Debora, Barac, Jael ima Juezkuna 4 1 Israelpa mirayninkunaqa Ehud wañupuqtinmi Señor Diospa ñawpaqenpi mana allinta ruwarqanku. 2 Señor Diosmi chaykunata venderqan Hazor llaqtapi kamachikuq Canaán rey Jabinman. Ejercitonpa capitanmi karqa Sisera, payqa mana judío runakunapa Haroset llaqtapim yacharqa. 3 Israel runakunataq Señor Diosta waqyakurqanku, isqon pachak fierro carretakunayoq kasqanrayku. Iskay chunka watataq Israel runakunata sinchita saruncharqan. 4 Chay tiempopin Lapidotpa esposan profeta Debora Israel nacionta juzgarqan. 5 Efraín orqopi Ramawan Betelwan chawpipi Deborapa palmera sach'anpa sikinpi tiyarqan, Israel runakunataq juzganankupaq payman wicharqanku. 6 Hinan Kedesnaftalí llaqtamanta Abinoampa churin Baracta waqyaspa nirqan: –¿Manachu Israelpa Diosnin Señor Dios kamachirqan: Tabor orqoman riy, hinaspa Neftalí miraymanta Zabulón miraymanta chunka waranqa runakunata pusamuy? 7 Jabinpa ejercitonpa capitan Sisarata, carretankunawan, askha runakunawan ima, Cison mayuman asuykamusqayki. Hinan makiykiman entregasaq, nispa. 8 Baractaq payta nirqan: –Ñoqawan rispaykiqa risaqmi, mana ñoqawan riyta munaspaqa manan risaqchu, nispa. 9 Paytaq nirqan: –Ñoqaqa qanwanmi risaq, ichaqa manan hatunchasqachu kanki. Señor Diosmi Sisarata huk warmiman vendenqa, nispa. Deborataq sayarispa Baracwan kuska Cedes llaqtaman rirqan. 10 Baractaq Zabulonta Neftalitawan Cedes llaqtaman waqyachirqan. Chunka waranqa runakunawan kuska chakinman rirqan, Deborataq paywan kuska rirqan. 11 Moisespa suegron Hobabpa mirayninmanta Heber runaqa, Kedes llaqtamanta Zaanaim pampakamam karpanta sayarichirqa. 12 Hinaspan Sisaraman willarqanku Abinoampa churin Barac Tabor orqoman wichasqanmanta. 13 Hinan Sisaraqa llapa carretankunata huñurqan isqon pachak fierro carretakunata, paywan kuska kaq llapa runakunatapas, mana judío runakunaq Haróset llaqtamanta Cison mayukama.
1
Debora, Barac, Jael ima
14 Deborataq Baracta nirqan: –Hatariy! Kay p'unchaymi Señor Diosqa Sisarata makiykiman qosunki, ¿manachu Señor Diosqa ñawpaqeykipi lloqsipurqan? Chaymi Baracqa Tabor orqomanta uraykamurqan, chunka waranqa runakunapas qhepanta. 15 Señor Diosmi Sisarata, llapa carretankunata, llapa ejercitontawan, Baracpa ñawpaqenpi espadawan ch'aqwachirqan. Chaymi Sisaraqa carretanmanta uraykamuspa chakillapi ayqekuran. 16 Baractaq carretakunata, tropakunatawan qatiykacharqan, mana judío runakunaq Haroset llaqtakama. manataqmi huk runapas puchurqachu. 17 Chaywanpas Sisaraqa chakillapin ayqekurqan Heber runaq esposan Jaelpa karpanman, Hazor llaqtapi rey Jabinwan cenita Heberpa wasinwan thak-kaypi kasqankurayku. 18 Hinaqtinmi Jaelqa Sisarawan tupananpaq lloqsispa, payta nirqan: –Señorniy, haykumuway! ama manchakuychu. Karpaman haykuspataq, huk p'achawan tapaykusqa. 19 Hinaqtinmi Jesusqa payta nirqan: –Ama hina kaspa, pisi unuta ukyanaypaq qoway, nispa. Ñoqaqa ch'akisqañan kashani. Hinaptinmi huk lecheta kichaspa upyaykuspa taparurqa. 20 Hinaqtinmi Jesusqa niran: “Kay karpa punkupi sayay, pipas hamuspa tapusuqtiyki, kaypi pipas kanchu?”, nispa. chaymi ninki: Manan, nispa. 21 Hinaqtinmi Jael Heberpa warmin carpamanta clavota hap'ispa martillota hap'ispa llamp'ullata payman rirqan, hinaspan clavota wasanpi waqaykuspa pampaman wataykurqan. Chaymi wañururqa. 22 Baractaq Sisarata qatiykachashaqtin, Jaelqa paywan tupananpaq lloqsimuspa nirqan: –Hamuy, maskhasqayki runata willasqayki, nispa. Karpanman haykuspataq, Sisaraqa wañusqa kashasqa, clavotaq templonkunapi kashasqa. 23 Chay p’unchaypin Diosqa Canaán rey Jabinta Israel runakunaq ñawpaqenpi kamachirqan. 24 Israelpa mirayninkunaqa Canaán suyupi rey Jabinta atiparqan, Canaán suyupi rey Jabinta wañuchinankukama.
Juezkuna 5 1 Chay p'unchaymi Abinoampa churin Deborawan Baracwan takirqanku: 2 Señor Diosta yupaychaychis Israelpa vengakusqanmanta, llaqta runakuna ofrecekuqtinku. 3 Reykuna, uyariychis; umallikuna, uyariychis; Ñoqa Tayta Diosmanmi takisaq; Israelpa Diosnin Tayta Diosta yupaychaspa takisaq. 4 Señor Diosníy, Seir llaqtamanta lloqsispayki, Edom chakramanta lloqsispaykipas, kay pachaqa khatatatarqanmi, hanaq pachapas urmaykurqanmi, phuyukunapas unuta urmachirqan. 5 Señor Diospa ñawpaqenmanta orqokuna chullurqan, Sinai llaqtaqa Israelpa Diosnin Señor Diospa ñawpaqenmanta. 6 Anatpa churin Samgarpa tiemponpi, Jaelpa tiemponpiqa, hatun ñankunaqa mana runayoqmi karan, puriqkunapas ñanninta puriqku. 7 Llaqtakunapi tiyaqkunapas Israelpipas manañan tiyarqankuñachu, ñoqa Debora hatarinankama, Israelpi mama kanaypaq. 8 Mosoq dioskunatan akllaranku; chaymantataq punkukunapi awqanakuy karqan, ¿Israelpi tawa chunka waranqa runakuna ukhupichu escudo otaq lanza rikukurqan? 9 Sonqoyqa Israel nacionpa gobernadorninkunapin kashan, paykunan tukuy sonqonkuwan llaqta ukhupi ofrecekurqanku. Señor Diosta saminchaychis. 10 Yuraq asnokunapi sillakuq runakuna, juzgaypi tiyaq runakuna, ñanpi puriqkunapas, rimaychis. 11 Yakuta horqona cheqaskunapi flechaqkunaq qaparisqanmanta qespichisqa runakunaqa, chaypin Señor Diospa chanin ruwaykunata willanqaku, Israel llaqtapi llaqtankunapi tiyaq runakunaq chanin ruwasqankunata, chaymantataq Señor Diospa llaqtanqa punkukunaman uraykamunqaku. 12 Rikch'ariy, rikch'ariy, rikch'ariy, Debora: rikch'ariy, rikch'ariy, takiyta rimay: sayariy, Barac, preso apasqa kasqaykita, Abinoampa churin. 13 Hinaqtinmi puchuq runata llaqta ukhupi allin qhawarisqa runakunata munaychachiwarqan, atiyniyoq runakunatataq Señor Diosqa munaychachiwarqan.
2
Debora, Barac, Jael ima
14 Efraín llaqtamantan Amalec runakunaq contranpi huk saphi lloqsimurqan. Qanpa qhepanta Benjamín, llaqtayki ukhupi; Maquir llaqtamantan lloqsimurqanku kamachikuqkuna, Zabulón llaqtamantataq qelqaqpa plumata hap'iqkunapas. 15 Isacarpa kamachiqninkunataq Deborawan kasharqanku. Isacartapas, Baractapas, chakillapi wayq'oman kacharqanku. Rubenpa t'aqanakuyninkunapaqqa hatun yuyaykunan karqan. 16 ¿Imanaqtintaq ovejakunaq waqayninta uyarinaykipaq? Rubenpa t'aqanakuyninkunaqa anchatan sonqonpi maskharqanku. 17 Galaad llaqtaqa Jordán mayu chimpapi tiyaran, ¿imanaqtintaq Danqa barcokunapi qhepakurqan? Aserqa lamar qochapa patanpim hinalla kachkarqa, hinaspam pakisqankunapi qiparqa. 18 Zabulón, Neftalí runakunapas, chakra pata pampakunapi wañunankupaqmi wañuranku. 19 Reykunaqa hamuspa maqanakurqanku, chaymantataq Canaán reykunawan maqanakurqanku Taanac llaqtapi Meguido unu qayllapi. mana qolqe ganasqankutapas hap’irqankuchu. 20 Hanaq pachamantan maqanakurqanku; purisqankupi quyllurkuna Sisarawan maqanakurqanku. 21 Kisón mayu, chay ñawpa mayu, Cison mayu, paykunata aparqan. Almay, kallpata sarurqanki. 22 Hinaqtinmi caballokunaq k’aspichankuna p’akisqa karqanku, kallpasapakunaq k’aspinkuwan. 23 Señor Diospa angelninmi nirqan Meroz llaqtata ñakaychis. Señor Diospa yanapayninman mana hamusqankurayku, atiyniyoq runakuna contra Señor Diospa yanapayninman mana hamusqankurayku. 24 Saminchasqa kanqa warmikunamanta aswan saminchasqa Heberpa warmin Jael, karpapi warmikunamanta aswan saminchasqa kanqa. 25 Yakuta mañakuspataq lecheta qorqan. payqa señor platopi mantequillata horqomusqa. 26 Makintan clavoman churarqan, paña makintataq llank'aqkunaq martillonman churarqan. Martillowantaq Sisarata waqachirqan, umantataq t'oqyachirqan, chukchankunata t'oqyachispa, k'irispa. 27 Paypa chakinpin k'umuykukurqan, k'umuykukuspataq siriykukurqan, chakiman k'umuykukuspataq k'umuykukurqan. 28 Sisarapa maman huk ventanamanta qhawarispa rejillamanta qaparirqan: –¿Imanaqtintaq carretan unayta hamushan? ¿imaraykutaq carretankunapa ruedankunata tardanku? 29 Yachayniyoq señorankuna kutichirqanku, ari, pay kikinman kutichirqan. 30 ¿Manachu usqhaylla purirqanku? manachu hap’isqata rakirqanku; sapankamanmi huk sipasta otaq iskay sipasman; Siseraman huk presa de buceadores colores, huk presa buceadores colores de aguja, de buceadores colores de agujas iskaynin ladomanta, tupanku chay botín hap’iq runakunaq kunkanpaq? 31 Señor Diosníy, llapa awqaykikuna chinkapuchunku, munakuqkunan ichaqa inti hina kachunku, kallpanwan lloqsimuqtin. Chay hallp'ataq tawa chunka wata samaykurqan.
Comentario nisqa Deboramanta, Baracmanta, Jaelmantawan willakuymi tarikun Jueces 4 hinaspa 5 capitulokunapi qelqan Israel nacionpa huknin aswan admirakuypaq kacharichisqanmanta huk nacionkunamanta sarunchasqa kasqanmanta. Chaypin resaltan Diospa kamachikuq kayninta, valorniyoq umalliyninta, imaynatas Dios mana suyasqa instrumentokunata utilizan munayninkunata hunt’ananpaq.
1 kaq raki: Versiculomanta versiculoman rakinakuy Juezkuna 4 kaq t’aqa: Kacharichiymanta willakuy 1–3 versiculokuna: Israelpa Huchaynin, millay Sarunchakuyninpas Juez Ehud wañukusqan qhepamanmi Israel runakunaqa Señorpa ñawpaqenpi mana allinkunata hukmanta ruwarqanku. Chayraykun Diosqa paykunata qon Canaán nacionpi rey Jabinpa makinman
3
Debora, Barac, Jael ima
(payqa Hazor llaqtapin kamachikun), paypa comandantenqa Sisara . Sisaraqa iskay chunka wata Israelta sinchitan saruncharqan , 900 fierromanta carretakunayoq manchay soldadokunawan . Israelpa mirayninkunam Tayta Diosta qaparinku yanapayta mañakunankupaq. 4–9 versiculokuna: Deboraq Baracpa waqyakuynin Debora , profeta, Lapidotpa warminpas, kay tiempopin Israel nacionta juzgashan, Deboraq palmera sach’anpa sikinpi tiyashaspa. Abinoampa churin Baracta kachaspan Diospa kamachiyninta willan: Neftalí llaqtamanta Zabulón llaqtamanta 10.000 runakunata Tabor orqoman pusananpaq, Siserata carretankunatawan Diosqa Cisón mayuman pusanqa. Baractaq condicionalta kutichin: “Sichus ñoqawan rinki chayqa, ñoqan risaq, manataq ñoqawan riyta munankichu chayqa, manan risaqchu” . Deboraqa rinanpaqmi arí nin, ichaqa profetizanmi chay viajeqa mana pay kikinpa hatunchayninta apamunanta , Señor Diosqa Sisarata warmiq makinman vendesqanrayku. 10–16 versiculokuna: Tabor orqopi, Cisón orqopi maqanakuy Baracmi Zabulónta Neftalítawan Cades llaqtaman waqyachin, chaypin 10.000 qatikuqninkunata huñurqan, paywan kuskataq Debora rirqan. Chayta uyarispan Sisaraqa 900 fierro carretankunata llapa soldadonkunatawan Cisón mayuman huñuykun. Deborataq Baracta willan sayarinanpaq, willaspa: “¿Manachu Señor Diosqa ñawpaqeykipi lloqsimushan?”, nispa. Barac runankunata orqo urayman pusan, Señortaq Sisarata ejercitontawan sasachan (rutas) . Siseraq ejercitonqa espadaq kantunwanmi llapanta thunisqa, manan huk runapas kawsanchu, Sisarataq carretanta saqespa chakipi ayqekun. 17–22 versiculokuna: Jael hinaspa Sisarapa atipasqan Jabinpa rey wasin Heberpa ayllunwan hawka kawsay kasqanraykum, Kenita Heberpa warmin Jaelpa karpanman ayqekun . Jaelqa paywan tupananpaqmi lloqsimun, haykumunanpaqtaq invitan, hinaspan tapaykun. Sisaraqa yakuta mañakun; aswanpas señor platopi mantequillata (leche cuajada) qon . Sayk’usqa, confianzayoq ima, Siseraqa usqhaylla puñun. Jaelqa ch’inllamantan karpa clavota (clavija) martillotapas makinpi hap’ispa llamp’ullata payman rispa chay clavota chukchanpa ukhunta pampaman wikch’uykuspa chay ratopacha wañuchin. Barac qatiq chayamuptinmi, Jaelqa wañusqa enemigo kamachiqninta qawachin, chaywanmi Deborapa willakusqan huntakurqa. 23–24 versiculokuna: Rey Jabinpa kamachisqan Chay p’unchaypin Diosqa Canaán rey Jabinta Israel runakunaq ñawpaqenpi kamachin, chaymi Israelpa makinqa allintapuni atipan chinkachisqa kanankama. Jueces Capítulo 5: Deborawan Baracwan takiy 1–5 versiculokuna: Señor Diosta yupaychana Deborawan Baracwanmi atipaq takiyta takinku, chaypin Diosta yupaychanku Israel nacionpi munayninkumanta umalliqkuna, munasqanku runakunapas. Paykunan yuyarinku Seir llaqtamanta Edom llaqtamantawan purishaqtin Diospa hatun, terremoto chhaphchikuq kasqanmanta. 6–11 versiculokuna: Israelpa ch’usaq kayninmi chaninman tukupurqan Chay takiqa yuyarichinmi sarunchasqa tutayaq p'unchawkunata, hatun ñankuna ch'usaq kaptin, llaqta runakunapas pakakurqanku Debora "Israelpi mama" hatarinankama . Kamachin kamachikuqkunata, juezkunata, común llaqta runakunatapas, qarpana wasikunapi huñunasqakunata, Señorpa chanin ruwaykunata, kacharichisqanmanta willanankupaq.
4
Debora, Barac, Jael ima
12–18 versiculokuna: Munay ayllukuna vs Huk atipaq waqyakuymi Baracman lloqsimun preso apananpaq. Chay takiqa willanmi mayqan ayllukuna ancha munakuywan yanapakusqankuta —Efraín, Benjamín, Maquir, Zabulón, Isacar, Neftalí ima— , hinaspan sinchita anyan ovejakunaq michankuta otaq lamar-qocha patapi qhepakuqkunata, ahinataq Rubén, Dan, Aser . 19–23 versiculokuna: Cosmico maqanakuy hinaspa Merozpa ñakaynin Canaán reykunaqa maqanakurqankun, ichaqa "quyllurkuna purisqankupi Sisarawan maqanakurqanku" (Diospa yanapayninta rikuchispa, yaqapaschá sinchi para Cisón mayuta unuman tukuchirqan, chaymi fierromanta carretakunata mana kuyuchirqanchu). Ñawpa tiempopi Cisón mayuqa awqakunata aparqan. Meroz llaqtapiqa k'arak ñakaymi rimakun, mana lloqsimusqankurayku "Señor Diospa yanapayninman atiyniyoq runakuna contra". 24–27 versiculokuna: Jaelpa valorninta yupaychay karpapiqa "warmikunamanta aswan saminchasqa" nispam raymichanku . Chay takiqa sut’itan willan decidisqanmanta: martilloman makinta haywarispa clavota Siseraq uman ukhunta phawaykachaspa, chaypin chinkaykuspa chakinman wañusqa urmaykurqan. 28–30 versiculokuna: Siseraq mamanpa ironian Huk dramatico, irónico viñeta cambian Siseraq mamanmi rejilla ventananta qhawaspa, llakisqa tapukun imaraykun churinpa carretan mana usqhaylla kutimushan chayta. Yachaysapa señorankunan sonqochanqa, chay q’otusqakunata t’aqanakushanman hina piensaspa, chaymi presochasqakunata, qhapaq bordadokunatapas— mana yachaspa wañusqaña kashasqanmanta. 31 versiculo: Tukuchinapaq mañakuy Takiqa tukun kallpasapa mañakuywan: "Chaynaqa, Señor Diosníy, llapa awqaykikuna chinkapuchunku, munakuqkuna ichaqa inti hina kachunku kallpanwan lloqsimuqtin". Kay atipayta qatispaqa tawa chunka watapaqmi allpaqa samayniyuq .
2 kaq raki: Hatun Yachachiykuna, Kawsaypi Aplicacionkuna Diosqa mana creenapaq hinallataq ordinariokunatan utilizan: Qespichiyqa manan hamurqanchu tradicional ejercito imperial nisqawan, elite armakunawan, aswanpas huk común warmiwanmi (Jael) wasipi karpa clavijawan martillowan ima, chaywanmi rikuchirqan Diosqa kusikun huch’uy herramientakunata extraordinario ruwaykunapaq utilizaspa. Neutralidad Espiritualpa, Complacenciapa peligro: Deboraq takinqa sinchitan k’amikun wasipi qhepakuq ayllukunata (Ruben hinallataq Dan hina) hinallataq Merozta ñakan mana yanapayta munasqanmanta. Crisis moral nisqa pachakunapi neutralidad espiritual nisqataqa oposición hina qhawarinku; iñiqkuna waqyasqa kanku activo compromisoman aswanpas allin qhawaq kanankupaq. Asociacionpa atiynin hinaspa kallpanchakuypa atiynin: Baracqa repararqam espiritualpi allpata necesitasqanmanta, Deborata mañakuspanmi paywan kuska maqanakuyman rinanpaq. Diosqa sapa kutillanmi espiritualpi hinallataq ruwaypi atipasqanchiskunata ruwan llaqta muyuriqpi, hukkuna hukkunawan cuenta qonanchispi, hinallataq Dios sonqowan kuskachakuypi, manan sapankatachu. Diosman hatunchasqa kayta kutichiy: Deborawan Baracwanqa manan hatunchakurqankuchu hatun maqanakuypi allin ruwasqankumanta; aswanpas huk yupaychay takimanmi phatarirqanku, llapan hatunchayta, historiamanta atiyta, atipaytapas Señorman kutichispa. Triunfo personal utaq profesional nisqa pachakunapiqa, intencional alabaywan humildadwanmi enfoquenchista anclasqata waqaychan cheqaq kallpanchispa fuentenpi.
5