Samaariyaddii Wanaagsanayd Luukos 10:25-37 25 Markaasaa sharci yaqaan istaagay oo jirrabay, isagoo leh, Macallimow, maxaan sameeyaa si aan nolosha weligeed ah u dhaxlo? 26 Wuxuu ku yidhi, Maxaa sharciga ku qoran? Sidee baad u akhridaa? 27 Markaasuu u jawaabay oo ku yidhi, Waa inaad Rabbiga Ilaahaaga ah ka jeclaataa qalbigaaga oo dhan, iyo naftaada oo dhan, iyo xooggaaga oo dhan, iyo maskaxdaada oo dhan, deriskaagana waa inaad u jeclaataa sida naftaada. 28 Markaasuu ku yidhi, Si sax ah ayaad u jawaabtay. Tan samee oo waad noolaan doontaa. 29 Laakiin isagoo doonaya inuu iscaddeeyo, ayuu Ciise ku yidhi, Yaa deriskayga ah? 30 Ciise baa u jawaabay oo ku yidhi, Nin baa Yeruusaalem ka soo degay oo Yerixoo ku dhacay, oo tuugag buu ku dhex dhacay, oo dharkiisii bay ka furteen oo garaaceen, wayna tageen oo way ka tageen isagoo badhkiis dhimanaya. 31 Laakiin si kedis ah ayaa wadaad jidkaas ku soo degay, oo markuu arkay ayuu dhinaca kale maray. 32 Sidaas oo kalena nin reer Laawi ah markuu meeshaas yimid ayaa yimid oo arkay, oo dhinaca kale ayuu maray. 33 Laakiin nin reer Samaariya ah intuu socday ayuu meeshiisii yimid, oo markuu arkay ayuu u naxariistay. 34 Oo intuu u tegey ayuu nabarradiisii ka xidhxidhay, oo saliid iyo khamri ku shubay, oo wuxuu saaray bahalkiisii, oo wuxuu geeyey hudheel, wuuna u adeegay. 35 Maalintii xigtay markuu baxay, wuxuu soo saaray laba dinaar, oo wuxuu siiyay ninkii martida ahaa, oo wuxuu ku yidhi, U daryeel isaga, oo wax kasta oo aad bixiso, markaan soo noqdo, waan kuu celin doonaa. 36 Saddexdan kee baad u malaynaysaa inuu deris u ahaa kii tuugada ku dhacay? 37 Markaasuu yidhi, Kii u naxariistay. Markaasaa Ciise ku yidhi, Tag oo sidaas oo kale samee. Sheekada Samaariyaanka Wanaagsan (Luukos 10:25–37) waa mid ka mid ah masaallada ugu caansan Ciise. Waxay soo bandhigaysaa faallo qoto dheer oo ku saabsan jacaylka dhabta ah, naxariista, iyo waxa ay dhab ahaan ka dhigan tahay in deris la ahaado. Waa kan sharraxaad aayad-
1
Samaariyaddii Wanaagsanayd
cajalad ah oo soo koobaysa sheekada, oo ay ku xigto casharro muhiim ah iyo adeegsiyo wax ku ool ah.
Kala-soocidda Aayadda-Aayadaha Luukos 10:25–28 — Tijaabada Qareenka iyo Amarka Weyn Aayadda 25aad: Qareen (aqoonyahan ka tirsan Sharciga Muuse) ayaa istaagay si uu Ciise u tijaabiyo, isagoo weydiinaya waxa uu samaynayo si uu u dhaxlo nolosha weligeed ah. Aayadda 26: Ciise wuxuu ka jawaabay isagoo su'aasha dib ugu celinaya qoraallada, isagoo qareenka weydiinaya sida uu u akhriyo Sharciga. Aayadda 27aad: Qareenku si sax ah ayuu uga jawaabayaa, isagoo Sharciga u soo koobaya laba mabda' oo asaasi ah: inaad Ilaah ku jeclaato qalbigaaga, naftaada, xooggaaga, iyo maskaxdaada oo dhan, iyo inaad deriskaaga u jeclaato sida naftaada oo kale (iyadoo la tixraacayo Sharciga Kunoqoshadiisa 6:5 iyo Laawiyiintii 19:18). Aayadda 28aad: Ciise wuxuu ku ammaanay jawaabtiisa, isagoo u sheegay in sameynta tan ay nolol keeni doonto. Luukos 10:29-32 — Degdegga iyo Dadkii Aan La Filanayn Aayadda 29aad: Qareenku isagoo doonaya inuu is-caddeeyo ama uu xaddido baaxadda waajibkiisa, ayuu weydiiyay, "Oo waa kuma deriskayga?" Aayadda 30: Ciise wuxuu bilaabay masaalkan. Nin ku socday waddada halista ah ee u dhaxaysa Yeruusaalem iyo Yerixoo ayaa ku dhacay tuugo. Dharkiisii bay ka furteen, si xun bay u garaaceen, oo waxay ka tageen isagoo badh dhimanaya. Aayadda 31aad: Wadaad ayaa isla waddadaas ku soo degaya. Markuu arkay ninkii dhaawaca ahaa, ayuu dhinaca kale u gudbay oo sii socday. Aayadda 32: Nin reer Laawi ah (kaaliye macbad) ayaa xigay. Wuxuu eegay ninkii dhaawaca ahaa, laakiin sida wadaadka oo kale, ayuu dhinaca kale u gudbay oo ag maray. Luukos 10:33-35 - Samaariyadii Naxariista badnayd Aayadda 33: Nin reer Samaariya ah—oo ka tirsan koox ay aad u neceb yihiin oo ay ka fogaadeen Yuhuud badan oo wakhtigaas joogtay—ayaa jidka soo galay. Markuu arkay ninkii dhaawaca ahaa, wuxuu dareemay naxariis qoto dheer. Aayadda 34aad: Ninkii reer Samaariya ahaa si toos ah ayuu u tagay ninkii, nabarradiisa ayuu xidhay, saliid iyo khamri ayuu ku daweeyay (daawooyinka caadiga ah ee waagii), wuxuu saaray xayawaankiisii, wuxuu keenay hudheel, habeenkii oo dhanna wuu daryeelay. Aayadda 35: Maalintii xigtay, Samaariyiintu waxay siisay laba dinaar (dinaari) milkiilaha hudheelka si uu u daboolo daryeelka dheeraadka ah, isagoo ballanqaaday inuu soo laaban doono oo uu bixin doono kharash kasta oo dheeraad ah oo la galay. Luukos 10:36–37 — Gunaanadka Wax Ku Oolka ah Aayadda 36: Ciise wuxuu soo rogay su'aashii asalka ahayd, isagoo qareenka weydiinaya saddexda qof ee safarka ah midkee u dhaqma sidii deris dhibbanaha. Aayadda 37: Isagoo aan awoodin inuu yiraahdo "Samari," ayuu qareenku ku jawaabay, "Kii u naxariistay isaga." Ciise wuxuu ku amray: " Tag oo sidaas oo kale samee. "
Casharrada Muhiimka ah & Codsiyada Nolosha Dib-u-qeexidda "Deris": Derisnimada laguma qeexo xuduudaha juqraafiyeed, qowmiyadeed, ama bulsho, laakiin waxaa lagu qeexaa rabitaan ah in jacayl iyo naxariis loo muujiyo qof kasta oo baahan.
2
Samaariyaddii Wanaagsanayd
Naxariista Dhaqanka: Aqoonta diinta ama heerka bulsho macnaheedu ma aha wax yar oo aan lahayn jacayl firfircoon. Wadaadka iyo Laawi labaduba waxay ilaalinayeen daahirnimada diinta ama raaxada iyagoo ka fogaanaya naxariista aadanaha. Jacayl Ku Salaysan Ficil: Jacaylka dhabta ahi wuxuu u baahan yahay ficil wax ku ool ah oo qaali ah. Ninka reer Samaariya wuxuu waqtigiisa, agabkiisa, badqabkiisa, iyo raaxada shaqsiyeed u huray inuu soo celiyo qof qalaad. Ka Gudubka Nacaybka: Caawinta iyo wanaaggu waxay inta badan ka yimaadaan ilo aan la filayn. Masaalku wuxuu naga hor istaagayaa inaan ka eegno dhinaca bulshada oo aan aragno bani'aadamnimada qof walba.
Asalka Taariikheed ee u dhexeeya Yuhuudda iyo Samaariyaanka Colaadda u dhaxaysay Yuhuudda iyo Samaariyaanka qarnigii ugu horreeyay ma ahayn oo keliya tartan bulsho oo fudud; waxay ahayd kala qaybsanaan qoto dheer oo qarniyo badan soo jirtay oo ku salaysan qowmiyadda, siyaasadda, iyo caqiidooyinka diimeed ee asaasiga ah. Si aad si buuxda u fahamto sababta dhageystayaasha Ciise ee Luukos 10 ay ula yaabi lahaayeen inay maqlaan nin reer Samaariya ah oo loo sawiray geesiga sheekada, waxay kaa caawinaysaa inaad fahamto sida khilaafkani u kobcay.
1. Kala Qaybsanaanta Taariikhiga ah: Asalka Kala Qaybsan Guushii Ashuuriya (722 BCE): Markii Boqortooyadii Ashuuriya ay qabsatay Boqortooyadii Waqooyi ee Israa'iil (Samaariya), waxay masaafuriyeen Israa'iil badan waxayna dib u dejiyeen dalal shisheeye oo ku yaal aagga. Abtirsiin Isku Dhafan: Faracyadii kuwa ku haray guurka dadka ajnabiga ah ee deggan. In kasta oo Samaariyayaashu ay ku adkeysanayeen inay yihiin faracyada dhabta ah, ee aan kala go 'lahayn ee qabiilooyinka waqooyi (Efrayim iyo Manaseh), Yuhuuddu waxay u arkeen inay yihiin "jinsi isku dhafan" ama dhiig-badh ah oo musuqmaasuqay oo halis geliyay daahirnimada qowmiyadeed iyo cibaadada daacadda ah.
2. Dib-u-dhiska Macbadka iyo Khilaafka Siyaasadeed Mucaaradnimo ka dhan ah Cesraa iyo Nexemyaah (Qarnigii 5aad ee BCE): Markii dadkii Yuhuudda ahaa ee masaafuriska ahaa ay ka soo laabteen Baabuloon si ay u dhisaan Yeruusaalem iyo Macbadka Labaad, Samaariyayaashu waxay soo bandhigeen inay ku biiraan mashruuca. Hoggaamiyayaashii Yuhuuddu way diideen caawimaaddooda, iyagoo u arkayay inay diin ahaan u tanaasuleen. Aargoosi: Jawaab ahaan, hoggaamiyeyaasha Samaariya waxay si firfircoon u ololeeyeen dowladda Faaris si ay u dib u dhigto oo ay u carqaladeyso dib u dhiska Qudus. Tani waxay abuurtay qadhaadh siyaasadeed oo waara.
3
Samaariyaddii Wanaagsanayd
3. Kala Qaybsanaanta Diinta: Buurta Gerizim iyo Buurta Siyoon Goobaha Cibaadada ee Tartamaya: Markii ay diideen Yeruusaalem, reer Samaariya waxay macbudkooda ka dhisteen Buur Gerisiim oo u dhow Shekem, iyagoo sheeganaya inay tahay meesha quduuska ah ee runta ah ee Muuse u magacaabay. Qorniinka oo Waxoogaa Kala Duwan: Reer Samaariya waxay aqbaleen oo keliya Shanta kitaab ee Samaariya (shanta buug ee ugu horreeya Muuse) inay yihiin qorniinka, iyagoo diidaya Nebiyadii Cibraaniga, Qorniinka, iyo dhaqamadii Yeruusaalem. Burburinta Macbadka Samaariya (110 BCE): Xiisaddu waxay gaartay heer kulul xilligii Hasmonean markii Wadaadkii Sare ee Yuhuudda John Hyrcanus uu soo galay Samaariya oo uu burburiyay macbadkii Samaariya ee ku yiil Buur Gerizim. Burburkani wuxuu xoojiyay jiilal cadho qoto dheer oo labada dhinac ah.
4. Xaqiiqadii Qarnigii Koowaad Intii lagu jiray Adeeggii Ciise Markii Axdiga Cusub la qoray, kala qaybsanaanta ayaa saameysay nolol maalmeedka:
Ka fogaanshaha & Kala Fogaanshaha Bulshada: Dadka safarka ah ee Yuhuudda ah ee u safraya Galilee iyo Yuuda waxay inta badan u weecan jireen dooxada Webiga Urdun si gaar ah si ay uga fogaadaan inay cagta ku maraan dhulka Samaariya. Dhaqan-xumo: In Yuhuudi loogu yeero "Samariyan" waxay ahayd cay aad u weyn, oo u dhiganta in loogu yeero bidco ama riddada (sida ku cad Yooxanaa 8:48). Dhacdooyinka Naxdinta: Sida laga soo xigtay taariikh nololeedka Flavius Josephus, xilligii Ciise yaraantiisii, koox Samaariya ah ayaa si qarsoodi ah lafaha aadanaha ugu firdhisay Macbadka Yeruusaalem intii lagu jiray Kormaridda si ay u nijaaseeyaan.
Sababta Macnahani u Xoojinayo Masaalka
Markii qareenku weydiiyay "Oo yaa deriskeyga ah?" Luukos 10:29, wuxuu filayay xuduud - xaqiijin ah in "deris" uu khuseeyo oo keliya muwaadiniinta Yuhuudda ah ee sharciga haysta. Markii Ciise reer Samaariya ku soo bandhigay sheekada: Arrintii Geesiga ee Naxdinta lahayd: Dhagaystayaashu waxay filayeen saddex sheeko oo Wadaad, Laawi, iyo qof Israa'iili ah. Ku darista Samaariya la nacay booska saddexaad waxay gebi ahaanba burburisay rajadii dhaqameed ee ay ka qabeen. Dib u eegista Dhaqdhaqaaqa: Yuhuudiga dhaawacan wuxuu ku qasbanaaday inuu ku tiirsanaado cadowgiisa dhaarta ah noloshiisa. Dib-u-qeexidda Jacaylka Deriska: Ciise wuxuu caddeeyay in naxariistu ay iska indhatirto nacaybka taariikhiga ah, eexda, iyo xuduudaha bulshada. Derisnimada dhabta ah waxaa lagu muujiyaa ficil naxariis leh oo loo sameeyo qof kasta oo baahan, iyada oo aan loo eegin asalka.
4
Samaariyaddii Wanaagsanayd
Dabeecadda Xagjirka ah ee Naxariista Rabbaaniga ah iyo Sharcidejinta Is-cafiska ah In kasta oo Masaalka Samaariga Wanaagsan badanaa loo akhriyo sidii tilmaamo anshaxeed oo ku saabsan naxariista, haddana qoto-dheeraanshaheeda fiqi ahaaneed ee aasaasiga ah ayaa aad uga sii qoto dheer. Mid ka mid ah mawduucyada fiqiga ee ugu caansan cutubkan waa Dabeecadda Xagjirka ah ee Naxariista Rabbaaniga ah iyo Sharci-dejinta Is-caddaynta . Waa kan baaritaan ku saabsan mawduucan oo saddex dhinac ah:
1. Is-cafinta iyo Isbeddelka Wadnaha
Wadahadalku wuxuu ku bilaabmayaa dood sharci iyo mid diimeed: Ujeeddada Qareenka: Aayadda 29aad si cad ayay u sheegaysaa in qareenku uu weydiiyay "Oo waa kuma deriskayga?" sababtoo ah wuxuu "doonayay inuu is-caddaysiiyo." Wuxuu raadinayay qeexitaan sharci oo sax ah oo u oggolaanaya inuu xuduud ku sameeyo waajibaadkiisa - xariiq calaamad u ah meesha uu waajibkiisu ku dhammaaday iyo meesha uu si raaxo leh u joojin karo jacaylka. Khilaafka Fiqiga: Qareenku wuxuu xaqnimada u arkayay liis hubineed oo xuduudaha sharciga ah. Ciise wuxuu dib u qaabeeyay xaqnimada sidii shuruud qalbiga ah oo isku muujisa jacayl aan shuruud lahayn. Isbarbardhigga: Cibaadada dhabta ah laguma cabbiri karo sida aan u qeexno waajibaadkayaga, laakiin sida aan u fidinno naxariista Ilaah.
2. Khayaaliga Nadiifnimada Caadada ah ee aan Naxariista lahayn
Ku lug lahaanshaha wadaadka iyo Laawigu waxay iftiiminaysaa digniin muhiim ah oo ku saabsan mudnaanta diinta: Sharciyada Nadiifka iyo Arrimaha Miisaanka Badan: Sida ku cad sharciga Axdiga Hore, taabashada meydka waxay wadaadka ka dhigaysaa mid aan nadiif ahayn (Laawiyiintii 21:1). Qofka la dilay ee waddada marayay wuxuu ahaa "badh dhintay" (Luukos 10:30). Haddii wadaadka ama Laawigu istaago oo uu arko isagoo meyd ah, waxay halis ugu jiraan inay ku nijaasoobaan xaflad, iyagoo carqaladeynaya waajibaadkooda diimeed iyo inay bulshada dhexdeeda ka joogaan. Mudnaanta Khaldan: Waxay mudnaanta siiyeen hooska caadada marka loo eego walaxda akhlaaqda . Ciise si joogto ah ayuu Injiillada oo dhan wax uga baraa in jacaylka, naxariista, iyo nolosha aadanaha ay ka sarreeyaan hab-maamuuska xafladda (tusaale ahaan, bogsiinta Sabtida). Aragtida Fiqiga: Diinta qofka ka ilaalisa dhibaatada aadanaha, halkii ay ku qasbi lahayd inay u janjeerto, way ku guuldarraysatay inay muujiso dabeecadda Ilaah.
5
Samaariyaddii Wanaagsanayd
3. Naxariistu waa Halbeegga Runta ah ee Iimaanka Ciise wuxuu beddelay dhammaan ujeeddada su'aasha bilowga ah ee qareenka: Qareenku wuxuu weydiiyay:
Ciise ayaa ku jawaabay:
"Waa kuma deriskayga?" (Diiradda: Yaa xaq u leh inuu helo jacaylkayga?)
"Saddexdan kee baa deris u ahaa?" (Diiradda: Qof noocee ah ayaan ahay?)
Nimco Firfircoon: Naxariista Samaariyaanka waxay ahayd mid qaali ah, khatar ah, oo aan shuruud lahayn. Wuxuu halis geliyay badbaadadiisa waddo khatar ah, wuxuu isticmaalay saliid iyo khamri u gaar ah, wuxuu iska daayay fuulkiisii, wuxuu kharash gareeyay lacagtiisii, wuxuuna ballan qaaday inuu soo laaban doono si uu u bixiyo lacag badan. Ka-tarjumidda Dabeecadda Ilaah: Fiqiga Kitaabka Qudduuska ah, naxariista ( oo lagu tarjumay Cibraaniga, eleos Giriig ahaan) ma aha oo keliya dareen naxariis leh; waa naxariis axdi ah oo firfircoon. Ninka reer Samaariya wuxuu noqday sawir nimcada Ilaah isagoo u muujinaya naxariis aan la kasban qof u arkay cadow.
Fasiraadda Taariikhiga ah ee Malegory (Aragtida Masiixiga) Taariikhda kaniisadda oo dhan, fiqi-yaqaannadii hore (sida Augustine, Origen, iyo Chrysostom) waxay sidoo kale arkeen mawduuc qoto dheer oo Masiixi ah oo ku dhex jira masaalka: Socodyahanka Dhacay: Bani'aadamnimo, oo laga xayuubiyay xaqnimada oo ay dhaawacday dembigu, oo badhkiis lagu dilay waddada adduun dhacay. Wadaadka iyo Laawi: Sharciga iyo Nidaamka Allabari, kaas oo arki kara dhicitaanka aadanaha laakiin aan lahayn awood uu ku bogsiiyo ama ku badbaadiyo. Samaariyaddii Wanaagsanayd: Ciise Masiix laftiisa — waa la quudhsaday, la diiday, oo loo arkay qof dibadda ka yimid hay'adaha diinta, haddana si toos ah ayuu u yimid meesha aadanuhu ku dhimanayo. Saliidda, Khamriga, iyo Hudheelka: Nimcada Ilaah, Ruuxa Quduuska ah, iyo Kaniisadda oo ah meel lagu bogsiiyo ilaa uu ka soo laabto. In kasta oo macnaha guud ee taariikheed ee aasaasiga ahi uu yahay cashar anshax iyo axdi ku salaysan, haddana aragtidan Masiixiga ee dhaqameed waxay iftiiminaysaa inaan naxariis xagjir ah u muujin karno dadka kale oo keliya sababtoo ah Masiixu markii ugu horreysay wuxuu noo muujiyay naxariis xagjir ah markii aan ruux ahaan sabool ahayn.
6