Skip to main content

Mizo - The Good Samaritan

Page 1

Samari mi \ha chu Luka 10:25-37 25 Tin, ngai teh, Dan hretu tu emaw chu a ding a, a fiah a, “Zirtirtu, chatuan nunna chang turin eng nge ka tih ang?” 26 Ani chuan a hnênah, “ Danah eng nge ziak awm?” engtin nge i chhiar? 27 Tin, ani chuan, “Lalpa i Pathian chu i thinlung zawng zawngin, i nunna zawng zawngin, i chakna zawng zawngin, i rilru zawng zawngin i hmangaih tur a ni; i ṭhenawmte pawh nangmah ang bawk la. 28 Tin, ani chuan a hnênah, “ Dik takin i chhâng a ni; 29 Amaherawhchu thiam chantir duhin Isua hnênah, “Ka vêngte chu tu nge ni?” 30 Tin, Isuan a chhâng a, “ Mi pakhat chu Jerusalem aṭangin Jeriko-ah a chhuk a, rukrute zîngah a tlu a, rukrute chuan a silhfên an hlihsak a, an hliam a, an kalsan a, a chanve thiin an kalsan ta a ni,” a ti a. 31 Chutah chuan puithiam tu emaw chu a lo chhuk a, a hmuh veleh lehlamah a kal pel ta a. 32 Tin, chutiang bawkin Levi mi pakhat chu chu hmuna a awm chuan a lo kal a, a lo en a, lehlamah chuan a kal pel ta a. 33 Nimahsela, Samari mi pakhat a kal lai chuan a awmna chu a lo thleng a; 34 Tin, a hnênah a va kal a, a hliamte chu a phuar a, hriak leh uain a leih a, a sakawlh chungah chuan a dah a, khualbuk pakhatah a hruai a, a enkawl a. 35 Tin, a tûkah chuan a chhuah chuan cheng hnih a la chhuak a, sipaite hnênah a pe a, a hnênah, “Amah chu enkawl rawh; tin, i hman tam apiang chu ka lo haw hunah ka rul ang che,” a ti a. 36 Hêng pathum zîngah hian tu nge rûkrute zînga tlu chu ṭhenawm nia i ngaih? 37 Tin, ani chuan, “Amah khawngaihtu chu,” a ti a. Isuan a hnênah, “ Kal la, chutiang bawk chuan ti ve rawh,” a ti a. Samari mi \ha chanchin (Luka 10:25–37) hi Isua tehkhin thu lar ber pakhat a ni. Hmangaihna dik tak, khawngaihna, leh ṭhenawm nih awmzia dik tak chungchâng sawifiahna thuk tak a pe a ni. Hetah hian thuziak thupui khaikhawmna chang khat hnu chang hrang hranga in\hen darh a ni a, chu chu zirlai pawimawh tak tak leh hmanraw tangkai tak takte a ni.

1


Samari mi \ha chu

Châng khat hnu Châng hrang hranga inṭhen darh Luka 10:25–28 — Dan thiam fiahna leh Thupek Ropuite Châng 25: Dan lam thiam (Mosia Dân mi thiam) pakhat chu Isua fiah tûrin a ding chhuak a, chatuan nunna rochun tûrin eng nge a tih tûr a zâwt a. Châng 26: Isua chuan zawhna chu Pathian Lehkha Thu lam hawi lehin a chhâng a, Dân chu engtin nge a chhiar tih a zâwt a ni. Châng 27: Dan thiam chuan dik takin a chhâng a, Dân chu thu bulpui pahnih-ah a khaikhawm a, chungte chu: Pathian chu thinlung zawng zawng, thlarau zawng zawng, chakna zawng zawng leh rilru zawng zawnga hmangaih a, mahni ṭhenawmte chu mahni inhmangaih ang maia hmangaih (Deuteronomy 6:5 leh Leviticus 19:18 enin). Châng 28: Isuan a chhânna chu a fak a, chutianga tih chuan nunna a pe ang tih a hrilh a ni. Luka 10:29–32 — Hrilhfiahna leh Beisei Loh Ngaihtuahtute Châng 29: Mahni thiam chantîr emaw, a tih tûr huam chin tihtlem emaw tum chungin, ukil chuan, "A nih leh, ka ṭhenawm chu tu nge ni?" Châng 30: Isuan tehkhin thu hi a bul a ṭan a. Jerusalem atanga Jeriko panna kawngpui sâng tak leh hlauhawm takah chuan mi pakhat chu rukrute kutah a tlu a. A thawmhnaw an phelhsak a, nasa takin an vuak a, a chanve velin an hnutchhiah a ni. Châng 31: Puithiam pakhat chu kawng khatah a lo chhuk a. Hliam tuar chu a hmuh chuan a sir lehlamah a cross a, a kal zel a. Châng 32: Levi mi (biak in puitu) a lo thleng leh a. Hliam tuar chu a en a, mahse puithiam ang maiin a sir lehlamah a pel a, a kal pel ta a ni. Luka 10:33–35 — Samari mi khawngaihthlak tak Châng 33: Samari mi—chutih hun laia Juda mi tam takin an hmuhsit leh an pumpelh êm êm pâwl member—chu kawng zawhin a lo kal a. Hliam tuar chu a hmuh chuan khawngaihna thuk tak a nei a. Chang 34: Samari mi chu mipa hnenah direct-in a kal a, a hliamte chu a khih a, hriak leh uain (chutih laia damdawi hman tlanglawn tak) hmangin a enkawl a, a ran chungah a dah a, khualbuk pakhatah a hruai a, zankhuain a enkawl a ni. Châng 35: A tûkah chuan Samari mi chuan khualbuk neitu hnênah enkawlna dang phuhruk nân pence hnih (denari) a pe a, a kir leh ang a, a senso belhchhah apiang chu a pe ang tih a tiam a ni. Luka 10:36–37 — Thutawp hmantlak Châng 36: Isuan zawhna hmasa ber chu a tidanglam a, ukil hnenah chuan khualzin pathum zingah tu nge a tuartu ṭhenawm anga che tih a zawt a. Châng 37: "Samari mi" ti tûra a inhriattîr thei lo va, dân thiam chuan, "Amah khawngaihtu chu," tiin a chhâng a ni. Isuan thupek a pe a: " Kal la, nang pawhin chutiang bawk chuan ti ve rawh. "

Zirna pawimawh & Nun hman dan "Ṭhenawm" tih awmzia siam thar: Ṭhenawm nihna hi ramri, hnam leh khawtlang ramri hmanga sawifiah a ni lo va, mamawhtu apiangte chunga hmangaihna leh khawngaihna lantir duhna a ni. Compassion Over Tradition: Sakhaw lam hriatna emaw, khawtlang dinhmun emaw hian active love tel lo chuan awmzia a nei tlem hle. Puithiam leh Levia mi pahnih hian mihringte lainatna hloh lovin sakhaw lama thianghlimna emaw, awlsamna emaw chu an vawng reng a ni.

2


Samari mi \ha chu

Action-Oriented Love: Hmangaihna dik tak chuan thiltih tangkai tak, man to tak a mamawh a ni. Samari mi chuan mi hriat loh pakhat siam ṭhat leh tûrin a hun te, a thil neih te, a himna te, leh a mi mal thlamuanna te a hlan a ni. Hriatthiam lohnate hneh: Ṭanpuina leh ṭhatna chu beisei loh a\anga lo chhuak a ni fo \hin. Tehkhin thu hian khawtlang nunphung (societal biases) kaltlanga thlir a, mi zawng zawnga mihring nihna hmu turin min fuih a ni.

Juda leh Samari mite Inkâra Historic Background Kum zabi khatnaa Juda leh Samari mite inhmangaihna chu khawtlâng inelna nêm tak mai a ni lo va; chu chu hnam, politics, leh sakhaw rinna bulpui ber berte aṭanga zung kai, kum zabi tam tak kaltaa inṭhenna a ni. Luka 10-a Isua ngaithlatute’n Samari mi pakhat chu thawnthua mi huaisen anga frame-a siam an hriat chuan an mangang ang tih chiang taka hriat theih nân, he inhnialna hi engtin nge a lo awm tih hriatthiam a ṭanpui a ni.

1. Historic Split: A bul tanna inthen darh Assuria Hnehna (BCE 722): Assuria Empire-in Israel Lalram Hmar lam (Samaria) a hneh khan Israel mi tam tak an hnawtchhuak a, hnam dang hnam dangte chu he hmunah hian an insawn leh ta a ni. Mixed Lineage: Ramdang mi lo awmte nena innei la awmte thlahte. Samari mite chuan hmar lam hnam (Ephraim leh Manasea) thlah dik tak, tihtawp loh an nih thu an vawng tlat laiin, Judai mite chuan hnam thianghlimna leh rinawm taka biakna pawh tichhe thei "hnam inpawlhona" emaw, thisen chanve emaw, chhe tawh angin an ngai a ni.

2. Temple sak thar leh Politics lama buaina Ezra leh Nehemia dodâlna (B.C.E. Kum zabi 5-na): Juda mi sal tângte chu Jerusalem leh Temple Pahnihna din thar leh tûra Babulon aṭanga an lo kîr leh khân, Samari mite chuan he hna thawhnaa tel ve an inhuam a. Juda hruaitute chuan an ṭanpuina chu an hnawl a, sakhaw lama inrem loah an ngai a ni. Phuba lakna: Chumi chhân lêtna atân chuan Samari ram hruaitute chuan Jerusalem sak ṭhat lehna chu tihkhawtlai leh tihbuai tûrin Persia sawrkâr chu nasa takin an lobby a. Hei hian politics lama thinrimna nghet tak a siam a ni.

3. Sakhaw in\henna: Gerizim Tlâng leh Zion Tlâng Pathian biakna hmun inelna: Jerusalem-in a hnawl avangin Samari mite chuan Sekem bula Gerizim Tlângah anmahni biak in an sa a , chu chu Mosia ruat hmun thianghlim dik tak a nih thu an sawi a ni. Pathian Lehkha Thu Danglam Tlemte: Samari mite chuan Hebrai Zâwlneite, Thuziak leh Jerusalem thuthlungte chu an hnawl a, Samari mite Pentateuch (Mosia lehkhabu hmasa panga) chauh chu Pathian Lehkha Thuah an pawm a .

3


Samari mi \ha chu

Samari Biak In tihchhiat (B.C.E. 110): Hasmonean hun lai khan Juda Puithiam Lalber John Hyrcanus-a’n Samari ram a rawn beih a, Gerizim tlanga Samari mite biak in a tihchhiat khan buaina a thleng nasa hle. He chhiatna hian thlah kal zelte chu inhmangaihna thuk tak a tichak a ni.

4. Kum zabi khatnaa thil thleng tak tak Isua rawngbawl lai Thuthlung Thar hun lai chuan inthenna chuan nitin nun a nghawng a:

Avoidance & Social Distance: Galili leh Judai inkara zin Juda khualzinte chuan Samari ram chhunga ke pen loh nan a bik takin Jordan lui ruam an zawh fo thin. Cultural Slurs: Juda mi pakhat "Samari mi" tia koh chu sawichhiatna nasa tak a ni a, heretic emaw apostate emaw tia koh nen a inang (Johana 8:48-a kan hmuh angin). Tibawlhhlawhna thil thleng: Flavius Josephus-a chanchin ziak danin Isua tleirawl lai vel khan Samari mi pawl pakhat chuan Jerusalem Temple tibawlhhlawh turin a rukin Jerusalem Temple chhungah mihring ruh an theh darh a.

He Context hian Tehkhin thu A Tizual Chhan

Lawyer chuan "And tu nge ka ṭhenawm?" Luka 10:29-ah chuan ramri a beisei a—chu chu "ṭhenawm" chu dân zawmtu Juda mipuite tân chauh a hman tih nemnghehna a ni. Isuan Samari mi chu thawnthua a luhtir khan: The Hero Shock Factor: Ngaithlatute chuan Puithiam, Levite leh Israel mi layperson-te narrative triad an beisei a. Samari mi hmuhsit tak pakhat chu slot pathumnaah dah chuan an culture beisei chu a tichhe vek a ni. Reversing the Dynamic: Juda hliam tuar chuan a nunna atan a hmêlma thutiam siamah a rinchhan a ngai a ni. Ṭhenawm Hmangaihna Hrilhfiahna Siam Thar: Isua chuan khawngaihna chuan chanchinbu lama inhuatna te, inthliarna te, leh khawtlâng ramri te chu a ngaihthah tih a finfiah a ni. Ṭhenawm nihna dik tak chu tu pawh, a pianphung thliar lovin, khawngaihna nena thiltih hmangin a lantîr a ni.

Pathian Khawngaihna Radical Nature vs. Mahni Inrintawkna Legalism Samari mi \ha tehkhin thu hi ngilneihna chungchanga ethical instruction anga chhiar a nih fo laiin, a thuk ber theological depth chu a thuk zawk hle. He thuziak-a theological thupui langsar ber pakhat chu The Radical Nature of Divine Mercy vs. Self-Justifying Legalism tih hi a ni . Hetah hian he thupui hi dimension pathum atanga thlirletna a ni:

1. Mahni Inrintawkna vs. Thinlung Tidanglam Inbiakna hi dan leh Pathian thu lama inhnialna hmanga tan a ni:

Ukil Tum: Châng 29-ah hian chiang takin ukil chuan "A nih leh ka ṭhenawm chu tu nge ni?" a chhan chu "amah leh amah thiam chantir a duh" vang a ni . A mawhphurhnate vêla ramri siam theihna tûr

4


Samari mi \ha chu

dân anga hrilhfiahna dik tak a zawng a ni—a mawhphurhna a tâwpna hmun leh hmangaihna chu nuam taka a chawlhsan theihna tûr line chu a ni. Theological Conflict: Ukil chuan felna chu dan anga ramri tehna (checklist) angin a ngai a. Isua chuan felna chu thinlung dinhmun (condition) angin a siam thar leh a, chu chu hmangaihna thuhmun nei lovin a inlan a ni. A Inthlauhna: Pathian ngaihsakna dik tak chu kan tih tur kan sawifiah zim zia a\angin teh theih a ni lo va, Pathian khawngaihna kan zau zia a\angin teh theih a ni.

2. Khawngaihna tel lova Ritual Thianghlimna Illusion

Puithiam leh Levia mi inrawlhna hian sakhaw thil ngaih pawimawh chungchânga Pathian thu lama vaukhânna pawimawh tak a târ lang a ni: Purity Laws vs. The Weightier Matters: Thuthlung Hlui dan hnuaiah chuan ruang khawih hian puithiam chu inkhawmpuiah a ti bawlhhlawh a ni (Leviticus 21:1). Kawngpuiah a tuartu chu "a chanve thi" a ni (Luka 10:30). Puithiam emaw, Levia mi emaw chuan a ding a, a thi tih a hmuh chuan, inkhawmpui hmanga tihbawlhhlawh an hlauhawm ang a, an sakhaw hnate chu an titawp ang a, khawtlang zingah an ding ang. The Misplaced Priority: Anni chuan ritual shadow chu moral substance aiin an dah pawimawh zawk a ni . Isua chuan Chanchin |ha bu zawng zawngah hmangaihna, khawngaihna leh mihring nun hian ceremonial protocol (eg, Sabbath-a tihdamna) a thlak danglam tih a zirtir chhunzawm zel a ni. Theological Insight: Mihring hrehawm tawrhna laka inthiarfihlimtu sakhaw chuan Pathian mizia a lantir thei lo.

3. Khawngaihna chu Rinna Metric Dik tak atan Isua chuan ukil zawhna hmasa ber thu bul zawng zawng chu a thlak danglam a ni: Lawyer chuan heti hian a zawt a:

Isuan a chhang a:

"Tunge ka ṭhenawm?" (Focus: Ka hmangaihna dawng tur hian tu nge tling?)

"Heng pathum zingah hian tu nge a ṭhenawm?" (Focus: Eng ang mi nge ka nih?)

Active Grace: Samari mi khawngaihna chu a man to a, a risky a, a conditional a ni. Kawngpui hlauhawm takah a himna chu a hlauthawng a, ama hriak leh uain a hmang a, a sakawr chu a bânsan a, a sum a hmang ral a, a tam zawk pe turin a kir leh ang tih a tiam bawk. Pathian nihna lantir: Bible theology-ah chuan khawngaihna ( Hebrai tawngin hesed , Greek tawngin eleos ) hi lainatna rilru put hmang mai a ni lo va; thuthlung, active compassion a ni. Samari mi chu amah chu hmêlma anga ngaih mi pakhat chunga hlawh chhuah loh khawngaihna lantîrna hmangin Pathian khawngaihna anpui a lo ni ta a ni.

5


Samari mi \ha chu

Historic Allegorical Interpretation (Krista ngaihdan) Kohhran chanchin zawng zawngah hian Pathian thu thiam hmasa (Augustine, Origen, leh Chrysostom-a angte) pawhin he tehkhin thu-ah hian Christological thupui thuk tak a innghat tih an hmu a: Khualzin Tlu: Mihring, felna hlihsak leh sualin hliam tuar, tlu tawh khawvel kawngah a chanve thia hnutchhiah. Puithiam leh Levia chi: Dan leh Inthawina kalphung, mihring tlukna hmu thei mahse tidam emaw, chhandam emaw theihna nei lo. Samari mi \ha chuan: Isua Krista ngei pawh —sakhaw pawlte chuan an hmusit a, an hnawl a, pawn lam mi angin an ngai a, chuti chung pawh chuan mihringte thihpui tura an mutna hmunah a lo kal nghal a ni. The Oil, Wine, and Inn: Pathian khawngaihna, Thlarau Thianghlim leh Kohhran chu A lo kir leh hma loh chu tihdamna hmun thianghlim atan. Primary historical context chu ethical leh covenantal lesson a nih laiin, he traditional Christological view hian midangte chungah khawngaihna nasa tak kan lantir thei chauh tih a tarlang a, a chhan chu Krista hian thlarau lama kan tlakchham lai khan khawngaihna nasa tak min lantir hmasak ber vang a ni.

6


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Mizo - The Good Samaritan by Filipino Tracts and Literature Society Inc. - Issuu