Luganda - The Letter of Aristeas

Page 1


EbbaluwayaAlisteas

OKWANJULA

MubbaluwayaAlisteya,emukubintuebisinga okweyolekaeraeby’eddaebyazuulibwamukukungaanya kuno,tuvuddewalannyookuvakuAdamuneKaawa, ewalannyookuvakuMatabaOkuwandiikakunokulaga ekyewuunyoeky’okugumiraembeeray’olulyolw’omuntu, oluzzeemuokujjuzaEnsi,ng’amawangaag’amaanyi gabeeramukitiibwan’ekitiibwa

Ojjakusomawanokubibliophileomukulueyasooka-PtolemyPhiladelphusAyagalaokukung'aanyamu tterekerolyeery'ebitaboeAlexandria"ebitabobyonna ebirimunsi."N’ekisembayomukwagalakweokufuna omulimugumuomunene--Amateekag’Abayudaaya-asuubulaabasibe100,000olw’ekitaboekyoOboolyawo gunogwemuwendoogusingaobuneneogubadde gusasulwakumulimugumuKiragaensongaetaliya bulijjoeyaviirakoObuwambeObuneneokuggwaawo

Ebibaddewomunnyiririzinobyaliwomubulamubwa NnabagerekaArsinoeomututumufu,eyafa270BC Olunakulwennyinilwelwawandiikibwaterukakasibwa.

Ebikwatakubulamubwakkooti,okukubaganya ebirowoozokubizibuby’embeeraz’abantueby’omulembe ogwobyebisingaokunyumiraerabitegeerekekabulungi Kizuuliddwakyanjawulomumulembegunookulaba kabakan’abagenyibengabazannyakubibuuzo n’eby’okuddamumukiseeraky’ekijjulokyabwe

Ensengekay’omulimugunoogw’okunyigaeribweti: 1OkuwaayoekitaboeriFilocrates

2.Ekisookaokukola:

(a)Ekiteesoky’Omukuumiw’Etterekerookusumulula abasibeAbayudaayangabawaanyisiganyaekitabo (b)Okusumululwa.

(c)EbbaluwayaPhiladelphuseriEriyazaali (d)Okuddamu

(e)Amannyag’akakiikoakaalondebwaokuvvuunula ekitabo

3.Ennyonyolakubiraboby’obwakabaka: (a)Emmeeza(oboolyawoekitunduky’omunnyumba ekisingaokukolebwamungeriey’ekikugu)

(b)Omulalaayanjula.

4EnnyonnyolayaYerusaalemi (a)Yeekaalu(n’enkolay’emirimugy’amazzi) (b)Omukolo.

(c)Ekigoekinene (d)Ekibuga (e)Ebyalo.

5OkusiibulakwaEriyazaali

6Eriyazaaliokunnyonnyolaamateeka(ganomageziga maanyi).

7Okusembezaabantu

8Ekijjulo(ebibuuzon’eby’okuddamu72)

9.OkuvvuunulaEkitabo.

ESSUULA1

Mukiseeraky’Obuwambebw’AbayudaayamuMisiri, PtolemyPhiladelphusyeeyolekang’omusajjaomukulu eyasookaokwagalaebitaboAyagalannyookuba n ’ebitabobyonnaebirimunsimutterekerolye;okusobola okufunaAmateekagaMusayeewaayookusuubulaabasibe 100,000olw'omulimuogwong'akubaenduulunti,"Mazima ddalakyamugasokitono!"

1Okuvabwenkuŋŋaanyizzaebintueby’ebyafaayo ebitajjukirwaeby’okukyalirakwangeeriEriyazaali KabonaAsingaObukuluow’Abayudaaya,eraolw’okuba ggwe,Filocrates,ngabw’ofiirwamukisagwonna ogw’okunzijukiza,otaddewoetterekeroddenebwewafuna ebikwatakubigendererwan’ekigendererwaky’obutume bwange,nfubyeokukufuniraennyonyolaentegeerekekaku nsongaeyo,kubangantegeddentiolinaokwagala okw’obutondeokw’okuyiga,omutindoogulimukyekintu ekisingaobukulueky’omuntu--okubeerang’agezaakobuli kiseera‘okwongerakusitookayeey’okumanyan’ebyo by’afunye’kakibeereng’ayitamukusomaebyafaayooba ngayeetabaddalamubibaddewobyennyini.

2Mungerieno,mukwetwalaebintuebisingaekitiibwa, emmeemen’enywezamubulongoofu,erangaemaze okussaekigendererwakyayokukutyaKatonda, ekigendererwaekisingabyonna,ekozesakino ng’omulagiriziwaayoatalinansobierabwekityon’efuna ekigendererwaekikakafu.

3Okwewaayokwangemukunoonyaokumanyakw’eddiini kwekwanviirakookutwalaomulimugw’ekitebeeri omusajjagwenjogeddeko,eyaliatwalibwamukitiibwa eky’okuntikkoeribannansibebennyinin’abalala, olw’empisazeennungin’obukulubwe,erang’alinamu mikonogyeebiwandiikoeby’omuwendoogusinga obuneneeriAbayudaayamunsiyenemunsiez’ebweru olw’okutaputaamateekag’obwakatonda,olw’amateeka gaabweziwandiikiddwakubipandeeby’amalibamu nnukutaz’Ekiyudaaya

4Awoekitebekinonenkikolan’obunyiikivu,bwe nnasookaokufunaomukisaokwegayirirakabakaku lw’abasibeAbayudaayaabaalibatwalibwakitaawewa kabakaokuvaeBuyudaayaokugendaeMisiri,bwe yasookaokufunaekibugakinon’awambaensiy’eMisiri.

5Kibakyamugason’okukubuuliraemboozieno,okuva bwenkakasantiggwe,n’endowoozayoeriobutukuvu n’okusaasirakwoeriabantuabawangaaliramumateeka amatukuvu,ojjakwongeraokuwulirizaennyiririze ngendereraokulaga,kubangaggwekennyiniwazzegye tuligyebuvuddekookuvakukizingaerangaweeraliikirira okuwulirabulikimuekiteraokuzimbaemmeeme

6Eranekumulundiogw’edda,nnabaweerezaekiwandiiko eky’ensongazennalowoozantikigwanaokunyumibwaku lulyolw’Abayudaaya,--ebiwandiikobyennalinfunye okuvaeribakabonaabakuluabayivuennyoab’ensiy’e Misirieyasingaokuyiga

7Ngabwemwagalaennyookufunaokumanyaebintuebyo ebiyinzaokuganyulaebirowoozo,mpulirangakikulunnyo okubategeezaamawuliregonnaagalimubuyinzabwange 8Nsaanaokuwuliraomulimugwegumueribonnaabaali n’endowoozay’emunayempuliranaddalagy’oliokuva bwekirintiolinaebirowoozoeby’ekitiibwaennyo,era okuvabwekirintitolimugandawangeyekkamumpisa,si mutonookusingamumusaayi,nayeng’oliomunangeera mukunoonyaebirungi

9Kubangawaddeessanyuerivamuzaabuwaddeekintu ekiralakyonnaeky’omuwendoeriebirowoozoebitali biwanvutekituwamugasogwegumung’okugoberera obuwangwan’okusomakwetusaasaanyamukubukuuma.

10(B)Nayennemekubakooyaolw’ennyanjulaempanvu ennyo,njakugendamangukunsongaenkulumunnyiriri zange.

11Demeteriyoow’eFalerum,pulezidentiw’etterekero ly’ebitabobyakabaka,yafunassentennyinginnyo, n’ekigendererwaeky’okukung’aanyawamu,ngabweyali asobola,ebitabobyonnaebirimunsi

12Ng’agulan’okuwandiika,yatuukirizaekigendererwa kyakabakangabw’asobola.

13Lumubwennaliwonebamubuuzanti,“Ebitaboenkumi emekamutterekero?n’addamunti,‘Ayikabaka,emitwalo egisukkamubikumibibiri,eranjakufubamukiseera ekitalikyawalaokukuŋŋaanyan’abasigaddewo,omugatte gw’emitwalobitaanogutuukeNtegeezeddwantiamateeka g’Abayudaayagasaanaokuwandiikibwaeragasaanaekifo mutterekerolyo!

14‘Kikiekikulemesaokukolakino?’kabakabweyaddamu ‘Bulikyetaagisakiteekeddwamungalozammwe!

15‘Byetaagaokuvvuunulwa,’Demeteriyobweyaddamu ‘kubangamunsiy’Abayudaayabakozesaennukuta ez’enjawulo(ngan’Abamisiribwebalinaennukuta ez’enjawulo)eraboogeraolulimiolw’enjawulo

16BateekwaokukozesaolulimiOlusuuli,nayekinosibwe kiri;olulimilwabwelwanjawulonnyo’

17Awokabakabweyategeeraensongazonna ez’omusangon’alagiraebbaluwaewandiikibweKabona AsingaObukuluOmuyudaaya,ekigendererwakye(ekyo ekyayogerwakoedda)kituukirire

18Ngandowoozantiekiseerakyalikituuseokunyigiriza okusaba,kwennalinteraokuteekamumaasogaSosibius ow’eTarentumneAndreas,omukuluw’abakuumi, okusumululwakw’Abayudaayaabaalibatambuzibwa okuvaeBuyudaayakitaawewakabaka--kubanga olw’okugattaemikisan’obuvumubweyaliatuusizza okulumbakwekudisitulikitiyonnaeyaCoele-Syriane Fenikiyaokutuukakubuwanguziensonga,munteekateeka

y’okutiisaeggwangaokufugibwa,yatambuzaabamuku balabebeateabalalan’akendeezakubuwambe.

19(B)Omuwendogw’abobeyatwalaokuvamunsi y’Abayudaayan’abatwalaeMisirigwalitegwakkawansi walukumi.

20Kubanon’awaemmunduabasajjaemitwaloasatu n’abasengulamubigomumasazag’omubyalo

21(Ekiseerakinongatekinnatuuka,Abayudaayabangi baalibazzemuMisirin’Omuperusi,eramubiseera eby’edda,abalalabaalibasindikiddwaeMisiriokuyamba Psametikomukaweefubegweyakolaokulwanyisakabaka w’AbaesiyopiyaNayebanotebaalibanginnyo ng’abawambePtolemymutabaniwaLagusibeyatwala.)

22NgabwennagambyeeddaPtolemyyalondaabasinga obulungikubano,abasajjaabaalimubuvumubwabweera abaawulwamuolw’obuvumubwabwe,n’abawaemmundu, nayeekibinjaekineneeky’abalala,aboabaalibasusse okukaddiwaobaabatoennyoolw’ekigendererwakino, n’abakazinabo,yakendeezakubuddu,sintiyaliayagala okukolakinomuddembelye,nayeyawalirizibwa abaserikalebeabaalibabeewozaakong’empeera obuweerezabwebaalibakozemulutalo.

23Ngabwekyayogeddwaedda,nnafunaomukisa ogw’okukakasaokusumululwakwabwe,nnayogeraeri kabakan’ensongazinowammanga.‘Tulemekubabatalina magezinnyonetukkirizaebikolwabyaffeokuwaobulimba kubigambobyaffe

24Okuvabwekirintiamateekagetutayagalakuwandiika kwokkawabulan’okuvvuunulabwegaliag’olulyo lw’Abayudaayalwonna,nsongakigyetunaasobola okufunaeriekitebekyaffeng’ateomuwendogwabwe omungibwegutyogusigalamumbeeray’obuddumu bwakabakabwammwe?

25(B)Mubutuukirivun’obugaggabw’okusaasirakwo, musumululaaboabakwatiddwamubudduobw’ennaku bwebutyo,kubangangabwennalumwaokukizuula, KatondaeyabawaamateekagaabweyeKatondaakuuma obwakabakabwo

26BasinzaKatonday’omu--MukamaeraOmutonzi w’Obwengula,ng’abantuabalalabonna,ngaffekennyini, Ayikabaka,newankubaddengatumuyitaamannya ag’enjawulo,ngaZewu1obaDis

27Erinnyalinolyamuweebwamungeriesaaniddennyo bajjajjaffeabaasooka,okusobolaokulagantiOyo,ebintu byonnamwebiweebwaobulamueranebijja,kiteekwa okubaOmuvuzieraMukamaw’Obutondebwonna.

28Muteekewoabantubonnaekyokulabirakoeky’obukulu ngamusumululaaboabakwatibwamubuddu.’

29Oluvannyumalw'ekiseeraekitono,bwennalingansaba Katondan'amaanyiasoboleokussaebirowoozobyakabaka bw'atyo,abasibebonnabasoboleokusumululwa--(kubanga olulyolw'omuntu,olw'okubaobutondebwaKatonda, luwuubaalaeralufugibwaYe

30(B)Noolwekyon’essaalannyingiez’enjawulone mpitaoyoafugaomutimakabakaalyokeawalirizibwe okutuukirizaokusabakwange

31Kubangannalinaessuubiddenekubulokozi bw’abasajjaokuvalwennakakasibwantiKatondaajja kutuukirizaokusabakwange

32(B)Kubangaabantuolw’ebigendererwaebirongoofu bwebategekaebikolwaebimuolw’obutuukirivun’okukola emirimuegy’ekitiibwa,KatondaOmuyinzaw’ebintu

byonnaaleetaokufubakwabwen’ebigendererwabyabwe munsongaennungi)--kabakan’ayimusaomutwegwe n’antunuuliran’amaasoag’essanyun’abuuzanti, ‘Olowoozabajjakubalaenkumimmeka?’

33(B)Andreaseyaliayimiriddeokumpin’amuddamunti, ‘Abasukkamulukumi

34(B)‘Mazimaddalakyamugasokitono,’kabakabwe yagamba,‘Ariisteyabw’atusaba!’

35(B)AwoSosibiyon’abalalaabamuabaaliwone bagambanti‘Yee,nayekijjakubamusoloogusaanira olw’obukulubwo,okuwaayoeddembely’abasajjabano ng’ekikolwaeky’okwewaayoeriKatondaow’okuntikko

36(B)ObaddewakitiibwannyoKatondaOmuyinza w’EbintuByonnaeran’ogulumizibwaokusingabajjajjaabo bonnamukitiibwaerakisaaniddeokumuwaekiweebwayo eky’okwebazaekisingaobunenemubuyinzabwo.’

37Olw’okusanyukaennyoolw’ensongazinoyawa ebiragirontiempeeray’abaserikaleeyongerwako omuwendogw’ensimbiez’okununula,ntibulimuddu zisasulwebannannyinibyodlakimaamakumiabiri, ekiragiroeky’olukalekifulumizibweeran’okugattibwako n’ebiwandiikoby’abasibe.

38(B)Yalagaobunyiikivuobusingaobunenemumulimu ogwo,kubangaKatondayeyaliatuusizzaekigendererwa kyaffemubujjuvueran’amuwalirizaokununulasiabo bokkaabaalibazzemuMisirin’eggyelyakitaawe,wabula n’abobonnaabaalibazzengaekiseeraekyotekinnatuuka obaoluvannyumalw’okuleetebwamubwakabaka.

39(B)Nebamulagantissentez’ekinunulozaalizisukka ttalantaebikumibina

40Ndowoozantikijjakubakyamugasookuyingizaamu kkopiy’ekiragiro,kubangamungerienoobukulubwa kabaka,Katondagweyawaobuyinzaokulokolaenkuyanja y’abantubwebutyo,bujjakweyongeraokutegeerekekaera okweyoleka

41Ekiragirokyakabakakyatambulabwekiti:‘Bonna abaaweerezamuggyelyakitaffemukampeyini y’okulwanyisaBusuulineFenikiyanemukulumbaensi y’AbayudaayanebafuukaabasibeAbayudaayanebabazza mukibugaAlekizandiriyan’ensiy’eMisiriobane babaguzaabalala--eramungeriy’emuabawambebonna abaalimunsiyaffengaekiseeraekyotekinnatuukaoba abaaliwoereeteddwawanooluvannyuma--bonnaabalina abasibeng’abobeetaagibwaokubasumululaomulundi gumu,ngabafunadlakimaamakumiabiribulimutwenga ssentez’ekinunulo.

42(B)Abaserikalebajjakuweebwassentezino ng’ekirabongazongerwakumusaalagwabwe,abalalane baziggyamuggwanikalyakabaka

43(B)Tulowoozantikyalikimenyaamateekagakitaffe erangatekisaanirakwonnaokufuulibwaabawambeeranti okusaanyaawoensiyaabwen’okutwalaAbayudaayae Misirikyalikikolwakyabugwenyufumuby’amagye

44Omunyagoogwagwakubaserikalemukisaawe ky’olutalo,gwemunyagogwonnagwebaalibasaanidde okwewozaako

45Okukendeezakubantumubudduokugattakuekyo kyalikikolwakyabutalibwenkanyaobw’enkomeredde

46N’olwekyo,okuvabwekikkirizibwantitumanyidde okuwaabantubonnaobwenkanyan’okusingiraddalaeri aboabalimumbeeraey’obuddumungerietaliya bwenkanya,eraokuvabwetufubaokukolaganan’abantu

bonnamubwenkanyaokusinziirakubyetaago by’obwenkanyan’okutyaKatonda,twasalawo,mu kwogerakubantub’Abayudaayaabalimumbeerayonna ey’obuddumukitundukyonnaeky’obufuzibwaffe,ntiabo abazirinabanaafunassenteeziragiddwanebabasumulula erantitewalimuntuyennaajjakulagakulwawo kutuukirizabuvunaanyizibwabwe

47Munnakussatuoluvannyumalw’okufulumizibwa ekiragirokino,balinaokukolaenkalalaz’abadduabakulu abaalondebwaokutuukirizaekiraamokyaffe,eraamangu agobaleeteabantub’abasibe

48Kubangatulowoozantikijjakubakyamuganyulogye tulinemunsongazaffeokutuusibwakoenkomerero.

49Omuntuyennaayagalaayinzaokuwaamawulire agakwatakumuntuyennaajeemeraekiragiro,ku kakwakkulizontiomusajjaoyobw’azuulibwantialina omusangoajjakufuukamudduwe;nayeebintubyebijja kukwasibwaeggwanikaly’obwakabaka’

50Ekiragirobwekyaleetebwaokusomebwakabaka akikirize,kyalimuebiragiroebiralabyonnaokuggyako ebigambo‘abawambebonnaabaalimunsingaekiseera ekyotekinnatuukaobaabaaleetebwawanooluvannyuma,’ eramubukulubwen’obunenebw’omutimagwekabaka n’assaamuakawaayirokanon’awaebiragironti okuweebwassenteezeetaagisaokununulibwakuteekebwe mubujjuvun’abakuliraamagyen’ababbanka z’obwakabaka,erabwekityoensongan’esalibwawoera ekiragironekikakasibwamunnakumusanvu.

51Ensimbiezaaweebwayookununulazaalizattalanta ezisukkamunkaagamunkaaga;kubangaabaanaabawere bangikubbeerebaalibasumululwawamune bannyinaabwe

52(B)Bwekyabuuzibwaobaomugattegwattalanta amakumiabirigwaligulinaokusasulwakubino,kabaka n’alagirakikolebwe,erabw’atyon’atuukirizaokusalawo kwemungeriesingaobujjuvu

ESSUULA2

Okulagaengeriebiwandiikoebisingaokuba n ’obwegenderezagyebyakuumibwamuebikwataku nsongaz ’eggwangaGavumentiyaRedTapeAkakiiko akalimuabantumukaagakalondebwaokugendaewa KabonaAsingaObukulumuYerusaaleminebategeka okuwanyisiganyaAristeasateekeddwaokuvunaanyizibwa kukibinjakino.

1Ekyobwekyaggwa,n’alagiraDemeteriyookukola ekijjukizokubikwatakukuwandiikibwakw’ebitabo by’Ekiyudaaya

2Kubangaensongazonnaez’eggwangazaakolebwanga mubiragiroeramubutuufuobusingaokulumabakabaka banoab’eMisiri,eratewalikyakolebwangamungeriya kibogweobayakimpowooze

3Erabwentyonenyingizaamukkopiz’ekijjukizo n’ebbaluwa,omuwendogw’ebiraboebyaweerezeddwa n’engeriyabulikimu,okuvabulikimukubyobwe kyasukkulumamukitiibwan’obukugumuby’emikono.

4Wammangayekkopiy’ekijjukizoOkujjukira Demeteriyoerikabakaomukulu‘Okuvabwewampa ebiragiroAyikabaka,ntiebitaboebyetaagisaokumaliriza etterekerolyobikung’aanyizibwewamu,eran’ebyo ebirinaobulemubiddabirizibwa,neewaddeyo

n’obwegenderezaobw’ekitalookutuukirizaby’oyagala,era katinninaekiteesokinowammangakyengenda okukuteekamumaasogo

5Ebitaboby’amateekag’Abayudaaya(ngawaliwo n’ebiralaebitono)tebirimutterekero.

6(B)Ziwandiikiddwamunnyiririn’olulimi olw’Olwebbulaniyaerangazivvuunuddwamungeri ey’obutafaayo,eratezikiikirirabiwandiiko eby’olubereberyengabwentegeezebwaaboabamanyi; kubangatebafunangakokulabirirwakabakaokubakuuma

7Kyetaagisabinookufuulibwaebituufuerietterekerolyo okuvaamateekaagalimu,kubangagavaeriKatonda, gajjuddeamagezierangategaliikokamogokonna.

8Olw’ensongaenoabasajjab’ebiwandiikon’abawandiisi b’ebitontomen’ekibinjaky’abawandiisib’ebyafaayo beewalaokujulizaebitabobinon’abasajjaababadde babeeraeraababeerangabakwatagananabyo,kubanga endowoozayaabwekubulamuntukuvunnyoerayaddiini, ngaHecataeusow’eAbderabw’agamba.

9Bwekinaabakikusiimye,aikabaka,ebbaluwaejja kuwandiikibwaKabonaAsingaObukulumuYerusaalemi, ng’emusabaasindikeabakaddemukaagaokuvamubuli kika--abasajjaabawangaddeobulamuobw’ekitiibwaennyo eraabakugumumateekagaabwe--tusoboleokuzuula ensongaabasingaobungikubomwebakkiriziganya,era bwetufunaenzivuunulaentuufutugiteekemukifo ekyeyolekamungeriesaaniraomulimugwennyini n’ekigendererwakyo.

10Obugaggaobw’olubeererabubeerebwammwe!’

11(B)Ekijjukizokinobwekyamalaokuweebwayo, kabakan’alagiraEriyazaaliebbaluwaewandiikibweku nsongaeyo,eran’ennyonnyolakungeriAbayudaaya abaasibegyebaalibasumuluddwa

12N’awaayottalantaamakumiataanoezazaabune ttalantansanvuezaffeezan’amayinjaag’omuwendo amangiennyookukolaebibyan’ebibyan’emmeeza n’ebikopoeby’okunywa.

13(B)Eran’alagiraaboabaalibalabiriraensawoye okukkirizaabakozib’ebikondeokulondaebintubyonna byebayinzaokwetaagaolw’ekigendererwaekyo,era n’okusindikibwattalantakikumimussenteokuwaayo ssaddaakaolw’okuweerezayeekaalun’ebyetaagoebirala

14(B)Njakubabuuliramubujjuvuebikwatakumirimu egyongammazeokukuteekakokkopiz’ebbaluwa Ebbaluwayakabakayaddukabweti:

15‘KabakaPtolemyn’alamusaEriyazaaliKabonaAsinga Obukulun’okulamusa

16OkuvabwekirintiwaliwoAbayudaayabangiabaali basenzemubwakabakabwaffeabaatwalibwaokuvae YerusaalemiAbaperusimukiseeraky’obuyinzabwabwe n’abalalabangiabajjanekitangemuMisiring’abasibe-omuwendoomunenekubanoyabateekamuggye n’abasasulaempeeraesingakubulijjo,erabweyamala okukakasaobwesigwabw’abakulembezebaabwen’azimba ebigon’abateekamubuyinzabwabweAbamisirienzaalwa basoboleokubangabatiisibwatiisibwa

17Eranze,bwennalinnyakuntebe,nenkwataendowooza ey’ekisaeriabantubangebonna,n’okusingiraddalaeriabo abaalibannansibammwe--nsumuluddeabasibeabasukka mukakumi,ngansasulabannannyinibaabweomuwendo ogusaaniraogw’akatalekulwabwe,erasingawabaawo

ekibiekyakolebwakubantubookuyitamukwegomba kw’ekibinjaky’abantu,mbaliyirizza.

18Ekigendererwaekyandeeteraokukolakibaddekya kwagalakukolamungeriyaKatondan’okuwaKatonda ow’okuntikkoekiweebwayoeky’okwebaza olw’okukuumaobwakabakabwangemumirembe n’ekitiibwaekinenemunsiyonna

19(B)Eran’abomubantuboabaalimumyaka egy’obukulu,nnabayingizamuggyelyange,n’aboabaali basaaniddeokunywererakumuntuwangeeraabasaanira okwesigaoluggya,mbiteekamubifoeby’obukulu

20(B)Kaakanoolw’okubanneeraliikirivuokulaga okwebazakwangeeriabasajjabanon’eriAbayudaayamu nsiyonnan’emirembeegigendaokujja,nsalawonti amateekagammweganaavvuunulwaokuvamululimi olw’Olwebbulaniyaolukozesebwamummweokuddamu lulimiOluyonaani,ebitabobinobisoboleokugattibwaku bitaboby’obwakabakaebiralaebirimutterekerolyange

21(B)Kijjakubakyakisakuluddalwoeran’empeera olw’obunyiikivubwangebw’onoolondaabakadde mukaagaokuvamubulikikakyammwe,abasajja ab’obulamuobw’ekitiibwaeraabakugumumateekagoera abasobolaokugavvuunula,mubibuuzoebikaayana tusoboleokuzuulaensalaabangigyebakkiriziganya, kubangaokunoonyerezakwekusingaobukulu.

22(B)Nsuubiraokufunaettutumuddene olw’okutuukirizaomulimuguno

23(B)NtumyeAndreas,omukuluw’abakuumibangene Alisteas,abasajjabentwalang’abakuluennyo--okuteeka ensongamumaasogammwen’okukwanjulirattalanta kikumiezaffeeza,ebibalaebibereberyeeby’ekiweebwayo kyangeolw’omuyeekaalunessaddaakan’emikoloemirala egy’eddiini

24(B)Bw’onoompandiikirakuby’oyagalamunsonga zino,ojjakunfuniraekisaekineneeran’ompaobweyamo obuggyaobw’omukwano,kubangabyonnaby’oyagala bijjakutuukiriramubwangungabwekisoboka.Weraba! 25EbbaluwaenoEriyazaaliyaddamumungeriesaanidde bw’ati:‘EriyazaaliKabonaAsingaObukulualamusizza KabakaToleemumukwanogweow’amazima.

26(B)Njagalannyokwekubeerabulungibwo n’obulungibwaNnabagerekaArsinoe,mwannyoko n’abaanabo.

27NangendibulungiNfunyeebbaluwayoeransanyuse nnyoolw’ekigendererwakyon’okuteesakwo okw’ekitiibwa.

28(B)Nenkuŋŋaanyaabantubonnanembasomera bategeerentiweewaddeyoeriKatondawaffe.

29(B)Nabalagan’ebikopobyewaweereza,amakumi abiriebyazaabuneffeezaamakumiasatu,n’ebibya ebitaanon’emmeezaey’okutongoza,nettalantazaffeeza kikumiez’okuwaayossaddaakan’okuwaayoebintu yeekaaluby’eyimiriddemubwetaavu

30EbirabobinobyandeetebwaAndreas,omuku baweerezaboab’ekitiibwaennyo,neAriisteya,abantu abalungieraab’amazima,abaawulwamuolw’okuyiga kwabwe,eraabasaaniramubulingeriokubaabakiikiridde emisingigyammweegy’okuntikkon’ebigendererwa byammweebituukirivu

31(B)Abasajjaabonebampaobubakabwoerane banziramuokukkiriziganyan’ebbaluwayoNjakukkiriza

bulikimuekikugasawaddeng’okusabakwosikwabulijjo nnyo.

32(B)Kubangaowaddebannansibaffeemiganyulo emineneeraegitayinzakwerabirwamungerinnyingi.

33Amangwagoamanguagonenwaayossaddaakaku lwammwe,nemwannyoko,n’abaanabo,nemikwanogyo, eraabantubonnanebasabaenteekateekazozibeere bulungibulikiseera,eraKatondaOmuyinzaw’Ebintu Byonnaakuumeobwakabakabwomumiremben’ekitiibwa, eran’okuvvuunulaamateekaamatukuvukubeerengakwa mugasogy’olin’okutuukiriraobulungi

34(B)Mumaasog’abantubonnanenlondaabakadde mukaagaokuvamubulikika,abasajjaabalungiera ab’amazima,nembasindikanekkopiy’amateekagaffe

35(B)Kijjakubakyakisa,ggwekabakaomutuukirivu, bw’onoowaobulagirizintiamanguddalang’okuvvuunula amateekakuwedde,abasajjaabobajjakuzzibwayogyetuli mumirembeWeraba!

36(B)Amannyag’abakaddegeganowammanga:Mu kikaekyasooka:Yusufu,neEzeekiya,neZaakaliya,ne Yokaana,neEzeekiya,neErisa

37(B)Mukikaeky’okubiri:Yuda,neSimooni,ne Samwiri,neAdayo,neMatatiya,neEkulamiya

38(B)Mukikaeky’okusatu:Nekkemiya,Yusufu, Tewodosiyo,Baaseya,Oluniya,Dakisi.

39(B)Mukikaeky’okuna:Yonasaani,neIbulayo,ne Erisa,neAnaniya,neKabulya

40(B)Mukikaeky’okutaano:Isaaka,neYakobo,ne Yesu,neSsabbiiti,neSimooni,neLeevi

41(B)Mukikaeky’omukaaga:Yuda,neYusufu,ne Simooni,neZaakaliya,neSamwiri,neSelema.

42(B)Mukikaeky’omusanvu:Ssabbiiti,neZeddekiya, neYakobo,neIsaaka,neYesiya,neNassayo

43(B)Mukikaeky’omunaana:Tewodosiyo,Yasoni, Yesu,Tewodoto,Yokaana,Yonasaani

44(B)Mukikaeky’omwenda:Tewofilo,Ibulayimu, Alusamo,Yasoni,Endemiya,neDanyeri.

45Kukikaeky’ekkumi:Yeremiya,neEriyazaali,ne Zaakaliya,neBaneya,neErisa,neDasawo

46(B)Mukikaeky’ekkumin’ekimu:Samwiri,neYusufu, neYuda,neYonase,neKabu,neDosithewo

47(B)Mukikaeky’ekkumin’ebiri:Isaero,neYokaana, neTewodosiyo,neAlusamo,neAbiyeti,neEzeekyeri.

48BonnabaalinsanvumubabiriBwekityobwekyali eky’okuddamuEriyazaalinemikwanogyeebbaluwaya kabaka.

ESSUULA3

Muyomwogerwakoemmeezaesingaobulungieraennungi ennyoebaddeekoleddwaEran’ebiraboebirala eby’obugagga,Ebyewuunyisaokusinziirakukusima okwakakolebwamuMisiri

1Katinjakugendamumaason’okununulaekisuubizo kyangeerampaokunnyonnyolakubikolwaeby’ekikugu

2Zaakolebwangan’obukuguobw’enjawulo,kubanga kabakateyasasulassenteerayekennyiniyeyalabiriranga abakozikinnoomu

3N’olwekyotebaasobolakuddukakitundukyonnaku mulimuobaokugumalirizamubulagajjavu.

4Okusookeraddalanjakubawaokunnyonnyolaku mmeeza

5Kabakayalimweraliikirivuntiomulimugunogubeere gwabunenennyo,eran’aleeteraAbayudaayamukitundu ekyookubuulirizakubunenebw’emmeezaeyaliemaze okuteekebwamuyeekaalueYerusaalemi.

6Bwebaannyonnyolaebipimo,n’abuuzaobangaayinza okukolaekizimbeekinene

7Abamukubakabonan’Abayudaayaabalalanebaddamu ntitewalikimulemesa.

8(B)N’agambantiyaliyeeraliikiriraokugikolaemirundi etaano,nayen’alonzalonzaokulemererwaokugikolamu yeekaalu

9Yaliayagalaekirabokyetekikomakukusimbibwamu yeekaalu,kubangakyandimusanyusizzannyosinga abasajjaomulimugwabweogw’okuwaayossaddaaka ezisaanirabasobolaokukikolamungeriesaaniddeku mmeezagyeyaliakoze.

10Teyalowoozantiolw’obutabanazaabuemmeeza eyasookayaliekoleddwamusayizientono,nayekirabika waaliwo,yagamba,ensongalwakiyakolebwamu--ekipimo kino

11Kubangasingaekiragirokyaweebwa,tewandibaddewo bbulalyabugagga.

12Noolwekyotetulinakusobyawaddeokusukkaekipimo ekituufu

13Mukiseerakyekimuyabalagiraokunyigirizamu buweerezaengerizonnaez’ekikuguez’enjawulo,kubanga yalimusajjawandowoozaezisingaobugulumivuera obutondebwalibumuwaddeokulowoozaokulungi okwamusobozesaokukubaekifaananyiky’endabikaeyali egendaokwanjulwaomulimuogwaliguwedde

14(B)Eran’alagirantiawatalibiragiroebiragiddwamu Byawandiikibwaby’Ekiyudaaya,bulikimukifuulibwe bulungingabwekisoboka

15(B)ebiragirong’ebyobwebyateekebwawo,byalina okutuukiriramubbaluwa

16Nebakolaemmeezaemikonoebiriobuwanvu,omukono gumuobugazi,omukonogumun'ekitunduobugulumivu ngabagikolamuzaabuomukaluomulongoofu

17Kyenjogerasizaabuomugonvueyateekebwaku musingiomulala,wabulaekizimbekyonnakyalikyazaabu omuneneennyoeyaweerezeddwawamu

18Nebakolaensaloey’obugazibw’omukono okugyetooloola.

19Waaliwoekimulieky’amayengo,ngakiyooleddwamu ngeriy’emiguwaegyaligikoleddwamungeriey’ekitaloku njuyizaakyoessatu.

20(B)Kubangayaliyannyiririessatueran’engeri omulimugyegwakolebwamugwaligwegumuddalaku buliludda,nekibantioluddalwonnalwelwakyusiddwa, lwalabikangalumu

21Kunjuyizombiezaaliwansiw’ensalo,eyo eyaserengeseokutuukakummeezayalimulimumulungi nnyo,nayeoluddaolw’ebwerulwelwasikirizaamaaso g’omulabi

22(B)Awoenjuyizombiezawaggulu,nga zigulumiziddwa,zaalinsongovuokuvabwetwayogedde, omumwagwayogwaligwanjuyissatu,okuvamu ndowoozayonnaomuntugyeyagusemberera

23Wakatimumiguwaegyaligikubiddwakoamayinja ag’omuwendo,erangagayungiddwakundalan’ekintu eky’ekikuguekitakoppa

24Olw’obutebenkevubonnabaasimbibwan’empisoeza zaabuezaateekebwamubitulimumayinja.

25(B)Kumabbali,zaasibibwangawamun’ebisiba okuzinyweza.

26Kuluddalw’ensaloeyeetooloddeemmeeza eyaserengesewaggulun’esisinkanaamaaso,waaliwo omusonogw’amagimumayinjaag’omuwendo,nga guyooleddwamungeriey’ekikugun’ekitunduekitasalako eky’omulimuogw’obuwundoogw’entongooli,nga guyungiddwannyookwetooloolaemmeezayonna

27Wansiw’amayinjaagaaligategekeddwaokukiikirira amagi,abayiiyanebakolaenguleeyalimuebibalaebyabuli ngeri,ngakungulukwayokulikoebibinjaby’emizabbibu n’amatugakasooli,n’entangawuuzin’obulo, n’amakomamawangan’ebiralaebiringaebyo,nga bitegekeddwabulungi.

28(B)Ebibalaebyobyalibikoleddwamumayinja ag’omuwendo,ngagalangiy’emun’ebibalabyennyiniera nebabisibakumabbalikunjuyizonnaez’emmeeza n’omuguwaogwazaabu

29Erang’enguley’ebibalabweyamalaokwambalibwa, wansiwaaliwoomusonoomulalaogw’amagimumayinja ag’omuwendo,n’emirimuemiralaegy’entongooli n’emisonoegy’amayinja,enjuyizombiez’emmeeza zisoboleokukozesebwa,ngabannannyinizobwebaagala eraolw’ensongaenoomulimugw’amayengon’ensalone biwanvuwaokutuukakubigereby’emmeeza

30Nebakolanebasibawansiw’obugazibwonna obw’emmeezaekipandeekineneennyoekiwanvuengalo nnya,ebigerebisoboleokuyingizibwamu,nebanyweza nnyon’emipiiraegy’okusibawansiw’ensalo,oludda lwonnaolw’emmeezaabantulwebaalibaagala,lusobole okukozesebwa

31Bwekityonekyeyolekabulungintiomulimuogwo gwaligugendereddwamukukozesebwamungerizombi

32Kummeezayennyininebayoola‘maeander,’nga kulikoamayinjaag’omuwendoagayimiriddewakatimuyo, amayinjaag’omuwendoomungin’amayinjaagaemeraludo n’ekimulikyaonyxnakyon’amayinjaag’engeriendala nnyingiagasingaobulungi.

33Eraokumpine‘maeander’waaliwateekebwawo ekitundueky’omutimbaganoekyewuunyisa,ekyafuula wakatiw’emmeezaokulabikang’ekifaananyikya rhomboid,erakukyokyalikikoleddwakirisitaalone amber,ngabwekiyitibwa,,ekyaleetaekifaananyiekitali kigeraageranyizibwakubalabi.

34Ebigereby’emmeezanebifuulaemitweng’ebimuli,ne bifaananang’ebimuliebifukamiddewansiw’emmeeza, n’ebitunduebyalabikangabikiikiriraebikoola ebiyimiridde

35Omusingigw’ekigerekuttakagwaligwaluulueranga gupimiddwaobugazibw’omukonookwetooloola.

36(B)Lwalilufaananang’engattoerangalugaziengalo munaana

37Kuyoobugazibwonnaobw’ekigerenebuwummulira

38Nebafuulaekigereokufaananang’omuvuleogumera mujjinja,ngaguzingiddwamuakakantueranga gwetooloddwaomuzabbibuogwakyetooloolaebibinja by’emizabbibu,ebyakolebwamumayinja,okutuuka waggulukukigere.

39Ebigerebyonnaebinabyakolebwamusitayiroy’emu, erabulikimukyakolebwaeranekiteekebwamungeri

ey’obukuguennyo,eraobukugun’okumanyaokw’ekitalo nebikozesebwamukubifuulaebyamazimaeriobutonde, nekibantiempewobweyalietabuddwaomukka ogw’empewo,entambulayaweebwaebikoola,erabuli kimukyakolebwangaokukwataganan’amazimaamatuufu gekyalikikiikirira

40Nebafuulawagguluw’emmeezamubitundubisatu ng’ekikondoeky’emirundiesatu,erangakiyungibwannyo erangakikwataganan’emisuwamubugazibwonna obw’omulimu,nekibantiokusisinkanakw’ennyondo tekwasobolakulabibwawaddeokuzuulibwa

41Obugumubw’emmeezatebwaliwansiwakitundukya mikono,n’olwekyoomulimugwonnaguteekwaokubanga gwamalawottalantannyingi

42Kubangakabakabweyalitayagalakwongerakubunene bwayo,yasaasaanyassentezezimuezandibaddezeetaagisa singaemmeezayaliesobolaokubaey’obuneneobunene

43Erabulikimukyamalirizibwang’enteekateekayebwe yali,mungerieyeewuunyisaennyoeraey’ekitalo, n’obuyiiya obutakoppa n’obulungi obutageraageranyizibwa

44Kubibyaeby’okutabula,bibiribyakolebwamuzaabu, eraokuvawansiokutuukawakatibyayolebwako ebifaananyieby’obuweereromungeriy’ebipimo,era wakatiw’ebipimoamayinjaag’omuwendone gateekebwamun’obukugubungimuby’emikono

45Awonewabaawo‘maeander’omukonogumu obuwanvu,n’enjubayaayo.ezikoleddwamumayinja ag’omuwendoagalanginnyingi,ngaziragaokufuba okw’ekikugun’obulungiobw’amaanyi

46Kukinokwalikoekifaananyiekikutte,ekyakolebwamu ngeriyarombo,ngakiringaakatimbaerangakituuka okutuukiraddalakubbali

47Wakati,engaboentonotonoezaakolebwangamu mayinjaag’omuwendoag’enjawulo,ngaziteekebwamu ngeriey’enjawulo,erangazaawukanamubika,nga tezikkawansiwangalonnyaobugazi,zayongeraku bulungibw’endabikayazo

48Kuntikkoy’omumwagwayowaaliwoeky’okwewunda eky’amalusu,n’ebibumbeby’emizabbibu ebitabuddwatabuddwaokwetooloola

49Bwekityobwekyaliokuzimbaebbakuliezazaabu,era ngabuliemuekwataemitiegy’emivuleegisukkamubibiri.

50Ebibyaebyaffeezabyalibiweweevu,eranga bikoleddwamungeriey’ekitalong’ebigendereddwamu endabirwamuezitunula,nekibantibulikintu ekyasemberezebwanganekyeyolekabulungiokusingamu ndabirwamu.

51Nayetekisobokakunnyonnyolandowoozayaddala ebikolwabinoeby’ekikugubyebyavaamukubirowoozo ngabiwedde

52Kubanga,ebibyabinobwebyamalaokumalirizibwane biteekebwakumabbali,okusookaebbakuliyaffeeza n’oluvannyumaeyazaabu,oluvannyumaffeezaendala, n’oluvannyumaeyazaabuendala,endabikagyebyayanjula teyinzakwogerwako,eraaboabajjaokubirabatebaasobola kwekutulaolw’okulabaokumasamasan’okulaba okusikiriza

53Ebifaananyiebyavaamueby’okulababyalibyanjawulo mungeri.

54Abantubwebaatunuuliraebibyaebyazaabu, n’ebirowoozobyabwenebyekenneenyamubujjuvubuli

kantuakakoleddwa,emyoyogyabwegyasanyuka olw’okwewuunya.

55Nateomusajjabweyayagalaokutunulaamaasogeku bibyaebyaffeeza,ngabiyimiriddemumaasoge,bulikimu kyalabikang’ekiyakaayakanan’ekitangaalaokwetooloola ekifoweyaliayimiridde,eranekireeteraabaali batunuuliddeessanyuerisingakoawo

56Kalengaddalatekisobokakunnyonnyolabulungibwa kitoneobw’ebikolwa

57Ebidomolaebyazaabunebabiyoolawakatin’ebimuli by’emizabbibu

58Kubikondonebalukaekimulieky’emivulen’emiti n’emizeyituunimumulimugw’okubumba,ne bakiyingizaamuamayinjaag’omuwendo

59Ebitunduebiralaeby’omulimugw’okudduukirira baabikolamungeriez’enjawulo,okuvabwebaakifuula eky’ekitiibwaokumalirizabulikimumungeriesaanira obukulubwakabaka

60Mukigambokimukiyinzaokugambibwantiwaddemu ggwanikalyakabakawaddemundalayonna,tewaaliwo bikolwabyonnaebyenkanabinomubbeeyiobamubukugu muby’emikono.

61Kubangakabakateyabafumiitirizaakokatono,kubanga yaliayagalannyookufunaekitiibwaolw'enteekateekaze ez'obulungi.

62Kubangaemirundimingiyalagajjaliraomulimugwe omutongole,n’amalaebiseerabyen’abayiiyamu kweraliikirirakwentibamalirizebulikimumungeri esaaniraekifoebirabowebyalibigendaokusindikibwa

63(B)Byonnanebikolebwakukigeroekinene,mungeri esaanirakabakaeyaweerezaebirabonekabonaasinga obukulueyaliomufuziw’ensi

64Tewaaliwokawundokamayinjagamuwendo,kubanga tegakkawansiwankumittaanogaaligakozesebwaeranga gonnagaalimanene

65Obukuguobw’enjawuloobw’ekikugubwakozesebwa, nekibantiomuwendogw’amayinjan’omulimugwali gukubisaamuemirundietaanoogwazaabu

ESSUULA4

Ebintuebitegeerekekaobulungiebikwatakussaddaakaeyo Obutuufuobutaliimunsobibwabakabonabweyolekera ddalaOrgyey’obukambweEnnyonnyolakuyeekaalu n ’emirimugyayoegy’amazzi

1Nkuwaddeennyonyolaenokubirabokubanga nnalowoozantikyetaagisa

2Ensongaeddakomunnyiririzinoyennyiririezikwataku lugendolwaffeokutuukaeEriyazaali,nayeokusookera ddalanjakubawaokunnyonnyolaensiyonna

3(B)Bwetwatuukamunsiy’Abayudaayanetulaba ekibugangakiriwakatimuBuyudaayabwonnakuntikko y’olusozioluwanvuennyo

4Kuntikkoyeekaaluyaliezimbiddwamukitiibwakyayo kyonna

5(B)Yaliyeetooloddwabbugwessatuobuwanvu emikonoegisukkamunsanvu,erang’obuwanvun’obugazi bikwataganan’enzimbay’ekizimbe

6Ebizimbebyonnabyalibyakitiibwannyoerangabya bbeeyiebitabangawo.

7Kyalabikabulungintitewalinsaasaanyayonnayali eterekeddwakumulyangon’ebisiba,ebyaluyungaku bikondoby’enzigi,n’okunywezaoluggi

8Omusonogwakateninagwogwaligukwataganabulungi n’ogw’omulyangooguyingira.

9Olugoyelwayoolw’empewoeyaliefuumuukalwalimu ntambulaey’olubeerera,erang’okutambulakuno kuwuliziganyaokuvawansierangakateni n’ebumbulukukaokutuukakukigerokyagwoeky’oku ntikko,kyawaekyewuunyoekisanyusaomuntu ky’atasobolakwekutula

10Okuzimbibwakw’ekyotokwalikukwataganan’ekifo kyennyinin’ebiweebwayoebyokebwaebyayokebwa omulirokukyo,n’okusembereraokukituukakokwaliku minzaaniy’emu

11(B)Waaliwookuserengetampolampolaokutuukaku yo,ngakutegekeddwabulungi,erabakabonaabaweereza baalibambaddeebyambaloebyabafuta,okutuukiraddala kubisambibyabwe.

12Yeekaaluetunuddeebuvanjubaateomugongogwayo gutunuddemumaserengeta

13(B)Wansiyennakulikoamayinjan’okuserengeta okutuukamubifoebyalagirwa,amazzigayiteokunaaza omusaayiokuvamussaddaaka,kubangaensoloenkumi n’enkumiziweebwayoeyokunnakuz’embaga.

14Erawaliwoamazziagataggwaawo,kubangaensulo enneneey’obutondeekulukutaokuvamundamukitundu kyayeekaalu.

15(B)Ateerawaliwoenziziez’ekitaloeraezitayinza kwogerwakowansiw’ettaka,ngabwebandaga,mubbanga lyaffuutittaanookwetooloolaekifoyeekaaluweyali,era buliemukuzoerinaemidumuegitabalikaemigga egy’enjawulonegikwatagana

16Binobyonnabyasibirwangakoomusulowansineku mabbali,erawagguluwaabyowaaliwasaasaanyiziddwako pulasitaomungiennyo,erangabulikitunduky’omulimu kikoleddwan’obwegenderezaennyo.

17(B)Wansiw’ekyotomulimuebitulibingieby’amazzi ebitalabika,okuggyakoaboabeenyigiramubuweereza, omusaayi gwonna ogw’ebiweebwayo ebikung’aanyiziddwamubunginegunaazibwamukasana k’eriiso

18Endowoozayangebwetyokubikwatakumpisaz’ebifo erakatinjakubalagaengerigyebyakakasibwamu

19(B)Nebantwalaebweruw’ekibugamubbanga erisukkamunnyanebandagiraokutunulawansimukifo ekimunempuliraeddoboozieryalilikolebwaamazzibwe gaakuŋŋaana,obunenebw’ebidibanebulabikagyendi,nga bwekyayogeddwaedda

20(B)Obuweerezabwabakabonamubulingeri tebusukkulumyekubugumiikirizabwabwomumubiri n’olw’okuweerezakwabwomungerientegekeeramu kasirise

21(B)Kubangabonnabakoleramungeriey’okwegomba, newankubaddengakizingiramuokufubaennyo,erabuli omualinaomulimuogw’enjawulogweyaweebwa 22Okuweerezakugendamumaasoawatali kutaataaganyizibwa--abamubawaenku,abalalaamafuta, abalalaobuwungaobulungiobw’eŋŋaano,abalala n’eby’akaloosa;abalalanatebaleetaebitunduby’ennyama eby’ekiweebwayoekyokebwa,ngaboolesaamaanyi ag’ekitalo,ag’eddaala

23(B)Kubangabakwatan’emikonogyombiebitundu by’ennyana,ngabulikimukizitowattalantaezisukkamu bbiri,nebabisuulan’omukonomungeriey’ekitalokukifo ekigulumivueky’ekyotonebatasubwakubiteekamukifo ekituufu.

24(B)Mungeriy’emuebitunduby’endigan’embuzibya kitaloolw’obuzitobwabyon’amasavugaabyo

25(B)Kubangaaboabalinaomulimugwabwe,bulijjo balondaensoloezitaliikokamogoeraezitaliikokamogo, n’okusingiraddalaamasavu,erabwekityossaddaakagye nnayogeddekon’etuukirira

26(B)Waliwoekifoeky’enjawuloekyateekebwawogye bawummulira,aboabawummuddeemirimugyebatuula.

27(B)Kinobwekibaawo,aboabaawummuddeeddaera ngabeetegefuokuddamuokukolaemirimugyabwe, basitukabokkaokuvabwekirintitewalimuntuyenna kuwabiragirokubikwatakunteekateekay’ebiweebwayo

28Okusirikaokujjuvuennyokufugaomuntuasobole okulowoozantitewaaliwomuntun’omu,waddengamu butuufuwaliwoabasajjaebikumimusanvuabeenyigiramu mulimuogwo,ng’oggyeekoomuwendoomuneneennyo ogw’aboabeenyigiramukuleetassaddaaka.

29Bulikintukikolebwamungeriey’ekitiibwaeramu ngeriesaaniraKatondaomukulu

30Twawuniikirirannyo,bwetwalabaEriyazaaling’akola emirimugy’obuweereza,olw’engerigyeyayambalangamu n’obukulubw’endabikaye,obwalibweyolekeramu kyambalokyeyayambalan’amayinjaag’omuwendoku muntuwe

31(B)Waaliwoebideebyazaabukukyambaloekyatuuka wansin’ebigerebye,ngabifulumyaekikaky’oluyimba olw’enjawulo,erakunjuyizombingakuliko amakomamawangaagalimuebimuliebyalangi ez’enjawuloeby’erangiey’ekitalo.

32(B)Yaliyeesibyeomusipiogw’obulungiobweyoleka, ngagulukibwamulangiezisingayoobulungi

33KukifubakyeyayambalangaekigambokyaKatonda, ngabwekiyitibwa,ngakulikoamayinjakkumin’abiri, ag’ebikaeby’enjawulo,ngagateekeddwamu,nga gasibiddwawamunezaabu,ngagalimuamannya g’abakulembezeb’ebika,okusinziirakunsengekayaabwe eyasooka,ngabuliomueyakaayakanamungerietayinza kwogerwakolangiyaayoentongole.

34Kumutwegweyayambalangaengoye,ngabwe kiyitibwa,erakukinowakatimukyenyikye yayambalangaekitambaalaekitakoppa,engule ey’obwakabakaejjuddeekitiibwang’erinnyalyaKatonda liwandiikiddwamunnukutaentukuvukussowaanieya zaabungabasaliddwantibasaaniddeokwambala obubonerobunomubuweereza

35Endabikayaabweyaleetaokutyan’okutabulwamu birowoozonekireeteraomuntuokuwulirang’azzemu maasog’omuntuow’ensiey’enjawulo

36Nkakasantiomuntuyennaeyeetabamukazannyoke nnannyonnyoddeajjakujjulaokwewuunyan’okwewuunya okutayinzakwogerwakoeraajjakukwatibwakonnyomu birowoozobyeolw’ekirowoozoky’obutukuvuobugattibwa kubulikantuakatonoak’obuweereza

37(B)Nayetusoboleokufunaamawulireamajjuvu, twalinnyakuntikkoy’ekigoekiriraanyewonetwetooloola.

38Kisangibwamukifoekigulumivuennyo,eranga kikuumibwan’eminaalamingi,egyazimbibwaokutuuka

wagguluennyo,egy’amayinjaamaneneennyo, n’ekigendererwa,ngabwetwategeezebwa,okukuuma ebisengebyayeekaalu,bwekityosingawabaawo okulumba,obaokujeemeraobaokulumbakw’omulabe, tewalin’omuyandisoboddekukakamulyangomundamu bbugweeyeetooloddeyeekaalu

39Kuminaalagy’ekigokwateekebwawoyinginiz’olutalo n’ebyumaeby’enjawulo,eraekifokyaliwaggulunnyo okusingaenzirugavuyabbugwegyenjogeddeko

40Eminaalanagyogyakuumibwaabasajjaabasingaobungi abeesigikaabaalibawaddeobukakafuobusingaobunene obw’obwesigwabwabweeriensiyaabwe

41abasajjabanotebakkirizibwangakuvamukigo, okuggyakokunnakuz’embagaateoluvannyumamu bibinjabyokka,eratebakkirizamuntuyennagwe batamanyikukiyingira.

42Erabaalibeegenderezannyong’ekiragirokyonnakiva eriomuserikaleomukuluokukkirizaomugenyiyenna okukeberaekifoekyo,ng’ebyobyetwayitamubwe byatuyigiriza

43(B)Nebatayagalannyookutuyingiza,waddengatwali basajjababiribokkaabatalinammundu,okulabassaddaaka ezaaweebwayo

44Nebakakasantibaalibasibiddwan’ekirayiro ng’obwesigebubakwasiddwa,kubangabonnabaali balayiddeerangabasibiddwaokutuukirizaekirayiromu ngerientukuvuokutuukakubbaluwa,ntinewankubadde ngabaalibikumibitaanomumuwendo,tebakkirizabasajja basukkamubataanookuyingiraomulundigumu

45Ekigokinokyekyaliobukuumiobw’enjawuloobwa yeekaalueraomutandisiwaakyoyaliaginywezannyone kibantiesobolaokugikuumaobulungi

ESSUULA5

Ennyonnyolay’ekibugan’ebyaloGeraageranyaOlunyiriri 11n’embeeraz’ennakuzino.Ennyiriri89-41ziragaengeri abantuab’eddagyebateeberezaamuomumanyi n ’omusajjaomulungi

1Obunenebw’ekibugakinobwabipimobyakigero.

2Yeetooloolaffuutingaamakumiana,omuntubw’ayinza okuteebereza

3Lirinaeminaalagyayoegyategekebwamungeriya katemba,ngawakatiwabyowaliwoamakuboagayitamu katiemitalaw’eminaalaegyawansigirabikanaye egy’eminaalaegy’okungulugisingakubeerawo.

4Kubangaettakalirinnya,kubangaekibugakizimbibwaku lusozi.

5Waliwon’amadaalaagagendaokulinnyakunkulungo, eraabantuabamubulikiseerabagendawaggulu,ate abalalanebakkaerangabeeyawulawalangabwe kisobokakukkuboolw’aboabasibibwaamateeka g’obulongoofu,balemekukwatakukintukyonnaekimenya amateeka

6Tekyalikyabwereerentiabaatandikawoekibugaekyo baakizimbamukigeroekituufu,kubangabaalinaamagezi amalungikubikwatakuebyoebyalibyetaagisa.

7Kubangaensiegazierannunginnyo

8Ebitundubyakyoebimubibabiteredde,naddala amagombololaag’eSamaliya,ngabwekiyitibwa,eraagali kunsalon’ensiy’Abaidume,n’ebitunduebiralabyansozi, naddalaebyoebiriraanyeensiyaBuyudaaya

9(B)Abantun’olwekyobateekwaokwemaliramubulimi n’okulimaettakamungerienobasoboleokuban’ebirime ebingi

10(B)Mungerienookulimaokwabulingerikugenda mumaaso,eraamakungulaamanginegakungulamunsi yonnaeyogeddwako

11Ebibugaebineneeraebinyumirwaobugagga obukwatagananabyobibaamuabantubangi,naye nebisuulaamaasoamagombololag’omubyalo,okuva abantubonnabwebagalaobulamuobw’okusanyuka, kubangabuliomualinaomuzeogw’obutonde ogw’okunoonyaessanyu

12(B)EkintukyekimukyaliwonemuAlekizandiriya, esingaebibugabyonnamubunenen’okugaggawala

13Abantub’omunsiolw’okusengukaokuvamu disitulikitiez’omubyalonebasengukamukibugane baleetaeby’obulimimukitiibwa:erabwebatyo okubalemesaokusengamukibuga,kabakan’alagiranti balemekubeeramukyookumalaennakuezisukkaabiri.

14Mungeriy’emun’awaabalamuziebiragiromu buwandiike,ntibwekibakyetaagisaokumuyitaomuntu yennaabeeramunsi,omusangogulinaokugonjoolwamu nnakuttaano

15Eraolw’okubaensongayagitwalang’ey’omugaso ennyo,n’alondan’abakuliraeby’amateekakubuli disitulikitin’abayambibaabwe,abalimin’abawolereza baabwebalemeolw’obulungibwabizinensiokujjula amaterekerog’emmerey’omukibuga,ntegeeza,okuvamu bibalaeby’obulunzi

16NkkirizzaokuwugulakunokubangaEriyazaaliye yalagamungerientegeerekekaennyoensonga ezoogeddwako

17Kubangaamaanyimangigebakozesaokulimaettaka

18(B)Kubangaensierikoemizeyituuniemingi, n’ebirimeby’eŋŋaanon’emmwaanyi,n’emizabbibu, n’omubisigw’enjukiomungi

19Ebikaby’emitiemiralaegy’ebibalan’ensukusa tebibalibwabw’obigeraageranyan’ebyo

20(B)Waliwoenteezabulikikamubungiera n’amalundiroamangi.

21N’olwekyobakimanyibulungintidisitulikiti z’eggwangazeetaagaabantuabangi,eraenkolaganawakati w’ekibugan’ebyaloefugirwabulungi.

22(B)Eby’akaloosabinginnyon’amayinja ag’omuwendonezaabuAbawalabubabireetamunsi

23Kubangaensietuukiriddebulungisibyabulimibyokka wabulan’eby’obusuubuzi,eraekibugakino kigaggawaliddemuby’emikonoeratekirinakintukyonna kuby’amaguziebireetebwaemitalaw’ennyanja

24Kirinaemyaloegy’enjawuloennyoeraegy’amaanyi ennyoeAskalon,Yopa,neGaza,awamumkuPtolemais eyatandikibwawoKabakaerangalirinaekifoeky’omu makkatibw’ogeraageranyan’ebifoebiralaebituumiddwa amannya,ngatebiriwalannyookuvakukimukubyo

25Ensiefulumyabulikimumubungi,okuvabwekirinti efukirirwabulungimunjuyizonnaerangaekuumibwa bulungiemiyaga.

26OmuggaYoludaani,ngabweguyitibwa,ogutakulukuta, gukulukutamunsi

27Mukusookaensienoyalimuyiikaezitakkawansiwa bukadde60--waddeng’oluvannyumaabantu

ab’omuliraanobaagilumba--eraabasajja600,000ne bagisengakomufaamuezayiikakikumibuliemu.

28OmuggaogulingaomuggaKiyiragusitukamubiseera by’amakungulanegufukiriraekitunduekineneeky’ettaka.

29(B)Okumpin’essazaly’abantub’ePtolemaisi, gukulukutaneguyingiramumuggaomulala,ne gukulukutaneguyingiramunnyanja

30Emiggaemiralaegy’ensozi,ngabwegiyitibwa gikulukutanegikkamulusenyinegizingiramuebitundu ebiriraanyeGazan’essazaly’eAsudodi

31Ensienoyeetooloddwaolukomeraolw’obutondeera nzibunnyookulumbaeratesobolakulumbibwamagye manene,olw’emikutuemifunda,ng’obubbibuwanvuyeku biwonvun’ebiwonvuebiwanvu,n’engerienkalu ey’ebitunduby’ensoziebyetooloddeettakalyonna

32(B)Twategeezebwantiokuvamunsozieziriraanyewo muBuwalabu,eddawaaliwoekikomon’ekyuma

33Kinokyayimirizibwa,naye,mukiseeraky’obufuzibwa Buperusi,okuvaab’obuyinzamukiseeraekyobwe baasaasaanyalipootaey’obulimbantiokukola kw’ebirombetekulinamugasoerakwabbeeyiokusobola okutangiraensiyaabweokusaanawoolw’eby’okusima eby’obugaggaeby’omuttakamudisitulikitizinoeranga kiyinzikaokubangabagiggyibwakoolw’obufuzibwa Buperusi,okuvabwekirintiolw’obuyambibwalipoota enoey’obulimbabaafunaensongaey’okuyingiramu disitulikiti

34Kati,mugandawangeomwagalwaFilocrates,nkuwadde amawuliregonnaamakuluagakwatakunsongaenomu bufunze

35Njakunnyonnyolaomulimugw’okuvvuunulamu muddirirwa

36KabonaAsingaObukuluyalondangaabasajjaab’empisa ennungin’obuwangwaobusingaobukulu,ng’omuntu bw’ayinzaokusuubiraokuvamubazaddebaabwe ab’ekitiibwa

37Baalibasajjaabaalitebakomakukufunabukugumu bitaboby’Ekiyudaaya,nayeerabaalibasomyennyo n’eby’Abayonaani

38N’olwekyobaalibalinaebisaanyizoeby’enjawulo okuweerezakubitebeeraomulimugunobaagutwalanga bulilwekyabangakyetaagisa

39Baalibalinaekifoekineneeky’okutuuzaamuenkiiko n’okukubaganyaebirowoozokubizibuebikwatagana n’amateeka

40Baawagiraekkuboeryawakati--erabulijjolinolye kkuboerisingaobulungiokugoberera

41Baawakanyaengerienkambweeraetaliyampisa,naye bonnabaaliwagguluw’amalalaeratebaatwalangako mpewoyakusukkulumyekubalala,eramumboozibaali beetegefuokuwulirizan’okuwaeky’okuddamuekituufuku bulikibuuzo.

42Bonnanebakwatan’obwegenderezaetteekalinoerane beeraliikiriraokusingabulikimuokusukkulumaku bannaabwemukugikwataerabonnabaalibasaana omukulembezewaabwen’empisazeennungi

43Omuntuyaliasobolaokwetegerezaengerigyebaali baagalaEriyazaaliolw’obutayagalakumukutulwakoera n’engerigyeyabaagala

44Ng’oggyeekoebbaluwagyeyawandiikirakabaka ekwatakukuddakwabweobulungi,erayasabannyo

Andreasokukolerakunkomereroy’emueran’akubiriza nangeokuyambakongabwensobola.

45Eranewankubaddengatwasuubizaokussaayoomwoyo gwaffeogusingaobulungikunsongaeyo,yagambantiyali akyalimunnakunnyo,kubangayaliakimanyintikabaka olw’obulungibw’obutondebweyaliakitwalang’enkizoye ey’okuntikko,bulilweyawulirangaomuntueyaliasinga bannemubuwangwan’amagezi,okumuyitamulubirilwe.

46Kubangampuliddeekigamboekirungiekigambanti bw’anywezaabasajjaab’obwenkanyaeraab’amageziku muntuwe,yandibaddeafunaobukuumiobusingaobunene eriobwakabakabwe,kubangamikwanoegyobwe gyandimuwaddeamageziagasingaokubaag’omugaso awatalikwesigama

47(B)EraabasajjaEriyazaalibeyaliasindikibwagy’ali, awatalikubuusabuusabaalinaengeriezo.

48Erayakakasangannyokukirayirontitajjakuleka basajjabanosingakibakigendererwakyekyokka eky’obwannannyinikyekyalikikolaekigendererwa ekisikiriza-nayekyalikyakuganyulabannansibonnanti yaliabasindika

49Kubanga,yannyonnyola,obulamuobulungibubeeramu kukuumaebiragiroby’amateeka,eraenkomereroeno etuukibwakonnyomukuwuliraokusingaokusoma

50Okusinziirakubigambobinon’ebiralaebifaananako bwebityokyalikyeyolekabulungintienneewulirazegye yaliazirina

ESSUULA6

Ennyinyonnyolaz'empisaz'abantungaziragaekitegeeza ekigambo,"Ekitalikirongoofu"Omusingin'ensibukoya "EnzikirizayaKatonda"Ennyiriri48-44ziwaennyonyola ey ’ekifaananyikuBwakatondabw’omubiri.

1Kirungiokwogeramubufunzeamawuliregeyawa ng’addamuebibuuzobyaffe

2Kubangandowoozantiabantuabasingaobungibawulira ngabaagalaokumanyaebimukubiragiroebirimumateeka, naddalaagoagakwatakunnyaman’ebyokunywan’ebisolo ebimanyiddwang’ebitalibirongoofu.

3Bwetwabuuzalwaki,okuvabwekirintiwaliwoengeri emuyokkaey’obutonzi,ensoloezimuzitwalibwang’ezitali nnongoofuolw’okulya,ateendalaezitalinnongoofune bwezikwatibwako(kubangawaddeng’amateekagafaayo nnyokunsongaezisingaobungi,gafaayonnyokunsonga ng’ezo)n’atandikaokuddamukwebw’ati:

4Yagambanti,‘Mwetegereze,engeriobulamubwaffe n’emikwanogyaffegyebituleetera;ngabakolagana n’ababi,abasajjabakwataebikolwabyabwe eby’obugwenyufunebafuukaab’ennakuobulamubwabwe bwonna;nayebwebabeeran’abagezieraabagezi,bafuna engeriy’okutolokamubutamanyan’okulongoosaobulamu bwabwe

5Omuwaamateekagaffeokusookeraddalayateekawo emisingigy’okutyaKatondan’obutuukirivueran’agisiiga ensongakunsonga,sikuziyizakwokkawabula n’okukozesaebyokulabirako,ng’alagaebikolwaeby’obubi ebibiebivamukibin’ebibonerezoKatondabyeyawa abazzizzaomusango

6(B)KubangayasookakukakasantiKatondaaliomu yekkaerantiamaanyigegeeyolekeramubwengula bwonna,kubangabulikifokijjuddeobufuzibweeratewali

n’ekimukubintuebikolebwaabantukunsimukyama ekiwonaokutegeerakwe.

7(B)Kubangaomuntuby’akolanebyonnaebigenda okubaawomubiseeraeby’omumaasobyeyolekagy’ali.

8Ng’akolan’obwegenderezaamazimaganoera ng’agalagabulungi,n’alagantiomuntune bw’anaalowoozangaokukolaekibi--ngatalinaky’ayogera kukukikoladdala,--tajjakusimattukakuzuulibwa,kubanga yakiragabulungintiamaanyigaKatondagabunyemu mateekagonna

9Okutandikaokuvalweyatandikira,yagendamumaaso n’okulagantiabantubonnaokuggyakoffeffekka tukkiririzamukubeerawokwabakatondabangi,waddenga bobennyinibalinaamaanyimanginnyookusingaebitonde byebasinzabwereere

10(B)Kubangabwebababakozeebibumbe eby’amayinjan’embaawo,bagambantibifaananyiby’abo abayiiyaekintueky’omugasoeriobulamueranebabisinza, waddengabalinaobukakafuobw’olwatuobulaganti tebalinanneewulirayonna

11Kubangakyandibaddekyabusirusirunnyookulowooza ntiomuntuyennayafuukakatondaolw’okuyiiyakwe.

12Kubangaabayiiyabaamalakutwalabintuebimu ebyatondebwaeddanebabigattawamu,nebalaganti birinaomugasoomuggya:bobennyinitebaatondakintu kyakintu,erabwekityokintukyabwereereerakya busirusiruabantuokufuulaabantubakatondangabo

13(B)Kubangamubirobyaffewaliwobangiabayiiya n’abayivuokusingaabasajjaab’eddaabaafuulibwa bakatonda,nayengatebajjakubasinza

14Abaakolan’abawandiisib’enfumozinobalowoozanti bebasingaamagezimuBayonaani

15Lwakitwetaagaokwogerakubantuabalalaabeegomba, Abamisirin’abafaananakobwebatyo,abeesigamakunsolo ez’omunsikon’ebikaebisingaobungiebyewalulan’ente, nebazisinza,nebaziwassaddaakangabalamueranga bafudde?

16(B)Olw’okubaOmuwaamateekawaffeyalimugezi erangaKatondayamuwaobuyinzaobw’enjawulo okutegeeraebintubyonna,n’atunuulirabulikintukyonna, n’atuzingakobbugwen’ebisengeeby’ekyumaebitayinza kuwambibwa,tulemekwetabulan’akatonon’amawanga amalalagonna,nayetusoboleokusigalangatuli balongoofumumubirinemumwoyo,ngatetulina birowoozobyabwereere,ngatusinzaKatondaomu Omuyinzaw’ebintubyonnawagguluw’ebitondebyonna. 17Kyovaolabangabakabonaabakulembezeb’eMisiri bwebatunuuliddeensongannyingi,erangabamanyi ensongazaffe,batuyita“abasajjabaKatonda”

18(B)Kinokitiibwaekitalikyabantuabalalawabulakya abobokkaabasinzaKatondaow’amazima

19AbalalasibaKatondawabulabammeren’ebyokunywa n’engoye

20(B)Kubangaendowoozayaabweyonnaebaleetera okubudaabudibwamubintuebyotebabalibwamumakulu, wabulamubintubyabwebyonna

21Mubantubaffeobulamubwebwonnabwebatyokye basingaokulowoozaakobwebufuzibwaKatonda

22(B)Noolwekyotulemeokwonoonekaolw’emizizo gyonna,obaobulamubwaffeobutakyukaolw’emboozi embi,n’atwetooloolaenjuyizonnan’amateeka

ag’obulongoofu,ng’akwatakubyetulya,obabyetunywa, obabyetukwatako,obabyetuwuliraobabyetulaba.

23Naye,okutwalizaawamu,ebintubyonnabifaanagana mussemateekawaabyoow’obutonde,okuvabwekirinti byonnabifugibwaobuyinzabumu,nayewaliwoensonga enzitomubulinsongassekinnoomulwakitwewala okukozesaebintuebimueranetunyumirwaenkozesaeya bulijjoey’ebirala.

24Olw’ekyokulabirako,njakuddukakunsongaemuoba bbirinembannyonnyola

25KubangatemugwamundowoozaenyoomantiMusa yakolaamateekagen’obwegenderezaobw’ekitalo olw’ebiben’ensoweran’ebiralang’ebyo.

26Amateekaganogonnagaakolebwakulw’obutuukirivu okuyambamukunoonyaempisaennungin’okutuukiriza empisa.

27Kubangaebinyonyibyonnabyetukozesabifugibwaera byawulwamuolw’obuyonjobwabyo,ngabiriiraebika by’emmereey’empeken’ebinyeebwaeby’enjawulo,gamba ng’okugezaenjiibwa,enjuki,enzige,enseenene,n’embizzi, n’ebinyonyiebiralabyonnaeby’ekikakino

28(B)Nayeebinyonyiebigaaniddwaojjakusanganga byansikoerangabiryaennyama,ngabityoboolaebirala olw’amaanyigebirina,erangabifunaemmeremu bukambwengabiyiggaebinyonyiebifugibwa ebyogeddwakowaggulu

29Erasiekyokyokka,nayebakwataabaanab’endiga n’abaanab’embuzi,nebalumyan’abantu,kababengabafu obaabalamu,erabwebatyobweyabatuumaamannya agatalimalongoofu,yawaakabonerong’ayitiramubonti abo,kulwabwe

amateekagaateekebwawo,balinaokukolaobutuukirivumu mitimagyabwesosikutyoboolamuntuyennanga beesigamyekumaanyigaabwewaddeokubanyagulula ekintukyonna,wabulaokulungamyaekkuboly’obulamu bwabweokusinziirakubwenkanya,ng’ebinyonyi ebifugibwa,ebyogeddwakoedda,bwebiryaebika by’amaloboozieby’enjawuloebimerakunsiera tebityoboolakuzikirizibwakwakikakyabwe

30Omuwandiisiwaffeow’amateekan’olwekyo yatuyigirizantimunkolangazinomwemuvaebiraganti biweebwaabagezi,ntibalinaokubaab’obwenkanyaera ngatebalinakyebakolamuffujjo,n’okwewala okutyoboolaabalalangabeesigamyekumaanyigaabwe

31Kubangabwekitwalibwang’ekitalikituufun’okukwata kubisolong’ebyoebitalibirongoofu,ngabwe byayogeddwako,olw’emizegyabyoegy’enjawulo, tetusaaniddekwegenderezakwonnasikulwang’empisa zaffezisaanyeewokukigerokyekimu?

32N’olwekyoamateekagonnageyateekawokubikwata kubikkirizibwamunsongaz’ebinyonyibinon’ebisolo ebirala,yassaawon’ekigendererwaeky’okutuyigiriza essomoly’empisa

33Kubangaokugabanyaebigeren’okwawulaenjala kigendereddwamuokutuyigirizantitulinaokwawula ebikolwabyaffessekinnoomungatugendereraenkola y’empisaennungi.

34Kubangaamaanyig’omubirigwaffegwonnan’emirimu gyagwobisinziirakubibegabegabyaffen’ebitundu by’omubiribyaffe.

35(B)Noolwekyoatuwalirizaokukimanyantitulina okukolaebikolwabyaffebyonnan’okusosolaokusinziira

kumutindogw’obutuukirivu,--okusingiraddalakubanga twawuddwamumungeriey’enjawulokubantuabalala.

36(B)Kubangaabantuabalalaabasingaobungi beeyonoonaolw’okwegattaokw’obugwenyufu,bwebatyo nebakolaobutalibutuukirivubungi,ensizonnan’ebibuga byonnanebyenyumirizamubikolwaeby’obugwenyufu ng’ebyo

37(B)Kubangatebakomakukwegattanabasajja,naye boonoonabannyinaabwen’abawalabaabwe

38Nayeffetwawulwamuebibing’ebyo

39(B)Eraabantuabaawuddwamumungeri eyogeddwakowaggulunaboOmuteesiw’Amateeka abalambikang’abalinaekiraboeky’okujjukira.

40Kubisolobyonna"ebirinaebigereebikutuseera ebikamulaebikuta"bikiikiriraeriabatandikiddwa akabonerok'okujjukira.

41Kubangaekikolwaeky’okukamulaekikutasikirala okuggyakookujjukizaobulamun’okubeerawo

42Kubangaobulamubumanyiddeokuwaniriraemmere, n'olwekyoatukubirizanemuByawandiikibwamubigambo binonti:"MazimaolijjukiraMukamaeyakukoleraebintu ebyoebikulueraeby'ekitalo."

43(B)Kubangabwebafunaembuto,balabikangabanene erabakitiibwa;okusookaokuzimbaomubirin’ensengeka y’emmeren’okwawukanakwabulikitunduky’omubiri ssekinnoomuera,okusingawo,okutegekakw’obusimu, enkolan’entambulaetalabikaey’ebirowoozo,obwangu bw’ebikolwabyakyoebitongolen’okuzuulakwayo eby’emikono,biragaobusoboziobutakoma

44Noolwekyoatukubirizaokujjukirantiebitundu ebyogeddwakowaggulubikuumibwawamuamaanyi ag’obwakatondan’obukuguobutuukiridde

45(B)Kubangayassaawoakabonerobulikiseeran’ekifo tusoboleokujjukiraKatondaatufugaeraatukuuma.

46(B)Kunnyaman’ebyokunywaatulagiraokusooka okuwaayoekitundungassaddaaka,oluvannyumaamangu agonetunyumirwaemmereyaffe.

47Erakungoyezaffeatuwaddeakaboneroak’okujjukira, eramungeriy’emuyatulagiraokuteekaebigambo eby’obwakatondakumiryangogyaffenekunzigizaffe okujjukiraKatonda

48Eranekumikonogyaffe,alagiramubulambulukufu akabonerookusibirwa,ng’alagabulungintitusaanidde okukolabulikikolwamubutuukirivu,ngatujjukira ebitondebyaffe,n’okusingabyonnaokutyaKatonda

49Alagiran’abantu,ngabagalamiddeokwebakaeranga basitukanate,okufumiitirizakubikolwabyaKatonda,si mukigambokyokka,nayengabeetegerezabulungi enkyukakyukan’okulowoozaebibabikoleddwakubo,bwe bababagendaokwebaka,eran’okuzuukukakwabwe, engerienkyukakyukaokuvamuemukumbeerazino okuddamundalagy’eriey’obwakatondaera etategeerekeka

50Obulungibw'okugeraageranyakubikwatakukusosola n'okujjukirakatibukulagiddwa,okusinziirakuntaputa yaffeku"ekigereekikutusen'okukamulaekikuta"

51Kubangaamateekagaffetegakoleddwamungeriya kimpowoozeobangagagobereraendowoozaey’akaseera obuseeraeyasookaokujjamubirowoozo,wabula n’ekigendererwaeky’amaziman’okulagaensongaentuufu.

52Kubangaokuyitamubiragiroby’awakubikwataku nnyaman’ebyokunywan’emisangoegy’enjawulo

egy’okukwata,atulagiraobutakolawaddeokuwuliriza ekintukyonnaawatalikulowoozawaddeokuddukiramu butalibwenkanyangatukozesaobubiamaanyig’ensonga 53Nemunsoloz’omunsiko,omusingigwegumuguyinza okuzuulibwa.

54Kubangaempisaz’enseenenen’ez’ebiben’ebisolonga bino,ebyogerwakomubulambulukufu,bizikiriza 55Ebibebyonoonaerabyonoonabulikimu,silwammere yazoyokkanayen’okutuukakukigeroky’okufuula omuntuekitalikyamugasoddalaeriomuntukyonna ekigwamukkubolyazookwonoona

56Ekibiinaky’enseenenenakyokyanjawulo:kubanga ng’oggyeekoebyoebyogerwa,kirinaengerieyonoona: Kifunyisaolubutookuyitamumatunekizaalaokuyitamu kamwa

57(B)Erakyekivakivaakoenkolaefaananakobwetyo n’etwalibwang’etalinnongoofumubantu

58Kubangabwebayingizamukwogerabyonnabye bafunaokuyitamumatu,bayingizaabalalamubibiera tebakolabucaafubwabulijjo,ngabobennyini bayonooneddwaddalaolw’obutatyaKatonda

59Erakabakawo,ngabwetutegeezeddwa,akolakituufu nnyookuzikirizaabantung’abo’

60Awoneŋŋambanti‘Ndowoozaotegeezaabategesi, kubangabulikiseeraabalagaokutulugunyizibwan’engeri z’okufaeziruma’

61‘Yee,’n’addamu,‘banobebasajjabentegeeza;kubanga okutunulaokuzikirizibwakw'abantukintuekitalikitukuvu.

62Eraamateekagaffegatugaanaokulumyaomuntuyenna obamubigamboobamubikolwa

63Ennyiririzangeennyimpimpikunsongazino zandibaddezikumatiza,ntiamateekagaffegonna gakoleddwan’ekigendererwaeky’obutuukirivu,eranti tewalikintukyonnakyateekebwamuByawandiikibwa awatalikulowoozaobaawatalinsongantuufu,naye ekigendererwakyakyokwekutusobozesamubulamu bwaffebwonnanemubikolwabyaffebyonnaokukola obutuukirivumumaasog’abantubonna,ngatulowoozaku KatondaOmuyinzaw’ebintubyonna

64Erabwekityokummeren’ebintuebitalibirongoofu, ebyewalula,n’ensoloez’omunsiko,enteekateekayonna egendererabutuukirivun’enkolaganaey’obutuukirivu wakatiw’omuntun’omuntu.’

65Yalabikagyendingayeewozaakobulungikunsonga zonna;kubangaeramukwogerakunnyanan’endiga ennumen’embuziebiweebwayo,yagambantikyali kyetaagisaokubiggyamunten’ebisibo,n’okusaddaaka ebisoloebifugibwaerangatewalikiweebwayokintukya nsiko,abawaayossaddaakabasoboleokutegeeraamakulu ag’akaboneroag’omuwaamateekaerabalemekufugibwa kwemanyiizaokw’amalala

66(B)Kubangaoyoawaayossaddaaka,awaayo n’emmeemeyeyennyinimumbeerazaayozonna

67Ndowoozantiebintubinoebitongoleebikwataku kukubaganyaebirowoozokwaffebisaanaokunyumibwa, eraolw’obutukuvun’amakuluag’obutondeag’amateeka, nfunyeokubinnyonnyolaobulungi,Filocrates, olw’okwewaayokwokennyinieriokuyiga

ESSUULA7

Okutuukakw’ababakan’ekiwandiikoky’ekitabo eky’omuwendon’ebiraboEnteekateekaz'ekijjulo ky'obwakabakaAmanguddalaomugenying’atuddeku mmeezaasanyusaabagenyibeng’abuuzaebibuuzo n ’okuddamuAbamukubagezigeziboogerakusociology

1Eriyazaalibweyamalaokuwaayossaddaaka,n'alonda ababaka,n'okutegekerakabakaebirabobingi,n'atusindika mulugendolwaffengatetulinamirembennyo

2(B)BwetwatuukaeAlekizandiriya,kabaka n’ategeezebwamanguntitutuuse

3Bwetwayingiramulubiri,nzeneAndreastwayaniriza n’essanyunetumukwasaebbaluwaEriyazaaligye yawandiika

4Kabakaneyeeraliikirirannyookusisinkanaababaka, n’alagiraabakunguabalalabonnabagobeeraababaka bayitibwemumaasogeomulundigumu

5Katikinokyacamulaekyewuunyoeky’awamu,kubanga kyampisaeriaboabajjaokunoonyaokuwulirizanekabaka kunsongaenkuluokukkirizibwaokubeerawokweku lunakuolw’okutaano,ateababakaokuvamubakabakaoba ebibugaebikuluennyon’obuzibunebafunaokuyingizibwa muLukiikomunnakuamakumiasatu--nayeabasajjabano yababalangabasaaniddeokuweebwaekitiibwaekisingawo, okuvabwekirintiyaliassamukamawaabwemukitiibwa eky’amaanyibwekityo,erabwekityoamanguagoyagoba abookubeerawokwabwebeyaliatwalang’ekisukkiridde n’agendamumaason’okutambulaokutuusalwe baayingidden’asobolaokubaaniriza

6(B)Bwebaayingiran’ebiraboebyaweerezeddwanabo n’amalibaag’omuwendo,amateekakwegaawandiikiddwa muzaabumunnyiririz’Ekiyudaaya,kubangaolugoye lwalilutegekeddwamungeriey’ekitaloeran’okuyungibwa wakatiw’empapulakwalikukoleddwannyongatekulabika, kabakaamanguddalabweyabalaban’atandika okubabuuzaebikwatakubitaboebyo.

7Awobwebaamalaokuggyaemizingomubibikka byabwenebabikkulaempapula,kabakan’ayimirira okumalaebbangaddenen’avunnamaemirundinga musanvu,n’agambanti:

8(B)‘Mmwemikwanogyange,mmwebaza,eraneebaza oyoeyabatuman’okusingawo,n’okusingabyonnaKatonda, binobyebigambobye’

9Awobonna,ababakan’abalalaabaaliwonabobwe baaleekaanaomulundigumueran’eddoboozilimunti: ‘KatondaawonyeKabaka!’yabuukaamazigaolw’essanyu 10Kubangaokugulumizibwakw’omwoyogwe n’okuwuliraekitiibwaekisukkiriddeekyamuwaliriza okukaabaolw’omukisagwe

11(B)N’abalagiraokuzzaemizingomubifobyabwe n’oluvannyumabweyamalaokulamusaabasajja,n’agamba nti:‘Kyalikituufu,mmweabasajjabaKatonda, okusookeraddalaokussaekitiibwamubitabobye nnabayitawanon’oluvannyumabwennamalaokukola ekyo,mbagololeomukonoogwaddyoogw’omukwano 12Olw’ensongaenoyennasookaokukolakino.

13(B)Ntaddewoetteekantiolunakulunolwewatuuse, lujjakukuumibwang’olunakuolukulueralujjakukuzibwa bulimwakamubulamubwangebwonna.

14ErakibaawontilwelunakulwennawangulaAntigonus muggyely’okumazzi.Noolwekyondisanyukaokugabula nammweleero

15(B)Bulikintukyonnaky’oyinzaokukozesa,’ n’agambanti,‘kijjakubategekeramungeriesaaniraera nangenangekiriwamunammwe’

16(B)Bwebaamalaokulagaessanyulyabwe,n’alagira ntiebifoebisingaobulungiokumpin’ekigobaweebwe,era n’okuteekateekaekijjulo

17(B)Nikanolin’ayitamukamaomuwanikaomukulu, Doloseeyo,eyaliomukunguow’enjawuloeyalondebwa okulabiriraAbayudaaya,n’amulagirabuliomu okuteekateekaokwetaagisa.

18(B)Kubangaenteekateekaenoyaliekoleddwakabaka eray’enteekateekagy’olabang’ekuumibwaleero 19Kubangaebibugabingiebirinaempisaez’enjawulomu nsongaz’okunywa,okulya,n’okugalamira,birina abakunguab’enjawuloabaalondebwaokulabirira ebyetaagobyabwe.

20(B)Erabulilwebajjaokukyalirabakabaka, enteekateekazikolebwangazigobereraempisazaabwe, walemekubaawobuzibubulemesakutaataaganya kusanyukamukukyalakwabwe

21Abaokwegenderezakwekumukwakolebwamu nsongay’ababakab’Abayudaaya.

22(B)AwoDorotheoeyaliomukuumieyalondebwa okulabiriraabagenyiAbayudaayayalimusajjawamuntu ow’omundannyo.

23Amaduukagonnaagaaliwansiw’obuyinzabwe, n’agateekebwawookusembezaabagenyiabo,n’agaggyayo kumbaga.

24Enteben’agisengekamunnyiriribbiring’ebiragirobya kabakabwebyali

25(B)Kubangayaliamulagiddeokutuuzaekitundu ky’abasajjakumukonogweogwaddyon’abalalaemabega we,alemekubaziyizakitiibwaekisingaobunene

26Bwebaamalaokutuulan’alagiraDorotheusokukola bulikimung’empisaezaalizikolebwamubagenyibe Abayudaayabwezaali

27(B)Awon’alekawoemirimugy’abalangirizi abatukuvunebakabonaabawaayossaddaakan’abalala abaalibamanyiddeokusaba,n’ayitaomukumuwendo gwaffe,Eriyazaali,eyaliomukulumubakabona Abayudaaya,okusabamukifoky’ekyo

28(B)N’asitukan’asabamungerieyeewuunyisa 'KatondaOmuyinzaw'ebintubyonnaakugaggawaze,ayi kabaka,n'ebirungibyonnaby'akozeeraakuwenemukyala won'abaanabonebannookubifunabulikiseerakasita owangaala!'

29Kubigambobinonewabaawoemiziraegy’amaanyiera egy’essanyuegyamalaokumalaekiseeraekiwanvu, oluvannyumanebakyukanebanyumirwaekijjuloekyali kitegekeddwa

30Enteekateekazonnaez’okuweerezakummeeza zaakolebwangaDorotheusbweyalagira

31Mubaweerezamwalimuempapulaz’obwakabaka n’abalalaabaalibakutteebifoeby’ekitiibwamuluggyalwa kabaka

33(B)Oluvannyumalw’okufumiitirizaakaseerakatono n’addamunti,‘Oyinzaokuginywezaobulungisinga okoppaekisakyaKatondaekitaggwaawo.Kubanga bw’osaasiraeran’otuusaebibonerezoebitonotonokuabo ababigwaniddeng’eddungulyabwebweliri,ojja kubakyusaokuvamububin’obatuusamukwenenya.’

34(B)Kabakan’atenderezaeky’okuddamu n’oluvannyuman’abuuzaomusajjaeyaddakonti,ayinza atyaokukolabulikimukulw’obulungimubikolwabye byonna?

35(B)N’addamunti,‘Omuntubw’anaabanga n’enkolaganaey’obwenkanyaeribonna,bulijjoajjakukola bulungibulikiseera,ng’ajjukirantibulikirowoozo Katondaakimanyi.Bw’otwalaokutyaKatonda ng’entandikwayo,tojjakusubwakiruubirirwa’

36Kabakanayen’asiimaomusajjaonobweyaddamu n’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokuban’emikwano egy’endowoozaemunaye?

37(B)N’addamunti,‘Bwebanaakulabang’osoma ebirungiby’ebibiinaby’ofuga;ojjakukolabulungi okwetegerezaengeriKatondagy’awaemigasogyeeri olulyolw’omuntu,ng’abawaobulamun’emmerene-ebintuebiralabyonnamukiseeraekituufu.’

38Oluvannyumalw’okulagantiakkiriziganya n’eky’okuddamu,kabakan’abuuzaomugenyieyaddako, ayinzaatyamukuwaabawulirizan’okusalaemisango okutenderezebwan’aboabaalemererwaokuwangula omusangogwabwe?

39(B)N’agambanti,‘Bwemubamulungimukwogera eribonnaerangatokolangabugwenyufuwadde obukambwemungerigy’oyisaamuabamenyib’amateeka ErakinoojjakukikolasingaotunuuliraenkolaKatonda gy’akolaOkusabakw’abasaanirabulijjokutuukirizibwa, ateaboabalemererwaokufunaeky’okuddamumussaala zaabwebategeezebwangabayitamubirootooba ebibaddewokuebyoebyalieby’obulabemukusaba kwabweerantiKatondatabakubaokusinziirakubibi byabweobaobunenebw’amaanyige,wabulaakola n’okugumiikirizagyebali’

40(B)Kabakan’atenderezaomusajjaoyon’essanyu olw’okuddamukwen’abuuzaeyaddakomunsengekanti, ayinzaatyaobutawangulwamunsongaz’amagye?

41(B)N’addamunti,‘Singateyeesigabibinjabyeoba eggyelyeery’olutalo,nayen’akoowoolaKatondabuli kiseeraokuleetaemirimugyemunsongaennungi,songa yekennyini.yakolaemirimugyegyonnamumwoyo gw’obwenkanya’

42(B)Ng’ayanirizzaeky’okuddamukino,n’abuuza omulalaengerigy’ayinzaokufuukaekintueky’entiisaeri abalabebe.

43N’addamunti,‘Singabweyaling’akuumaemmundu n’amaanyiamangiennyon’ajjukirantiebintuebyotebirina maanyiokutuukakukivaamueky’olubeereraera ekimalirivuKubanganeKatondaassaokutyamu birowoozoby’abantung’awaebiseera eby’okuwummuzibwaerang’alagabunenebw’amaanyige’ 44(B)Omusajjaonokabakan’atenderezan’oluvannyuma n’agambaomulalanti,‘Kikiekisingaobukulumubulamu?’

32Kabakabweyakozesaomukisaogwaweebwa olw’okuyimirirakukijjulo,n’abuuzaomubakaeyatuula muntebeey’ekitiibwa(kubangazaalizitegekeddwa okusinziirakubukulu),yandisoboddeatyaokukuuma obwakabakabwengatebukosebwaokutuusakunkomerero?

45N’addamunti,‘OkumanyantiKatondayeMukama w’Obutondebwonna,erantimubituukiddwaakoebisinga

obulungisiffeabatuukakubuwanguziwabulaKatondamu maanyigeatuukiriraebintubyonnan’atutuusaku kiruubirirwa’

46Kabakan’agambantiomusajjaoyoyazzeemubulungi n’oluvannyuman’abuuzaeyaddakoengerigy’ayinza okukuumaebintubyebyonnangatebiriikokamogo n’oluvannyuman’abikwasaabamuddiramubigeremu mbeeray’emu?

47N’addamunti,‘BwemusabaKatondabulikiseera, mulyokemuluŋŋamizibwan’ebigendererwaeby’amaanyi mumirimugyammwegyonna,erangamulabulabazzukulu bammweobutazirikaolw’ettutumuobaobugagga,kubanga Katonday’awaebirabobinobyonnaeraabantu tebawangulabukulubokka’

48Kabakan’alagantiakkiriziganyan’eky’okuddamuera n’abuuzaomugenyieyaddako,ayinzaatyaokugumiikiriza n’okwenkanankanabulikimuekyamutuukako?

49N’agambanti,‘Bwemuban’okutegeeraokunywevuku ndowoozantiabantubonnaKatondayabalondaokugabana obubiobusingaobuneneawamun’obulungiobusinga obunene,kubangatekisobokamuntukusonyiyibwamu bino.NayeKatondagwetusaaniddeokusababulijjo, atuzzaamuobuvumuokugumiraembeera’

50(B)Olw’okusanyukaolw’omusajjaoyookuddamu, kabakan’agambantibyonnabyebazzeemubyalibirungi. Yagattakonti:‘Njakubuuzamunneekibuuzo,olwonja kuyimiriramukiseerakino:tusoboleokukyusaamaaso gaffekukunyumirwaekijjulonetumalaebiseera ebisanyusa’

51(B)Awon’abuuzaomusajjanti,‘Kikiekituufu eky’obuvumu?’

52(B)N’addamunti,‘Singaenteekateekaentuufu ekolebwamukiseeraeky’akabing’ekigendererwabwe kyasooka.KubangabyonnaKatondaabituukirizamu bulungibwo,aikabaka,kubangaekigendererwakyo kirungi’

53Bonnabwebaamalaokulagamukukubamungalonti bakkiriziganyan’eky’okuddamu,kabakan’agamba abafirosoofo(kubangasibatonokuboabaaliwo), ‘Endowoozayangentiabasajjabanobasukkulumamu mpisaennungierabalinaokumanyaokutalikwabulijjo, kubangakukaseerakanobawaddeeby’okuddamuebituufu kubibuuzobinobyembabuuzizza,erabonnanebafuula Katondaentandikway’ebigambobyabwe

54EraMenedemu,omufirosoofow’eEretria,yagambanti, ‘Kituufu,ayiKabaka--kubangaokuvabwekirinti obutondebwonnabuddukanyizibwaokulabiriraeraokuva bwetutegeeraobulungintiomuntuyekitondekyaKatonda, kivaamuntiamaanyigonnan’obulungibw’okwogerabiva eriKatonda’

55Kabakabweyamalaokunyeenyaomutweng’akkiriza endowoozaeno,okwogeranekukomaeranebanyumirwa. Akawungeezibwekaatuuka,ekijjulonekiggwa

ESSUULA8

Ebibuuzon'eby'okuddamuebiralaWeetegerezeOlunyiriri 20ngalujulizaokubuukamubbangaolwawandiikibwamu mwakagwa150BC

1Enkeeranebaddamuokutuulakummeezanebagenda mumaason’ekijjulong’enteekateekazezimubwezaali

2Kabakabweyalowoozantiomukisaogusaaniragwali gutuuseokubuuzaabagenyibe,n’agendamumaaso n’okubuuzaebibuuzoebiralaeriabasajjaabaatudde okuddiriraokusobolaokutuukakuaboabaalibazzeemu okuddamukulunakuolwasooka.

3N’atandikaokuggulawoemboozin’omusajjaow’ekkumi n’omu,kubangabaalikkumiabaalibabuuziddwaebibuuzo kumulundiogw’olubereberye.

4Bwebaasirika,n’abuuzantiayinzaatyaokweyongera okubaomugagga?

5Oluvannyumalw'okufumiitirizamubufunze,omusajja eyaliabuuziddwaekibuuzoyaddamunti--'Bw'abanga teyakolakintukyonnaekitasaanakifokye,teyakolangako mungeriyabugwenyufu,teyasaasaanyassentennyingiku bintuebitaliimunsaeraebitaliimu,nayeolw'ebikolwa eby'ekisayafuulaabantubebonnaokubeeran'empisa ennungieriyekennyini'KubangaKatondayemuwandiisi w’ebintubyonnaebirungieraomuntuy’alinaokugondera’ 6Kabakan’amutenderezan’oluvannyuman’abuuza omulalaengerigy’ayinzaokukuumaamazima?

7(B)Mukuddamuekibuuzon’agambanti,‘Bw’ategeera ntiobulimbabuleetaobuswavubungieriabantubonna, n’okusingiraddalaeribakabakaKubangaokuvabwe balinaobuyinzaokukolakyonnakyebaagala,lwaki baddukiramubulimba?Ng’oggyeekokinoolina okukijjukirabulijjoAyiKabakantiKatondaayagala amazima

8(B)Kabakan’afunaeky’okuddamun’essanyulingi, n’atunuuliraomulalan’agambanti,‘Magezigayigirizaki?’

9(B)Omulalan’addamunti,‘Ngabwemwagalawaleme kubaawokibikyonnakikutuukako,wabulaokubeera omugabiw’ebintubyonnaebirungi,bwemutyo musaanangaokukolerakumusingigwegumueriabantubo n’aboabakusobya,eran’okubuuliriran’obukkakkamu abakulun’abalungiKubangaKatondaasikaabantubonna gy’aliolw’obulungibwe’

10(B)Kabakan’amutenderezan’abuuzaeyaddako ng’ayinzaatyaokubamukwanogw’abantu?

11N’addamunti,‘Bw’olabang’olulyolw’omuntu lweyongeraeraneluzaalibwan’okubonaabonaokungi n’okubonaabonaokungi:n’olwekyotemubabonereza waddeokubonyaabonyezebwamungeriennyangu, kubangamumanying’obulamubw’abantubukolebwa obulumin’ebibonerezoKubangasingamutegeddebyonna wandijjulaokusaasira,eraneKatondakisaasira!

12Kabakayafunaeky’okuddamun’okusiimibwaera n’abuuzaekiddakonti,‘Ebisaanyizokiebisingaobukulu okusobolaokufuga?’

13(B)N’addamunti,‘Omuntuokwekuuma,ngatafuna nguzi,n’okubeeran’obutebenkevumukiseeraekisinga obuneneeky’obulamubwe,n’okussaekitiibwamu butuukirivuokusingabyonna,n’okufuulaemikwano gy’abantuab’ekikakinoKubangaKatondanayeayagala nnyoobwenkanya!

13(B)Bweyamalaokulagantiasiimibwa,kabaka n’agambaomulalanti,‘Kabonerokiakatuufuakalaganti tutyaKatonda?’

14N’addamunti,‘OkutegeerantiKatondaakolabuli kiseeramuButondebwonnaeraamanyibyonna,eratewali muntuyennaakolamungerietaliyabwenkanyan’akola ebibiayinzakusimattukamumaasogeNgaKatonda

bw’aliomugabiw’ensiyonna,naawe,bw’otyo,olina okumukoppan’otalinamusango!

15(B)Kabakan’alagantiakkiriziganyizzan’agamba omulalanti,‘Obufuzibw’obwakabakakyeki?’

16(B)N’addamunti,‘Omuntuokwefugaobulungi n’obutabuzibwabugaggaobaettutumumukwegomba okutalikwakigeroobaokutasaana,enoy’engerientuufu ey’okusalawobw’olowoozaobulungi.Kubangabyonna by’olinaokwetaagaddalabibyo,eraKatondatalina bwetaavueramulungiwithalEbirowoozobyobibeere ng’eby’okufuukaomuntu,sotemwagalabintubingi wabulaebyetaagisabyokkaokufuga!

17(B)Kabakan’amutenderezan’abuuzaomusajja omulalanti,okuteesakwekuyinzakubaawokutya?

18(B)N’addamunti,‘Singabulikiseerayateekanga obwenkanyamumaasogemubulikimun’alowoozanti obutalibwenkanyabwenkanan’okuggyibwakoobulamu KubangaKatondabulijjoasuubizaemikisaegy’okuntikko eriabatuukirivu!’.

19(B)Kabakabweyamalaokumutendereza,n’abuuza eyaddakonti,ayinzaatyaobutabanabirowoozo bimutabulamutulo?

20N’addamunti,‘Ombuuzizzaaekibuuzoekizibuennyo okuddamu,kubangatetusobolakuleetaffekkabaffe abatuufumumuzannyomussaawaez’otulo,wabula tukwatibwannyomubinoolw’okulowoozaokutasobola kufugibwansongaKubangaemyoyogyaffegirina endowoozantiddalagilabaebintuebiyingiramukutegeera kwaffengatwebakaNayetukolaensobisingatulowooza ntiddalatusaabalakunnyanjamumaatoobangatubuuka mubbangaobangatugendamubitunduebiralaobaekintu ekiralakyonnaeky’ekikaekyoEranayemubutuufu tuteeberezaebintung’ebyongabigendamumaaso 21Okutuukawekisobokaokusalawo,ntuusekukigambo kinowammangaOlinamungeriyonnaesoboka,Ayi Kabaka,okufugaebigambobyon’ebikolwabyon’etteeka ly’okutyaKatondaosoboleokuban’okutegeerantiokuuma empisaennungierantitosalawokwesanyusakumuwendo gw’ensongaeratokolangakongaokozesabubiobuyinza bwowaddengatolinabutuukirivu.

22(B)Kubangaebirowoozobisingakwemaliramutulo n’ebintubyebimu,byebyenyigiramungabizuukuseEra oyoalinaebirowoozobyebyonnan’ebikolwabyebyonna ebiteekeddwakunkomereroez’ekitiibwa,yeenywezamu butuukirivubw’abaazuukuseerangayeebaseN’olwekyo olinaokubaomunywevumukukangavvulabulikiseera.

23Kabakan’atenderezaomusajjan’agambaomulalanti, ‘Okuvabwekirintiggweow’ekkumiagendaokuddamu, bw’onoomalaokwogera,tujjakwemalirakukijjulo’Era awon’ateekaekibuuzonti,nnyinzantyaokwewala okukolaekintukyonnaekitasaana?

24N’addamunti,‘Tunuulirebulijjoettutumulyon’ekifo kyoeky’okuntikko,olyokeokwogeran’okulowooza ebintubyokkaebikwatagananabyo,ng’omanyintiabantu bobonnabakulowoozaakoerangaboogerakuggwe Kubangatolinakulabikang’olimubiokusinga bannakatemba,abasomaobulungiomulimu,gwe kyetaagisaokuzannya,nebabumbaebikolwabyabwe byonnaokusinziirakugwoTokolakitundu,wabuladdala olikabaka,okuvaKatondabweyakuwaddeobuyinza obw’obwakabakaokusinziirakumpisazo’

25(B)Kabakabweyamalaokukubamungalomu ddobooziery’omwangukaeraokumalaebbangaeddenemu ngeriey’ekisa,abagenyinebakubirizibwaokunoonya ekiwummulo.N’olwekyoemboozibweyaggwaawo,ne beewaayomukkuboeriddakokumbaga.

26Enkeera,enteekateekay’emun’etunuulirwa,erakabaka bweyafunaakakisaokubuuzaabasajjaabo,n’abuuzaoyo eyasookakuaboabaalibasigaddewookubuuzibwa ebibuuzoebiddakonti,Gavumentikiesingaobukulu?

27(B)N’addamunti,‘Omuntuyeefugan’obutakwatibwa birowoozoKubangaabantubonnabalinaendowoozaemu ey’obutondeKiyinzikaokubantiabasajjaabasingaobungi balinaokwagalaokulyan’okunywan’okusanyuka,ate bakabakabafukamiddeokufunaettakan’ettutumueddene Nayekirungimubyonnamubeerewoobutebenkevu 28Katondaby’awa,mulinaokutwalan’okukuuma,naye temwegombangabintuebitasobolakusobola’

29Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza eyaddakonti,ayinzaatyaobutakwatibwabuggya?

30(B)Awooluvannyumalw’okuyimiriraakaseera katonon’addamunti,‘Bwemusookeraddalaokulowooza ntiKatonday’awabakabakabonnaekitiibwan’obugagga bungierangatewalimuntuyennaabeerakabaka olw’amaanyigeAbantubonnabaagalaokugabana ekitiibwakinonayetebasobola,okuvabwekirintikirabo kyaKatonda!

31(B)Kabakan’atenderezaomusajjaoyomubigambo ebiwanvu,oluvannyuman’abuuzaomulalanti,ayinzaatya okunyoomaabalabebe?

32N’addamunti,‘Bw’olagaekisaeriabantubonna n’owangulaomukwanogwabwe,teweetaagakutyamuntu yennaOkubeeraomuganzieriabantubonnakyekirabo ekisingaobulungimubirungiokufunaokuvaeriKatonda! 33Kabakabweyamalaokutenderezaeky’okuddamukino, n’alagiraomusajjaeyaddakookuddamuekibuuzonti, ayinzaatyaokukuumaettutumulyeeddene?

34N’addamunti,‘Bw’obaomugabieraow’omutima omunenemukuwaabalalaekisan’ebikolwaeby’ekisa, tojjakufiirwattutumulyo,nayebw’obaoyagalaekisa ekyogerwakookusigalangakyammwe,olinaokukoowoola Katondabulijjo’

35(B)Kabakan’alagantiasiimye,n’abuuzaeyaddakonti Omuntuasaaniddeokulagaobugabieriani?

36N’addamunti,‘Abantubonnabakkirizantitusaanidde okulagaobugabieriaboabalinaendowoozaennungigye tuli,nayendowoozantitusaaniddeokulagaomwoyogwe gumuogw’obugabieriaboabatuwakanya,mungerieno tusoboleokubawanguliramuddyon’ebyoebitugasa.Naye tulinaokusabaKatondakinokituukirire,kubangay’afuga ebirowoozoby’abantubonna’

37Bweyamalaokulagantiakkiriziganyan’eky’okuddamu, kabakan’asabaow’omukaagaaddemuekibuuzo,anigwe tusaaniddeokulaga?

38(B)N’addamunti,‘Eribazaddebaffebulikiseera, kubangaKatondaatuwaddeekiragiroekisingaobukuluku bikwatakukitiibwaekiweebwaabazaddeMukifo ekiddakoAbalaendowoozayamukwanoerimukwano kubangaayogeraku"mukwanoaling'omwoyogwo yennyini"Okolabulungimukugezaakookuleetaabasajja bonnamumukwanonaawe.’

39(B)Kabakan’ayogeranayemungeriey’ekisa n’oluvannyuman’abuuzaeyaddakonti,“Kikiekifaanana obulungimumuwendo?

40N’agambanti,‘OkutyaKatonda,kubangakye kifaananyiekisingaobulungieky’obulungi,eraamaanyi gaakyogalimukwagala,ekirabokyaKatondaKino wakifunaddaeran’emikisagyonnaegy’obulamu’ 41Kabakamungeriesingaokubaey’ekisan’akubamu ngaloeky’okuddamun’abuuzaomulalanti,singa alemererwa,ayinzaatyaokuddamuokufunaerinnyalye muddaalalyelimu?

42N’agambanti,‘Tekisobokammweokulemererwa, kubangamusigamubantubonnaensigoez’okwebaza ezivaamuamakungulaag’omutimaomulungi,erakinokya maanyiokusingaeby’okulwanyisaebisingaamaanyiera kikakasizaobukuumiobusingaobunene.Nayeomuntu yennabw’alemererwa,taddamukukolabintuebyo ebyamuleeteraokulemererwa,wabulaalinaokukola emikwanon’okukolamubwenkanya.Kubangakirabokya Katondaokusobolaokukolaebikolwaebirungisosi kikontanan’ekyo’

43Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza omulalanti,ayinzaatyaobutabanannaku?

44N’addamunti,‘Singateyalumyamuntuyenna,naye n’akolaebirungieribulimuntun’agobereraekkubo ery’obutuukirivu,kubangaebibalabyabwobireeta eddembeokuvamunnakuNayetulinaokusabaKatonda ebibibyetutasuubirang’okufaobaendwaddeobaobulumi obaekintukyonnaeky’ekikakinobiremekututuukakone bitulumyaNayeolw’okubaweewaddeyookutyaKatonda, tewalibubing’obwobujjakukutuukako.’

45(B)Kabakan’amutenderezannyo,n’abuuza ow’ekkuminti,“Ekitiibwakieky’okuntikko?

46N’agambanti,‘OkuweesaKatondaekitiibwa,erakino tekikolebwanabirabonassaddaakawabulan’emmeeme ennongoofun’okukkirizaokutukuvu,kubangaebintu byonnaKatonday’akolaeranebifugibwang’ayagala bw’ayagalaEkigendererwakinoolimubuyinzabuli kiseerang’abasajjabonnabwebasobolaokuvamu bituukiddwaakomubiseeraeby’emabeganemukiseera kino’

47(B)Kabakan’abalamusamuddoboozi ery’omwangukabonnan’ayogeranabomungeriey’ekisa, erabonnaabaaliwonebalagaokusiimakwabwe,naddala abafirosoofoKubangabaalibasingawala[kwekugamba abafirosoofo]mumpisanemukuyomba,okuvabulijjo Katondabwebaafuulaentandikwayaabwe 48Oluvannyumalw’ebyokabakaokulagaenneewuliraye ennungin’anywaobulamubw’abagenyibe

ESSUULA9

Olunyiriri8lulagaomugasogw’okumanyaOlunyiriri28, omukwanogw’abazaddeWeetegerezenaddalaekibuuzo ekirimuLunyiriri26n’eky’okuddamuAteeraweetegereze ekibuuzoekirimuLunyiriri47n’eky’okuddamuGano magezigamagezieriabasajjaabasuubuzi 1Enkeeraenteekateekazezimunezikolebwakukijjulo, erakabaka,amanguddalang’omukisagutuuse,n’atandika okubuuzaabasajjaabaalibatuulaokumpin’aboabaali bamazeokuddamu,n’agambaeyasookanti‘Amagezi gasobolaokusomesebwa?’

2N’agambanti,‘Omwoyogukolebwannyonekibanti gusobolaolw’amaanyiag’obwakatondaokufunaebirungi byonnan’okugaanaekikontanan’ekyo’

3Kabakan’alagantiasiimaeran’abuuzaomusajja eyaddakonti,Kikiekisingaokuganyulaobulamu?

4N’agambanti,‘Okwefuga,eratekisobokakufunakino okuggyakongaKatondaakitondeddewoendowooza’ 5(B)Kabakan’ayogeran’omusajjamungeriey’ekisa n’agambaomulalanti,‘Omuntuayinzaatyaokusasula ebbanjaery’okwebazaeribazaddebe?’

6N’agambanti,‘N’atabaleeterabulumi,erakino tekisobokaokuggyakongaKatondaassaebirowoozomu kugobereraebigendererwaebisingaobulungi.’

7Kabakan’alagantiakkiriziganyaeran’abuuzaeyaddako, ayinzaatyaokufuukaomuwulirizaayagalaennyo?

8N’agambanti,‘Bw’ojjukirantiokumanyakwonnakwa mugaso,kubangakukusobozesaolw’obuyambibwa Katondamukiseeraeky’amanguokulondaebimukubintu by’oyizen’obissamunkolamukizibuekikutuukako.Era bwekityookufubakw’abantukutuukiriraolw’obuyambi bwaKatonda’

9(B)Kabakan’amutenderezan’amubuuzaeyaddakoYali ayinzaatyaokwewalaokukolaekintukyonnaekimenya amateeka?

10N’agambanti,‘BwemutegeerangaKatondayeyateeka ebirowoozomumitimagy’abawaamateekaobulamu bw’abantubusoboleokukuumibwa,mujjakubigoberera’ 11(B)Kabakan’akkirizaomusajjaoyon’addamu n’agambaomulalanti,‘Ekigasakieky’okubeera ab’oluganda?’

12N’addamunti,‘Bwetunaalowoozantiffekennyini tubonyaabonyezebwaemikisaemibiegigwakub’eŋŋanda zaffeeran’okubonaabonakwabwebwekufuukaokwaffe-olwoamaanyig’obuzaalegeeyolekaomulundigumu, kubangaenneewulirang’eyobweyalagibwawe tunaawangulaekitiibwan’ekitiibwamumaasogaabwe Kubangaobuyambi,bwebukwataganan’ekisa,kubwabwo bubamukwanoogutasaanuukaddalaErakulunaku lw’okukulaakulanakwabwetetulinakwegombabintu byabwe,wabulatulinaokusabaKatondaabaweebirungi ebyabulingeri’

13Kabakabweyamutenderezang’abalala,n’abuuza omulalantiyaliasobolaatyaokusumululwaokuvamu kutya?

14N’agambanti,‘Ebirowoozobwebitegeerangatebikoze kibikyonna,eraKatondabw’abilung’amyamukuteesa kwonnaokw’ekitiibwa’

15Kabakan’alagantiasiimaeran’abuuzaomulalanti, ayinzaatyaokukuumaomusangoomutuufubulijjo?

16N’addamunti,‘Singabulikiseeraateekamumaasoge emikisaemibiegituukakubantu,n’ategeerantiKatonda y’aggyawoobugaggakubamu,n’aleetaabalalamu kitiibwan’ekitiibwaekinene’

17(B)Kabakan’ayanirizaomusajjaoyon’ekisaera n’abuuzaeyaddakookuddamuekibuuzo,yaliasobolaatya okwewalaobulamuobw’obutebenkevun’okusanyuka?

18N’addamunti,‘Singayajjukirangabulikiseerangaye yaliomufuziw’obwakabakaobuneneerangayemukama w’abantuabangiennyo,erantiebirowoozobye tebisaaniddekwemalirakubintubirala,naye,bulijjo yandibaddealowoozakungerigy’ayinzaokutumbulamu

obulungibwabweEraalinaokusabaKatondawaleme kubaawomulimugwonnagusuulibwamuguluka.’

19Bweyamalaokumutendereza,kabakan’abuuza ow’ekkuminti,yaliasobolaatyaokutegeeraaboabaali bamulyaenkwe?

20Eran’addamuekibuuzonti,‘Bw’abayeetegerezaoba okukwatakw’aboabamukwatakokwabutondeeraobanga bakuumaetteekaettuufuery’okukulembezamukusembeza n’okukuŋŋaana,nemunkolaganayaabweey’awamu,nga tebasukkansalozakusaaniramukuyozaayozaobamu nsongaendalaez’empisaNayeKatondaajjakusengula ebirowoozobyo,AyiKabaka,eribyonnaeby’ekitiibwa’ 21Kabakabweyamalaokulagaokusiimakwe okw’amaanyin’okubatenderezabonnakinnoomu(wakati mukusiimakw’abobonnaabaaliwo),nebaddaku kunyumirwaembaga.

22Awoenkeera,omukisabwegwaweebwa,kabaka n’abuuzaomusajjaeyaddakonti,Engerikiesingaobukulu ey’okulagajjalira?

23(B)N’addamunti,‘Omusajjabw’atafaayokubaanabe n’amaliraamaanyigonnamukusomesaKubangabulijjo tusabaKatondasikulwaffennyowabulakulwabaana baffebulimukisagubeeregwabweOkwagalakwaffe abaanabaffeokuban’okwefugakutuukirizibwaamaanyi gaKatonda.’

24Kabakan’agambantiayogeddebulungin’oluvannyuma n’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokubang’ayagala eggwanga?

25(B)N’addamunti,‘Bw’okuumamubirowoozobyo, ng’olowoozantikirungiokubeeran’okufiiramunsiye Okubeeraebweruw’eggwangakireetaokunyoomaabaavu n’okuswalakubagaggangabalingaabagobeddwa olw’omusangoBw'onoowabonnaemigaso,ngabwe mukolabulikiseera,Katondaajjakukuwaekisaeribonna eraojjakubalibwang'omwagalwaw'eggwanga"

26(B)Oluvannyumalw’okuwulirizaomusajjaono, kabakan’abuuzaomulalamunsengekanti,ayinzaatya okubeeran’emirembenemukaziwe?

27N’addamunti,‘Olw’okukimanyantiabakazimu butondebamaanyierabamaanyimukugoberera okwegombakwabwe,erabayinzaokukyukamundowooza ez’amanguokuyitamundowoozaez’obulimba,era obutondebwabwemubukulubunafu.Kyetaagisa okukolagananabomungeriey’amagezisosikuleetawo butakkaanyaOlw’okutambuzaobulungiobulamu omuvuziw’emmotokaalinaokumanyaekiruubirirwa ky’alinaokulung’amyaekkubolyeAbantubebasobola okuvugaekkuboery’obulamueryannamaddalaekiseera kyonnangabayitaobuyambibwaKatonda’

28(B)Kabakan’alagantiakkiriziganyaeran’abuuza ekiddakonti,ayinzaatyaobutabaakonsobi?

29N’addamunti,‘Bulijjobw’okolan’okuteesa n’otokkirizakuvuma,nayen’okakasaggwekennyiniebyo ebikugambibwa,n’osalawon’okusalawokwon’otuukiriza bulikimung’osinziirakukusalawokwo,ojjakuba temulinansobi,ggweKabakaNayeokumanyan’okukola ebintubinomulimugwamaanyigaBwakatonda.’

30Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza omulalanti,ayinzaatyaobutasunguwala?

31(B)N’addamuekibuuzonti,‘Singaategeddentialina obuyinzakubonnawaddeokubatuusaakookufa,n’awaayo obusungu,erangatekyandibaddekyamugasoerakya

kusaasirasingaye,olw’okubayalimukamawaffe, aggyakobangiobulamu.

32(B)Kikiekyalikyetaagisaobusungu,abantubonna bwebaalibagonderaerangatewalin’omuamukyawa? KyetaagisaokukimanyantiKatondaafugaensiyonnamu mwoyogw’ekisaeraawatalibusungun’akatono,eraggwe,’ bweyagamba,‘AyiKabaka,mubwetaavuolinaokukoppa ekyokulabirakokye.’

33(B)Kabakan’agambantiyaliazzeemubulungi, oluvannyuman’abuuzaomusajjaeyaddakonti,“Mageziki amalungi?”

34‘Okukolaobulungiekiseerakyonnaeran’okufumiitiriza okutuufu,’bweyannyonnyola,‘ngatugeraageranyaebyo eby’omugasoerienkolayaffen’ebikosaebiyinzaokuva mukwettaniraendowoozaey’enjawulo,okusobola okupimabulinsongatusoboleokubuulirirwaobulungi n’ekigendererwakyaffeokutuukiriraEraekisingabyonna, olw’amaanyigaKatondabulinteekateekayoejja kutuukirizibwakubangaokolaokutyaKatonda.’

35(B)Kabakan’agambantiomusajjaonoazzeemu bulungi,n’abuuzaomulalanti,“Obufirosoofokyeki?”

36Eran’annyonnyolanti,‘Okuteesaobulunginga twesigamakukibuuzokyonnaekivaayon’obutatwalibwa biwujjo,wabulaokufumiitirizakubuvuneobuvamu kwegomba,n’okukolaobulunging’embeerabweyeetaaga, ngatwegezaamuokw’ekigeroNayetulinaokusaba Katondaassemubirowoozobyaffeokufaayokubintu bino.’

37Kabakan’alagantiakkirizzaeran’abuuzaomulalanti, ayinzaatyaokusiimibwang’agendaebweruw’eggwanga?

38(B)N’addamunti,‘Olw’okubeeraomwenkanyaeri abantubonna,n’okulabikang’aliwawansiokusingaabo beyaliatambulaKubangamusingiogumanyiddwanti Katondamubutondebweyennyiniakirizaabeetoowaze. Eraolulyolw’omuntulwagalannyoaboabeetegefu okubagondera’

39Kabakabweyamalaokulagantiasiimyeokuddamu kuno,kabakan’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokuzimba mungeriebizimbebyenebigumiraoluvannyumalwe?

40N’addamuekibuuzonti,‘Singaebitondebyebyaliku kigeroekineneeraeky’ekitiibwa,abalabinebabisonyiwa olw’obulungibwabyo,erasingateyagobamuntuyennaku aboabaakolangaemirimuegy’engerieyoeranga tawalirizabalalakuweerezabyetaagobyeawatali kusasulwa

41Olw’okwetegerezaengeriKatondagy’awaolulyo lw’omuntuebyetaago,n’abawaobulamun’obusobozi bw’ebirowoozon’.ebiraboebiralabyonna,yekennyini alinaokugobereraekyokulabirakokyeng’awaabantu empeeraolw’okuteganakwabweokw’amaanyiKubanga ebikolwaebikolebwamubutuukirivubyebibeerawo emirembegyonna!

42(B)Kabakan’agambantiomusajjaononayeyali azzeemubulungi,n’abuuzaow’ekkuminti,“Magezikye kibalaki?”

43(B)N’addamunti,‘Omuntualyokeategeerentitakoze kibikyonnaeraabeeremumazima.Okuvabwekirintimu bino,AyiKabakaow’amaanyi,essanyuerisingaobunene n’obugumubw’omwoyon’okukkirizaokw’amaanyimu Katondabikufunirasingaofugaobwakabakabwomu kutyaKatonda’

44Awobwebaawuliraeky’okuddamubonnane baleekaanangabatenderezannyo,oluvannyumakabaka mussanyulyeerijjuvun’atandikaokunywaobulamu bwabwe.

45Enkeeraekijjulonekigobereraekkubolyelimungabwe lyalimumirundiegy’edda,eraomukisabwegwatuuka, kabakan’abuuzaabagenyiabaalibasigaddewo,n’agamba oyoeyasookanti,‘Omuntuayinzaatyaokwewalaamalala?’

46(B)N’addamunti,‘Bw’anaakuumaobwenkanyaera n’ajjukirabulikiseerantimusajjaafugaabantuEra Katondaafuulaab’amalalamubwereere,n’agulumiza abawombeefun’abawombeefu!

47(B)Kabakan’ayogeranayemungeriey’ekisa n’abuuzaeyaddakonti,“Aniomuntugw’alinaokulonda okubaabawabuzibe?

48(B)N’addamunti,‘Aboabagezesebwamubintubingi nebakuumaekisaekitatabuddwamugy’alieranebanywa kumpisazeEraKatondayeeyolekaeriaboabasaanira enkomererozinozituukibweko.’

49(B)Kabakan’amutendereza,n’abuuzaomulalanti, “Eby’obugaggakiebisingaokwetaagisakabaka?

50‘Omukwanon’okwagalakw’abantube,’n’addamu, ‘kubangamukinoomusingogw’omutimaomulungi gufuulibwaogutasasikaEraKatonday’akakasantikino kituukiriraokusinziirakuky’oyagala.’

51(B)Kabakan’amutendereza,n’abuuzaomulalanti, “Okwogerakyeki?Eran’addamunti,‘Okumatiza gw’ovuganyanayeng’omulagaensobizemuggye ery’okuyombaentegekeobulungi

52(B)Kubangabw’otyobw’otyobw’onoowanguliraoyo awulira,simukumuwakanya,wabulang’omutendereza n’ekigendererwaeky’okumusendasendaEraamaanyiga Katondamwemutuukiriraokusikiriza’

53Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuza omulala,ayinzaatyaokubeeramumukwanon’amawanga amangiag’enjawuloagaakolaomuwendogw’abantumu bwakabakabwe?

54(B)N’addamunti,‘Bwemukolaekitunduekituufueri buliomu,n’otwalaobutuukirivung’omukulembeze wammwe,ngabwemukolakating’oyambibwako okutegeeraKatondakw’abawa’

55Kabakayasanyukannyoolw’okuddamuokwo, n’abuuzaomulalanti,‘Mumbeerakiomuntugy’alina okubonyaabonyezebwa?’

56‘Mumikisaemibiegituukakumikwanogyaffe,’bwe yaddamu,‘bwetulabangaziwanvuwaeratezitereezebwa. Ensongatetukkirizakunakuwalaolw’aboabafune basumululwaokuvamubibi,nayeabantubonna banakuwalirakubangabalowoozakubobennyini n’ebirungibyabwebyokkaMumaanyigaKatondagokka mwetusobolaokuwonaebibibyonna!

57(B)Kabakan’agambantiazzeemuokutuukirawo, n’abuuzaomulalanti,erinnyalibulalitya?

58N’addamunti,‘Amalalan’okwesigaokutaliikokkomo bwebifuga,okuswazibwan’okufiirwaerinnyabivaamu KubangaKatondayeMukamaw’erinnyalyonnaera aligabaw’ayagala.’

59(B)Kabakan’awaayookukakasakweokw’okuddamu, n’abuuzaomusajjaeyaddakonti,“Abantubasaanidde okwekwasaani?”

60‘Eriabo,’n’addamu,‘abakuweerezaolw’okwagala okulungisosilwakutyaobakwefaakobokka,nga

balowoozakubirungibyabwebyokkaKubangaakamu kabonerokakwagala,akalalakaboneroakalagaobubi n’okuweerezaebiseera

61(B)Kubangaomuntuatunulabulikiseera olw’amagobage,abamuwemumumutima.Nayeggwe ofunaokwagalakw’abobonnaabakufuga olw’okuyambibwakookubuuliriraokulungiKatonda kw’abawa.’

62(B)Kabakan’agambantiyaddamun’amagezi, n’abuuzaomulalanti,“Kikiekikuumaobwakabaka obutebenkevu?”

63N’addamuekibuuzonti,‘Weegenderezeera olowoozeekoeddawalemekubaawokibikyonnaekiyinza okukolebwaaboabateekebwamukifoeky’obuyinzaku bantu,erakinobulijjomukikolaolw’obuyambibwa Katondaakukubirizan’okusalawookw’amaanyi.’

64Kabakan’ayogeraebigamboebimuzzaamuamaanyi, n’abuuzaomulalanti,Kikiekikuumaokwebaza n’ekitiibwa?

65N’addamunti,‘Empisaennungi,kubangay’etonzi ebikolwaebirungi,eramubyoebibibizikirizibwa,ngabwe mwolekaobukuluobw’empisaeribonnaolw’ekirabo Katondaky’abawa’

66Kabakan’akkirizaeky’okuddamun’abuuzaow’ekkumi n’omu(okuvabwekirintibaalibabiriabasukkamu nsanvu),yaliasobolaatyamukiseeraky’olutalookukuuma emirembegy’omwoyo?

67N’addamunti,‘Bw’ojjukirantiteyakozekibikyonnaku muntuyennakubafugibwabe,erantibonnabajja kumulwaniriramukuddizaemiganyulogyebaalibafunye, ng’omanyintinebwebanaafiirwaobulamubwabwe,ojja kulabiriraaboabeesigamakuboKubangatolemererwa kuliyiriramuntuyenna--ng’ekisaKatonda ky’akuluŋŋamya.’

68Kabakayabakubiramungalomuddoboozi ery’omwangukabonnaeran’ayogeranabomungeri ey’ekisaennyon’oluvannyuman’anywaebbaatieddeneeri obulamubwabuliomu,n’awaayookunyumirwa, n’okugabiraabagenyibeomukwanoogusingaobugabiera ogw’essanyu.

ESSUULA10

Ebibuuzon’eby’okuddamubigendamumaasoOkulaga engeriabaserikaleb’amagyegyebalinaokulondebwamu Omuntukiagwaniddeokwewuunyan’ebizibuebirala eby’obulamuobwabulijjongabwekirileerongaemyaka 2000egiyiseEnnyiriri15-17zeeyolekannyoolw’okuteesa kukatembaEnnyiriri21-22zinnyonnyolaamagezi g ’okulondapulezidentiobaokubeeranekabaka 1Kulunakuolw’omusanvuenteekateekaenneneennyone zikolebwa,eran’abalalabanginebabaawookuvamu bibugaeby’enjawulo(mubomwalimuababakabangi) 2Omukisabwegwatuuka,kabakayabuuzaoyoeyasooka kuaboabaalitebannabakubuuzibwaebibuuzo,yali asobolaatyaokwewalaokulimbibwaendowoozaenkyamu? 3(B)N’addamunti,‘Bw’atunuuliran’obwegendereza oyoayogera,n’ekintuekyogerwako,n’ensonga eyogerwako,eran’addamuokussaawoebibuuzobyebimu oluvannyumalw’okuwummulamumungeriez’enjawulo. Nayeokubeeran’ebirowoozoebitunulan’okusobola

okukolaokusalawookulungimubulimbeerakyekimuku biraboebirungiebyaKatonda,eraggweolina,AyiKabaka.’ 4Kabakan’akubamungalomuddobooziery’omwanguka ng’addamun’abuuzaomulalanti,Lwakiabantuabasinga obungitebafuukabampisa?

5‘Kubanga,’n’addamu,‘abantubonnamubutonde tebalinakyebafugaerabaagalannyookwesanyusaamu N’olwekyo,obutalibwenkanyabuvaayoeraamataba g’omululuOmuzegw’empisaennungigulemesaabo abeewaddeyoobulamuobw’okusanyukakubanga gubalagiraokwagalaokwefugan’obutuukirivuKubanga Katondayemukamaw’ebintubino’

6(B)Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuzanti, “Kikibakabakakyebalinaokugondera?”Eran’agambanti, ‘Amateeka,basoboleokuzzaawoobulamubw’abantu olw’amateekaamatuufu.Nebwemubamunneeyisa ng’eyong’ogonderaekiragiroky’Obwakatondabwe weeterekerezaekijjukizoekitaggwaawo’

7(B)Kabakan’agambantiomusajjaononayeyali ayogeddebulungi,n’abuuzaeyaddakontiAnigwe tusaaniddeokulondaokubabagavana?

SN’addamunti,‘Bonnaabakyawaobubi,n’okukoppa enneeyisayammwe,bakolemubutuukirivubalyoke bakuumeerinnyaeddungibulikiseeraKubangakino ky’okola,ggweKabakaow’amaanyi,’bweyagamba,‘era Katonday’akuwaddeenguleey’obutuukirivu’

9(B)Kabakan’atenderezannyoeky’okuddamu n’oluvannyuman’atunuuliraomusajjaeyaddakon’agamba nti,‘Anigwetusaaniddeokulondaabakulumumagye?’

10N’annyonnyolanti,‘Aboabasukkulumyekubavumu n’obutuukirivun’aboabeeraliikiriraobukuumibw’abasajja baabweokusingaokufunaobuwanguzingabateeka obulamubwabwemukabiolw’okubugumaKubanganga Katondabw’akolaobulungieriabantubonna,naawe bw’otyong’omukoppaolimugabiw’abobonna abakufugibwa’

11(B)Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuza omulalanti,“Musajjakiagwaniddeokwegomba?

12N’addamunti,‘Omuntualinaerinnyan’obugagga n’obuyinzaerang’alinaemmeemeeyenkanankananayo yonnaGgwekennyiniolagamubikolwabyontiosinga kugwaniddekwewuunyang’oyitamubuyambibwa Katondaakuleeteraokufaayokubintubino.’

113Kabakan’alagaokusiimakwen’agambaomulalanti, ‘Binsongakibakabakabyebalinaokumalirayoebiseera ebisingaobungi?’

14N’addamunti,‘Okusoman’okusomaebiwandiiko ebikwatakulugendolw’abakungu,ebiwandiikiddwanga bikwatakubwakabakaobw’enjawulo,n’ekigendererwa eky’okutereezan’okukuumaabafugibwaEramumulimu ogwomwemutuusekukitiibwaekitatuukirirwabalala, olw’obuyambibwaKatondaatuukirizabyonnaby’oyagala.’

15Kabakan’ayogeran’obunyiikivun’omusajjaoyo n’abuuzaomulalanti,omuntuyandibaddeatya okwenyigiramussaawazeez’okuwummulamu n’okwesanyusaamu?

16N’addamunti,‘Okulabaemizannyoegyoegisobola okuzannyibwamungerientuufun’okuteekamumaaso g’omuntuebifaananyiebiggiddwamubulamune bikolebwamukitiibwan’empisa,kigasaerakisaanidde.

17Kubangawaliwookuzimbaokusangibwanemubifo binoeby’okusanyusa,kubangaemirundimingiessomo

erimueryegombebwalisomesebwaebintuebisinga obutonoeby’obulamu.Nayebw’okolaobutuufu obusukkiriddemubikolwabyobyonna,olazentioli mufirosoofoeraKatondaakuwaekitiibwaolw’empisazo ennungi.’

18(B)Kabakabweyasanyukiraebigamboebyali byakayogerwa,n’agambaomusajjaow’omwendanti, “Omuntualinaokweyisaatyakumbaga?”

19N’addamunti,‘Muyitekuluddalwoabasajjaabayivu n’aboabasobolaokukuwaamageziag’omugasokubikwata kunsongaz’obwakabakabwon’obulamubw’abantubo (kubangatewasobolakusangamulamwagwonna ogusaaniraobaoguyigirizaokusingaguno)okuvaabasajja ng’abobaagalwannyoeriKatondakubangabatendese ebirowoozobyabweokufumiitirizakumiramwa egy’ekitiibwa--ngaddalaggweweekolera,okuvaebikolwa byobyonnabikulemberwaKatonda’

20(B)Olw’okusanyukaolw’okuddamu,kabakan’abuuza omusajjaeyaddiriranti,“Kikiekisingaobulungieriabantu?

Ntimunnansiow’obwannannyiniafuulibwekabakaoba ow’olulyoolulangira?

21N’addamunti,‘Oyoasingaobulungimubutonde. Kubangabakabakaabavamulunyiririlw’obwakabaka bateraokubaabakambweerangabakambweeriabantube bafuga.Eran’okusingawokinobwekirieriabamukuabo abasitukaokuvamunnyiririzabannansiab’obwannannyini, oluvannyumalw’okulabaebibinebeetikkaomugabo gwabweogw’obwavu,bwebafugaenkuyanjanebafuuka abakambweokusingaabatyobooliabatalinaKatonda 22Naye,ngabwennagambye,obutondeobulungi obutendekeddwaobulungibusobolaokufuga,eraoli kabakaomukulu,sinnyoolw’okubaosukkulumamu kitiibwaky’obufuzibwon’obugaggabwowabulakubanga osukkulumyekubantubonnamukusaasiran’obuzirakisa, olw’okubaKatondaakuwaddeengerizino’

23(B)Kabakayamalaekiseerang’atenderezaomusajja onon’oluvannyuman’abuuzaasembayomubyonnanti, Kikiekisingaokutuukirizibwamukufugaobwakabaka?

24N’addamunti,‘Abafugibwababeeremumbeera ey’emirembe,n’obwenkanyabubeeremangumumisango egy’okukaayana’

25Ebivaamubinobituukibwakookuyitiramukufugibwa omufuzi,bw’abaomusajjaakyawaobubieraayagala ebirungieran’awaayoamaanyigeokutaasaobulamu bw’abantu,ngabw’otwalaobutalibwenkanyang’engeri y’obubiesingaobubieraolw’okuddukanyakwo okw’obwenkanyabweweefuddeerinnyaeritafa,okuva Katondabw’akuwaddeendowoozaennongoofuera etafuddekibikyonna’

26Awobweyalekeraawo,newabaawoemizira egy’amaanyieraegy’essanyuokumalaekiseeraekiwanvu Bwekyayimirirakabakan’akwataekikopon’awatositi ng’assaekitiibwamubagenyibebonnan’ebigambobye baaliboogedde

27(B)Awobweyafundikiran’agambanti,“Nganyuddwa nnyomukubeerawokwo”Nfunyemunnyoolw’okutereka okw’amagezikw’ompaddenganjogerakubukodyo bw’okufuga’

28(B)Awon’alagirabuliomukuboaweebwettalanta ssatuezaffeeza,n’alondaomukubaddubeokutwala ssenteezo

29(B)Amanguagonebaleekaanangabasiima,ekijjulo nekifuukaekifoeky’essanyu,kabakaneyeewaayoku mbagaezitasalako

ESSUULA11

Okumanyaendowoozakustenographyey’edda,laba Olunyiriri7Enkyusaeweebwayookukkirizibwaera n ’ekkirizibwang’esomeddwa,era(Olunyiriri23)akalulu ak’okukkirizaakalinnyakakwatibwaeranekatwalibwa awatalikuwakanya

1Mpandiisebuwanvueranninaokwegomba okusonyiyibwakwo,Filocrates.

2Nneewuunyannyoabasajjaabon’engerigyebaaddamu mukaseerakatonongaddalakyetaagisaekiseerakiwanvu okuyiiya.

3Kubanganewankubaddeng’omubuuziyalialowoozezza nnyokubulikibuuzoekigere,aboabaddamuomu oluvannyumalw’omulalabaalinaeby’okuddamubyabwe mubibuuzongabyetegeseomulundigumuerabwebityo nebirabikagyendin’eribonnaabaaliwon’okusingiraddala eriabafirosoofontibisaaniddeokwewuunya.

4Erandowoozantiekintuekyokijjakulabikang’ekitali kyabulijjoeriaboabagendaokusomaennyiririzangemu biseeraeby’omumaaso.

5Nayetekisaanirakukyusakyusansongaeziwandiikibwa mutterekeroly’olukale

6Eratekyandibaddekirungigyendiokusobyamunsonga ng’enoEmboozinginyumyangabweyali,ngan’omuntu ow’omundanneewalaensobiyonna

7Nnakwatibwakonnyoamaanyig’ebigambobyabwe,ne nfubaokwebuuzakuaboabaalibakolaomulimugwabwe ogw’okuwandiikakubyonnaebyaliwomubalabi n’ebijjuloeby’obwakabaka.

8(B)Kubangakyampisa,ngabwemumanyi,okuva kabakalw’atandikaokukolaemirimuokutuukakukiseera ky’awummuddeokuwummula,okuwandiikibwaku bigambobyebyonnan’ebikolwabye--enteekateekaesinga obulungieraey’omugaso

9Kubangaenkeeraeddakiikaz’ebikolwan’ebigambo eby’olunakuolwasookazisomebwangabizinensi tennatandika,erabwewabaawoobutalibwenkanya bwonna,ensongaetereezebwaomulundigumu.

10N’olwekyo,ngabwekyayogeddwa,nnafunaamawulire amatuufuokuvamubiwandiikoby’olukale,eraensonga nzirambikamunsengekaentuufuokuvabwemmanyi engerigyemwagalaennyookufunaamawulireag’omugaso 11Oluvannyumalw’ennakussatuDemeteriyon’atwala abasajjaabo,n’ayitakubbugwew’ennyanja,amadaala musanvu,n’agendakukizinga,n’asalaomutalan’agenda mumasazagaFaloag’obukiikakkono

12(B)Eyon’abakuŋŋaanyamunnyumbaeyazimbibwa kulubalamalw’ennyanja,ngannunginnyoeramumbeera ey’ekyesudde,n’abayitaokukolaomulimu gw’okuvvuunula,kubangabulikintukyebaalibeetaaga olw’ekigendererwaekyokyateekebwamumikonogyabwe 13(B)Bwebatyonebatandikaokukolanga bageraageranyaebyavaamuebiwerakoeranebabikkaanya, erabulikyebakkaanyaakokyakoppebwamungeriesaanira ngabalagirwaDemeteriyo.

14Olukuŋŋaananelumalaokutuusakussaawa ey'omwenda;oluvannyumalw’ekyobaasumululwa okuweerezaebyetaagobyabweeby’omubiri

15(B)Bulikyebaalibaagala,kyabafumbirwaku minzaaniey’amatiribona.Ng’oggyeekokinoDorotheus yabakoleraenteekateekazezimubulilunakungabwe zaakolebwangakabakayennyini--kubangabw’atyoyali alagiddwakabaka.

16Kumakyaennyo,bulilunakubaalabikangamuLuggya, erabweyamalaokulamusakabakan’addayomukifo kyabwe

17Erangabwekirimumpisay’Abayudaayabonna,ne banaabamungalomunnyanjanebasabaKatonda oluvannyumanebeewaayookusoman’okuvvuunula ekitunduekyokyebaalibafumbiriganwa,nembabuuza ekibuuzontiLwakibanaabamungalongatebannasaba?

18Nebannyonnyolantikaalikabonerontitebaakozekibi kyonna(kubangabulingeriy’emirimuekolebwa n’emikono)okuvamungeriyaabweey’ekitiibwaera entukuvubwebatwalabulikimung’akabonero k’obutuukirivun’amazima

19Ngabwennagambyeedda,baakuŋŋaanirangabuli lunakumukifoekyalikisanyusaolw’obutebenkevu bwakyon’okumasamasakwakyo,nebeemalirakumulimu gwabwe.

20Awoolwatuukaomulimugw’okuvvuunulaneguggwa munnakunsanvumubbiri,ngakinobwekyategekebwa n’ekigendererwaekigere.

21Omulimubwegwaggwa,Demeteriyon’akuŋŋaanya ekibiinaky’Abayudaayamukifoawaaliokuvvuunula, n’akisomerabonna,mumaasog’abavvuunuzi,eran’abantu nebasanyukirannyo,olw’emigasoemingigyebaali babawadde

22NeDemeteriyonebamutenderezannyo,ne bamukubirizaokuwandiikaamateekagonnaeraayanjule abakulembezebaabwekkopi

23Ebitabobwebyamalaokusomebwa,bakabona n’abakaddeb’abavvuunuzin’ekibiinaky’Abayudaaya n’abakulembezeb’abantunebayimiriranebagambanti olw’okubaenzivuunulaennungiennyoeraentukuvuera entuufubweyaliekoleddwa,kyalikituufuokusigalanga bwekyalieratewalinkyukakyukayonnamukyo

24Eraekibiinakyonnabwekyalagaokusiimakwabwe,ne babalagiraokulangiriraekikolimookusinziirakumpisa yaabwekumuntuyennaeyandikozeenkyukakyukayonna obang’ayongerakoekintukyonnaobang’akyusamungeri yonnaekigambokyonnakubigamboebyali biwandiikiddwaobang’alekeddewo.

25Kinokyalikigendererwakyamagezinnyookulaba ng’ekitaboekyokisobolaokukuumibwaokumalaekiseera kyonnaeky’omumaasongatekikyusiddwa

26(B)Ensongaeyobweyategeezebwakabaka, n’asanyukannyo,kubangayawulirang’enteekateekagye yakolaetuukiriddebulungi

27(B)Ekitabokyonnakyamusomerwaeran’awuniikirira nnyoolw’omwoyogw’omuteesiw’amateeka

28N’agambaDemeteriyonti,‘Kibakityantitewalin’omu kubannabyafaayooba‘abawandiisib’ebitontome alowoozantikigwanaokwogerakubuwanguziobw’ekitalo bwebutyo?’

29N’addamunti,‘Kubangaamateekamatukuvueragava eriKatondaEraabamukuaboabaakolaekigendererwa

ky’okukikolabakubiddwaKatondan’olwekyonebavaku kigendererwakyabwe.’

30YagambantiyaliawuliddeokuvaewaTheopompusnti yaliagobeddwamubirowoozobyeokumalaennaku ezisukkamumakumiasatukubangayaliagenderera okuyingizamubyafaayobyeebimukubyaliwookuvamu nkyusaz’amateekaezasookaeraezitalizeesigika 31(B)Bweyawonakatono,n’asabaKatondaamutegeeze bulungiensongalwakiakabikamutuuseeko

32Eranekibikkulwamukirootontiolw’okwegomba okutaliimunsayaliayagalaokubuuliraabantubabulijjo amazimaamatukuvu,erantibw’anaalekeraawoajja kuddamuobulamubwe.

33ErampuliddeokuvakumimwagyaTheodektes,omu kubawandiisib’ebitontomeab’ekikangabwa,ntibweyali anaateraokukyusaebimukubyaliwoebyawandiikibwamu kitabookubifuulaomukumizannyogye,yakosebwa okuzimbaamaasogombi

34Awobweyategeeraensongalwakiakabikamutuuseeko, n’asabaKatondaokumalaennakunnyingi,oluvannyuma n’addayo

35Erabweyamala,kabaka,ngabwennagambyeedda, okufunaokunnyonnyolwakwaDemetiriyokunsongaeno, n’assaekitiibwan’alagirantiebitabobibeere n’obwegenderezabungi,erabikuumbwemungeri entukuvu

36(B)N’akubirizaabavvuunuziokumukyaliraenfunda eziwerangabamazeokuddaeBuyudaaya,kubangakyali kituufu,n’agambantikaakanoabasindikeawaka

37(B)Nayebwebakomawo,n’abayisang’emikwano, ngabwekyalikituufu,eran’abawaebiraboeby’omuwendo okuvagy’ali

38N’alagiraenteekateekazikolebweokuddaeka, n’abayisamungeriey’ekitaloennyo.

39(B)Buliomun’awaayoebyambalobisatueby’engeri ennungiennyo,ttalantabbiriezazaabu,n’olubaawo oluzitowattalantaemu,n’ebintubyonnaeby’obutebe bisatu

40(B)Awon’omuwerekeran’asindikaEriyazaali obutebekkumi,n’amagulugaffeezan’ebintubyonna ebyetaagisa,n’olubaawoolwalilubalirirwamuttalanta amakumiasatu,n’ebyambalokkumi,ebyakakobe, n’enguleey’ekitiibwa,n’ebitundukikumieby’olugoye olulukibwaobulungiennyo,n’ebbakulin’amasowaani, n’ebibyabibiriebyazaabuokuweebwayoeriKatonda

41(B)Eran’amukubirizamubbaluwanti,omuntuyenna kubasajjaayagalaokuddagy’ali,alemekubalemesa

42Kubangayakitwalang’enkizonneneokunyumirwa ekibiinaky’abantuabayivung’abo,erayayagalannyo okubafuniraobugaggabweokusingakubutaliimu

43ErakaakanoFilocrates,olinaemboozimubujjuvu okusinziirakukisuubizokyange.

44Ndowoozantiosangaessanyulingimunsongazino okusingamubiwandiikoby’abawandiisib’enfumo

45(B)Kubangamwemaliraokusomaebyoebiyinza okuganyulaemmeeme,n’omalaebiseerabingikubyoNja kugezaakookunyumyaebintuebiralabyonnaebisaanira okuwandiikibwa,bw’obisomaosoboleokufunaempeera esingaobuneneolw’obunyiikivubwo

Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Issuu converts static files into: digital portfolios, online yearbooks, online catalogs, digital photo albums and more. Sign up and create your flipbook.