سامری نیکوکار لوقا ۳۷-۲۵:۱۰ که ناگاه یکی از فقیهان برخاسته ،او را امتحان کرد و گفت» :ای استاد ،چه کنم تا وارث حیات جاودان شوم؟« ۲۵ به او گفت» :در تورات چه نوشته شده است و چگونه آن را میخوانی؟« ۲۶ او در جواب گفت» :خداوند ،خدای خود را با تمام دل و تمام جان و تمام قوت و تمام فکر خود دوست بدار ،و همسایهات را ۲۷ .مانند خود به وی گفت » :درست پاسخ دادی .این را بکن که زنده خواهی ماند۲۸ «. اما او که میخواست خود را تبرئه کند ،به عیسی گفت» :و همسایه من کیست؟« ۲۹ عیسی در جواب گفت » :مردی از اورشلیم به اریحا میرفت و به دست دزدان افتاد .دزدان لباس او را کندند و او را مجروح ۳۰ ».کردند و او را نیمه جان رها کردند و رفتند .و اتفاقا ا کاهنی از آن راه میآمد .چون او را بدید ،از طرف دیگر رفت ۳۱ .و همچنین یک لوی نیز ،چون به آن مکان رسید ،آمد و او را نگریست و از طرف دیگر عبور کرد ۳۲ .اما شخصی سامری که مسافر بود ،نزد او آمد و چون او را دید ،دلش بر او بسوخت ۳۳ و نزد او رفت و زخمهایش را با روغن و شراب بست و او را بر مرکب خود سوار کرد و به کاروانسرایی برد و از او ۳۴ .پرستاری نمود و فردای آن روز ،چون میرفت ،دو دینار بیرون آورد و به میزبان داد و به او گفت» :از او مراقبت کن و هر چه بیشتر خرج ۳۵ ».کردی ،وقتی برگردم به تو خواهم داد حال ،به نظر تو ،کدام یک از این سه نفر ،همسایهی آن کسی بود که به دست دزدان افتاد؟ ۳۶ گفت» :آن که بر او ترحم کرد «.آنگاه عیسی به او گفت » :برو و تو نیز چنین کن۳۷ «. داستان سامری نیکوکار )لوقا (۳۷-۲۵ :۱۰یکی از مشهورترین تمثیلهای عیسی است .این داستان تفسیری عمیق از عشق واقعی ،رحمت و معنای واقعی همسایه بودن ارائه میدهد .در اینجا خلصهای از روایت به تفکیک آیه به آیه ارائه شده و پس از .آن درسهای کلیدی و کاربردهای عملی آن آمده است
تفکیک آیه به آیه آزمون وکیل و احکام بزرگ -لوقا ۲۸-۲۵:۱۰ یک فقیه )محقق شریعت موسی( برای آزمایش عیسی برمیخیزد و میپرسد که برای به ارث بردن حیات جاودان چه باید :آیه ۲۵ .بکند
1
سامری نیکوکار
.عیسی با برگرداندن سوال به متون مقدس ،از فقیه میپرسد که چگونه شریعت را تفسیر میکند :آیه ۲۶ وکیل با دقت پاسخ میدهد و شریعت را در دو اصل اساسی خلصه میکند :دوست داشتن خدا با تمام قلب ،جان ،قدرت و :آیه ۲۷ .ذهن ،و دوست داشتن همسایه مانند خود )اشاره به تثنیه ۵:۶و لویان (۱۸:۱۹ .عیسی پاسخ او را تحسین میکند و به او میگوید که انجام این کار حیات را به ارمغان خواهد آورد :آیه ۲۸ هشدار و تماشاگران غیرمنتظره -لوقا ۳۲-۲۹:۱۰ وکیل در تلش برای توجیه خود یا محدود کردن دامنه وظیفهاش ،میپرسد» :و همسایه من کیست؟« :آیه ۲۹ عیسی این ثمثثل را آغاز میکند .مردی که در جادهی شیبدار و خطرناک از اورشلیم به اریحا سفر میکند ،قربانی دزدان :آیه ۳۰ .میشود .آنها لباسهای او را درمیآورند ،او را به شدت کتک میزنند و نیمهجان رهایش میکنند .کاهنی از همان جاده میآید .با دیدن مرد زخمی ،به سمت مخالف میرود و به راهش ادامه میدهد :آیه ۳۱ یک لوی )خدمتکار معبد( نفر بعدی است که از راه میرسد .او به مرد زخمی نگاه میکند ،اما مانند کاهن ،به آن طرف :آیه ۳۲ .میرود و از آنجا عبور میکند سامری دلسوز -لوقا ۳۵-۳۳:۱۰ ا یک سامری -عضوی از گروهی که بسیاری از یهودیان آن دوران عمیقا از آنها بیزار و دوری میکردند -از راه :آیه ۳۳ .میرسد .با دیدن مرد زخمی ،احساس دلسوزی عمیقی میکند سامری مستقیما ا به سراغ مرد میرود ،زخمهایش را میبندد ،آنها را با روغن و شراب )درمانهای دارویی رایج آن :آیه ۳۴ .دوران( مداوا میکند ،او را سوار حیوان خود میکند ،به مسافرخانهای میبرد و تمام شب از او مراقبت میکند روز بعد ،سامری دو پنی )دیناری( به صاحب مهمانخانه میدهد تا هزینه مراقبتهای بیشتر را بپردازد و قول میدهد که :آیه ۳۵ .برگردد و هرگونه هزینه اضافی را بپردازد نتیجهگیری عملی -لوقا ۳۷-۳۶:۱۰ .عیسی سوال اصلی را برعکس میکند و از وکیل میپرسد کدام یک از سه مسافر نقش همسایه مقتول را ایفا میکرد :آیه ۳۶ فقیه که نمیتوانست بگوید »سامری« ،پاسخ میدهد» :آن که بر او رحم کرد «.عیسی به او فرمان میدهد » :برو و تو نیز :آیه ۳۷ » .چنین کن
درسهای کلیدی و کاربردهای زندگی تعریف مجدد »همسایه« :همسایه بودن با مرزهای جغرافیایی ،قومی یا اجتماعی تعریف نمیشود ،بلکه با تمایل به نشان دادن .عشق و رحمت به هر نیازمندی تعریف میشود شفقت بر سنت :دانش مذهبی یا جایگاه اجتماعی بدون عشق فعال ،معنایی ندارد .هم کاهن و هم لوی ،خلوص مذهبی یا راحتی .را به قیمت از دست دادن همدلی انسانی حفظ میکردند عشق عملمحور :عشق واقعی نیازمند اقدام عملی و پرهزینه است .مرد سامری زمان ،منابع ،امنیت و آسایش شخصی خود را فدا .کرد تا یک غریبه را به زندگی عادی برگرداند غلبه بر تعصبات :کمک و خوبی اغلب از منابع غیرمنتظرهای سرچشمه میگیرد .این تمثیل ما را به چالش میکشد تا فراتر از .تعصبات اجتماعی نگاه کنیم و انسانیت را در همه ببینیم
پیشینه تاریخی بین یهودیان و سامریان دشمنی بین یهودیان و سامریان در قرن اول صرفا ا یک رقابت اجتماعی ملیم نبود؛ بلکه شکافی عمیقا ا ریشهدار و چند صد ساله .بود که ریشه در قومیت ،سیاست و باورهای مذهبی اصلی داشت از شنیدن اینکه یک سامری قهرمان داستان است ،شوکه میشدند ،درک برای درک کامل اینکه چرا مخاطبان عیسی در لوقا ۱۰ .چگونگی شکلگیری این دشمنی مفید است
2
سامری نیکوکار
شکاف تاریخی :ریشههای منشعب ۱. فتح آشوریان ) ۷۲۲پیش از میلد( :هنگامی که امپراتوری آشوریان پادشاهی شمالی اسرائیل )سامره( را فتح کرد ،بسیاری از .اسرائیلیها را تبعید و ملتهای خارجی را در این منطقه اسکان دادند دودمان مختلط :نوادگان کسانی که باقی ماندند و با مهاجران خارجی ازدواج کردند .در حالی که سامریها معتقد بودند که آنها نوادگان واقعی و پیوسته قبایل شمالی )افرایم و منسی( هستند ،یهودیان آنها را به عنوان یک "نژاد مختلط" فاسد یا دورگه .میدانستند که هم خلوص قومی و هم عبادت وفادارانه را به خطر انداختهاند
بازسازی معبد و درگیری سیاسی ۲. مخالفت با عزرا و نحمیا )قرن پنجم پیش از میلد( :هنگامی که تبعیدیان یهودیه از بابل برای بازسازی اورشلیم و معبد دوم بازگشتند ،سامریها پیشنهاد پیوستن به این پروژه را دادند .رهبران یهودی کمک آنها را رد کردند و آنها را از نظر مذهبی .سازشکار دانستند .تلفی :در پاسخ ،رهبران سامری به طور فعال با دولت ایران لبی کردند تا بازسازی اورشلیم را به تأخیر بیندازند و مختل کنند .این امر باعث ایجاد تلخی سیاسی پایدار شد
شکاف مذهبی :کوه جریزیم در مقابل کوه صهیون ۳. اماکن عبادت رقیب :سامریها که از سوی اورشلیم طرد شده بودند ،معبد خود را در کوه جرزیم در نزدیکی شکیم ساختند و ادعا .کردند که این مکان ،پناهگاه واقعی تعیین شده توسط موسی است متون مقدس اندکی متفاوت :سامریها فقط تورات سامری )پنج کتاب اول موسی( را به عنوان کتاب مقدس پذیرفتند و پیامبران .عبری ،نوشتهها و روایات اورشلیم را رد کردند ،تخریب معبد سامری ) ۱۱۰پیش از میلد( :تنشها در دوره حشمونائی به نقطه اوج خود رسید ،زمانی که کاهن اعظم یهودی جان هیرکانوس ،به سامره حمله کرد و معبد سامری را در کوه جرزیم ویران کرد .این تخریب ،نسلها کینه عمیق متقابل را تثبیت .کرد
واقعیت قرن اول در دوران رسالت عیسی ۴.
:در زمان عهد جدید ،این شکاف بر زندگی روزمره تأثیر گذاشت اجتناب و فاصله اجتماعی :مسافران یهودی که بین جلیل و یهودیه سفر میکردند ،اغلب مسیر انحرافی خود را از دره رود اردن .انتخاب میکردند تا از ورود به قلمرو سامریان خودداری کنند توهینهای فرهنگی» :سامری« خواندن یک یهودی توهین بزرگی بود ،معادل اینکه او را مرتد یا بدعتگذار بنامند )همانطور که ).دیده میشود در یوحنا ۴۸:۸ حوادث هتک حرمت :طبق روایات تاریخی از فلویوس یوسفوس ،در دوران جوانی عیسی ،گروهی از سامریها مخفیانه .استخوانهای انسان را در طول عید فصح در داخل معبد اورشلیم پخش کردند تا آن را نجس کنند
چرا این زمینه ،ثمَثل را تقویت میکند؟
پرسید »و همسایه من کیست؟« ،انتظار یک خط مرزی را داشت -تأییدی بر اینکه »همسایه« فقط وقتی وکیل در لوقا ۲۹:۱۰ یهودی قانونمدار به کار میرود .برای شهروندان ی :وقتی عیسی سامری را وارد روایت کرد
3
سامری نیکوکار
عامل شوک قهرمان :شنوندگان انتظار یک سهگانهی روایی شامل کاهن ،لوی و یک فرد عادی اسرائیلی را داشتند .قرار دادن .یک سامری منفور در جایگاه سوم ،انتظارات فرهنگی آنها را کاملا در هم شکست .معکوس کردن پویایی :یهودی مجروح مجبور بود برای نجات جان خود به دشمن قسمخوردهاش تکیه کند .تعریف مجدد عشق به همسایگی :عیسی ثابت کرد که رحمت ،کینههای تاریخی ،تعصب و مرزهای اجتماعی را نادیده میگیرد .همسایگی واقعی از طریق عمل دلسوزانه به هر نیازمندی ،صرف نظر از پیشینه ،نشان داده میشود
ماهیت رادیکال رحمت الهی در مقابل شریعتگرایی خود-توجیهگر اگرچه تمثیل سامری نیکوکار اغلب به عنوان یک دستورالعمل اخلقی در مورد مهربانی خوانده میشود ،اما عمق الهیاتی اصلی آن بسیار عمیقتر است .یکی از برجستهترین مضامین الهیاتی در این متن» ،ماهیت رادیکال رحمت الهی در مقابل شریعتگرایی .خود-توجیهگر« است :در اینجا بررسی این موضوع در سه ببعد ارائه شده است
توجیه خود در مقابل دگرگونی قلبی ۱.
:گفتگو با یک بحث حقوقی و کلمی آغاز میشود
به صراحت اشاره میکند که وکیل پرسید »و همسایه من کیست؟« زیرا »میخواست خود را تبرئه کند «.او به قصد وکیل :آیه ۲۹ دنبال یک تعریف قانونی دقیق بود که به او اجازه دهد مرزی بین تعهدات خود بکشد -خطی که مشخص کند وظیفه او کجا تمام .میشود و کجا میتواند به راحتی عشق ورزیدن را متوقف کند تضاد الهیاتی :وکیل ،عدالت را به عنوان فهرستی از مرزهای قانونی میدید .عیسی عدالت را به عنوان حالتی از قلب که خود را .در عشق بیقید و شرط ابراز میکند ،تعریف میکند تضاد :خداترسی حقیقی را نمیتوان با میزان دقت ما در تعریف وظایفمان سنجید ،بلکه با میزان وسعت بخشیدن به رحمت خدا .سنجیده میشود
توهم خلوص آیینی بدون شفقت ۲.
:دخالت کاهن و لوی ،یک هشدار الهیاتی حیاتی در مورد اولویت مذهبی را برجسته میکند
.قوانین طهارت در مقابل مسائل مهمتر :طبق قانون عهد عتیق ،لمس جسد ،کاهن را از نظر آیینی نجس میکرد )لویان (۱:۲۱ قربانی در جاده »نیمه جان« بود )لوقا .(۳۰:۱۰اگر کاهن یا لوی توقف میکردند و او را مرده مییافتند ،در معرض خطر نجس .شدن آیینی قرار میگرفتند و وظایف مذهبی و جایگاه خود را در جامعه از دست میدادند اولویت نابجا :آنها سایه آیینی را بر جوهر اخلقی اولویت دادند .عیسی پیوسته در سراسر انجیلها تعلیم میدهد که عشق ،رحمت .و زندگی انسانی جایگزین تشریفات آیینی )مثلا شفا در روز سبت( میشود بینش الهیاتی :دینی که فرد را از رنج بشری جدا میکند ،به جای اینکه او را به سوی آن سوق دهد ،نمیتواند شخصیت خدا را .منعکس کند
4
سامری نیکوکار
رحمت به عنوان معیار واقعی ایمان ۳. :عیسی کل فرضیه سوال اولیه فقیه را تغییر میدهد :عیسی پاسخ داد
:وکیل پرسید
»کدام یک از این سه نفر همسایه او بود؟« )تمرکز :من چه جور آدمی هستم؟(
»همسایه من کیست؟« )تمرکز :چه کسی واجد شرایط دریافت عشق من است؟(
فیض فعال :رحمت سامری گران ،پرخطر و بیقید و شرط بود .او امنیت خود را در جادهای خطرناک به خطر انداخت ،از روغن .و شراب خود استفاده کرد ،اسب خود را رها کرد ،پولش را خرج کرد و قول داد که برای پرداخت بیشتر بازگردد صرفا ا احساس همدردی نیست؛ ) eleosو به یونانی hesedبه زبان عبری ( بازتاب ذات خدا :در الهیات کتاب مقدس ،رحمت بلکه شفقت و دلسوزی فعال و مبتنی بر عهد و پیمان است .سامری با نشان دادن لطف و عنایت بیدریغ به کسی که احتمالا او را .دشمن میدانست ،به تصویری از لطف خدا تبدیل شد
تفسیر تمَیلی تاریخی )دیدگاه مسیحشناختی( در طول تاریخ کلیسا ،متکلمان اولیه )مانند آگوستین ،اوریگن و کریسوستوم( نیز مضمون مسیحشناسی عمیقی را در این تمثیل :مشاهده کردند .مسافر سقوط کرده :بشریت ،عاری از پارسایی و زخمی از گناه ،نیمه جان در جادهی جهانی سقوط کرده رها شده است .کاهن و لوی :شریعت و سیستم قربانی ،که میتوانستند سقوط انسان را مشاهده کنند اما قدرت شفا یا نجات آن را نداشتند سامری نیکوکار :خو دد عیسی مسیح -که توسط تشکیلت مذهبی تحقیر ،طرد و به عنوان یک بیگانه دیده میشد ،با این حال .مستقیما ا به جایی آمد که بشریت در حال مرگ بود .روغن ،شراب و مهمانخانه :فیض الهی ،روح القدس و کلیسا به عنوان پناهگاهی برای شفا تا زمان بازگشت او در حالی که زمینه تاریخی اصلی ،درسی اخلقی و عهدی است ،این دیدگاه سنتی مسیحشناسی تأکید میکند که ما فقط میتوانیم به .دیگران رحمت ریشهای نشان دهیم زیرا مسیح ابتدا زمانی که از نظر معنوی فقیر بودیم ،به ما رحمت ریشهای نشان داد
5