuru, akisema, Nenda ukasogee mlimani Tabori, ukachukue watu elfu kumi wa wana wa Naftali, na wa wana wa Zabuloni? 7 Nami nitamvuta Sisera, jemadari wa jeshi la Yabini, akujie kwenye mto Kishoni, pamoja na magari yake ya vita, na wingi wake; nami nitamtia mkononi mwako. 8 Baraka akamwambia, Ukitaka kwenda nami, nitakwenda; bali usipotaka kwenda nami, mimi sitakwenda. 9 Akasema, Hakika nitakwenda nawe; ila safari utakayoifanya haitakuwa kwa ajili ya heshima yako, maana Bwana atamwua Sisera mkononi mwa mwanamke. Debora akaondoka, akaenda na Baraka mpaka Kedeshi. 10 Baraka akawaita Zabuloni na Naftali waende Kedeshi; naye akapanda na watu elfu kumi wakimfuata; na Debora akapanda pamoja naye. 11 Basi Heberi, Mkeni, aliyekuwa wa wana wa Hobabu, mkwewe Musa, alikuwa amejitenga na Wakeni, akapiga hema yake karibu na mwaloni wa Saanaimu, ulio karibu na Kedeshi. 12 Wakamwambia Sisera kwamba Baraka mwana wa Abinoamu amepanda mlima wa Tabori. 13 Sisera akakusanya magari yake yote ya vita, magari mia tisa ya chuma, na watu wote waliokuwa pamoja naye, kutoka Haroshethi wa Mataifa hadi mto Kishoni.
1
Debora, Baraka, na Yaeli
14 Debora akamwambia Baraka, “Inuka, maana hii ndiyo siku ambayo BWANA amemtia Sisera mkononi mwako. Je, BWANA hakutoka mbele yako?” Basi Baraka akashuka kutoka Mlima Tabori, akiwa na watu elfu kumi wakimfuata. 15 Bwana akamfadhaisha Sisera, na magari yake yote, na jeshi lake lote, kwa makali ya upanga mbele ya Baraka; hata Sisera akashuka kutoka kwenye gari lake, akakimbia kwa miguu. 16 Lakini Baraka akayafuatia magari, na jeshi, hata Haroshethi wa Mataifa; na jeshi lote la Sisera likaanguka kwa makali ya upanga, wala hakusalia mtu hata mmoja. 17 Lakini Sisera akakimbia kwa miguu yake hadi kwenye hema la Yaeli, mkewe Heberi, Mkeni; kwa maana palikuwa na amani kati ya Yabini, mfalme wa Hazori, na nyumba ya Heberi, Mkeni. 18 Yaeli akatoka nje kumlaki Sisera, akamwambia, Karibu, bwana wangu, karibu kwangu; usiogope. Akaingia kwake hemani, akamfunika kwa joho. 19 Akamwambia, Tafadhali nipe maji kidogo ninywe, maana nina kiu. Akafungua chupa ya maziwa, akampa anywe, akamfunika. 20 Akamwambia tena, Simama mlangoni pa hema, na itakuwa, mtu ye yote akija na kukuuliza, akisema, Je, kuna mtu yeyote hapa? Utasema, Hapana. 21 Ndipo Yaeli mkewe Heberi akatwaa kigingi cha hema, akashika nyundo mkononi mwake, akamwendea polepole, akakipiga kigingi hicho kwenye kipaji chake, akakigonga chini; kwa maana alikuwa amelala fofofo na amechoka. Basi akafa. 22 Na tazama, Baraka alipokuwa akimfuata Sisera, Yaeli akatoka kumlaki, akamwambia, Njoo, nami nitakuonyesha mtu unayemtafuta. Akaingia hemani mwake, tazama, Sisera amelala amekufa, na msumari ulikuwa kwenye kipaji chake. 23 Basi Mungu akamshinda Yabini, mfalme wa Kanaani, mbele ya wana wa Israeli siku hiyo. 24 Mkono wa wana wa Israeli ukazidi kuwa na nguvu juu ya Yabini, mfalme wa Kanaani, hata walipomwangamiza Yabini, mfalme wa Kanaani.
Waamuzi 5 1 Ndipo Debora na Baraka mwana wa Abinoamu wakaimba siku ile, wakisema, 2 Msifuni Bwana kwa ajili ya kisasi cha Israeli, wakati watu walipojitoa kwa hiari. 3 Sikieni, enyi wafalme; tegeni masikio, enyi wakuu; Mimi, naam, mimi, nitamwimbia Bwana; Nitamwimbia Bwana, Mungu wa Israeli, sifa. 4 Ee Bwana, ulipotoka Seiri, Ulipotoka katika nchi ya Edomu, Nchi ilitetemeka, Na mbingu zikadondoka, Na mawingu yakadondosha maji. 5 Milima iliyeyuka mbele za Bwana, Naam, Sinai ile iliyeyuka mbele za Bwana, Mungu wa Israeli. 6 Katika siku za Shamgari, mwana wa Anathi, siku za Yaeli, njia kuu zilikuwa hazina watu; na wasafiri walipita katika njia panda. 7 Wakazi wa vijiji walikoma, walikoma katika Israeli, hata mimi Debora nilipoinuka, Nilipoinuka mimi mama katika Israeli. 8 Walichagua miungu mipya; ndipo vita vikatokea malangoni; Je, kulikuwa na ngao au mkuki ulioonekana miongoni mwa watu elfu arobaini katika Israeli? 9 Moyo wangu unawaelekea maliwali wa Israeli, Waliojitoa kwa hiari yao miongoni mwa watu. Mhimidini Bwana. 10 Semeni, ninyi mnaopanda punda weupe, Ninyi mnaokaa hukumuni, nanyi mnaotembea njiani. 11 Wale waliookolewa na kelele za wapiga mishale katika mahali pa kuchota maji, Hapo watasimulia matendo ya haki ya Bwana, Naam, matendo ya haki kwa wenyeji wa vijiji vyake katika Israeli; ndipo watu wa Bwana watashuka malangoni. 12 Amka, amka, Debora; Amka, amka, imba wimbo; Inuka, Baraka, uwachukue mateka wako, Ee mwana wa Abinoamu. 13 Ndipo alipowatawaza waliosalia, wakuu wa watu; Bwana alinitawaza mimi, wenye nguvu.
2
Debora, Baraka, na Yaeli
14 Kutoka Efraimu kulikuwa na mzizi wao dhidi ya Amaleki; baada yako, Benyamini, kati ya watu wako; kutoka Makiri walishuka maliwali, na kutoka Zabuloni wale wanaoshika kalamu ya mwandishi. 15 Wakuu wa Isakari walikuwa pamoja na Debora, Isakari na Baraka pia; alitumwa kwa miguu hadi bondeni. Kwa ajili ya makundi ya Reubeni kulikuwa na mawazo makuu ya moyoni. 16 Kwa nini uliketi kati ya mazizi ya kondoo, ili kusikia milio ya makundi? Kwa ajili ya makundi ya Reubeni kulikuwa na mawazo mengi ya moyoni. 17 Gileadi alikaa ng'ambo ya Yordani; Na Dani, mbona alikaa katika meli? Asheri alikaa pwani, Akakaa katika nyufa zake. 18 Zabuloni na Naftali walikuwa watu waliohatarisha maisha yao hata kufa, katika mahali palipoinuka pa kondeni. 19 Wafalme walikuja wakapigana, kisha wafalme wa Kanaani wakapigana huko Taanaki, karibu na maji ya Megido; hawakuchukua faida ya fedha. 20 Zilipigana kutoka mbinguni, Nyota katika njia zao zilipigana na Sisera. 21 Mto Kishoni uliwafukuza, mto ule wa kale, mto Kishoni. Ee nafsi yangu, umekanyaga nguvu. 22 Ndipo kwato za farasi zilipovunjika kwa njia ya kurukia, kurukia kwa mashujaa wao. 23 Laani Merozi, alisema malaika wa Bwana, Laani kwa uchungu wenyeji wake; Kwa sababu hawakuja kumsaidia Bwana, Kumsaidia Bwana dhidi ya wenye nguvu. 24 Na abarikiwe kuliko wanawake wote Yaeli, mke wa Heberi, Mkeni, na abarikiwe kuliko wanawake wote hemani. 25 Aliomba maji, naye akampa maziwa; akamletea siagi katika bakuli la kifahari. 26 Aliweka mkono wake kwenye msumari, na mkono wake wa kulia kwenye nyundo ya fundi; akampiga Sisera kwa nyundo, akamkata kichwa, alipomchoma na kumchoma kipaji chake. 27 Miguuni pake aliinama, akaanguka, akalala; Miguuni pake aliinama, akaanguka; Hapo alipoinama, ndipo alipoanguka amekufa. 28 Mama yake Sisera alichungulia dirishani, akalia kupitia dirishani, Mbona gari lake la vita linakawia kufika? Mbona magurudumu ya magari yake ya vita yanakawia? 29 Mabibi zake wenye busara wakamjibu, naam, akajijibu mwenyewe, 30 Je, hawakuwa wamekimbia? Je, hawakugawanya mawindo? Kila mwanamume msichana mmoja au wawili, Sisera mateka ya rangi mbalimbali, nyara za rangi mbalimbali za kazi ya kushona, rangi mbalimbali za kazi ya kushona pande zote mbili, kwa shingo za wale wanaoteka nyara? 31. Adui zako wote na waangamie vivyo hivyo, Ee Bwana; lakini wale wampendao na wawe kama jua litokalo kwa nguvu zake. Na nchi ikastarehe miaka arobaini.
Maoni Simulizi la Debora, Baraka, na Yaeli linapatikana katika Waamuzi sura ya 4 na 5 Inarekodi moja ya ukombozi wa kushangaza zaidi wa Israeli kutoka kwa ukandamizaji wa kigeni. Inaangazia uhuru wa kimungu, uongozi jasiri, na jinsi Mungu anavyotumia vyombo visivyotarajiwa kutimiza makusudi Yake.
Sehemu ya 1: Uchanganuzi wa Mstari kwa Mstari Waamuzi Sura ya 4: Simulizi la Ukombozi Mistari 1–3: Dhambi ya Israeli na Ukandamizaji Mkali Baada ya kifo cha mwamuzi Ehudi, Waisraeli wanafanya tena uovu machoni pa Bwana. Kwa sababu hiyo, Mungu anawatia mkononi mwa Yabini, mfalme wa Kanaani (anayetawala Hazori), ambaye
3
Debora, Baraka, na Yaeli
kamanda wake wa kijeshi ni Sisera . Sisera anawakandamiza Israeli vikali kwa miaka ishirini kwa kutumia jeshi la kutisha la magari 900 ya chuma . Wana wa Israeli wanamlilia Bwana awasaidie. Mistari ya 4–9: Wito wa Debora na Baraka Debora , nabii wa kike na mke wa Lapidothi, anahukumu Israeli wakati huu, akiwa ameketi chini ya mtende wa Debora. Anatuma ujumbe kwa Baraka mwana wa Abinoamu na kutoa amri kutoka kwa Mungu: atawachukua watu 10,000 wa Naftali na Zabuloni hadi Mlima Tabori, na Mungu atamvuta Sisera na magari yake ya vita hadi kwenye mto Kishoni. Baraka anajibu kwa masharti: “Ukienda nami, nitaenda; bali usipoenda nami, mimi sitaenda .” Debora anakubali kwenda, lakini anatabiri kwamba safari hiyo haitamletea heshima binafsi , kwa sababu Bwana atamwua Sisera mkononi mwa mwanamke. Mistari 10–16: Vita vya Mlima Tabori na Kishoni Baraka anawaita Zabuloni na Naftali Kadeshi, akiwakusanya wafuasi 10,000 pamoja na Debora akiandamana naye. Sisera aliposikia haya, anakusanya magari yake 900 ya chuma na wanajeshi wake wote hadi kwenye mto Kishoni. Debora anamwambia Baraki ainuke, akisema, "Je, BWANA hakutoka mbele yako?" Baraki anawaongoza watu wake kushuka mlimani, na BWANA anawaangusha Sisera na jeshi lake . Jeshi la Sisera linaangamizwa kabisa kwa upanga, bila kumwacha mtu yeyote hai, huku Sisera akiacha gari lake na kukimbia kwa miguu. Mistari 17–22: Yaeli na Kushindwa kwa Sisera Sisera anakimbilia hema la Yaeli , mke wa Heberi Mkeni, kwa sababu kuna amani kati ya nyumba ya kifalme ya Yabini na familia ya Heberi. Yaeli anatoka nje kumlaki, anamwalika ndani, na kumfunika. Sisera anaomba maji; badala yake, anampa siagi (maziwa yaliyoganda) katika sahani ya kifalme . Akiwa amechoka na mwenye imani, Sisera analala usingizi mzito. Yaeli anachukua msumari wa hema (kigingi) na nyundo mkononi mwake, anamwendea taratibu, na kumpiga msumari kupitia mahekalu yake hadi ardhini, na kumuua papo hapo. Baraka anapofika akimfuata, Yaeli anamwonyesha kamanda wa adui aliyekufa, akitimiza unabii wa Debora. Mistari 23–24: Chini ya Mfalme Yabini Siku hiyo, Mungu anamshinda Yabini mfalme wa Kanaani mbele ya wana wa Israeli, na mkono wa Israeli unafanikiwa na kumshinda hadi aangamizwe. Waamuzi Sura ya 5: Wimbo wa Debora na Baraka Mistari 1–5: Sifa kwa Bwana Debora na Baraka wanaimba wimbo wa ushindi, wakimsifu Mungu kwa ajili ya viongozi wa hiari na watu wa Israeli waliojitolea. Wanakumbuka uwepo wa Mungu wa fahari na tetemeko la ardhi alipotoka Seiri na Edomu. Mistari 6–11: Ukiwa wa Israeli Uligeuzwa kwa Haki Wimbo huu unakumbusha siku za giza za ukandamizaji wakati barabara kuu zilikuwa tupu na wanakijiji walijificha hadi Debora alipotokea "mama katika Israeli" . Unawaalika watawala, mahakimu, na watu wa kawaida wa mjini waliokusanyika kwenye sehemu za kunywea maji ili kusimulia matendo ya haki na matendo ya ukombozi ya Bwana. Mistari ya 12–18: Makabila Yanayokubali Dhidi ya Makabila Yasiyoridhika Wito wa ushindi unamfikia Baraka ili awapeleke mateka mateka. Wimbo huu unaelezea makabila ambayo yalijitolea kwa hamu— Efraimu, Benyamini, Makiri, Zabuloni, Isakari, na Naftali —na
4
Debora, Baraka, na Yaeli
unawakemea vikali wale waliobaki nyuma karibu na mazizi yao ya kondoo au pwani, kama vile Reubeni, Dani, na Asheri . Mistari 19–23: Vita vya Ulimwengu na Laana ya Merozi Wafalme wa Kanaani walipigana, lakini "nyota katika mienendo yao zilipigana na Sisera" (ikimaanisha kuingilia kati kwa Mungu, pengine mvua kubwa iliyogeuza mto Kishoni kuwa mafuriko yaliyozuia magari ya chuma). Mto wa kale Kishoni uliwafagilia mbali adui. Laana kali inatamkwa juu ya mji wa Merozi kwa sababu hawakuja "kumsaidia BWANA dhidi ya wenye nguvu". Mistari 24–27: Kuheshimu Ujasiri wa Yaeli Yaeli anasifiwa kama "aliyebarikiwa kuliko wanawake" ndani ya hema. Wimbo huo unaelezea waziwazi hatua yake ya uamuzi—kunyoosha mkono wake kwa nyundo na kupiga msumari kichwani mwa Sisera, ambapo alizama na kuanguka miguuni pake akafa. Mistari 28–30: Kejeli ya Mama yake Sisera Hadithi ya kusisimua na ya kejeli inamjia mama yake Sisera akiangalia nje ya dirisha lake la kimiani, akijiuliza kwa wasiwasi kwa nini gari la mwanawe linarudi polepole sana. Mabibi zake wenye busara wanamfariji kwa udanganyifu kwamba anagawanya nyara tu—mateka na mapambo ya thamani—bila kujua kwamba tayari amekufa. Mstari wa 31: Sala ya Kumalizia Wimbo unamalizika kwa ombi lenye nguvu: "Adui zako wote na waangamie vivyo hivyo, Ee BWANA; bali wampendao wawe kama jua litokalo kwa nguvu zake." Kufuatia ushindi huu, nchi inastarehe kwa miaka arobaini .
Sehemu ya 2: Masomo Muhimu na Matumizi ya Maisha Mungu Hutumia Yasiyowezekana na ya Kawaida: Ukombozi haukutokana na jeshi la kifalme la kitamaduni lenye silaha za hali ya juu, bali kupitia mwanamke wa kawaida (Yaeli) akitumia kigingi cha hema na nyundo ya nyumbani, kuonyesha kwamba Mungu hufurahia kutumia vifaa vya kawaida kwa madhumuni ya ajabu. Hatari ya Kutokuwa na Upendeleo wa Kiroho na Kuridhika: Wimbo wa Debora unakosoa vikali makabila yaliyobaki nyumbani (kama Reubeni na Dani) na unamlaani Merozi kwa kukataa kusaidia. Kutoegemea upande wowote kiroho wakati wa mgogoro wa kimaadili huchukuliwa kama upinzani; waumini huitwa kushiriki kikamilifu badala ya kuwa watazamaji wenye starehe. Nguvu ya Ushirikiano na Kutia Moyo: Baraka alitambua hitaji lake la msingi wa kiroho, akimwomba Debora aandamane naye vitani. Mara nyingi Mungu hubuni ushindi wetu wa kiroho na wa vitendo kuhusu jamii, uwajibikaji wa pande zote, na ushirikiano wa kimungu badala ya ubinafsi uliotengwa. Kumrudishia Mungu Utukufu: Mara tu baada ya kupata mafanikio makubwa ya kijeshi, Debora na Baraka hawakujivunia ustadi wao wa kimbinu; badala yake, waliimba wimbo wa ibada wakimrudishia Bwana utukufu wote, nguvu za kihistoria, na ushindi. Katika misimu ya ushindi binafsi au wa kitaaluma, sifa na unyenyekevu wa makusudi huweka mkazo wetu kwenye chanzo cha kweli cha nguvu zetu.
5