Ilay Samaritana Tsara Fanahy Lioka 10:25-37 25 Ary, indro, nisy mpahay lalàna anankiray nitsangana ka naka fanahy Azy hoe: Mpampianatra ô, inona no hataoko handovako fiainana mandrakizay? 26 Ary hoy Izy taminy: Inona no voasoratra ao amin'ny lalàna? Ahoana no famakinao azy? 27 Ary izy namaly ka nanao hoe: Tiava an'i Jehovah Andriamanitrao amin'ny fonao rehetra sy ny fanahinao rehetra sy ny herinao rehetra ary ny sainao rehetra (Deo. 25. 10); ary tiava ny namanao tahaka ny tenanao (Deo. 25. 11). 28 Ary hoy Jesosy taminy: Marina ny navalinao; ataovy izany, dia ho velona ianao. 29 Fa izy ta-hanamarina ny tenany ka nanao tamin'i Jesosy hoe: Iza ary no namako? 30 Ary Jesosy namaly ka nanao hoe: Nisy lehilahy anankiray nidina avy tany Jerosalema hankany Jeriko ka azon'ny jiolahy, dia nendahiny ny lambany, sady nokapohiny izy, dia navelany, rehefa saika maty. 31 Ary sendra nisy mpisorona anankiray nidina tamin'izany lalana izany; ary raha nahita azy izy, dia nandalo azy. 32 Ary toy izany koa ny Levita anankiray, izay tonga teo, dia nahita azy, nefa nandalo ihany. 33 Fa nisy Samaritana anankiray nandeha tamin'ny nalehany ka tonga teo aminy, ary nony nahita azy izy, dia onena azy. 34 Dia nanatona azy izy, ka nofeheziny ny feriny, sady nasiany diloilo sy divay; dia nampitaingeniny tamin'ny bibiny izy, ka nentiny ho any amin'ny tranom-bahiny, dia nokarakarainy. 35 Ary nony ampitson'iny, rehefa lasa izy, dia naka denaria roa, ka nomeny ny tompon-trano, sady nanao taminy hoe: Karakarao izy; ary na inona na inona laninao mihoatra noho izao dia honerako rehefa miverina aho. 36 Iza moa amin'ireto telo ireto no heverinao ho naman'ilay azon'ny jiolahy? 37 Ary hoy izy: Ilay niantra azy. Dia hoy Jesosy taminy: Mandehana ianao, ka mba manaova toy izany koa. Ny tantaran'ilay Samaritana Tsara Fanahy (Lioka 10:25–37) dia iray amin'ireo fanoharana malaza indrindra nataon'i Jesosy. Maneho fanazavana lalina momba ny fitiavana marina, ny famindram-po ary ny tena dikan'ny hoe namana izy io. Indro misy famintinana isaky ny andininy ny fitantarana, arahin'ny lesona fototra sy ny fampiharana azy.
1
Ilay Samaritana Tsara Fanahy
Fizarana isaky ny andininy Lioka 10:25–28 — Ny fitsapana ny mpahay lalàna sy ireo didy lehibe Andininy 25: Nisy mpahay lalàna iray (manam-pahaizana momba ny Lalàn'i Mosesy) nitsangana mba hitsapa an'i Jesosy, nanontany izay tsy maintsy ataony mba handovany ny fiainana mandrakizay. Andininy 26: Namaly i Jesosy tamin'ny famerenana ny fanontaniana tamin'ny soratra masina, ka nanontany an'ilay mpahay lalàna ny fomba famakiny ny Lalàna. Andininy 27: Namaly araka ny marina ilay mpahay lalàna, namintina ny Lalàna ho fitsipika fototra roa: ny fitiavana an'Andriamanitra amin'ny fo rehetra sy ny fanahy rehetra sy ny hery rehetra ary ny saina rehetra, ary ny fitiavana ny namana tahaka ny tena (manondro ny Deoteronomia 6:5 sy Levitikosy 19:18). Andininy 28: Noderain'i Jesosy ny valinteniny, ary nilazany fa ny fanaovana izany no hitondra fiainana. Lioka 10:29–32 — Ny Hafatra sy ireo Olona Tsy Nampoizina Andininy 29: Nitady hanamarina ny tenany na hametra ny sehatry ny andraikiny ilay mpahay lalàna ka nanontany hoe: "Ary iza moa no namako?" Andininy faha-30: Manomboka ny fanoharana i Jesosy. Lehilahy iray nidina ny lalana mideza sy mampididoza avy any Jerosalema mankany Jeriko no tratran'ny jiolahy. Nendahin'izy ireo ny akanjony, nokapohiny mafy izy, ary navelany saika maty. Andininy faha-31: Nisy mpisorona nidina tamin'io lalana io ihany. Rehefa nahita ilay lehilahy naratra izy dia niampita nankeny amin'ny ilany mifanohitra ary nanohy ny diany. Andininy 32: Tonga avy eo ny Levita iray (mpanampy tao amin'ny tempoly). Nijery ilay lehilahy naratra izy, saingy tahaka ny mpisorona, niampita nankeny ampita izy ary nandalo. Lioka 10:33–35 — Ilay Samaritana Be Fangoraham-po Andininy 33: Nisy Samaritana iray—mpikambana tao amin'ny vondrona iray izay tena nohamavoin'ny Jiosy maro tamin'izany vanim-potoana izany sady nolaviny mafy. Rehefa nahita ilay lehilahy naratra izy dia nahatsapa fangorahana lalina. Andininy 34: Nanatona mivantana ilay Samaritana, namehy ny feriny, nanisy menaka sy divay (fitsaboana mahazatra tamin'izany andro izany), nampitaingeniny ny bibiny, nitondra azy tany amin'ny tranom-bahiny, ary nikarakara azy nandritra ny alina. Andininy 35: Ny ampitson'iny, dia nanome denaria roa (volana madinika) ho an'ny tompon'ny tranom-bahiny ilay Samaritana mba handoavana ny fikarakarana fanampiny, sady nampanantena fa hiverina handoa izay fandaniana fanampiny rehetra. Lioka 10:36–37 — Famaranana azo ampiharina Andininy 36: Mamadika ny fanontaniana voalohany i Jesosy, ka manontany an'ilay mpahay lalàna hoe iza amin'ireo mpandeha telo no mpiara-monina amin'ilay niharam-boina. Andininy 37: Tsy sahy nilaza ilay mpahay lalàna hoe “ilay Samaritana” ka namaly hoe: “Ilay niantra azy.” Nandidy azy i Jesosy hoe: “ Mandehana ianao, ka mba manaova toy izany koa. ”
Lesona fototra & Fampiharana eo amin'ny fiainana Famaritana indray ny hoe "Mpiara-monina": Ny maha-mpiara-monina dia tsy faritana amin'ny fetra arajeografika, ara-poko, na ara-tsosialy, fa amin'ny fahavononana haneho fitiavana sy famindram-po amin'izay rehetra mila izany. Fangorahana mihoatra noho ny Lovantsofina: Tsy misy dikany ny fahalalana ara-pivavahana na ny saranga ara-tsosialy raha tsy misy fitiavana mavitrika. Samy nitazona ny fahadiovana ara-pivavahana na ny fahafaham-pony ny mpisorona sy ny Levita ka nanao sorona ny fangorahana olombelona. Fitiavana mifantoka amin'ny asa: Ny tena fitiavana dia mitaky asa azo ampiharina sy lafo vidy. Nahafoy ny fotoanany, ny fananany, ny fiarovana azy ary ny fampiononana azy manokana ilay Samaritana mba hamerenana amin'ny laoniny ny olon-tsy fantany.
2
Ilay Samaritana Tsara Fanahy
Mandresy ny fitsarana an-tendrony: Matetika ny fanampiana sy ny hatsaram-panahy dia avy amin'ny loharano tsy ampoizina. Ny fanoharana dia mampirisika antsika hijery mihoatra ny fitsarana an-tendrony aratsosialy ary hahita ny maha-olombelona ao amin'ny tsirairay.
Tantaran'ny Jiosy sy ny Samaritana Ny fankahalana teo amin'ny Jiosy sy ny Samaritana tamin'ny taonjato voalohany dia tsy fifaninanana aratsosialy kely fotsiny; fa fisarahana lalina efa hatramin'ny taonjato maro izay miorim-paka amin'ny foko, ny politika ary ny finoana fototra. Mba hahatakarana tanteraka ny antony naha-taitra ireo mpihaino an'i Jesosy ao amin'ny Lioka 10 raha nandre ny Samaritana iray nolazaina ho maherifon'ny tantara, dia manampy ny fahatakarana ny fomba nipoiran'ity fifandirana ity.
1. Ny Fisarahana Ara-tantara: Fiandohana Mizara Ny Fandresen'ny Asyriana (722 talohan'i JK): Rehefa nandresy ny Fanjakan'i Israely Avaratra (Samaria) ny Fanjakana Asyriana, dia maro ny Isiraelita no nentiny sesitany ary nafindrany tany amin'ilay faritra ny firenena vahiny. Taranaka Mifangaro: Ireo taranak'ireo izay nijanona nanambady ireo vahiny. Raha nilaza ny Samaritana fa izy ireo no tena taranaky ny foko avaratra (Efraima sy Manase) tsy tapaka, dia noheverin'ny Jodiana ho "firazanana mifangaro" na antsasaky ny ra izay nanimba ny fahadiovan'ny foko sy ny fanompoam-pivavahana mahatoky izy ireo.
2. Fananganana indray ny Tempoly sy ny Fifandirana Ara-politika Fanoherana an'i Ezra sy Nehemia (taonjato faha-5 talohan'i JK): Rehefa niverina avy tany Babylona ireo Jiosy babo mba hanorina indray an'i Jerosalema sy ny Tempoly Faharoa, dia nanolo-tena handray anjara tamin'ilay tetikasa ny Samaritana. Nolavin'ireo mpitarika jiosy ny fanampian'izy ireo, satria noheveriny fa nivadika ara-pivavahana izy ireo. Valifaty: Ho setrin'izany, ireo mpitarika Samaritana dia nanao fanentanana mavitrika tamin'ny governemanta Persiana mba hanemotra sy hanakorontana ny fanorenana indray an'i Jerosalema. Izany dia niteraka lolompo ara-politika maharitra.
3. Ny Fisarahana Tendrombohitra Ziona
Ara-pivavahana:
Tendrombohitra
Gerizima
vs.
Mifaninana toeram-pivavahana: Nolavin’i Jerosalema ny Samaritana ka nanorina ny tempoliny manokana teo amin’ny Tendrombohitra Gerizima akaikin’i Sekema, satria nilaza fa io no tena fitoerana masina notondroin’i Mosesy. Soratra Masina Hafa Kely: Ny Samaritana ihany no neken'izy ireo ho soratra masina, ka nolaviny ny Mpaminany Hebreo sy ny Asa Soratra ary ny lovantsofina tao Jerosalema. Faharavan'ny Tempolin'ny Samaritana (110 talohan'i JK): Nahatratra ny fara tampony ny disadisa nandritra ny vanim-potoana Hasmoneana rehefa nanafika an'i Samaria i John Hyrcanus, Mpisoronabe Jiosy, ary nandrava ny tempolin'ny Samaritana teo amin'ny Tendrombohitra Gerizima. Io faharavana io dia nanamafy ny fifankahalana lalina teo amin'ireo taranaka nifandimby.
4. Zava-misy tamin'ny taonjato voalohany nandritra ny fanompoan'i Jesosy
Tamin'ny andron'ny Testamenta Vaovao, dia nisy fiantraikany tamin'ny fiainana andavanandro izany fisarahana izany:
3
Ilay Samaritana Tsara Fanahy
Fisorohana & elanelana ara-tsosialy: Ireo Jiosy mpandeha izay nandeha teo anelanelan'i Galilia sy Jodia dia matetika nivily lalana namaky ny lohasahan'i Jordana mba tsy ho tafiditra tao amin'ny faritanin'ny Samaritana. Fanaratsiana ara-kolontsaina: Ny fiantsoana Jiosy hoe "Samaritana" dia fanevatevana lehibe, mitovy amin'ny fiantsoana azy ireo hoe heretika na mpivadi-pinoana (araka ny hita ao amin'ny Jaona 8:48). Tranga fanimbazimbana: Araka ny fitantaran'i Flavius Josephus ara-tantara, tamin'ny fotoana nahatanora an'i Jesosy, dia nisy vondron'olona Samaritana nanaparitaka mangingina tao amin'ny Tempolin'i Jerosalema nandritra ny Paska mba handotoana azy.
Nahoana ity toe-javatra ity no manamafy ny fanoharana
Rehefa nanontany ilay mpahay lalàna hoe “Ary iza moa no namako?” ao amin'ny Lioka 10:29, dia nanantena tsipika fanidiana izy—fanamafisana fa ny hoe "namana" dia mihatra amin'ireo olom-pirenena Jiosy mpanaradalàna ihany. Rehefa nampidirin'i Jesosy tao amin'ny tantara ilay Samaritana: Ny anton-javatra mahatohina ny maherifo: Nanantena ireo mpihaino fa hisy fitantarana telo sosona ahitana mpisorona, Levita ary laika Isiraelita. Ny fametrahana Samaritana iray nohamavoina teo amin'ny toerana fahatelo dia nandrava tanteraka ny fanantenan'izy ireo ara-kolontsaina. Famadihana ny Dinamika: Tsy maintsy niantehitra tamin'ny fahavalony mafy ilay Jiosy naratra mba hahafaty azy. Famaritana indray ny Fitiavana ny Mpiara-monina: Noporofoin'i Jesosy fa tsy miraharaha ny lolompo, ny fitsarana an-tendrony ary ny sisin-tany ara-tsosialy ny famindram-po. Ny tena fitiavana ny mpiara-monina dia aseho amin'ny alalan'ny asa fangorahana amin'izay rehetra sahirana, na inona na inona fiaviany.
Ny toetra mahery vaika amin'ny famindram-pon'Andriamanitra vs. ny lalàna manamarin-tena Na dia matetika aza no vakiana ho toy ny toromarika etika momba ny hatsaram-panahy ny Fanoharana ny amin'ilay Samaritana Tsara Fanahy, dia lalina kokoa ny halaliny ara-teôlôjia. Ny iray amin'ireo lohahevitra teolojika misongadina indrindra ato amin'ity andalana ity dia ny Toetra Ratsy Indrindra amin'ny Famindram-pon'Andriamanitra vs. Legalisma Manamarina Tena . Ireto misy fandinihana ity lohahevitra ity amin'ny lafiny telo:
1. Fanamarinana tena vs. Fiovan'ny fo
Manomboka amin'ny adihevitra ara-dalàna sy teolojika ny fifanakalozan-kevitra: Ny fikasan'ny Mpisolovava: Ny andininy faha-29 dia manamarika mazava tsara fa nanontany ilay mpisolovava hoe "Ary iza moa no namako?" satria "te hanamarina ny tenany" izy. Nitady famaritana aradalàna mazava tsara izy izay ahafahany manisy fetra manodidina ny adidiny—tsipika iray izay nanamarika ny fiafaran'ny adidiny sy ny toerana ahafahany mijanona tsy tia intsony. Ny Fifandirana Teolojika: Noheverin'ilay mpahay lalàna ho toy ny lisitra fanamarinana ny fetra ara-dalàna ny fahamarinana. Nohavaozin'i Jesosy ho toy ny toetran'ny fo izay maneho ny tenany amin'ny fitiavana tsy misy fepetra ny fahamarinana. Ny Fifanoherana: Ny tena toe-panahy araka an'Andriamanitra dia tsy azo refesina amin'ny hoe tery ny famaritantsika ny andraikitsika, fa amin'ny hoe mivelatra ny fanehoantsika ny famindram-pon'Andriamanitra.
4
Ilay Samaritana Tsara Fanahy
2. Ny Fisainana momba ny Fahadiovana Ara-pombafomba Tsy Misy Fangorahana
Ny fandraisan'anjaran'ny mpisorona sy ny Levita dia manasongadina fampitandremana ara-teôlôjika manandanja momba ny laharam-pahamehana ara-pivavahana: Lalàna momba ny fahadiovana vs. Ny zava-dehibe kokoa: Araka ny lalàn'ny Testamenta Taloha, ny fikasihana faty dia mahatonga ny mpisorona ho maloto ara-pomba ofisialy (Levitikosy 21:1). Ny faty eny andalana dia "saika maty" (Lioka 10:30). Raha mijanona ny mpisorona na ny Levita ary mahita azy maty, dia mety ho voaloto ara-pomba ofisialy izy ireo, ka hanelingelina ny andraikiny ara-pivavahana sy ny toerany eo amin'ny fiaraha-monina. Ny Laharam-pahamehana Diso Toerana: Nataon'izy ireo laharam-pahamehana ny aloka ara-pombafomba noho ny votoatin'ny fitondran-tena . Mampianatra hatrany i Jesosy manerana ny Filazantsara fa ny fitiavana, ny famindram-po ary ny ain'olombelona dia mihoatra ny fombafomba ara-pombafomba (ohatra, ny fanasitranana amin'ny Sabata). Fahatakarana ara-teôlôjia: Ny fivavahana izay miaro ny olona iray amin'ny fijalian'olombelona, fa tsy manery azy ireo hanao izany, dia tsy mahomby amin'ny fanehoana ny toetran'Andriamanitra.
3. Ny Famindram-po no Tena Fandrefesana ny Finoana Novain'i Jesosy ny hevitra fototra rehetra tao amin'ny fanontanian'ilay mpahay lalàna voalohany: Nanontany ilay Mpisolovava hoe:
Namaly i Jesosy hoe:
"Iza no mpiara-monina amiko?" (Mifantoha: Iza no mahafeno fepetra handray ny fitiavako?)
"Iza amin'izy telo lahy no naman'ilay lehilahy?" (Mifantoha: Karazana olona manao ahoana aho?)
Fahasoavana Mihetsika: Lafo vidy, mampidi-doza ary tsy misy fepetra ny famindram-pon'ilay Samaritana. Naveliny teny amin'ny lalana mampidi-doza ny ainy, nampiasa ny diloilony sy ny divainy izy, nandao ny soavaliny, nandany ny volany, ary nampanantena ny hiverina handoa bebe kokoa. Taratry ny Toetran'Andriamanitra: Ao amin'ny teolojia ara-baiboly, ny famindram-po ( hesed amin'ny teny Hebreo, eleos amin'ny teny Grika) dia tsy fahatsapana fangorahana fotsiny; fa fangorahana ara-panekena sy mavitrika. Lasa endrik'Andriamanitra ilay Samaritana tamin'ny fanehoana fahasoavana tsy mendrika ho an'olona iray izay azo inoana fa nihevitra azy ho fahavalo.
Fandikana ara-tantara ara-panoharana (fijery kristolojika) Nandritra ny tantaran'ny fiangonana, ireo teolojiana voalohany (toa an'i Augustin, Origène, ary Chrysostom) dia nahita lohahevitra lalina momba an'i Kristy tafiditra tao amin'ilay fanoharana ihany koa: Ilay Mpandeha Lavo: Ny olombelona, nesorin'ny fahamarinana sy naratran'ny fahotana, navela ho faty teny an-dalana ho any amin'ny tontolo lavo. Ny Mpisorona sy ny Levita: Ny Lalàna sy ny Rafitra Fanaovana Sorona, izay afaka mandinika ny fahalavoan'ny olombelona saingy tsy nanana ny hery hanasitrana na hamonjy azy. Ny Samaritana Tsara Fanahy: I Jesosy Kristy mihitsy — izay nohamavoina, nolavina ary noheverin’ny mpitondra fivavahana ho vahiny, nefa tonga mivantana teo amin’ny toerana nahafatesan’ny olombelona.
5
Ilay Samaritana Tsara Fanahy
Ny Menaka, ny Divay ary ny Tranom-bahiny: ny fahasoavan'Andriamanitra, ny Fanahy Masina, ary ny Fiangonana ho toy ny fialofana ho an'ny fanasitranana mandra-piveriny. Na dia lesona momba ny etika sy ny fanekena aza ny sahan-kevitra ara-tantara voalohany, ity fomba fijery Kristolojika nentim-paharazana ity dia manasongadina fa afaka maneho famindram-po tanteraka amin'ny hafa isika satria i Kristy no naneho famindram-po tanteraka tamintsika voalohany fony isika tsy nanana na inona na inona ara-panahy.
6