Skip to main content

Maori - The Good Samaritan

Page 1

Te Hāmarita Pai Ruka 10:25-37 25 Nā, ka whakatika tetahi kaiwhakaako o te ture, ka whakamātautau i a ia, ka mea, E te Kaiwhakaako, me aha ahau kia whiwhi ai ki te ora tonu? 26 Ka mea ia ki a ia, He aha te mea i tuhituhia ki te ture? E pehea ana tau korero? 27 Nā ka whakahoki ia, ka mea, Kia aroha koe ki te Ariki, ki tou Atua, me tou ngākau katoa, me tou wairua katoa, me tou kaha katoa, me tou hinengaro katoa; me aroha hoki ki tou hoa tata, ano ko koe. 28 Nā, ka mea ia ki a ia, He tika tāu kōrero: meatia tēnei, ā, ka ora koe. 29Otira i mea ia ki te whakatika i a ia ano, ka mea ki a Ihu, Ko wai ra toku hoa tata? 30 Nā ka whakahoki a Ihu, ka mea, I haere iho tetahi tangata i Hiruharama ki Heriko, ā ka tūtaki ki ngā tahae, ka huia ōna kākahu e rātou, ka tukitukia ia, ā, haere ana, mahue iho ia, me te mea kua mate. 31 Nā, i te mea he tūpono noa iho, ka heke iho tētahi tohunga i taua ara: ā, i tōna kitenga i a ia, ka haere atu i tērā taha. 32 I pērā anō hoki tetahi Riwaiti, tae noa ki taua wāhi, ka haere mai, ka titiro ki a ia, ā, ka whiti atu i tērā taha. 33 Nā, ko tētahi Hāmaria e haere ana ki tōna ara, ka tae ki taua wāhi, ā, ka kite i a ia, ka aroha ki a ia. 34 Haere ana ki a ia, takai ana i ona patunga, ringihia ana ki te hinu me te waina, takai ana, whakanohoia ana ia ki runga ki tana ake kararehe, kawea ana ia e ia ki te whare tira, atawhaitia ana ia. 35 Ā, i te aonga ake, i tōna haerenga atu, ka tangohia e ia e rua ngā pene, ka hoatu ki te tangata whenua, ka mea ki a ia, Māu ia e tiaki; ā, ki te nui atu āu paunga, māku koe e utu ina hoki mai ahau. 36 Nā, ko wai o tēnei tokotoru, ki tōu whakaaro, i waiho hei hoa mō te tangata i taka nei ki ngā tahae? 37 Ka mea ia, Ko te tangata i atawhai i a ia. Na ka mea a Ihu ki a ia, Haere, kia pera ano tau mahi. Ko te kōrero mō te Hāmarita Atawhai (Ruka 10:25–37) tētahi o ngā kōrero whakarite rongonui a Ihu. He whakamārama hohonu tēnei mō te aroha pono, te atawhai, me te tikanga tūturu o te noho hei hoa tata. Anei tētahi wehewehenga o ia whiti, o ia whiti, e whakarāpopoto ana i te kōrero, ā, whai muri ko ngā akoranga matua me ngā tono mahi.

1


Te Hāmarita Pai

Wehewehenga o ngā Wāhanga-i-te-Wāhanga Ruka 10:25–28 — Te Whakamātautau a te Roia me ngā Ture Nui Irava 25: Ka whakatika tetahi kaiwhakaako ture (he tohunga o te Ture a Mohi) ki te whakamatautau i a Ihu, me te patai me aha ia kia whiwhi ai ki te ora tonu. Irava 26: Ka whakahoki a Ihu mā te whakahoki i te pātai ki ngā karaipiture, me te pātai ki te rōia me pēhea tana pānui i te Ture. Irava 27: Ka whakautu tika te rōia, ka whakarāpopoto i te Ture ki ngā mātāpono matua e rua: te aroha ki te Atua me te ngākau katoa, te wairua katoa, te kaha katoa, me te hinengaro katoa, me te aroha ki tōna hoa tata, pērā i a ia anō (e tohutoro ana ki a Teuteronomi 6:5 me Rewitiki 19:18). Irava 28: Ka mihi a Ihu ki tana whakautu, me te kī atu mā te mahi i tēnei ka puta te ora. Ruka 10:29–32 — Te Ākiaki me ngā Tūmatanui ohorere Irava 29: I a ia e rapu ana ki te whakatika i a ia anō, ki te whakawhāiti rānei i te whānuitanga o tana mahi, ka pātai te rōia, "Ko wai hoki tōku hoa tata?" Irava 30: Ka tīmata a Ihu i te kupu whakarite. Ka taka tetahi tangata e haere ana i te ara pari, morearea mai i Hiruharama ki Heriko ki te ringa o ngā tahae. Ka tangohia ōna kākahu, ka whiua kinotia, ā, ka waiho ia me te mea kua mate. Irava 31: E haere mai ana tētahi tohunga i taua ara anō. I tōna kitenga i te tangata whara, ka whiti atu ia ki tērā taha, ka haere tonu. Irava 32: Ka tae mai tētahi Riwaiti (he kaiawhina temepara). Ka titiro ia ki te tangata i whara, engari, pērā i te tohunga, ka whiti atu ki tērā taha, ka hipa atu. Ruka 10:33–35 — Te Hāmaritana Aroha Irava 33: Ka haere mai tētahi Hāmarita—he mema nō tētahi rōpū i whakahaweatia rawatia, i karohia hoki e te tini o ngā Hūrai o taua wā—i te ara. I tōna kitenga i te tangata i whara, ka aroha nui ia. Irava 34: Ka haere tika te Hāmari ki te tangata, ka herea ōna patunga, ka rongoatia ki te hinu me te waina (he rongoā noa o taua wā), ka whakanoho i a ia ki runga i tana ake kararehe, ka kawea ia ki te whare tira, ā, ka tiaki i a ia i te pō katoa. Irava 35: I te aonga ake, ka hoatu e te Hāmarita e rua pene (denarii) ki te rangatira o te whare tira hei utu i ngā mahi tiaki anō, me te oati ka hoki mai ki te utu i ngā whakapaunga tāpiri. Ruka 10:36–37 — Te Whakamutunga Whaihua Irava 36: Ka hurihia e Ihu te pātai tuatahi, ka pātai ki te rōia ko wai o ngā kaihaerere tokotoru i mahi hei hoa noho ki te tangata i tukinotia. Irava 37: Kāore i taea e ia te kī "ko te Hāmarita," ka whakahoki te rōia, "Ko ia te tangata i atawhai i a ia." Ka whakahau a Ihu i a ia: " Haere, kia pērā anō tāu mahi. "

Ngā Akoranga Matua me ngā Whakamahinga o te Oranga Te Whakamārama Anō i te "Hoa Noho": Kāore te noho hei hoa noho e tautuhia ana e ngā rohe whenua, iwi, pāpori rānei, engari e te ngākau nui ki te whakaatu i te aroha me te atawhai ki te hunga e matea ana. Aroha ki te Tikanga Tuku Iho: Kāore he tikanga o te mōhiotanga whakapono, o te mana pāpori rānei ki te kore he aroha ora. I pupuri te tohunga me te Riwaiti i te parakore o te whakapono, i te whai wāhitanga rānei, engari i whakaiti i te aroha tangata.

2


Te Hāmarita Pai

Aroha e Arotahi ana ki te Mahi: Ko te aroha pono e hiahia ana ki ngā mahi whai hua, utu nui hoki. I whakaherea e te Hāmaritana tōna wā, āna rauemi, tōna haumaru, me tōna oranga ngākau hei whakaora i te tangata tauhou. Te Hinga i ngā Whakahāwea: He maha ngā wā ka puta mai te āwhina me te pai i ngā pūtake ohorere. E wero ana te kupu whakarite i a tātou kia titiro ki tua atu i ngā whakahāwea pāpori, kia kite i te tangata i roto i te katoa.

Te Papamuri Hītori i waenganui i ngā Hūrai me ngā Hāmariana Ko te mauahara i waenganui i ngā Hūrai me ngā Hāmaria i te rautau tuatahi ehara i te mea he whakataetae pāpori ngawari noa iho; he wehewehenga hōhonu kua mau ki roto i ngā rautau kua pahure ake nei, e ahu mai ana i te iwi, i te tōrangapū, me ngā whakapono matua. Hei mārama pai i te take i ohorere ai te hunga whakarongo a Ihu i roto i te pukapuka o Ruka 10 i te rongonga i te whakaahuatanga o tētahi Hāmaria hei toa o te kōrero, he mea āwhina kia mārama ki te whanaketanga o tēnei pakanga.

1. Te Wehenga Hītori: Ngā Takenga Wehewehe Te Raupatu o Ahiria (722 BCE): I te raupatutanga o te rangatiratanga o Iharaira ki te raki (Hamaria) e te Emepaea o Ahiria, he maha ngā Iharaira i peia atu e rātou, ā, i whakahokia mai ngā iwi ke ki te rohe. Whakapapa Whakaranu: Ko ngā uri o te hunga i noho tahi me ngā tāngata whenua ke. Ahakoa i mau tonu ngā Hāmaritana ko rātou ngā uri pono, pumau tonu o ngā iwi o te raki (Eparaima me Manahi), i titiro ngā Hūria ki a rātou he "iwi whakaranu" pirau, he haurua-toto rānei kua whakararu i te parakore o te iwi me te karakia pono.

2. Te Hanga Anō i te Temepara me te Pakanga Tōrangapū Te Whakahē ki a Etera rāua ko Nehemia (rautau 5 BC): I te hokinga mai o ngā whakarau o Hūria i Papurona ki te hanga anō i Hiruharama me te Temepara Tuarua, ka tono ngā Hāmaritana kia uru atu ki te kaupapa. I whakakahoretia e ngā rangatira Hūrai tā rātou āwhina, i te whakaaro he ngoikore rātou i te taha whakapono. Te rapu utu: Hei whakautu, i kaha te akiaki a ngā rangatira o Hāmaria i te kāwanatanga o Pāhia kia whakaroa, kia whakararuraru hoki i te hanganga anō o Hiruharama. Nā tēnei i hua ake ai te mauahara tōrangapū pumau.

3. Te Wehewehenga Whakapono: Maunga Keritimi vs. Maunga Hiona Ngā Wāhi Karakia e Whakataetae Ana: I te whakahēnga a Hiruharama, ka hanga e ngā Hāmarita tō rātou ake temepara ki Maunga Keritimi e tata ana ki Hekeme, me te kī koinei te wāhi tapu pono i tohua e Mohi.

3


Te Hāmarita Pai

Ngā Karaipiture Rerekē: Ko te Pentateuka o Hāmaria anake (ngā pukapuka tuatahi e rima a Mohi) i whakaaetia e ngā Hāmarita hei karaipiture, me te whakakore i ngā Poropiti Hiperu, ngā Tuhinga, me ngā tikanga tuku iho o Hiruharama. Te Whakangaromanga o te Temepara o Hāmaritana (110 BCE): I tae te taupatupatu ki te taumata teitei i te Wā o Hasmonean i te wā i whakaekea ai a Hāmaria e te Tohunga Nui Hūrai, a John Hyrcanus, ā, i whakangaromia ai te temepara o Hāmaritana i Maunga Keritimi. Nā tēnei whakangaromanga i whakapūmau te mauahara nui i waenganui i ngā whakatupuranga.

4. Te Tūturutanga o te Rautau Tuatahi i te Wā o te Minitatanga a Ihu I te wā o te Kawenata Hou, kua pā te wehewehenga ki te oranga o ia rā:

Te Karo me te Tawhiti Hapori: He maha ngā wā ka huri haere ngā Hūrai e haere ana i waenganui i a Kariri me Huria mā te awaawa o te awa o Horano, kia kore ai e takahia te whenua o Hāmaria. Ngā Kōrero Whakahāwea: He kupu whakatoi nui te kīngi i tētahi Hūrai he "Hamari", he rite tonu ki te kīngi i a ia he tangata whakapono hē, he tangata apotoro rānei (e kitea ana i roto i a Hoani 8:48). Ngā Tūmomo Whakakino: E ai ki ngā kōrero tuku iho a Flavius Josephus, i te wā o te tamarikitanga o Ihu, i titaria pukutia e tētahi rōpū o ngā Hāmarita ngā wheua tangata ki roto i te Temepara o Hiruharama i te wā o te Kapenga hei whakapoke i te Temepara.

He aha tēnei horopaki e whakanui ake ai i te kupu whakarite

I te pātaitanga a te rōia "Ko wai hoki tōku hoa tata?" i roto i a Ruka 10:29, i tumanako ia ki tētahi rohe—he whakaū ko te kupu "hoa tata" e pā ana ki ngā tāngata whenua Hūrai e whakarongo ana ki te ture. I te whakaurunga a Ihu i te Hamaria ki roto i te kōrero: Te Āhuatanga Whakaohooho o te Toa: I tumanako ngā kaiwhakarongo kia toru ngā kōrero a te Tohunga, te Riwaiti, me te tangata noa o Iharaira. Nā te whakanoho i tētahi Hāmaritana i whakahaweatia ki te tuatoru o ngā tūranga i tino pakaru ai ā rātou tumanakohanga ahurea. Te Hurihuri i te Hihiri: Me whakawhirinaki te Hūrai i whara ki tōna hoariri nui mō tōna ora tonu. Te Whakamārama Anō i te Aroha ki te Tangata Hoa: I whakaatu a Ihu kāore te aroha e aro ki ngā mauahara o mua, te whakahāwea, me ngā rohe pāpori. Ka whakaatuhia te aroha pono ki te tangata noho tata mā te mahi aroha ki te hunga e matea ana, ahakoa te āhua o te tangata.

Te Āhua Whakahirahira o te Aroha Tapu me te Ture Whakatikatika-ia-Iho Ahakoa e whakaarohia ana te kupu whakarite mō te Hamari pai hei tohutohu matatika mō te atawhai, he hohonu ake te hohonutanga o roto i ngā whakapono. Ko tētahi o ngā kaupapa whakapono rongonui o tēnei kōrero ko Te Āhua Hurihuri o te Aroha Tapu, me te Whakatikatika i te Ture . Anei tētahi arotakenga o tēnei kaupapa puta noa i ngā taha e toru:

4


Te Hāmarita Pai

1. Te Whakatikatika i a Ia Anō, te Whakahē rānei i te Ngākau Ka tīmata te kōrero me te tautohetohe ture me te whakapono:

Te Kaupapa o te Roia: E whakamārama ana te irava 29 i pātai te roia "Ko wai hoki tōku hoa tata?" nā te mea "e hiahia ana ia ki te whakatika i a ia anō." I rapu ia i tētahi whakamāramatanga ture tika hei āwhina i a ia ki te whakatakoto rohe mō āna herenga—he rārangi e tohu ana i te mutunga o tana mahi, me te wāhi e taea ai e ia te mutu ngāwari te aroha. Te Pakanga Whakapono: I titiro te rōia ki te tika hei rārangi arowhai o ngā rohe ture. Ka hurihia e Ihu te tika hei āhua o te ngākau e whakaatu ana i a ia anō i roto i te aroha mutunga kore. Te Whakarerekētanga: Kāore e taea te ine i te Atua pono mā te whaiti o tā tātou tautuhi i ā tātou mahi, engari mā te whānui o tā tātou whakawhānui i te aroha noa o te Atua.

2. Te Māminga o te Parakoretanga Karakia me te Kore Aroha

Ko te whai wāhi a te tohunga me te Riwaiti e whakaatu ana i tētahi whakatūpato whakapono nui mō te kaupapa matua o te whakapono: Ngā Ture Parakore vs. Ngā Mea Taumaha: I raro i te ture o te Kawenata Tawhito, ko te pā ki te tupapaku ka poke te tohunga i roto i te karakia (Rewitikuha 21:1). Ko te patunga i te huarahi kua "whakatata mate" (Ruka 10:30). Mena ka tū te tohunga, te Riwaiti rānei, ā, ka kitea kua mate ia, ka tūpono rātou ki te poke i roto i te karakia, ka whakakore i ā rātou mahi whakapono me tō rātou tūnga i roto i te hapori. Te Kaupapa Matua i Hē te Tūnga: I whakatairangahia e rātou te atarangi o te kawa i runga ake i te mauri matatika . Kei te whakaako tonu a Ihu puta noa i ngā Rongopai ko te aroha, te atawhai, me te oranga tangata te mea nui atu i ngā tikanga kawa (hei tauira, te whakaora i te Hāpati). Te Mātauranga Karaipiture: Ko te karakia e ārai ana i te tangata i te mamae o te tangata, kaua e akiaki i a rātou ki te mamae, kāore e whakaata i te āhua o te Atua.

3. Ko te Aroha hei Ine Pono mō te Whakapono Ka whakarerekētia e Ihu te kaupapa matua o te pātai tuatahi a te rōia: I pātai te Roia:

Ka whakahoki a Ihu:

"Ko wai tōku hoa noho?" (Arotahi: Ko wai te tangata e tika ana kia whiwhi i taku aroha?)

"Ko wai o ēnei tokotoru i waiho hei hoa noho mōna?" (Arotahi: He aha te momo tangata e noho nei ahau?)

Aroha Kaha: He utu nui, he mōrearea, ā, he mutunga kore te aroha o te Hāmarita. I tūpono ia ki tōna haumaru i runga i te ara mōrearea, i whakamahia e ia tana ake hinu me tana waina, i whakarērea tana hoiho, i whakapaua ana moni, ā, i oati ki te hoki ki te utu i te nui ake. Te Whakaata i te Āhua o te Atua: I roto i te karakia Paipera, ehara i te mea he kare ā-roto noa iho te aroha ( hesed i te reo Hiperu, eleos i te reo Kariki); he kare ā-roto kawenata, he aroha hohe. I riro

5


Te Hāmarita Pai

te Hāmaritana hei ahua o te aroha noa o te Atua mā te whakaatu i te atawhai kore utu ki tētahi e whakaaro ana pea he hoariri ia.

Te Whakamāramatanga o ngā Kupu Whakatakoto Hītori (Tirohanga Karaiti) I roto i te hītori o te hāhi, i kite anō ngā tohunga whakapono o mua (pērā i a Augustine, Origen, me Chrysostom) i tētahi kaupapa hohonu o te Karaiti e mau ana i roto i te kōrero whakarite: Te Kaihaerere i Hinga: Ko te tangata, kua tangohia atu i a ia te tika, kua whara i te hara, kua mahue mate i te ara o te ao kua hinga. Te Tohunga me te Riwaiti: Ko te Ture me te Pūnaha Patunga Tapu, i taea e rātou te tirotiro i te hinganga o te tangata engari kāore i a rātou te mana ki te whakaora, ki te whakaora rānei. Te Hāmarita Ataahua: Ko Ihu Karaiti tonu —i whakahaweatia, i whakakahoretia, i tirohia hoki e te hunga whakapono he tangata ke, engari e haere tika mai ana ki te wāhi e mate ana te tangata. Te Hinu, te Waina, me te Wharekai: Te aroha noa o te Atua, te Wairua Tapu, me te Hāhi hei wāhi tapu mō te whakaora tae noa ki Tōna hokinga mai. Ahakoa he akoranga matatika me te kawenata te horopaki matua o te hītori, e whakaatu ana tēnei tirohanga tuku iho mō te Karaititanga ka taea anake e tātou te whakaatu i te aroha nui ki ētahi atu nā te mea i whakaatu tuatahi a te Karaiti i te aroha nui ki a tātou i a tātou e rawakore ana i te taha wairua.

6


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook