Allin Samaria runa Lucas 10:25-37 25 Hinaqtinmi kamachikuy simita yachachiq runa sayarispa payta wateqarqan: –Yachachikuq, ¿imatan ruwasaq wiñay kawsayta chaskinaypaq? 26 Hinaqtinmi Jesusqa khaynata niran: —¿Imataq Kamachikuy Simipi qelqasqa kashan? ¿imaynatataq leenki? 27 Paytaq kutichirqan: –Señor Diosniykitan munakunki tukuy sonqoykiwan, tukuy almaykiwan, tukuy kallpaykiwan, tukuy yuyayniykiwan ima. Runamasiykitapas qan kikiykita hina. 28 Hinaqtinmi Jesusqa payta nirqan: –Allintan kutichirqanki. 29 Paymi ichaqa chaninpaq qhawarikuyta munaspa Jesusta tapuran: —¿Pitaq runamasiyri? 30 Hinaqtinmi Jesusqa contestaran: —Jerusalén llaqtamanta Jericó llaqtaman rispa huk runa suwakunaq chawpinpi urmaykuspa p'achanta qechuspa k'irispa ripurqan, kuskan wañusqata saqespa, nispa. 31 Qonqayllamantan huk sacerdote chay ñanninta uraykamurqan, payta rikuspataq huk ladota pasarqan. 32 Saynallataqmi huk Leví runapas chay cheqaspi kashaspa, payta qhawaspa huk ladota pasarqan. 33 Hinaqtinmi huk Samaria llaqtayoq runa rishaspa, payta rikuspa khuyapayarqan. 34 Hinaqtinmi Jesusman rispa, k'irisqakunata aceiteta vinotawan hich'aykuspa, uywanpa hawanman churaspa, samapakuna wasiman pusaspa cuidaran. 35 Paqaristin ripuqtintaq, iskay qolqeta horqospa ejercitoman qoykurqan, hinaspan nirqan: – Qhawariy, nispa. Aswanta gastasqaykitapas, kutimuspaymi kutichipusqayki, nispa. 36 Kay kinsantinmanta, ¿mayqentaq suwakunaq chawpinpi urmaq runamasin karqan? 37 Hinaqtinmi Jesusqa niran: “Payta khuyapayaqqa”, nispa. Hinan Jesusqa payta nirqan: –Riy, hinaspa qanpas chhaynata ruway, nispa. Allin samaritanomanta willakuyqa (Lucas 10:25–37) Jesuspa huknin aswan reqsisqa rikch'anachiyninmi. Chaypin willakun cheqaq munakuymanta, khuyapayakuymanta, imachus cheqaqtapuni runamasi kay kasqanmantawan. Kaypiqa versiculomanta versiculomanmi rakisqa
1
Allin Samaria runa
kachkan, chaypim willakuymanta pisillapi rimachkan, chaymantam kachkan llalliq yachachikuykuna hinaspa allin ruwaykunapas.
Versiculomanta versiculoman rakinakuy Lucas 10:25–28 — Abogadopa prueban hinaspa hatun kamachikuyninkuna 25 versiculo: Huk abogado (Moisespa Kamachikuy Siminmanta yachaq) sayarispan Jesusta pruebananpaq, tapuspan imata ruwanan wiñay kawsayta chaskinanpaq. 26 versiculo: Jesusqa kutichin tapuyta textokunaman kutichispa, abogadota tapuspa imaynatachus Kamachikuy Simita leesqanmanta. 27 versiculo: Abogadoqa allintan kutichin, Kamachikuy Simita iskay hatun kamachikuykunapin pisillapi churan: Diosta tukuy sonqowan, almawan, kallpawan, yuyaywan ima munakuna, runamasinchistataq kikinchista hina munakuna (Deuteronomio 6:5, Levítico 19:18 textokunata qhawarispa). 28 versiculo: Jesusqa allinpaqmi qhawarin kutichisqanmanta, ninmi chayta ruwaspaqa kawsayta qonanta. Lucas 10:29–32 — Tapusqa hinaspa mana suyasqa qawaqkuna 29 versiculo: Justiciakuyta munaspan otaq ruwananpa alcancenta limitayta munaspan abogadoqa tapun: “¿Pitaq runamasiyqa?”, nispa. 30 versiculo: Jesusmi rikch’anachiyta qallarichin. Jerusalén llaqtamanta Jericó llaqtaman riq qaqa, peligroso ñanninta puriq runa suwakunaq makinpi urmaykusqa. P’achantapas qechuruspankum llumpayta maqaspanku kuskan wañusqata saqirunku. 31 versiculo: Huk sacerdotepas chay ñannintan uraykamun. K’irisqa runata rikuspataq chimpaspa chimpaspa purishan. 32 versiculo: Chay qhepamanmi huk levita (templopi yanapaq) chayamurqan. K’irisqa runata qhawarin, ichaqa sacerdote hina, huk ladoman chimpaspa pasapun. Lucas 10:33–35 — Khuyapayakuq Samaria llaqtayoq runa 33 versiculo: Huk samaritano —chay tiempopi askha judiokunaq sinchi pisichasqa, karunchasqa t’aqamanta hukninmi— ñanninta hamun. Chay k’irisqa runata rikuspa, anchata khuyapayakun. 34 versiculo: Samaria runaqa chay runamanmi rispa k’irikunata wataspa aceitewan vinowan hampin (chay tiempopi hampikuna común), kikin uywanman churan, posadaman pusaspa, tutantin cuidan. 35 versiculo: Paqaristinmi Samaria runaqa iskay qolqeta (denario) qon posadayoqman astawan cuidananpaq, prometekuspan kutimuspa ima gastotapas pagananpaq. Lucas 10:36–37 — Allin tukupay 36 versiculo: Jesusqa ñawpaq tapuyta tikran, abogadota tapuspa mayqin kimsa puriqkunamantataq chay ñak’arichisqa runap vecinon hina ruwarqa. 37 versiculo: Mana atispa "Samaritano" ninanpaq pusayta, abogadoqa kutichin: "Khuyapayaqmi". Jesusmi kamachin: “ Riy, hinaspa qanpas chhaynata ruway ” , nispa.
Llave Yachachiykuna & Kawsay Aplicacionkuna "Vecino" nisqamanta musuqmanta riqsichiy: Vecino kayqa manam geográfico, étnico, social nisqa fronterakunawanchu riqsichikun, aswanqa pillapas necesitakuqman kuyakuytawan kuyapayakuyta qawachiyta munaspam.
2
Allin Samaria runa
Tradicionmanta khuyapayakuy: Religioso yachay otaq estado socialqa pisillatan niyta munan mana activo munakuyniyoq kaspaqa. Sacerdotepas leví runapas religionninkupi ch’uya otaq allin kasqankutan waqaycharqanku, chhaynapi runakunaq khuyapayakuyninkumanta. Ruwayman hina munakuy: Cheqaq munakuyqa allin ruwaymi, askha qolqepaqmi. Samaria runaqa tiemponta, kapuqninta, mana imamanta manchakuspa, pay kikinpa consuelonta ima sacrificarqan mana reqsisqan runata wakmanta sayarichinanpaq. Prejuiciokunata atipay: Yanapakuypas allin kaypas sapa kutim mana piensasqanchikmanta hamun. Chay rikch’anachiyqa sasachawanchismi mana sociedadpa parcialidadninmanta aswan karuta qhawarinanchispaq, hinallataq llapa runapi runa kayta qhawananchispaq.
Historiamanta willakuy Judiokunawan Samaria runakunawan Ñawpaq siglopi judiokunawan Samaria runakunawan cheqninakuyqa manan llamp’u sonqowan ch’aqwayllachu karqan; chayqa karqan ancha saphichasqa, pachak watakunaq t’aqanakuymi, chaymi saphichasqa karqan huk ayllupi, política nisqapi, religionpi iñiykunapipas. Lucas 10 textopi Jesuspa uyariqkuna imaraykun admirakunkuman karqan chay willakuypi heroen hina enmarcasqankuta uyarispanku, chaymi yanapawanchis entiendenapaq imaynatas kay ch’aqway wiñarqan chayta.
1. Ñawpa pachamanta rakinakuy: Rakisqa Origenkuna Asiria nacionta atipasqanku (722 watapi manaraq Jesús hamushaqtin): Asiria nacionqa Israel nacionpa Norte lawninpi Reinota (Samaria) atiparuspan achka israelitakunata qarquspanku huk law nacionkunata chay lawman astarqaku. Mixto Lineage: Hawa llaqtamanta tiyaqkunawan casarasqa qhipakuqkunapa miraynin. Samaria runakunaqa wichay lado ayllukunamanta (Efrainwan Manaseswan) cheqaq, mana hark'asqa miraynin kasqankuta nirqanku chaypas, Judea runakunaqa waqllisqa "chaqrusqa ayllu" otaq kuskan yawar runakunata hinan qhawarirqanku, paykunan huk ayllu ch'uya kayta, hunt'aq yupaychaytapas pisiyachirqanku.
2. Yupaychana Wasita, Politicapi Ch’aqwayta wakmanta hatarichiy Esdraswan Nehemíaswan hark’akusqanku (siglo V manaraq Jesús hamushaqtin): Judea llaqtamanta presochasqa runakuna Babiloniamanta kutimuqtinkun Jerusalén llaqtata, Iskaykaq Templotapas wakmanta sayarichirqanku, chaymi Samaria runakuna nirqanku chay llank’ayman hukllawakunankupaq. Judío umallikunaqa manan yanapayta munarqankuchu, religionninkupi pisichasqa kasqankuta qhawarispanku. Kutichiy: Chayta uyarispan Samaria nacionpi umalliqkuna Persia nacionpi gobiernota kallpacharqanku Jerusalén llaqtata wakmanta sayarichiyta tardananpaq, ch’aqwananpaqpas. Chaywanmi politicapi wiñaypaq k’arak phiñakuyta paqarichirqan.
3
Allin Samaria runa
3. Religioso rakinakuy: Gerizim orqo vs Sión orqo Yupaychana wasikuna atipanakuypi: Jerusalén llaqtaq mana munasqanraykun Samaria runakunaqa Siquem llaqtaq qayllanpi Gerizim orqopi templonkuta ruwarqanku , Moisespa churasqan cheqaq santuario kasqanmanta. Aslla chikan Qelqakuna: Samaria runakunaqa Pentateuco Samariano nisqallatan chaskirqanku (Moisespa ñawpaq phisqa libronkuna) texto hina, chaymi mana chaskirqankuchu Hebreo Profetakunaq, Qelqakuna, Jerusalén llaqtapi tradicionkunata. Samaria runakunapa yupaychana wasinta tuñichisqanku (110 watapi manaraq Jesús hamushaqtin): Hasmoneo tiempopin sinchi ch’aqwaykuna karqan, chaypin judío uma sacerdote Juan Hircano Samaria llaqtaman haykuspa Gerizim orqopi Samaria runakunaq yupaychana wasinta thunirqan. Kay chinkachiymi miraykunata sinchi phiñanakuykunata cimentarqan.
4. Ñawpaq siglopi cheqaq kaq Jesuspa ministron kashaqtin
Mosoq Testamento tiempopaqqa, chay t’aqanakuyqa sapa p’unchay kawsaytan yanaparqan: Evitación & Distancia social: Galileawan Judeawan chawpipi puriq judío viajerokunaqa sapa kutillanmi Jordán mayu wayq’ota huk desvíota ruwaqku, chhaynapi Samaria runakunaq territorionpi mana chakiwan purinankupaq. Culturalmanta rimaykuna: Huk judío runata "Samaritano" nispa sutichayqa hatun k'amiymi karqan, hereje otaq apóstata nispa sutichaywan tupaq (Juan 8:48 nisqapi rikusqanchis hina). Qhellichasqa kasqankumanta: Flavio Josefo runaq historiankunapi willasqanman hinaqa, Jesuspa wayna-sipas kashaqtinmi, huk t’aqa Samaria runakuna Jerusalén templo ukhupi pakallapi ch’eqechirqanku Jerusalén templota qhellichanankupaq.
Imaraykutaq kay contexto nisqa rikch’anachiyta astawan kallpachan Abogado tapuptin "Hinaspa pitaq runamasiy?" Luc. Jesusqa Samaria llaqtayuq runata willakuyman riqsichiptin:
Hero chock Factor: Uyariqkunam suyarqaku Sacerdote, Levita hinaspa Israelmanta layqa kimsa runakunamanta willakuyta. Kimsa kaq ranurapi huk pisichasqa samaritanota churayqa, culturankupi suyakusqankutam tukuy imapi chinkachirqa. Dinámica nisqatan kutichipuy: K’irisqa judío runaqa kawsananpaqmi jurasqan awqanpi confianan karqan. Runapura munakuyta wakmanta sut’inchana: Jesusqa rikuchirqan khuyapayakuyqa mana qhawarinchu historiamanta envidiakunata, prejuiciokunata, frontera socialkunata ima. Cheqaq vecino kayqa rikuchikun khuyapayakuq ruwaywanmi pitapas necesitakuqman, maymantaña kaqtinpas.
Divina Misericordiapa Radical kaynin vs Allin Samaritanomanta rikch’anachiyqa sapa kuti leekun sumaq sonqo kaymanta yachachikuy ética hina, ichaqa aswan ukhumanmi purin teológico ukhun. Kay pasajepi huknin aswan reqsisqa teológico temaqa La naturaleza radical de la misericordia divina vs.
4
Allin Samaria runa
Kaypiqa kay temamanta kimsa dimensiones nisqapi qawariymi kachkan:
1. Kikinmanta chaninchakuy vs. Sunqu tikray
Chay rimanakuyqa qallarikun huk debate jurídico y teológico nisqawan: Abogadoq yuyaykusqan: 29 versiculopin sut'ita willakun abogado tapusqanmanta "Hinaspa, ¿pitaq runamasiy?" imaraykuchus payqa “justificakuyta munarqan”. Payqa maskhasharqanmi huk definición legalta, chaymi permitinman obligacionninkunaq muyuriqninpi huk fronterata churananpaq, chaypin rikuchirqan maypi debernin tukukunanta, maypichus sumaqllata manaña munakuyta atinmanchu chayta. Teológico nisqa ch’aqway: Abogadoqa chanin kaytan qhawarirqan leypa linderonkunaq listanman hina. Jesusqa chanin kaytan mosoqmanta churan sonqoq imayna kasqanmanta, chaymi mana imamanta hark’asqa munakuywan rikuchikun. Chiqan: Cheqaq Dios sonqo kaytaqa manan tupusunmanchu ruwananchiskunata imayna k’itipi sut’inchasqanchiswan, aswanpas Diospa khuyapayakuyninta mast’arisqanchiswanmi.
2. Mana Khuyapayakuq Ritual Ch’uya kayninpa Ilusión
Sacerdotewan levitawan involucrasqankun resaltan huk importante advertencia teológico religionpi prioridadmanta: Ch’uya kaymanta kamachikuykuna vs. Ñanpi ñak'ariq runaqa "kuskan wañusqa" kasqa (Lucas 10:30). Sichus sacerdote otaq levita sayarispa wañusqata tarinkuman chayqa, ceremonialpi qhellichasqa kanankupaqmi peligropi tarikunkuman, religionninkupi ruwanankuta saqespa llaqtapi sayanankupaq. Mana allin churasqa: Ritualpa llantuynintam puntapi churarqaku sustancia moral nisqamantaqa . Jesusqa sapa kutillanmi yachachin llapa Evangeliokunapi, munakuy, khuyapayakuy, runaq kawsayninpas protocolo ceremonial nisqamanta aswan hatunmi (ejemplopaq, sábado p’unchaypi hampiy). Teológico Perspicacia: Runaq ñak’ariyninmanta runata t’aqaq religionqa manan Diospa imayna kaynintachu rikuchin.
3. Khuyapayakuy Cheqaq Iñiypa Métrica hina Jesusqa abogadoq qallariy tapukuyninpa lliw premisanta cambian: Abogadoqa tapusqa:
Jesustaq kutichirqan:
- ¿Pitaq runamasiyqa? (Enfoque: ¿Pitaq munakuyniyta chaskinanpaq hina?)
-¿Mayqintaq kay kimsamanta paypa vecinon karqa? (Enfoque: ¿Imayna runam kani?)
Gracia Activa: Samaria runaq khuyapayakuyninqa askha qolqepaqmi karqan, peligroso karqan, manataqmi ima niytapas atirqanchu. Payqa peligroso ñanpin peligropi tarikurqan, kikinpa
5
Allin Samaria runa
aceitentapas vinontapas utilizarqan, montenta saqepurqan, qolqentapas gastarqan, hinaspan prometekurqan kutimunanta aswan askhata pagananpaq. Diospa imayna kayninta rikuchiy: Bibliaq teologíanpiqa khuyapayakuyqa ( hebreo simipi hesed , griego simipi eleos ) manan khuyapayakuyllachu; chayqa rimanakuymanta, ruwaq khuyapayakuymi. Samaria llaqtayoq runaqa Diospa khuyapayakuyninpa rikch’ayninmanmi tukupurqan, enemigota hina qhawariq runaman mana ganasqa favorecesqanwan.
Interpretación Alegórica Histórica (Qhaway Cristología) . Iglesiaq tukuy historianpin ñawpaq teólogo runakunapas (ahinataq Agustín, Orígenes, Crisóstomo) rikurqankun huk ukhunchasqa cristología tema kay rikch’anachiypi: Urmasqa Puriq: Runa kay, chanin kaymanta qechusqa, huchawan k’irisqa, urmasqa pachaq ñanninpi kuskan wañusqa saqesqa. Sacerdotewan Levitawan: Kamachikuy Simiwan Sacrificio Sistemawan, chaykunaqa runakunaq urmasqantan qhawanman karqan ichaqa manan atiyniyoqchu karqan hampinanpaq otaq qespichinanpaqpas. Allin samaritano: Kikin Jesucristoqa —religiosokunaq pisichasqan, wikch’usqan, hawa runa hina qhawarisqanpas, chaywanpas runaq wañushaq kasqanmanmi chiqan hamurqan. Aceite, Vino, Posada ima: Divina gracia, Santo Espiritu, Iglesiapas kutimunankama hampichikunanpaq santuario hina. Sichus contexto histórico primarioqa huk lección ética y convenio nisqa, kay tradicional qhawariy cristológico nisqataqmi resaltan hukkunaman radical khuyapayakuyta rikuchiyta atisqanchista, Cristo ñawpaqtaqa espiritualpi mana imayoq kashaqtinchis radical khuyapayakuyta rikuchiwasqanchisrayku.
6