

EbbaluwayaAlisteas
OKWANJULA
MubbaluwayaAlisteya,emukubintuebisinga okweyolekaeraeby’eddaebyazuulibwamukukungaanya kuno,tuvuddewalannyookuvakuAdamuneKaawa, ewalannyookuvakuMatabaOkuwandiikakunokulaga ekyewuunyoeky’okugumiraembeeray’olulyolw’omuntu, oluzzeemuokujjuzaEnsi,ng’amawangaag’amaanyi gabeeramukitiibwan’ekitiibwa
Ojjakusomawanokubibliophileomukulueyasooka-PtolemyPhiladelphusAyagalaokukung'aanyamu tterekerolyeery'ebitaboeAlexandria"ebitabobyonna ebirimunsi."N’ekisembayomukwagalakweokufuna omulimugumuomunene--Amateekag’Abayudaaya-asuubulaabasibe100,000olw’ekitaboekyoOboolyawo gunogwemuwendoogusingaobuneneogubadde gusasulwakumulimugumuKiragaensongaetaliya bulijjoeyaviirakoObuwambeObuneneokuggwaawo
Ebibaddewomunnyiririzinobyaliwomubulamubwa NnabagerekaArsinoeomututumufu,eyafa270BC Olunakulwennyinilwelwawandiikibwaterukakasibwa.
Ebikwatakubulamubwakkooti,okukubaganya ebirowoozokubizibuby’embeeraz’abantueby’omulembe ogwobyebisingaokunyumiraerabitegeerekekabulungi Kizuuliddwakyanjawulomumulembegunookulaba kabakan’abagenyibengabazannyakubibuuzo n’eby’okuddamumukiseeraky’ekijjulokyabwe
Ensengekay’omulimugunoogw’okunyigaeribweti: 1OkuwaayoekitaboeriFilocrates
2.Ekisookaokukola:
(a)Ekiteesoky’Omukuumiw’Etterekerookusumulula abasibeAbayudaayangabawaanyisiganyaekitabo (b)Okusumululwa.
(c)EbbaluwayaPhiladelphuseriEriyazaali (d)Okuddamu
(e)Amannyag’akakiikoakaalondebwaokuvvuunula ekitabo
3.Ennyonyolakubiraboby’obwakabaka: (a)Emmeeza(oboolyawoekitunduky’omunnyumba ekisingaokukolebwamungeriey’ekikugu)
(b)Omulalaayanjula.
4EnnyonnyolayaYerusaalemi (a)Yeekaalu(n’enkolay’emirimugy’amazzi) (b)Omukolo.
(c)Ekigoekinene (d)Ekibuga (e)Ebyalo.
5OkusiibulakwaEriyazaali
6Eriyazaaliokunnyonnyolaamateeka(ganomageziga maanyi).
7Okusembezaabantu
8Ekijjulo(ebibuuzon’eby’okuddamu72)
9.OkuvvuunulaEkitabo.
ESSUULA1
Mukiseeraky’Obuwambebw’AbayudaayamuMisiri, PtolemyPhiladelphusyeeyolekang’omusajjaomukulu eyasookaokwagalaebitaboAyagalannyookuba n ’ebitabobyonnaebirimunsimutterekerolye;okusobola okufunaAmateekagaMusayeewaayookusuubulaabasibe 100,000olw'omulimuogwong'akubaenduulunti,"Mazima ddalakyamugasokitono!"
1Okuvabwenkuŋŋaanyizzaebintueby’ebyafaayo ebitajjukirwaeby’okukyalirakwangeeriEriyazaali KabonaAsingaObukuluow’Abayudaaya,eraolw’okuba ggwe,Filocrates,ngabw’ofiirwamukisagwonna ogw’okunzijukiza,otaddewoetterekeroddenebwewafuna ebikwatakubigendererwan’ekigendererwaky’obutume bwange,nfubyeokukufuniraennyonyolaentegeerekekaku nsongaeyo,kubangantegeddentiolinaokwagala okw’obutondeokw’okuyiga,omutindoogulimukyekintu ekisingaobukulueky’omuntu--okubeerang’agezaakobuli kiseera‘okwongerakusitookayeey’okumanyan’ebyo by’afunye’kakibeereng’ayitamukusomaebyafaayooba ngayeetabaddalamubibaddewobyennyini.
2Mungerieno,mukwetwalaebintuebisingaekitiibwa, emmeemen’enywezamubulongoofu,erangaemaze okussaekigendererwakyayokukutyaKatonda, ekigendererwaekisingabyonna,ekozesakino ng’omulagiriziwaayoatalinansobierabwekityon’efuna ekigendererwaekikakafu.
3Okwewaayokwangemukunoonyaokumanyakw’eddiini kwekwanviirakookutwalaomulimugw’ekitebeeri omusajjagwenjogeddeko,eyaliatwalibwamukitiibwa eky’okuntikkoeribannansibebennyinin’abalala, olw’empisazeennungin’obukulubwe,erang’alinamu mikonogyeebiwandiikoeby’omuwendoogusinga obuneneeriAbayudaayamunsiyenemunsiez’ebweru olw’okutaputaamateekag’obwakatonda,olw’amateeka gaabweziwandiikiddwakubipandeeby’amalibamu nnukutaz’Ekiyudaaya
4Awoekitebekinonenkikolan’obunyiikivu,bwe nnasookaokufunaomukisaokwegayirirakabakaku lw’abasibeAbayudaayaabaalibatwalibwakitaawewa kabakaokuvaeBuyudaayaokugendaeMisiri,bwe yasookaokufunaekibugakinon’awambaensiy’eMisiri.
5Kibakyamugason’okukubuuliraemboozieno,okuva bwenkakasantiggwe,n’endowoozayoeriobutukuvu n’okusaasirakwoeriabantuabawangaaliramumateeka amatukuvu,ojjakwongeraokuwulirizaennyiririze ngendereraokulaga,kubangaggwekennyiniwazzegye tuligyebuvuddekookuvakukizingaerangaweeraliikirira okuwulirabulikimuekiteraokuzimbaemmeeme
6Eranekumulundiogw’edda,nnabaweerezaekiwandiiko eky’ensongazennalowoozantikigwanaokunyumibwaku lulyolw’Abayudaaya,--ebiwandiikobyennalinfunye okuvaeribakabonaabakuluabayivuennyoab’ensiy’e Misirieyasingaokuyiga
7Ngabwemwagalaennyookufunaokumanyaebintuebyo ebiyinzaokuganyulaebirowoozo,mpulirangakikulunnyo okubategeezaamawuliregonnaagalimubuyinzabwange 8Nsaanaokuwuliraomulimugwegumueribonnaabaali n’endowoozay’emunayempuliranaddalagy’oliokuva bwekirintiolinaebirowoozoeby’ekitiibwaennyo,era okuvabwekirintitolimugandawangeyekkamumpisa,si mutonookusingamumusaayi,nayeng’oliomunangeera mukunoonyaebirungi
9Kubangawaddeessanyuerivamuzaabuwaddeekintu ekiralakyonnaeky’omuwendoeriebirowoozoebitali biwanvutekituwamugasogwegumung’okugoberera obuwangwan’okusomakwetusaasaanyamukubukuuma.
10(B)Nayennemekubakooyaolw’ennyanjulaempanvu ennyo,njakugendamangukunsongaenkulumunnyiriri zange.
11Demeteriyoow’eFalerum,pulezidentiw’etterekero ly’ebitabobyakabaka,yafunassentennyinginnyo, n’ekigendererwaeky’okukung’aanyawamu,ngabweyali asobola,ebitabobyonnaebirimunsi
12Ng’agulan’okuwandiika,yatuukirizaekigendererwa kyakabakangabw’asobola.
13Lumubwennaliwonebamubuuzanti,“Ebitaboenkumi emekamutterekero?n’addamunti,‘Ayikabaka,emitwalo egisukkamubikumibibiri,eranjakufubamukiseera ekitalikyawalaokukuŋŋaanyan’abasigaddewo,omugatte gw’emitwalobitaanogutuukeNtegeezeddwantiamateeka g’Abayudaayagasaanaokuwandiikibwaeragasaanaekifo mutterekerolyo!
14‘Kikiekikulemesaokukolakino?’kabakabweyaddamu ‘Bulikyetaagisakiteekeddwamungalozammwe!
15‘Byetaagaokuvvuunulwa,’Demeteriyobweyaddamu ‘kubangamunsiy’Abayudaayabakozesaennukuta ez’enjawulo(ngan’Abamisiribwebalinaennukuta ez’enjawulo)eraboogeraolulimiolw’enjawulo
16BateekwaokukozesaolulimiOlusuuli,nayekinosibwe kiri;olulimilwabwelwanjawulonnyo’
17Awokabakabweyategeeraensongazonna ez’omusangon’alagiraebbaluwaewandiikibweKabona AsingaObukuluOmuyudaaya,ekigendererwakye(ekyo ekyayogerwakoedda)kituukirire
18Ngandowoozantiekiseerakyalikituuseokunyigiriza okusaba,kwennalinteraokuteekamumaasogaSosibius ow’eTarentumneAndreas,omukuluw’abakuumi, okusumululwakw’Abayudaayaabaalibatambuzibwa okuvaeBuyudaayakitaawewakabaka--kubanga olw’okugattaemikisan’obuvumubweyaliatuusizza okulumbakwekudisitulikitiyonnaeyaCoele-Syriane Fenikiyaokutuukakubuwanguziensonga,munteekateeka
y’okutiisaeggwangaokufugibwa,yatambuzaabamuku balabebeateabalalan’akendeezakubuwambe.
19(B)Omuwendogw’abobeyatwalaokuvamunsi y’Abayudaayan’abatwalaeMisirigwalitegwakkawansi walukumi.
20Kubanon’awaemmunduabasajjaemitwaloasatu n’abasengulamubigomumasazag’omubyalo
21(Ekiseerakinongatekinnatuuka,Abayudaayabangi baalibazzemuMisirin’Omuperusi,eramubiseera eby’edda,abalalabaalibasindikiddwaeMisiriokuyamba Psametikomukaweefubegweyakolaokulwanyisakabaka w’AbaesiyopiyaNayebanotebaalibanginnyo ng’abawambePtolemymutabaniwaLagusibeyatwala.)
22NgabwennagambyeeddaPtolemyyalondaabasinga obulungikubano,abasajjaabaalimubuvumubwabweera abaawulwamuolw’obuvumubwabwe,n’abawaemmundu, nayeekibinjaekineneeky’abalala,aboabaalibasusse okukaddiwaobaabatoennyoolw’ekigendererwakino, n’abakazinabo,yakendeezakubuddu,sintiyaliayagala okukolakinomuddembelye,nayeyawalirizibwa abaserikalebeabaalibabeewozaakong’empeera obuweerezabwebaalibakozemulutalo.
23Ngabwekyayogeddwaedda,nnafunaomukisa ogw’okukakasaokusumululwakwabwe,nnayogeraeri kabakan’ensongazinowammanga.‘Tulemekubabatalina magezinnyonetukkirizaebikolwabyaffeokuwaobulimba kubigambobyaffe
24Okuvabwekirintiamateekagetutayagalakuwandiika kwokkawabulan’okuvvuunulabwegaliag’olulyo lw’Abayudaayalwonna,nsongakigyetunaasobola okufunaeriekitebekyaffeng’ateomuwendogwabwe omungibwegutyogusigalamumbeeray’obuddumu bwakabakabwammwe?
25(B)Mubutuukirivun’obugaggabw’okusaasirakwo, musumululaaboabakwatiddwamubudduobw’ennaku bwebutyo,kubangangabwennalumwaokukizuula, KatondaeyabawaamateekagaabweyeKatondaakuuma obwakabakabwo
26BasinzaKatonday’omu--MukamaeraOmutonzi w’Obwengula,ng’abantuabalalabonna,ngaffekennyini, Ayikabaka,newankubaddengatumuyitaamannya ag’enjawulo,ngaZewu1obaDis
27Erinnyalinolyamuweebwamungeriesaaniddennyo bajjajjaffeabaasooka,okusobolaokulagantiOyo,ebintu byonnamwebiweebwaobulamueranebijja,kiteekwa okubaOmuvuzieraMukamaw’Obutondebwonna.
28Muteekewoabantubonnaekyokulabirakoeky’obukulu ngamusumululaaboabakwatibwamubuddu.’
29Oluvannyumalw'ekiseeraekitono,bwennalingansaba Katondan'amaanyiasoboleokussaebirowoozobyakabaka bw'atyo,abasibebonnabasoboleokusumululwa--(kubanga olulyolw'omuntu,olw'okubaobutondebwaKatonda, luwuubaalaeralufugibwaYe
30(B)Noolwekyon’essaalannyingiez’enjawulone mpitaoyoafugaomutimakabakaalyokeawalirizibwe okutuukirizaokusabakwange
31Kubangannalinaessuubiddenekubulokozi bw’abasajjaokuvalwennakakasibwantiKatondaajja kutuukirizaokusabakwange
32(B)Kubangaabantuolw’ebigendererwaebirongoofu bwebategekaebikolwaebimuolw’obutuukirivun’okukola emirimuegy’ekitiibwa,KatondaOmuyinzaw’ebintu
byonnaaleetaokufubakwabwen’ebigendererwabyabwe munsongaennungi)--kabakan’ayimusaomutwegwe n’antunuuliran’amaasoag’essanyun’abuuzanti, ‘Olowoozabajjakubalaenkumimmeka?’
33(B)Andreaseyaliayimiriddeokumpin’amuddamunti, ‘Abasukkamulukumi
34(B)‘Mazimaddalakyamugasokitono,’kabakabwe yagamba,‘Ariisteyabw’atusaba!’
35(B)AwoSosibiyon’abalalaabamuabaaliwone bagambanti‘Yee,nayekijjakubamusoloogusaanira olw’obukulubwo,okuwaayoeddembely’abasajjabano ng’ekikolwaeky’okwewaayoeriKatondaow’okuntikko
36(B)ObaddewakitiibwannyoKatondaOmuyinza w’EbintuByonnaeran’ogulumizibwaokusingabajjajjaabo bonnamukitiibwaerakisaaniddeokumuwaekiweebwayo eky’okwebazaekisingaobunenemubuyinzabwo.’
37Olw’okusanyukaennyoolw’ensongazinoyawa ebiragirontiempeeray’abaserikaleeyongerwako omuwendogw’ensimbiez’okununula,ntibulimuddu zisasulwebannannyinibyodlakimaamakumiabiri, ekiragiroeky’olukalekifulumizibweeran’okugattibwako n’ebiwandiikoby’abasibe.
38(B)Yalagaobunyiikivuobusingaobunenemumulimu ogwo,kubangaKatondayeyaliatuusizzaekigendererwa kyaffemubujjuvueran’amuwalirizaokununulasiabo bokkaabaalibazzemuMisirin’eggyelyakitaawe,wabula n’abobonnaabaalibazzengaekiseeraekyotekinnatuuka obaoluvannyumalw’okuleetebwamubwakabaka.
39(B)Nebamulagantissentez’ekinunulozaalizisukka ttalantaebikumibina
40Ndowoozantikijjakubakyamugasookuyingizaamu kkopiy’ekiragiro,kubangamungerienoobukulubwa kabaka,Katondagweyawaobuyinzaokulokolaenkuyanja y’abantubwebutyo,bujjakweyongeraokutegeerekekaera okweyoleka
41Ekiragirokyakabakakyatambulabwekiti:‘Bonna abaaweerezamuggyelyakitaffemukampeyini y’okulwanyisaBusuulineFenikiyanemukulumbaensi y’AbayudaayanebafuukaabasibeAbayudaayanebabazza mukibugaAlekizandiriyan’ensiy’eMisiriobane babaguzaabalala--eramungeriy’emuabawambebonna abaalimunsiyaffengaekiseeraekyotekinnatuukaoba abaaliwoereeteddwawanooluvannyuma--bonnaabalina abasibeng’abobeetaagibwaokubasumululaomulundi gumu,ngabafunadlakimaamakumiabiribulimutwenga ssentez’ekinunulo.
42(B)Abaserikalebajjakuweebwassentezino ng’ekirabongazongerwakumusaalagwabwe,abalalane baziggyamuggwanikalyakabaka
43(B)Tulowoozantikyalikimenyaamateekagakitaffe erangatekisaanirakwonnaokufuulibwaabawambeeranti okusaanyaawoensiyaabwen’okutwalaAbayudaayae Misirikyalikikolwakyabugwenyufumuby’amagye
44Omunyagoogwagwakubaserikalemukisaawe ky’olutalo,gwemunyagogwonnagwebaalibasaanidde okwewozaako
45Okukendeezakubantumubudduokugattakuekyo kyalikikolwakyabutalibwenkanyaobw’enkomeredde
46N’olwekyo,okuvabwekikkirizibwantitumanyidde okuwaabantubonnaobwenkanyan’okusingiraddalaeri aboabalimumbeeraey’obuddumungerietaliya bwenkanya,eraokuvabwetufubaokukolaganan’abantu
bonnamubwenkanyaokusinziirakubyetaago by’obwenkanyan’okutyaKatonda,twasalawo,mu kwogerakubantub’Abayudaayaabalimumbeerayonna ey’obuddumukitundukyonnaeky’obufuzibwaffe,ntiabo abazirinabanaafunassenteeziragiddwanebabasumulula erantitewalimuntuyennaajjakulagakulwawo kutuukirizabuvunaanyizibwabwe
47Munnakussatuoluvannyumalw’okufulumizibwa ekiragirokino,balinaokukolaenkalalaz’abadduabakulu abaalondebwaokutuukirizaekiraamokyaffe,eraamangu agobaleeteabantub’abasibe
48Kubangatulowoozantikijjakubakyamuganyulogye tulinemunsongazaffeokutuusibwakoenkomerero.
49Omuntuyennaayagalaayinzaokuwaamawulire agakwatakumuntuyennaajeemeraekiragiro,ku kakwakkulizontiomusajjaoyobw’azuulibwantialina omusangoajjakufuukamudduwe;nayeebintubyebijja kukwasibwaeggwanikaly’obwakabaka’
50Ekiragirobwekyaleetebwaokusomebwakabaka akikirize,kyalimuebiragiroebiralabyonnaokuggyako ebigambo‘abawambebonnaabaalimunsingaekiseera ekyotekinnatuukaobaabaaleetebwawanooluvannyuma,’ eramubukulubwen’obunenebw’omutimagwekabaka n’assaamuakawaayirokanon’awaebiragironti okuweebwassenteezeetaagisaokununulibwakuteekebwe mubujjuvun’abakuliraamagyen’ababbanka z’obwakabaka,erabwekityoensongan’esalibwawoera ekiragironekikakasibwamunnakumusanvu.
51Ensimbiezaaweebwayookununulazaalizattalanta ezisukkamunkaagamunkaaga;kubangaabaanaabawere bangikubbeerebaalibasumululwawamune bannyinaabwe
52(B)Bwekyabuuzibwaobaomugattegwattalanta amakumiabirigwaligulinaokusasulwakubino,kabaka n’alagirakikolebwe,erabw’atyon’atuukirizaokusalawo kwemungeriesingaobujjuvu
ESSUULA2
Okulagaengeriebiwandiikoebisingaokuba n ’obwegenderezagyebyakuumibwamuebikwataku nsongaz ’eggwangaGavumentiyaRedTapeAkakiiko akalimuabantumukaagakalondebwaokugendaewa KabonaAsingaObukulumuYerusaaleminebategeka okuwanyisiganyaAristeasateekeddwaokuvunaanyizibwa kukibinjakino.
1Ekyobwekyaggwa,n’alagiraDemeteriyookukola ekijjukizokubikwatakukuwandiikibwakw’ebitabo by’Ekiyudaaya
2Kubangaensongazonnaez’eggwangazaakolebwanga mubiragiroeramubutuufuobusingaokulumabakabaka banoab’eMisiri,eratewalikyakolebwangamungeriya kibogweobayakimpowooze
3Erabwentyonenyingizaamukkopiz’ekijjukizo n’ebbaluwa,omuwendogw’ebiraboebyaweerezeddwa n’engeriyabulikimu,okuvabulikimukubyobwe kyasukkulumamukitiibwan’obukugumuby’emikono.
4Wammangayekkopiy’ekijjukizoOkujjukira Demeteriyoerikabakaomukulu‘Okuvabwewampa ebiragiroAyikabaka,ntiebitaboebyetaagisaokumaliriza etterekerolyobikung’aanyizibwewamu,eran’ebyo ebirinaobulemubiddabirizibwa,neewaddeyo
n’obwegenderezaobw’ekitalookutuukirizaby’oyagala,era katinninaekiteesokinowammangakyengenda okukuteekamumaasogo
5Ebitaboby’amateekag’Abayudaaya(ngawaliwo n’ebiralaebitono)tebirimutterekero.
6(B)Ziwandiikiddwamunnyiririn’olulimi olw’Olwebbulaniyaerangazivvuunuddwamungeri ey’obutafaayo,eratezikiikirirabiwandiiko eby’olubereberyengabwentegeezebwaaboabamanyi; kubangatebafunangakokulabirirwakabakaokubakuuma
7Kyetaagisabinookufuulibwaebituufuerietterekerolyo okuvaamateekaagalimu,kubangagavaeriKatonda, gajjuddeamagezierangategaliikokamogokonna.
8Olw’ensongaenoabasajjab’ebiwandiikon’abawandiisi b’ebitontomen’ekibinjaky’abawandiisib’ebyafaayo beewalaokujulizaebitabobinon’abasajjaababadde babeeraeraababeerangabakwatagananabyo,kubanga endowoozayaabwekubulamuntukuvunnyoerayaddiini, ngaHecataeusow’eAbderabw’agamba.
9Bwekinaabakikusiimye,aikabaka,ebbaluwaejja kuwandiikibwaKabonaAsingaObukulumuYerusaalemi, ng’emusabaasindikeabakaddemukaagaokuvamubuli kika--abasajjaabawangaddeobulamuobw’ekitiibwaennyo eraabakugumumateekagaabwe--tusoboleokuzuula ensongaabasingaobungikubomwebakkiriziganya,era bwetufunaenzivuunulaentuufutugiteekemukifo ekyeyolekamungeriesaaniraomulimugwennyini n’ekigendererwakyo.
10Obugaggaobw’olubeererabubeerebwammwe!’
11(B)Ekijjukizokinobwekyamalaokuweebwayo, kabakan’alagiraEriyazaaliebbaluwaewandiikibweku nsongaeyo,eran’ennyonnyolakungeriAbayudaaya abaasibegyebaalibasumuluddwa
12N’awaayottalantaamakumiataanoezazaabune ttalantansanvuezaffeezan’amayinjaag’omuwendo amangiennyookukolaebibyan’ebibyan’emmeeza n’ebikopoeby’okunywa.
13(B)Eran’alagiraaboabaalibalabiriraensawoye okukkirizaabakozib’ebikondeokulondaebintubyonna byebayinzaokwetaagaolw’ekigendererwaekyo,era n’okusindikibwattalantakikumimussenteokuwaayo ssaddaakaolw’okuweerezayeekaalun’ebyetaagoebirala
14(B)Njakubabuuliramubujjuvuebikwatakumirimu egyongammazeokukuteekakokkopiz’ebbaluwa Ebbaluwayakabakayaddukabweti:
15‘KabakaPtolemyn’alamusaEriyazaaliKabonaAsinga Obukulun’okulamusa
16OkuvabwekirintiwaliwoAbayudaayabangiabaali basenzemubwakabakabwaffeabaatwalibwaokuvae YerusaalemiAbaperusimukiseeraky’obuyinzabwabwe n’abalalabangiabajjanekitangemuMisiring’abasibe-omuwendoomunenekubanoyabateekamuggye n’abasasulaempeeraesingakubulijjo,erabweyamala okukakasaobwesigwabw’abakulembezebaabwen’azimba ebigon’abateekamubuyinzabwabweAbamisirienzaalwa basoboleokubangabatiisibwatiisibwa
17Eranze,bwennalinnyakuntebe,nenkwataendowooza ey’ekisaeriabantubangebonna,n’okusingiraddalaeriabo abaalibannansibammwe--nsumuluddeabasibeabasukka mukakumi,ngansasulabannannyinibaabweomuwendo ogusaaniraogw’akatalekulwabwe,erasingawabaawo
ekibiekyakolebwakubantubookuyitamukwegomba kw’ekibinjaky’abantu,mbaliyirizza.
18Ekigendererwaekyandeeteraokukolakibaddekya kwagalakukolamungeriyaKatondan’okuwaKatonda ow’okuntikkoekiweebwayoeky’okwebaza olw’okukuumaobwakabakabwangemumirembe n’ekitiibwaekinenemunsiyonna
19(B)Eran’abomubantuboabaalimumyaka egy’obukulu,nnabayingizamuggyelyange,n’aboabaali basaaniddeokunywererakumuntuwangeeraabasaanira okwesigaoluggya,mbiteekamubifoeby’obukulu
20(B)Kaakanoolw’okubanneeraliikirivuokulaga okwebazakwangeeriabasajjabanon’eriAbayudaayamu nsiyonnan’emirembeegigendaokujja,nsalawonti amateekagammweganaavvuunulwaokuvamululimi olw’Olwebbulaniyaolukozesebwamummweokuddamu lulimiOluyonaani,ebitabobinobisoboleokugattibwaku bitaboby’obwakabakaebiralaebirimutterekerolyange
21(B)Kijjakubakyakisakuluddalwoeran’empeera olw’obunyiikivubwangebw’onoolondaabakadde mukaagaokuvamubulikikakyammwe,abasajja ab’obulamuobw’ekitiibwaeraabakugumumateekagoera abasobolaokugavvuunula,mubibuuzoebikaayana tusoboleokuzuulaensalaabangigyebakkiriziganya, kubangaokunoonyerezakwekusingaobukulu.
22(B)Nsuubiraokufunaettutumuddene olw’okutuukirizaomulimuguno
23(B)NtumyeAndreas,omukuluw’abakuumibangene Alisteas,abasajjabentwalang’abakuluennyo--okuteeka ensongamumaasogammwen’okukwanjulirattalanta kikumiezaffeeza,ebibalaebibereberyeeby’ekiweebwayo kyangeolw’omuyeekaalunessaddaakan’emikoloemirala egy’eddiini
24(B)Bw’onoompandiikirakuby’oyagalamunsonga zino,ojjakunfuniraekisaekineneeran’ompaobweyamo obuggyaobw’omukwano,kubangabyonnaby’oyagala bijjakutuukiriramubwangungabwekisoboka.Weraba! 25EbbaluwaenoEriyazaaliyaddamumungeriesaanidde bw’ati:‘EriyazaaliKabonaAsingaObukulualamusizza KabakaToleemumukwanogweow’amazima.
26(B)Njagalannyokwekubeerabulungibwo n’obulungibwaNnabagerekaArsinoe,mwannyoko n’abaanabo.
27NangendibulungiNfunyeebbaluwayoeransanyuse nnyoolw’ekigendererwakyon’okuteesakwo okw’ekitiibwa.
28(B)Nenkuŋŋaanyaabantubonnanembasomera bategeerentiweewaddeyoeriKatondawaffe.
29(B)Nabalagan’ebikopobyewaweereza,amakumi abiriebyazaabuneffeezaamakumiasatu,n’ebibya ebitaanon’emmeezaey’okutongoza,nettalantazaffeeza kikumiez’okuwaayossaddaakan’okuwaayoebintu yeekaaluby’eyimiriddemubwetaavu
30EbirabobinobyandeetebwaAndreas,omuku baweerezaboab’ekitiibwaennyo,neAriisteya,abantu abalungieraab’amazima,abaawulwamuolw’okuyiga kwabwe,eraabasaaniramubulingeriokubaabakiikiridde emisingigyammweegy’okuntikkon’ebigendererwa byammweebituukirivu
31(B)Abasajjaabonebampaobubakabwoerane banziramuokukkiriziganyan’ebbaluwayoNjakukkiriza
bulikimuekikugasawaddeng’okusabakwosikwabulijjo nnyo.
32(B)Kubangaowaddebannansibaffeemiganyulo emineneeraegitayinzakwerabirwamungerinnyingi.
33Amangwagoamanguagonenwaayossaddaakaku lwammwe,nemwannyoko,n’abaanabo,nemikwanogyo, eraabantubonnanebasabaenteekateekazozibeere bulungibulikiseera,eraKatondaOmuyinzaw’Ebintu Byonnaakuumeobwakabakabwomumiremben’ekitiibwa, eran’okuvvuunulaamateekaamatukuvukubeerengakwa mugasogy’olin’okutuukiriraobulungi
34(B)Mumaasog’abantubonnanenlondaabakadde mukaagaokuvamubulikika,abasajjaabalungiera ab’amazima,nembasindikanekkopiy’amateekagaffe
35(B)Kijjakubakyakisa,ggwekabakaomutuukirivu, bw’onoowaobulagirizintiamanguddalang’okuvvuunula amateekakuwedde,abasajjaabobajjakuzzibwayogyetuli mumirembeWeraba!
36(B)Amannyag’abakaddegeganowammanga:Mu kikaekyasooka:Yusufu,neEzeekiya,neZaakaliya,ne Yokaana,neEzeekiya,neErisa
37(B)Mukikaeky’okubiri:Yuda,neSimooni,ne Samwiri,neAdayo,neMatatiya,neEkulamiya
38(B)Mukikaeky’okusatu:Nekkemiya,Yusufu, Tewodosiyo,Baaseya,Oluniya,Dakisi.
39(B)Mukikaeky’okuna:Yonasaani,neIbulayo,ne Erisa,neAnaniya,neKabulya
40(B)Mukikaeky’okutaano:Isaaka,neYakobo,ne Yesu,neSsabbiiti,neSimooni,neLeevi
41(B)Mukikaeky’omukaaga:Yuda,neYusufu,ne Simooni,neZaakaliya,neSamwiri,neSelema.
42(B)Mukikaeky’omusanvu:Ssabbiiti,neZeddekiya, neYakobo,neIsaaka,neYesiya,neNassayo
43(B)Mukikaeky’omunaana:Tewodosiyo,Yasoni, Yesu,Tewodoto,Yokaana,Yonasaani
44(B)Mukikaeky’omwenda:Tewofilo,Ibulayimu, Alusamo,Yasoni,Endemiya,neDanyeri.
45Kukikaeky’ekkumi:Yeremiya,neEriyazaali,ne Zaakaliya,neBaneya,neErisa,neDasawo
46(B)Mukikaeky’ekkumin’ekimu:Samwiri,neYusufu, neYuda,neYonase,neKabu,neDosithewo
47(B)Mukikaeky’ekkumin’ebiri:Isaero,neYokaana, neTewodosiyo,neAlusamo,neAbiyeti,neEzeekyeri.
48BonnabaalinsanvumubabiriBwekityobwekyali eky’okuddamuEriyazaalinemikwanogyeebbaluwaya kabaka.
ESSUULA3
Muyomwogerwakoemmeezaesingaobulungieraennungi ennyoebaddeekoleddwaEran’ebiraboebirala eby’obugagga,Ebyewuunyisaokusinziirakukusima okwakakolebwamuMisiri
1Katinjakugendamumaason’okununulaekisuubizo kyangeerampaokunnyonnyolakubikolwaeby’ekikugu
2Zaakolebwangan’obukuguobw’enjawulo,kubanga kabakateyasasulassenteerayekennyiniyeyalabiriranga abakozikinnoomu
3N’olwekyotebaasobolakuddukakitundukyonnaku mulimuobaokugumalirizamubulagajjavu.
4Okusookeraddalanjakubawaokunnyonnyolaku mmeeza
5Kabakayalimweraliikirivuntiomulimugunogubeere gwabunenennyo,eran’aleeteraAbayudaayamukitundu ekyookubuulirizakubunenebw’emmeezaeyaliemaze okuteekebwamuyeekaalueYerusaalemi.
6Bwebaannyonnyolaebipimo,n’abuuzaobangaayinza okukolaekizimbeekinene
7Abamukubakabonan’Abayudaayaabalalanebaddamu ntitewalikimulemesa.
8(B)N’agambantiyaliyeeraliikiriraokugikolaemirundi etaano,nayen’alonzalonzaokulemererwaokugikolamu yeekaalu
9Yaliayagalaekirabokyetekikomakukusimbibwamu yeekaalu,kubangakyandimusanyusizzannyosinga abasajjaomulimugwabweogw’okuwaayossaddaaka ezisaanirabasobolaokukikolamungeriesaaniddeku mmeezagyeyaliakoze.
10Teyalowoozantiolw’obutabanazaabuemmeeza eyasookayaliekoleddwamusayizientono,nayekirabika waaliwo,yagamba,ensongalwakiyakolebwamu--ekipimo kino
11Kubangasingaekiragirokyaweebwa,tewandibaddewo bbulalyabugagga.
12Noolwekyotetulinakusobyawaddeokusukkaekipimo ekituufu
13Mukiseerakyekimuyabalagiraokunyigirizamu buweerezaengerizonnaez’ekikuguez’enjawulo,kubanga yalimusajjawandowoozaezisingaobugulumivuera obutondebwalibumuwaddeokulowoozaokulungi okwamusobozesaokukubaekifaananyiky’endabikaeyali egendaokwanjulwaomulimuogwaliguwedde
14(B)Eran’alagirantiawatalibiragiroebiragiddwamu Byawandiikibwaby’Ekiyudaaya,bulikimukifuulibwe bulungingabwekisoboka
15(B)ebiragirong’ebyobwebyateekebwawo,byalina okutuukiriramubbaluwa
16Nebakolaemmeezaemikonoebiriobuwanvu,omukono gumuobugazi,omukonogumun'ekitunduobugulumivu ngabagikolamuzaabuomukaluomulongoofu
17Kyenjogerasizaabuomugonvueyateekebwaku musingiomulala,wabulaekizimbekyonnakyalikyazaabu omuneneennyoeyaweerezeddwawamu
18Nebakolaensaloey’obugazibw’omukono okugyetooloola.
19Waaliwoekimulieky’amayengo,ngakiyooleddwamu ngeriy’emiguwaegyaligikoleddwamungeriey’ekitaloku njuyizaakyoessatu.
20(B)Kubangayaliyannyiririessatueran’engeri omulimugyegwakolebwamugwaligwegumuddalaku buliludda,nekibantioluddalwonnalwelwakyusiddwa, lwalabikangalumu
21Kunjuyizombiezaaliwansiw’ensalo,eyo eyaserengeseokutuukakummeezayalimulimumulungi nnyo,nayeoluddaolw’ebwerulwelwasikirizaamaaso g’omulabi
22(B)Awoenjuyizombiezawaggulu,nga zigulumiziddwa,zaalinsongovuokuvabwetwayogedde, omumwagwayogwaligwanjuyissatu,okuvamu ndowoozayonnaomuntugyeyagusemberera
23Wakatimumiguwaegyaligikubiddwakoamayinja ag’omuwendo,erangagayungiddwakundalan’ekintu eky’ekikuguekitakoppa
24Olw’obutebenkevubonnabaasimbibwan’empisoeza zaabuezaateekebwamubitulimumayinja.
25(B)Kumabbali,zaasibibwangawamun’ebisiba okuzinyweza.
26Kuluddalw’ensaloeyeetooloddeemmeeza eyaserengesewaggulun’esisinkanaamaaso,waaliwo omusonogw’amagimumayinjaag’omuwendo,nga guyooleddwamungeriey’ekikugun’ekitunduekitasalako eky’omulimuogw’obuwundoogw’entongooli,nga guyungiddwannyookwetooloolaemmeezayonna
27Wansiw’amayinjaagaaligategekeddwaokukiikirira amagi,abayiiyanebakolaenguleeyalimuebibalaebyabuli ngeri,ngakungulukwayokulikoebibinjaby’emizabbibu n’amatugakasooli,n’entangawuuzin’obulo, n’amakomamawangan’ebiralaebiringaebyo,nga bitegekeddwabulungi.
28(B)Ebibalaebyobyalibikoleddwamumayinja ag’omuwendo,ngagalangiy’emun’ebibalabyennyiniera nebabisibakumabbalikunjuyizonnaez’emmeeza n’omuguwaogwazaabu
29Erang’enguley’ebibalabweyamalaokwambalibwa, wansiwaaliwoomusonoomulalaogw’amagimumayinja ag’omuwendo,n’emirimuemiralaegy’entongooli n’emisonoegy’amayinja,enjuyizombiez’emmeeza zisoboleokukozesebwa,ngabannannyinizobwebaagala eraolw’ensongaenoomulimugw’amayengon’ensalone biwanvuwaokutuukakubigereby’emmeeza
30Nebakolanebasibawansiw’obugazibwonna obw’emmeezaekipandeekineneennyoekiwanvuengalo nnya,ebigerebisoboleokuyingizibwamu,nebanyweza nnyon’emipiiraegy’okusibawansiw’ensalo,oludda lwonnaolw’emmeezaabantulwebaalibaagala,lusobole okukozesebwa
31Bwekityonekyeyolekabulungintiomulimuogwo gwaligugendereddwamukukozesebwamungerizombi
32Kummeezayennyininebayoola‘maeander,’nga kulikoamayinjaag’omuwendoagayimiriddewakatimuyo, amayinjaag’omuwendoomungin’amayinjaagaemeraludo n’ekimulikyaonyxnakyon’amayinjaag’engeriendala nnyingiagasingaobulungi.
33Eraokumpine‘maeander’waaliwateekebwawo ekitundueky’omutimbaganoekyewuunyisa,ekyafuula wakatiw’emmeezaokulabikang’ekifaananyikya rhomboid,erakukyokyalikikoleddwakirisitaalone amber,ngabwekiyitibwa,,ekyaleetaekifaananyiekitali kigeraageranyizibwakubalabi.
34Ebigereby’emmeezanebifuulaemitweng’ebimuli,ne bifaananang’ebimuliebifukamiddewansiw’emmeeza, n’ebitunduebyalabikangabikiikiriraebikoola ebiyimiridde
35Omusingigw’ekigerekuttakagwaligwaluulueranga gupimiddwaobugazibw’omukonookwetooloola.
36(B)Lwalilufaananang’engattoerangalugaziengalo munaana
37Kuyoobugazibwonnaobw’ekigerenebuwummulira
38Nebafuulaekigereokufaananang’omuvuleogumera mujjinja,ngaguzingiddwamuakakantueranga gwetooloddwaomuzabbibuogwakyetooloolaebibinja by’emizabbibu,ebyakolebwamumayinja,okutuuka waggulukukigere.
39Ebigerebyonnaebinabyakolebwamusitayiroy’emu, erabulikimukyakolebwaeranekiteekebwamungeri
ey’obukuguennyo,eraobukugun’okumanyaokw’ekitalo nebikozesebwamukubifuulaebyamazimaeriobutonde, nekibantiempewobweyalietabuddwaomukka ogw’empewo,entambulayaweebwaebikoola,erabuli kimukyakolebwangaokukwataganan’amazimaamatuufu gekyalikikiikirira
40Nebafuulawagguluw’emmeezamubitundubisatu ng’ekikondoeky’emirundiesatu,erangakiyungibwannyo erangakikwataganan’emisuwamubugazibwonna obw’omulimu,nekibantiokusisinkanakw’ennyondo tekwasobolakulabibwawaddeokuzuulibwa
41Obugumubw’emmeezatebwaliwansiwakitundukya mikono,n’olwekyoomulimugwonnaguteekwaokubanga gwamalawottalantannyingi
42Kubangakabakabweyalitayagalakwongerakubunene bwayo,yasaasaanyassentezezimuezandibaddezeetaagisa singaemmeezayaliesobolaokubaey’obuneneobunene
43Erabulikimukyamalirizibwang’enteekateekayebwe yali,mungerieyeewuunyisaennyoeraey’ekitalo, n’obuyiiya obutakoppa n’obulungi obutageraageranyizibwa
44Kubibyaeby’okutabula,bibiribyakolebwamuzaabu, eraokuvawansiokutuukawakatibyayolebwako ebifaananyieby’obuweereromungeriy’ebipimo,era wakatiw’ebipimoamayinjaag’omuwendone gateekebwamun’obukugubungimuby’emikono
45Awonewabaawo‘maeander’omukonogumu obuwanvu,n’enjubayaayo.ezikoleddwamumayinja ag’omuwendoagalanginnyingi,ngaziragaokufuba okw’ekikugun’obulungiobw’amaanyi
46Kukinokwalikoekifaananyiekikutte,ekyakolebwamu ngeriyarombo,ngakiringaakatimbaerangakituuka okutuukiraddalakubbali
47Wakati,engaboentonotonoezaakolebwangamu mayinjaag’omuwendoag’enjawulo,ngaziteekebwamu ngeriey’enjawulo,erangazaawukanamubika,nga tezikkawansiwangalonnyaobugazi,zayongeraku bulungibw’endabikayazo
48Kuntikkoy’omumwagwayowaaliwoeky’okwewunda eky’amalusu,n’ebibumbeby’emizabbibu ebitabuddwatabuddwaokwetooloola
49Bwekityobwekyaliokuzimbaebbakuliezazaabu,era ngabuliemuekwataemitiegy’emivuleegisukkamubibiri.
50Ebibyaebyaffeezabyalibiweweevu,eranga bikoleddwamungeriey’ekitalong’ebigendereddwamu endabirwamuezitunula,nekibantibulikintu ekyasemberezebwanganekyeyolekabulungiokusingamu ndabirwamu.
51Nayetekisobokakunnyonnyolandowoozayaddala ebikolwabinoeby’ekikugubyebyavaamukubirowoozo ngabiwedde
52Kubanga,ebibyabinobwebyamalaokumalirizibwane biteekebwakumabbali,okusookaebbakuliyaffeeza n’oluvannyumaeyazaabu,oluvannyumaffeezaendala, n’oluvannyumaeyazaabuendala,endabikagyebyayanjula teyinzakwogerwako,eraaboabajjaokubirabatebaasobola kwekutulaolw’okulabaokumasamasan’okulaba okusikiriza
53Ebifaananyiebyavaamueby’okulababyalibyanjawulo mungeri.
54Abantubwebaatunuuliraebibyaebyazaabu, n’ebirowoozobyabwenebyekenneenyamubujjuvubuli
kantuakakoleddwa,emyoyogyabwegyasanyuka olw’okwewuunya.
55Nateomusajjabweyayagalaokutunulaamaasogeku bibyaebyaffeeza,ngabiyimiriddemumaasoge,bulikimu kyalabikang’ekiyakaayakanan’ekitangaalaokwetooloola ekifoweyaliayimiridde,eranekireeteraabaali batunuuliddeessanyuerisingakoawo
56Kalengaddalatekisobokakunnyonnyolabulungibwa kitoneobw’ebikolwa
57Ebidomolaebyazaabunebabiyoolawakatin’ebimuli by’emizabbibu
58Kubikondonebalukaekimulieky’emivulen’emiti n’emizeyituunimumulimugw’okubumba,ne bakiyingizaamuamayinjaag’omuwendo
59Ebitunduebiralaeby’omulimugw’okudduukirira baabikolamungeriez’enjawulo,okuvabwebaakifuula eky’ekitiibwaokumalirizabulikimumungeriesaanira obukulubwakabaka
60Mukigambokimukiyinzaokugambibwantiwaddemu ggwanikalyakabakawaddemundalayonna,tewaaliwo bikolwabyonnaebyenkanabinomubbeeyiobamubukugu muby’emikono.
61Kubangakabakateyabafumiitirizaakokatono,kubanga yaliayagalannyookufunaekitiibwaolw'enteekateekaze ez'obulungi.
62Kubangaemirundimingiyalagajjaliraomulimugwe omutongole,n’amalaebiseerabyen’abayiiyamu kweraliikirirakwentibamalirizebulikimumungeri esaaniraekifoebirabowebyalibigendaokusindikibwa
63(B)Byonnanebikolebwakukigeroekinene,mungeri esaanirakabakaeyaweerezaebirabonekabonaasinga obukulueyaliomufuziw’ensi
64Tewaaliwokawundokamayinjagamuwendo,kubanga tegakkawansiwankumittaanogaaligakozesebwaeranga gonnagaalimanene
65Obukuguobw’enjawuloobw’ekikugubwakozesebwa, nekibantiomuwendogw’amayinjan’omulimugwali gukubisaamuemirundietaanoogwazaabu
ESSUULA4
Ebintuebitegeerekekaobulungiebikwatakussaddaakaeyo Obutuufuobutaliimunsobibwabakabonabweyolekera ddalaOrgyey’obukambweEnnyonnyolakuyeekaalu n ’emirimugyayoegy’amazzi
1Nkuwaddeennyonyolaenokubirabokubanga nnalowoozantikyetaagisa
2Ensongaeddakomunnyiririzinoyennyiririezikwataku lugendolwaffeokutuukaeEriyazaali,nayeokusookera ddalanjakubawaokunnyonnyolaensiyonna
3(B)Bwetwatuukamunsiy’Abayudaayanetulaba ekibugangakiriwakatimuBuyudaayabwonnakuntikko y’olusozioluwanvuennyo
4Kuntikkoyeekaaluyaliezimbiddwamukitiibwakyayo kyonna
5(B)Yaliyeetooloddwabbugwessatuobuwanvu emikonoegisukkamunsanvu,erang’obuwanvun’obugazi bikwataganan’enzimbay’ekizimbe
6Ebizimbebyonnabyalibyakitiibwannyoerangabya bbeeyiebitabangawo.
7Kyalabikabulungintitewalinsaasaanyayonnayali eterekeddwakumulyangon’ebisiba,ebyaluyungaku bikondoby’enzigi,n’okunywezaoluggi
8Omusonogwakateninagwogwaligukwataganabulungi n’ogw’omulyangooguyingira.
9Olugoyelwayoolw’empewoeyaliefuumuukalwalimu ntambulaey’olubeerera,erang’okutambulakuno kuwuliziganyaokuvawansierangakateni n’ebumbulukukaokutuukakukigerokyagwoeky’oku ntikko,kyawaekyewuunyoekisanyusaomuntu ky’atasobolakwekutula
10Okuzimbibwakw’ekyotokwalikukwataganan’ekifo kyennyinin’ebiweebwayoebyokebwaebyayokebwa omulirokukyo,n’okusembereraokukituukakokwaliku minzaaniy’emu
11(B)Waaliwookuserengetampolampolaokutuukaku yo,ngakutegekeddwabulungi,erabakabonaabaweereza baalibambaddeebyambaloebyabafuta,okutuukiraddala kubisambibyabwe.
12Yeekaaluetunuddeebuvanjubaateomugongogwayo gutunuddemumaserengeta
13(B)Wansiyennakulikoamayinjan’okuserengeta okutuukamubifoebyalagirwa,amazzigayiteokunaaza omusaayiokuvamussaddaaka,kubangaensoloenkumi n’enkumiziweebwayoeyokunnakuz’embaga.
14Erawaliwoamazziagataggwaawo,kubangaensulo enneneey’obutondeekulukutaokuvamundamukitundu kyayeekaalu.
15(B)Ateerawaliwoenziziez’ekitaloeraezitayinza kwogerwakowansiw’ettaka,ngabwebandaga,mubbanga lyaffuutittaanookwetooloolaekifoyeekaaluweyali,era buliemukuzoerinaemidumuegitabalikaemigga egy’enjawulonegikwatagana
16Binobyonnabyasibirwangakoomusulowansineku mabbali,erawagguluwaabyowaaliwasaasaanyiziddwako pulasitaomungiennyo,erangabulikitunduky’omulimu kikoleddwan’obwegenderezaennyo.
17(B)Wansiw’ekyotomulimuebitulibingieby’amazzi ebitalabika,okuggyakoaboabeenyigiramubuweereza, omusaayi gwonna ogw’ebiweebwayo ebikung’aanyiziddwamubunginegunaazibwamukasana k’eriiso
18Endowoozayangebwetyokubikwatakumpisaz’ebifo erakatinjakubalagaengerigyebyakakasibwamu
19(B)Nebantwalaebweruw’ekibugamubbanga erisukkamunnyanebandagiraokutunulawansimukifo ekimunempuliraeddoboozieryalilikolebwaamazzibwe gaakuŋŋaana,obunenebw’ebidibanebulabikagyendi,nga bwekyayogeddwaedda
20(B)Obuweerezabwabakabonamubulingeri tebusukkulumyekubugumiikirizabwabwomumubiri n’olw’okuweerezakwabwomungerientegekeeramu kasirise
21(B)Kubangabonnabakoleramungeriey’okwegomba, newankubaddengakizingiramuokufubaennyo,erabuli omualinaomulimuogw’enjawulogweyaweebwa 22Okuweerezakugendamumaasoawatali kutaataaganyizibwa--abamubawaenku,abalalaamafuta, abalalaobuwungaobulungiobw’eŋŋaano,abalala n’eby’akaloosa;abalalanatebaleetaebitunduby’ennyama eby’ekiweebwayoekyokebwa,ngaboolesaamaanyi ag’ekitalo,ag’eddaala
23(B)Kubangabakwatan’emikonogyombiebitundu by’ennyana,ngabulikimukizitowattalantaezisukkamu bbiri,nebabisuulan’omukonomungeriey’ekitalokukifo ekigulumivueky’ekyotonebatasubwakubiteekamukifo ekituufu.
24(B)Mungeriy’emuebitunduby’endigan’embuzibya kitaloolw’obuzitobwabyon’amasavugaabyo
25(B)Kubangaaboabalinaomulimugwabwe,bulijjo balondaensoloezitaliikokamogoeraezitaliikokamogo, n’okusingiraddalaamasavu,erabwekityossaddaakagye nnayogeddekon’etuukirira
26(B)Waliwoekifoeky’enjawuloekyateekebwawogye bawummulira,aboabawummuddeemirimugyebatuula.
27(B)Kinobwekibaawo,aboabaawummuddeeddaera ngabeetegefuokuddamuokukolaemirimugyabwe, basitukabokkaokuvabwekirintitewalimuntuyenna kuwabiragirokubikwatakunteekateekay’ebiweebwayo
28Okusirikaokujjuvuennyokufugaomuntuasobole okulowoozantitewaaliwomuntun’omu,waddengamu butuufuwaliwoabasajjaebikumimusanvuabeenyigiramu mulimuogwo,ng’oggyeekoomuwendoomuneneennyo ogw’aboabeenyigiramukuleetassaddaaka.
29Bulikintukikolebwamungeriey’ekitiibwaeramu ngeriesaaniraKatondaomukulu
30Twawuniikirirannyo,bwetwalabaEriyazaaling’akola emirimugy’obuweereza,olw’engerigyeyayambalangamu n’obukulubw’endabikaye,obwalibweyolekeramu kyambalokyeyayambalan’amayinjaag’omuwendoku muntuwe
31(B)Waaliwoebideebyazaabukukyambaloekyatuuka wansin’ebigerebye,ngabifulumyaekikaky’oluyimba olw’enjawulo,erakunjuyizombingakuliko amakomamawangaagalimuebimuliebyalangi ez’enjawuloeby’erangiey’ekitalo.
32(B)Yaliyeesibyeomusipiogw’obulungiobweyoleka, ngagulukibwamulangiezisingayoobulungi
33KukifubakyeyayambalangaekigambokyaKatonda, ngabwekiyitibwa,ngakulikoamayinjakkumin’abiri, ag’ebikaeby’enjawulo,ngagateekeddwamu,nga gasibiddwawamunezaabu,ngagalimuamannya g’abakulembezeb’ebika,okusinziirakunsengekayaabwe eyasooka,ngabuliomueyakaayakanamungerietayinza kwogerwakolangiyaayoentongole.
34Kumutwegweyayambalangaengoye,ngabwe kiyitibwa,erakukinowakatimukyenyikye yayambalangaekitambaalaekitakoppa,engule ey’obwakabakaejjuddeekitiibwang’erinnyalyaKatonda liwandiikiddwamunnukutaentukuvukussowaanieya zaabungabasaliddwantibasaaniddeokwambala obubonerobunomubuweereza
35Endabikayaabweyaleetaokutyan’okutabulwamu birowoozonekireeteraomuntuokuwulirang’azzemu maasog’omuntuow’ensiey’enjawulo
36Nkakasantiomuntuyennaeyeetabamukazannyoke nnannyonnyoddeajjakujjulaokwewuunyan’okwewuunya okutayinzakwogerwakoeraajjakukwatibwakonnyomu birowoozobyeolw’ekirowoozoky’obutukuvuobugattibwa kubulikantuakatonoak’obuweereza
37(B)Nayetusoboleokufunaamawulireamajjuvu, twalinnyakuntikkoy’ekigoekiriraanyewonetwetooloola.
38Kisangibwamukifoekigulumivuennyo,eranga kikuumibwan’eminaalamingi,egyazimbibwaokutuuka
wagguluennyo,egy’amayinjaamaneneennyo, n’ekigendererwa,ngabwetwategeezebwa,okukuuma ebisengebyayeekaalu,bwekityosingawabaawo okulumba,obaokujeemeraobaokulumbakw’omulabe, tewalin’omuyandisoboddekukakamulyangomundamu bbugweeyeetooloddeyeekaalu
39Kuminaalagy’ekigokwateekebwawoyinginiz’olutalo n’ebyumaeby’enjawulo,eraekifokyaliwaggulunnyo okusingaenzirugavuyabbugwegyenjogeddeko
40Eminaalanagyogyakuumibwaabasajjaabasingaobungi abeesigikaabaalibawaddeobukakafuobusingaobunene obw’obwesigwabwabweeriensiyaabwe
41abasajjabanotebakkirizibwangakuvamukigo, okuggyakokunnakuz’embagaateoluvannyumamu bibinjabyokka,eratebakkirizamuntuyennagwe batamanyikukiyingira.
42Erabaalibeegenderezannyong’ekiragirokyonnakiva eriomuserikaleomukuluokukkirizaomugenyiyenna okukeberaekifoekyo,ng’ebyobyetwayitamubwe byatuyigiriza
43(B)Nebatayagalannyookutuyingiza,waddengatwali basajjababiribokkaabatalinammundu,okulabassaddaaka ezaaweebwayo
44Nebakakasantibaalibasibiddwan’ekirayiro ng’obwesigebubakwasiddwa,kubangabonnabaali balayiddeerangabasibiddwaokutuukirizaekirayiromu ngerientukuvuokutuukakubbaluwa,ntinewankubadde ngabaalibikumibitaanomumuwendo,tebakkirizabasajja basukkamubataanookuyingiraomulundigumu
45Ekigokinokyekyaliobukuumiobw’enjawuloobwa yeekaalueraomutandisiwaakyoyaliaginywezannyone kibantiesobolaokugikuumaobulungi
ESSUULA5
Ennyonnyolay’ekibugan’ebyaloGeraageranyaOlunyiriri 11n’embeeraz’ennakuzino.Ennyiriri89-41ziragaengeri abantuab’eddagyebateeberezaamuomumanyi n ’omusajjaomulungi
1Obunenebw’ekibugakinobwabipimobyakigero.
2Yeetooloolaffuutingaamakumiana,omuntubw’ayinza okuteebereza
3Lirinaeminaalagyayoegyategekebwamungeriya katemba,ngawakatiwabyowaliwoamakuboagayitamu katiemitalaw’eminaalaegyawansigirabikanaye egy’eminaalaegy’okungulugisingakubeerawo.
4Kubangaettakalirinnya,kubangaekibugakizimbibwaku lusozi.
5Waliwon’amadaalaagagendaokulinnyakunkulungo, eraabantuabamubulikiseerabagendawaggulu,ate abalalanebakkaerangabeeyawulawalangabwe kisobokakukkuboolw’aboabasibibwaamateeka g’obulongoofu,balemekukwatakukintukyonnaekimenya amateeka
6Tekyalikyabwereerentiabaatandikawoekibugaekyo baakizimbamukigeroekituufu,kubangabaalinaamagezi amalungikubikwatakuebyoebyalibyetaagisa.
7Kubangaensiegazierannunginnyo
8Ebitundubyakyoebimubibabiteredde,naddala amagombololaag’eSamaliya,ngabwekiyitibwa,eraagali kunsalon’ensiy’Abaidume,n’ebitunduebiralabyansozi, naddalaebyoebiriraanyeensiyaBuyudaaya
9(B)Abantun’olwekyobateekwaokwemaliramubulimi n’okulimaettakamungerienobasoboleokuban’ebirime ebingi
10(B)Mungerienookulimaokwabulingerikugenda mumaaso,eraamakungulaamanginegakungulamunsi yonnaeyogeddwako
11Ebibugaebineneeraebinyumirwaobugagga obukwatagananabyobibaamuabantubangi,naye nebisuulaamaasoamagombololag’omubyalo,okuva abantubonnabwebagalaobulamuobw’okusanyuka, kubangabuliomualinaomuzeogw’obutonde ogw’okunoonyaessanyu
12(B)EkintukyekimukyaliwonemuAlekizandiriya, esingaebibugabyonnamubunenen’okugaggawala
13Abantub’omunsiolw’okusengukaokuvamu disitulikitiez’omubyalonebasengukamukibugane baleetaeby’obulimimukitiibwa:erabwebatyo okubalemesaokusengamukibuga,kabakan’alagiranti balemekubeeramukyookumalaennakuezisukkaabiri.
14Mungeriy’emun’awaabalamuziebiragiromu buwandiike,ntibwekibakyetaagisaokumuyitaomuntu yennaabeeramunsi,omusangogulinaokugonjoolwamu nnakuttaano
15Eraolw’okubaensongayagitwalang’ey’omugaso ennyo,n’alondan’abakuliraeby’amateekakubuli disitulikitin’abayambibaabwe,abalimin’abawolereza baabwebalemeolw’obulungibwabizinensiokujjula amaterekerog’emmerey’omukibuga,ntegeeza,okuvamu bibalaeby’obulunzi
16NkkirizzaokuwugulakunokubangaEriyazaaliye yalagamungerientegeerekekaennyoensonga ezoogeddwako
17Kubangaamaanyimangigebakozesaokulimaettaka
18(B)Kubangaensierikoemizeyituuniemingi, n’ebirimeby’eŋŋaanon’emmwaanyi,n’emizabbibu, n’omubisigw’enjukiomungi
19Ebikaby’emitiemiralaegy’ebibalan’ensukusa tebibalibwabw’obigeraageranyan’ebyo
20(B)Waliwoenteezabulikikamubungiera n’amalundiroamangi.
21N’olwekyobakimanyibulungintidisitulikiti z’eggwangazeetaagaabantuabangi,eraenkolaganawakati w’ekibugan’ebyaloefugirwabulungi.
22(B)Eby’akaloosabinginnyon’amayinja ag’omuwendonezaabuAbawalabubabireetamunsi
23Kubangaensietuukiriddebulungisibyabulimibyokka wabulan’eby’obusuubuzi,eraekibugakino kigaggawaliddemuby’emikonoeratekirinakintukyonna kuby’amaguziebireetebwaemitalaw’ennyanja
24Kirinaemyaloegy’enjawuloennyoeraegy’amaanyi ennyoeAskalon,Yopa,neGaza,awamumkuPtolemais eyatandikibwawoKabakaerangalirinaekifoeky’omu makkatibw’ogeraageranyan’ebifoebiralaebituumiddwa amannya,ngatebiriwalannyookuvakukimukubyo
25Ensiefulumyabulikimumubungi,okuvabwekirinti efukirirwabulungimunjuyizonnaerangaekuumibwa bulungiemiyaga.
26OmuggaYoludaani,ngabweguyitibwa,ogutakulukuta, gukulukutamunsi
27Mukusookaensienoyalimuyiikaezitakkawansiwa bukadde60--waddeng’oluvannyumaabantu
ab’omuliraanobaagilumba--eraabasajja600,000ne bagisengakomufaamuezayiikakikumibuliemu.
28OmuggaogulingaomuggaKiyiragusitukamubiseera by’amakungulanegufukiriraekitunduekineneeky’ettaka.
29(B)Okumpin’essazaly’abantub’ePtolemaisi, gukulukutaneguyingiramumuggaomulala,ne gukulukutaneguyingiramunnyanja
30Emiggaemiralaegy’ensozi,ngabwegiyitibwa gikulukutanegikkamulusenyinegizingiramuebitundu ebiriraanyeGazan’essazaly’eAsudodi
31Ensienoyeetooloddwaolukomeraolw’obutondeera nzibunnyookulumbaeratesobolakulumbibwamagye manene,olw’emikutuemifunda,ng’obubbibuwanvuyeku biwonvun’ebiwonvuebiwanvu,n’engerienkalu ey’ebitunduby’ensoziebyetooloddeettakalyonna
32(B)Twategeezebwantiokuvamunsozieziriraanyewo muBuwalabu,eddawaaliwoekikomon’ekyuma
33Kinokyayimirizibwa,naye,mukiseeraky’obufuzibwa Buperusi,okuvaab’obuyinzamukiseeraekyobwe baasaasaanyalipootaey’obulimbantiokukola kw’ebirombetekulinamugasoerakwabbeeyiokusobola okutangiraensiyaabweokusaanawoolw’eby’okusima eby’obugaggaeby’omuttakamudisitulikitizinoeranga kiyinzikaokubangabagiggyibwakoolw’obufuzibwa Buperusi,okuvabwekirintiolw’obuyambibwalipoota enoey’obulimbabaafunaensongaey’okuyingiramu disitulikiti
34Kati,mugandawangeomwagalwaFilocrates,nkuwadde amawuliregonnaamakuluagakwatakunsongaenomu bufunze
35Njakunnyonnyolaomulimugw’okuvvuunulamu muddirirwa
36KabonaAsingaObukuluyalondangaabasajjaab’empisa ennungin’obuwangwaobusingaobukulu,ng’omuntu bw’ayinzaokusuubiraokuvamubazaddebaabwe ab’ekitiibwa
37Baalibasajjaabaalitebakomakukufunabukugumu bitaboby’Ekiyudaaya,nayeerabaalibasomyennyo n’eby’Abayonaani
38N’olwekyobaalibalinaebisaanyizoeby’enjawulo okuweerezakubitebeeraomulimugunobaagutwalanga bulilwekyabangakyetaagisa
39Baalibalinaekifoekineneeky’okutuuzaamuenkiiko n’okukubaganyaebirowoozokubizibuebikwatagana n’amateeka
40Baawagiraekkuboeryawakati--erabulijjolinolye kkuboerisingaobulungiokugoberera
41Baawakanyaengerienkambweeraetaliyampisa,naye bonnabaaliwagguluw’amalalaeratebaatwalangako mpewoyakusukkulumyekubalala,eramumboozibaali beetegefuokuwulirizan’okuwaeky’okuddamuekituufuku bulikibuuzo.
42Bonnanebakwatan’obwegenderezaetteekalinoerane beeraliikiriraokusingabulikimuokusukkulumaku bannaabwemukugikwataerabonnabaalibasaana omukulembezewaabwen’empisazeennungi
43Omuntuyaliasobolaokwetegerezaengerigyebaali baagalaEriyazaaliolw’obutayagalakumukutulwakoera n’engerigyeyabaagala
44Ng’oggyeekoebbaluwagyeyawandiikirakabaka ekwatakukuddakwabweobulungi,erayasabannyo
Andreasokukolerakunkomereroy’emueran’akubiriza nangeokuyambakongabwensobola.
45Eranewankubaddengatwasuubizaokussaayoomwoyo gwaffeogusingaobulungikunsongaeyo,yagambantiyali akyalimunnakunnyo,kubangayaliakimanyintikabaka olw’obulungibw’obutondebweyaliakitwalang’enkizoye ey’okuntikko,bulilweyawulirangaomuntueyaliasinga bannemubuwangwan’amagezi,okumuyitamulubirilwe.
46Kubangampuliddeekigamboekirungiekigambanti bw’anywezaabasajjaab’obwenkanyaeraab’amageziku muntuwe,yandibaddeafunaobukuumiobusingaobunene eriobwakabakabwe,kubangamikwanoegyobwe gyandimuwaddeamageziagasingaokubaag’omugaso awatalikwesigama
47(B)EraabasajjaEriyazaalibeyaliasindikibwagy’ali, awatalikubuusabuusabaalinaengeriezo.
48Erayakakasangannyokukirayirontitajjakuleka basajjabanosingakibakigendererwakyekyokka eky’obwannannyinikyekyalikikolaekigendererwa ekisikiriza-nayekyalikyakuganyulabannansibonnanti yaliabasindika
49Kubanga,yannyonnyola,obulamuobulungibubeeramu kukuumaebiragiroby’amateeka,eraenkomereroeno etuukibwakonnyomukuwuliraokusingaokusoma
50Okusinziirakubigambobinon’ebiralaebifaananako bwebityokyalikyeyolekabulungintienneewulirazegye yaliazirina
ESSUULA6
Ennyinyonnyolaz'empisaz'abantungaziragaekitegeeza ekigambo,"Ekitalikirongoofu"Omusingin'ensibukoya "EnzikirizayaKatonda"Ennyiriri48-44ziwaennyonyola ey ’ekifaananyikuBwakatondabw’omubiri.
1Kirungiokwogeramubufunzeamawuliregeyawa ng’addamuebibuuzobyaffe
2Kubangandowoozantiabantuabasingaobungibawulira ngabaagalaokumanyaebimukubiragiroebirimumateeka, naddalaagoagakwatakunnyaman’ebyokunywan’ebisolo ebimanyiddwang’ebitalibirongoofu.
3Bwetwabuuzalwaki,okuvabwekirintiwaliwoengeri emuyokkaey’obutonzi,ensoloezimuzitwalibwang’ezitali nnongoofuolw’okulya,ateendalaezitalinnongoofune bwezikwatibwako(kubangawaddeng’amateekagafaayo nnyokunsongaezisingaobungi,gafaayonnyokunsonga ng’ezo)n’atandikaokuddamukwebw’ati:
4Yagambanti,‘Mwetegereze,engeriobulamubwaffe n’emikwanogyaffegyebituleetera;ngabakolagana n’ababi,abasajjabakwataebikolwabyabwe eby’obugwenyufunebafuukaab’ennakuobulamubwabwe bwonna;nayebwebabeeran’abagezieraabagezi,bafuna engeriy’okutolokamubutamanyan’okulongoosaobulamu bwabwe
5Omuwaamateekagaffeokusookeraddalayateekawo emisingigy’okutyaKatondan’obutuukirivueran’agisiiga ensongakunsonga,sikuziyizakwokkawabula n’okukozesaebyokulabirako,ng’alagaebikolwaeby’obubi ebibiebivamukibin’ebibonerezoKatondabyeyawa abazzizzaomusango
6(B)KubangayasookakukakasantiKatondaaliomu yekkaerantiamaanyigegeeyolekeramubwengula bwonna,kubangabulikifokijjuddeobufuzibweeratewali
n’ekimukubintuebikolebwaabantukunsimukyama ekiwonaokutegeerakwe.
7(B)Kubangaomuntuby’akolanebyonnaebigenda okubaawomubiseeraeby’omumaasobyeyolekagy’ali.
8Ng’akolan’obwegenderezaamazimaganoera ng’agalagabulungi,n’alagantiomuntune bw’anaalowoozangaokukolaekibi--ngatalinaky’ayogera kukukikoladdala,--tajjakusimattukakuzuulibwa,kubanga yakiragabulungintiamaanyigaKatondagabunyemu mateekagonna
9Okutandikaokuvalweyatandikira,yagendamumaaso n’okulagantiabantubonnaokuggyakoffeffekka tukkiririzamukubeerawokwabakatondabangi,waddenga bobennyinibalinaamaanyimanginnyookusingaebitonde byebasinzabwereere
10(B)Kubangabwebababakozeebibumbe eby’amayinjan’embaawo,bagambantibifaananyiby’abo abayiiyaekintueky’omugasoeriobulamueranebabisinza, waddengabalinaobukakafuobw’olwatuobulaganti tebalinanneewulirayonna
11Kubangakyandibaddekyabusirusirunnyookulowooza ntiomuntuyennayafuukakatondaolw’okuyiiyakwe.
12Kubangaabayiiyabaamalakutwalabintuebimu ebyatondebwaeddanebabigattawamu,nebalaganti birinaomugasoomuggya:bobennyinitebaatondakintu kyakintu,erabwekityokintukyabwereereerakya busirusiruabantuokufuulaabantubakatondangabo
13(B)Kubangamubirobyaffewaliwobangiabayiiya n’abayivuokusingaabasajjaab’eddaabaafuulibwa bakatonda,nayengatebajjakubasinza
14Abaakolan’abawandiisib’enfumozinobalowoozanti bebasingaamagezimuBayonaani
15Lwakitwetaagaokwogerakubantuabalalaabeegomba, Abamisirin’abafaananakobwebatyo,abeesigamakunsolo ez’omunsikon’ebikaebisingaobungiebyewalulan’ente, nebazisinza,nebaziwassaddaakangabalamueranga bafudde?
16(B)Olw’okubaOmuwaamateekawaffeyalimugezi erangaKatondayamuwaobuyinzaobw’enjawulo okutegeeraebintubyonna,n’atunuulirabulikintukyonna, n’atuzingakobbugwen’ebisengeeby’ekyumaebitayinza kuwambibwa,tulemekwetabulan’akatonon’amawanga amalalagonna,nayetusoboleokusigalangatuli balongoofumumubirinemumwoyo,ngatetulina birowoozobyabwereere,ngatusinzaKatondaomu Omuyinzaw’ebintubyonnawagguluw’ebitondebyonna. 17Kyovaolabangabakabonaabakulembezeb’eMisiri bwebatunuuliddeensongannyingi,erangabamanyi ensongazaffe,batuyita“abasajjabaKatonda”
18(B)Kinokitiibwaekitalikyabantuabalalawabulakya abobokkaabasinzaKatondaow’amazima
19AbalalasibaKatondawabulabammeren’ebyokunywa n’engoye
20(B)Kubangaendowoozayaabweyonnaebaleetera okubudaabudibwamubintuebyotebabalibwamumakulu, wabulamubintubyabwebyonna
21Mubantubaffeobulamubwebwonnabwebatyokye basingaokulowoozaakobwebufuzibwaKatonda
22(B)Noolwekyotulemeokwonoonekaolw’emizizo gyonna,obaobulamubwaffeobutakyukaolw’emboozi embi,n’atwetooloolaenjuyizonnan’amateeka
ag’obulongoofu,ng’akwatakubyetulya,obabyetunywa, obabyetukwatako,obabyetuwuliraobabyetulaba.
23Naye,okutwalizaawamu,ebintubyonnabifaanagana mussemateekawaabyoow’obutonde,okuvabwekirinti byonnabifugibwaobuyinzabumu,nayewaliwoensonga enzitomubulinsongassekinnoomulwakitwewala okukozesaebintuebimueranetunyumirwaenkozesaeya bulijjoey’ebirala.
24Olw’ekyokulabirako,njakuddukakunsongaemuoba bbirinembannyonnyola
25KubangatemugwamundowoozaenyoomantiMusa yakolaamateekagen’obwegenderezaobw’ekitalo olw’ebiben’ensoweran’ebiralang’ebyo.
26Amateekaganogonnagaakolebwakulw’obutuukirivu okuyambamukunoonyaempisaennungin’okutuukiriza empisa.
27Kubangaebinyonyibyonnabyetukozesabifugibwaera byawulwamuolw’obuyonjobwabyo,ngabiriiraebika by’emmereey’empeken’ebinyeebwaeby’enjawulo,gamba ng’okugezaenjiibwa,enjuki,enzige,enseenene,n’embizzi, n’ebinyonyiebiralabyonnaeby’ekikakino
28(B)Nayeebinyonyiebigaaniddwaojjakusanganga byansikoerangabiryaennyama,ngabityoboolaebirala olw’amaanyigebirina,erangabifunaemmeremu bukambwengabiyiggaebinyonyiebifugibwa ebyogeddwakowaggulu
29Erasiekyokyokka,nayebakwataabaanab’endiga n’abaanab’embuzi,nebalumyan’abantu,kababengabafu obaabalamu,erabwebatyobweyabatuumaamannya agatalimalongoofu,yawaakabonerong’ayitiramubonti abo,kulwabwe
amateekagaateekebwawo,balinaokukolaobutuukirivumu mitimagyabwesosikutyoboolamuntuyennanga beesigamyekumaanyigaabwewaddeokubanyagulula ekintukyonna,wabulaokulungamyaekkuboly’obulamu bwabweokusinziirakubwenkanya,ng’ebinyonyi ebifugibwa,ebyogeddwakoedda,bwebiryaebika by’amaloboozieby’enjawuloebimerakunsiera tebityoboolakuzikirizibwakwakikakyabwe
30Omuwandiisiwaffeow’amateekan’olwekyo yatuyigirizantimunkolangazinomwemuvaebiraganti biweebwaabagezi,ntibalinaokubaab’obwenkanyaera ngatebalinakyebakolamuffujjo,n’okwewala okutyoboolaabalalangabeesigamyekumaanyigaabwe
31Kubangabwekitwalibwang’ekitalikituufun’okukwata kubisolong’ebyoebitalibirongoofu,ngabwe byayogeddwako,olw’emizegyabyoegy’enjawulo, tetusaaniddekwegenderezakwonnasikulwang’empisa zaffezisaanyeewokukigerokyekimu?
32N’olwekyoamateekagonnageyateekawokubikwata kubikkirizibwamunsongaz’ebinyonyibinon’ebisolo ebirala,yassaawon’ekigendererwaeky’okutuyigiriza essomoly’empisa
33Kubangaokugabanyaebigeren’okwawulaenjala kigendereddwamuokutuyigirizantitulinaokwawula ebikolwabyaffessekinnoomungatugendereraenkola y’empisaennungi.
34Kubangaamaanyig’omubirigwaffegwonnan’emirimu gyagwobisinziirakubibegabegabyaffen’ebitundu by’omubiribyaffe.
35(B)Noolwekyoatuwalirizaokukimanyantitulina okukolaebikolwabyaffebyonnan’okusosolaokusinziira
kumutindogw’obutuukirivu,--okusingiraddalakubanga twawuddwamumungeriey’enjawulokubantuabalala.
36(B)Kubangaabantuabalalaabasingaobungi beeyonoonaolw’okwegattaokw’obugwenyufu,bwebatyo nebakolaobutalibutuukirivubungi,ensizonnan’ebibuga byonnanebyenyumirizamubikolwaeby’obugwenyufu ng’ebyo
37(B)Kubangatebakomakukwegattanabasajja,naye boonoonabannyinaabwen’abawalabaabwe
38Nayeffetwawulwamuebibing’ebyo
39(B)Eraabantuabaawuddwamumungeri eyogeddwakowaggulunaboOmuteesiw’Amateeka abalambikang’abalinaekiraboeky’okujjukira.
40Kubisolobyonna"ebirinaebigereebikutuseera ebikamulaebikuta"bikiikiriraeriabatandikiddwa akabonerok'okujjukira.
41Kubangaekikolwaeky’okukamulaekikutasikirala okuggyakookujjukizaobulamun’okubeerawo
42Kubangaobulamubumanyiddeokuwaniriraemmere, n'olwekyoatukubirizanemuByawandiikibwamubigambo binonti:"MazimaolijjukiraMukamaeyakukoleraebintu ebyoebikulueraeby'ekitalo."
43(B)Kubangabwebafunaembuto,balabikangabanene erabakitiibwa;okusookaokuzimbaomubirin’ensengeka y’emmeren’okwawukanakwabulikitunduky’omubiri ssekinnoomuera,okusingawo,okutegekakw’obusimu, enkolan’entambulaetalabikaey’ebirowoozo,obwangu bw’ebikolwabyakyoebitongolen’okuzuulakwayo eby’emikono,biragaobusoboziobutakoma
44Noolwekyoatukubirizaokujjukirantiebitundu ebyogeddwakowaggulubikuumibwawamuamaanyi ag’obwakatondan’obukuguobutuukiridde
45(B)Kubangayassaawoakabonerobulikiseeran’ekifo tusoboleokujjukiraKatondaatufugaeraatukuuma.
46(B)Kunnyaman’ebyokunywaatulagiraokusooka okuwaayoekitundungassaddaaka,oluvannyumaamangu agonetunyumirwaemmereyaffe.
47Erakungoyezaffeatuwaddeakaboneroak’okujjukira, eramungeriy’emuyatulagiraokuteekaebigambo eby’obwakatondakumiryangogyaffenekunzigizaffe okujjukiraKatonda
48Eranekumikonogyaffe,alagiramubulambulukufu akabonerookusibirwa,ng’alagabulungintitusaanidde okukolabulikikolwamubutuukirivu,ngatujjukira ebitondebyaffe,n’okusingabyonnaokutyaKatonda
49Alagiran’abantu,ngabagalamiddeokwebakaeranga basitukanate,okufumiitirizakubikolwabyaKatonda,si mukigambokyokka,nayengabeetegerezabulungi enkyukakyukan’okulowoozaebibabikoleddwakubo,bwe bababagendaokwebaka,eran’okuzuukukakwabwe, engerienkyukakyukaokuvamuemukumbeerazino okuddamundalagy’eriey’obwakatondaera etategeerekeka
50Obulungibw'okugeraageranyakubikwatakukusosola n'okujjukirakatibukulagiddwa,okusinziirakuntaputa yaffeku"ekigereekikutusen'okukamulaekikuta"
51Kubangaamateekagaffetegakoleddwamungeriya kimpowoozeobangagagobereraendowoozaey’akaseera obuseeraeyasookaokujjamubirowoozo,wabula n’ekigendererwaeky’amaziman’okulagaensongaentuufu.
52Kubangaokuyitamubiragiroby’awakubikwataku nnyaman’ebyokunywan’emisangoegy’enjawulo
egy’okukwata,atulagiraobutakolawaddeokuwuliriza ekintukyonnaawatalikulowoozawaddeokuddukiramu butalibwenkanyangatukozesaobubiamaanyig’ensonga 53Nemunsoloz’omunsiko,omusingigwegumuguyinza okuzuulibwa.
54Kubangaempisaz’enseenenen’ez’ebiben’ebisolonga bino,ebyogerwakomubulambulukufu,bizikiriza 55Ebibebyonoonaerabyonoonabulikimu,silwammere yazoyokkanayen’okutuukakukigeroky’okufuula omuntuekitalikyamugasoddalaeriomuntukyonna ekigwamukkubolyazookwonoona
56Ekibiinaky’enseenenenakyokyanjawulo:kubanga ng’oggyeekoebyoebyogerwa,kirinaengerieyonoona: Kifunyisaolubutookuyitamumatunekizaalaokuyitamu kamwa
57(B)Erakyekivakivaakoenkolaefaananakobwetyo n’etwalibwang’etalinnongoofumubantu
58Kubangabwebayingizamukwogerabyonnabye bafunaokuyitamumatu,bayingizaabalalamubibiera tebakolabucaafubwabulijjo,ngabobennyini bayonooneddwaddalaolw’obutatyaKatonda
59Erakabakawo,ngabwetutegeezeddwa,akolakituufu nnyookuzikirizaabantung’abo’
60Awoneŋŋambanti‘Ndowoozaotegeezaabategesi, kubangabulikiseeraabalagaokutulugunyizibwan’engeri z’okufaeziruma’
61‘Yee,’n’addamu,‘banobebasajjabentegeeza;kubanga okutunulaokuzikirizibwakw'abantukintuekitalikitukuvu.
62Eraamateekagaffegatugaanaokulumyaomuntuyenna obamubigamboobamubikolwa
63Ennyiririzangeennyimpimpikunsongazino zandibaddezikumatiza,ntiamateekagaffegonna gakoleddwan’ekigendererwaeky’obutuukirivu,eranti tewalikintukyonnakyateekebwamuByawandiikibwa awatalikulowoozaobaawatalinsongantuufu,naye ekigendererwakyakyokwekutusobozesamubulamu bwaffebwonnanemubikolwabyaffebyonnaokukola obutuukirivumumaasog’abantubonna,ngatulowoozaku KatondaOmuyinzaw’ebintubyonna
64Erabwekityokummeren’ebintuebitalibirongoofu, ebyewalula,n’ensoloez’omunsiko,enteekateekayonna egendererabutuukirivun’enkolaganaey’obutuukirivu wakatiw’omuntun’omuntu.’
65Yalabikagyendingayeewozaakobulungikunsonga zonna;kubangaeramukwogerakunnyanan’endiga ennumen’embuziebiweebwayo,yagambantikyali kyetaagisaokubiggyamunten’ebisibo,n’okusaddaaka ebisoloebifugibwaerangatewalikiweebwayokintukya nsiko,abawaayossaddaakabasoboleokutegeeraamakulu ag’akaboneroag’omuwaamateekaerabalemekufugibwa kwemanyiizaokw’amalala
66(B)Kubangaoyoawaayossaddaaka,awaayo n’emmeemeyeyennyinimumbeerazaayozonna
67Ndowoozantiebintubinoebitongoleebikwataku kukubaganyaebirowoozokwaffebisaanaokunyumibwa, eraolw’obutukuvun’amakuluag’obutondeag’amateeka, nfunyeokubinnyonnyolaobulungi,Filocrates, olw’okwewaayokwokennyinieriokuyiga
ESSUULA7
Okutuukakw’ababakan’ekiwandiikoky’ekitabo eky’omuwendon’ebiraboEnteekateekaz'ekijjulo ky'obwakabakaAmanguddalaomugenying’atuddeku mmeezaasanyusaabagenyibeng’abuuzaebibuuzo n ’okuddamuAbamukubagezigeziboogerakusociology
1Eriyazaalibweyamalaokuwaayossaddaaka,n'alonda ababaka,n'okutegekerakabakaebirabobingi,n'atusindika mulugendolwaffengatetulinamirembennyo
2(B)BwetwatuukaeAlekizandiriya,kabaka n’ategeezebwamanguntitutuuse
3Bwetwayingiramulubiri,nzeneAndreastwayaniriza n’essanyunetumukwasaebbaluwaEriyazaaligye yawandiika
4Kabakaneyeeraliikirirannyookusisinkanaababaka, n’alagiraabakunguabalalabonnabagobeeraababaka bayitibwemumaasogeomulundigumu
5Katikinokyacamulaekyewuunyoeky’awamu,kubanga kyampisaeriaboabajjaokunoonyaokuwulirizanekabaka kunsongaenkuluokukkirizibwaokubeerawokweku lunakuolw’okutaano,ateababakaokuvamubakabakaoba ebibugaebikuluennyon’obuzibunebafunaokuyingizibwa muLukiikomunnakuamakumiasatu--nayeabasajjabano yababalangabasaaniddeokuweebwaekitiibwaekisingawo, okuvabwekirintiyaliassamukamawaabwemukitiibwa eky’amaanyibwekityo,erabwekityoamanguagoyagoba abookubeerawokwabwebeyaliatwalang’ekisukkiridde n’agendamumaason’okutambulaokutuusalwe baayingidden’asobolaokubaaniriza
6(B)Bwebaayingiran’ebiraboebyaweerezeddwanabo n’amalibaag’omuwendo,amateekakwegaawandiikiddwa muzaabumunnyiririz’Ekiyudaaya,kubangaolugoye lwalilutegekeddwamungeriey’ekitaloeran’okuyungibwa wakatiw’empapulakwalikukoleddwannyongatekulabika, kabakaamanguddalabweyabalaban’atandika okubabuuzaebikwatakubitaboebyo.
7Awobwebaamalaokuggyaemizingomubibikka byabwenebabikkulaempapula,kabakan’ayimirira okumalaebbangaddenen’avunnamaemirundinga musanvu,n’agambanti:
8(B)‘Mmwemikwanogyange,mmwebaza,eraneebaza oyoeyabatuman’okusingawo,n’okusingabyonnaKatonda, binobyebigambobye’
9Awobonna,ababakan’abalalaabaaliwonabobwe baaleekaanaomulundigumueran’eddoboozilimunti: ‘KatondaawonyeKabaka!’yabuukaamazigaolw’essanyu 10Kubangaokugulumizibwakw’omwoyogwe n’okuwuliraekitiibwaekisukkiriddeekyamuwaliriza okukaabaolw’omukisagwe
11(B)N’abalagiraokuzzaemizingomubifobyabwe n’oluvannyumabweyamalaokulamusaabasajja,n’agamba nti:‘Kyalikituufu,mmweabasajjabaKatonda, okusookeraddalaokussaekitiibwamubitabobye nnabayitawanon’oluvannyumabwennamalaokukola ekyo,mbagololeomukonoogwaddyoogw’omukwano 12Olw’ensongaenoyennasookaokukolakino.
13(B)Ntaddewoetteekantiolunakulunolwewatuuse, lujjakukuumibwang’olunakuolukulueralujjakukuzibwa bulimwakamubulamubwangebwonna.
14ErakibaawontilwelunakulwennawangulaAntigonus muggyely’okumazzi.Noolwekyondisanyukaokugabula nammweleero
15(B)Bulikintukyonnaky’oyinzaokukozesa,’ n’agambanti,‘kijjakubategekeramungeriesaaniraera nangenangekiriwamunammwe’
16(B)Bwebaamalaokulagaessanyulyabwe,n’alagira ntiebifoebisingaobulungiokumpin’ekigobaweebwe,era n’okuteekateekaekijjulo
17(B)Nikanolin’ayitamukamaomuwanikaomukulu, Doloseeyo,eyaliomukunguow’enjawuloeyalondebwa okulabiriraAbayudaaya,n’amulagirabuliomu okuteekateekaokwetaagisa.
18(B)Kubangaenteekateekaenoyaliekoleddwakabaka eray’enteekateekagy’olabang’ekuumibwaleero 19Kubangaebibugabingiebirinaempisaez’enjawulomu nsongaz’okunywa,okulya,n’okugalamira,birina abakunguab’enjawuloabaalondebwaokulabirira ebyetaagobyabwe.
20(B)Erabulilwebajjaokukyalirabakabaka, enteekateekazikolebwangazigobereraempisazaabwe, walemekubaawobuzibubulemesakutaataaganya kusanyukamukukyalakwabwe
21Abaokwegenderezakwekumukwakolebwamu nsongay’ababakab’Abayudaaya.
22(B)AwoDorotheoeyaliomukuumieyalondebwa okulabiriraabagenyiAbayudaayayalimusajjawamuntu ow’omundannyo.
23Amaduukagonnaagaaliwansiw’obuyinzabwe, n’agateekebwawookusembezaabagenyiabo,n’agaggyayo kumbaga.
24Enteben’agisengekamunnyiriribbiring’ebiragirobya kabakabwebyali
25(B)Kubangayaliamulagiddeokutuuzaekitundu ky’abasajjakumukonogweogwaddyon’abalalaemabega we,alemekubaziyizakitiibwaekisingaobunene
26Bwebaamalaokutuulan’alagiraDorotheusokukola bulikimung’empisaezaalizikolebwamubagenyibe Abayudaayabwezaali
27(B)Awon’alekawoemirimugy’abalangirizi abatukuvunebakabonaabawaayossaddaakan’abalala abaalibamanyiddeokusaba,n’ayitaomukumuwendo gwaffe,Eriyazaali,eyaliomukulumubakabona Abayudaaya,okusabamukifoky’ekyo
28(B)N’asitukan’asabamungerieyeewuunyisa 'KatondaOmuyinzaw'ebintubyonnaakugaggawaze,ayi kabaka,n'ebirungibyonnaby'akozeeraakuwenemukyala won'abaanabonebannookubifunabulikiseerakasita owangaala!'
29Kubigambobinonewabaawoemiziraegy’amaanyiera egy’essanyuegyamalaokumalaekiseeraekiwanvu, oluvannyumanebakyukanebanyumirwaekijjuloekyali kitegekeddwa
30Enteekateekazonnaez’okuweerezakummeeza zaakolebwangaDorotheusbweyalagira
31Mubaweerezamwalimuempapulaz’obwakabaka n’abalalaabaalibakutteebifoeby’ekitiibwamuluggyalwa kabaka
33(B)Oluvannyumalw’okufumiitirizaakaseerakatono n’addamunti,‘Oyinzaokuginywezaobulungisinga okoppaekisakyaKatondaekitaggwaawo.Kubanga bw’osaasiraeran’otuusaebibonerezoebitonotonokuabo ababigwaniddeng’eddungulyabwebweliri,ojja kubakyusaokuvamububin’obatuusamukwenenya.’
34(B)Kabakan’atenderezaeky’okuddamu n’oluvannyuman’abuuzaomusajjaeyaddakonti,ayinza atyaokukolabulikimukulw’obulungimubikolwabye byonna?
35(B)N’addamunti,‘Omuntubw’anaabanga n’enkolaganaey’obwenkanyaeribonna,bulijjoajjakukola bulungibulikiseera,ng’ajjukirantibulikirowoozo Katondaakimanyi.Bw’otwalaokutyaKatonda ng’entandikwayo,tojjakusubwakiruubirirwa’
36Kabakanayen’asiimaomusajjaonobweyaddamu n’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokuban’emikwano egy’endowoozaemunaye?
37(B)N’addamunti,‘Bwebanaakulabang’osoma ebirungiby’ebibiinaby’ofuga;ojjakukolabulungi okwetegerezaengeriKatondagy’awaemigasogyeeri olulyolw’omuntu,ng’abawaobulamun’emmerene-ebintuebiralabyonnamukiseeraekituufu.’
38Oluvannyumalw’okulagantiakkiriziganya n’eky’okuddamu,kabakan’abuuzaomugenyieyaddako, ayinzaatyamukuwaabawulirizan’okusalaemisango okutenderezebwan’aboabaalemererwaokuwangula omusangogwabwe?
39(B)N’agambanti,‘Bwemubamulungimukwogera eribonnaerangatokolangabugwenyufuwadde obukambwemungerigy’oyisaamuabamenyib’amateeka ErakinoojjakukikolasingaotunuuliraenkolaKatonda gy’akolaOkusabakw’abasaanirabulijjokutuukirizibwa, ateaboabalemererwaokufunaeky’okuddamumussaala zaabwebategeezebwangabayitamubirootooba ebibaddewokuebyoebyalieby’obulabemukusaba kwabweerantiKatondatabakubaokusinziirakubibi byabweobaobunenebw’amaanyige,wabulaakola n’okugumiikirizagyebali’
40(B)Kabakan’atenderezaomusajjaoyon’essanyu olw’okuddamukwen’abuuzaeyaddakomunsengekanti, ayinzaatyaobutawangulwamunsongaz’amagye?
41(B)N’addamunti,‘Singateyeesigabibinjabyeoba eggyelyeery’olutalo,nayen’akoowoolaKatondabuli kiseeraokuleetaemirimugyemunsongaennungi,songa yekennyini.yakolaemirimugyegyonnamumwoyo gw’obwenkanya’
42(B)Ng’ayanirizzaeky’okuddamukino,n’abuuza omulalaengerigy’ayinzaokufuukaekintueky’entiisaeri abalabebe.
43N’addamunti,‘Singabweyaling’akuumaemmundu n’amaanyiamangiennyon’ajjukirantiebintuebyotebirina maanyiokutuukakukivaamueky’olubeereraera ekimalirivuKubanganeKatondaassaokutyamu birowoozoby’abantung’awaebiseera eby’okuwummuzibwaerang’alagabunenebw’amaanyige’ 44(B)Omusajjaonokabakan’atenderezan’oluvannyuma n’agambaomulalanti,‘Kikiekisingaobukulumubulamu?’
32Kabakabweyakozesaomukisaogwaweebwa olw’okuyimirirakukijjulo,n’abuuzaomubakaeyatuula muntebeey’ekitiibwa(kubangazaalizitegekeddwa okusinziirakubukulu),yandisoboddeatyaokukuuma obwakabakabwengatebukosebwaokutuusakunkomerero?
45N’addamunti,‘OkumanyantiKatondayeMukama w’Obutondebwonna,erantimubituukiddwaakoebisinga
obulungisiffeabatuukakubuwanguziwabulaKatondamu maanyigeatuukiriraebintubyonnan’atutuusaku kiruubirirwa’
46Kabakan’agambantiomusajjaoyoyazzeemubulungi n’oluvannyuman’abuuzaeyaddakoengerigy’ayinza okukuumaebintubyebyonnangatebiriikokamogo n’oluvannyuman’abikwasaabamuddiramubigeremu mbeeray’emu?
47N’addamunti,‘BwemusabaKatondabulikiseera, mulyokemuluŋŋamizibwan’ebigendererwaeby’amaanyi mumirimugyammwegyonna,erangamulabulabazzukulu bammweobutazirikaolw’ettutumuobaobugagga,kubanga Katonday’awaebirabobinobyonnaeraabantu tebawangulabukulubokka’
48Kabakan’alagantiakkiriziganyan’eky’okuddamuera n’abuuzaomugenyieyaddako,ayinzaatyaokugumiikiriza n’okwenkanankanabulikimuekyamutuukako?
49N’agambanti,‘Bwemuban’okutegeeraokunywevuku ndowoozantiabantubonnaKatondayabalondaokugabana obubiobusingaobuneneawamun’obulungiobusinga obunene,kubangatekisobokamuntukusonyiyibwamu bino.NayeKatondagwetusaaniddeokusababulijjo, atuzzaamuobuvumuokugumiraembeera’
50(B)Olw’okusanyukaolw’omusajjaoyookuddamu, kabakan’agambantibyonnabyebazzeemubyalibirungi. Yagattakonti:‘Njakubuuzamunneekibuuzo,olwonja kuyimiriramukiseerakino:tusoboleokukyusaamaaso gaffekukunyumirwaekijjulonetumalaebiseera ebisanyusa’
51(B)Awon’abuuzaomusajjanti,‘Kikiekituufu eky’obuvumu?’
52(B)N’addamunti,‘Singaenteekateekaentuufu ekolebwamukiseeraeky’akabing’ekigendererwabwe kyasooka.KubangabyonnaKatondaabituukirizamu bulungibwo,aikabaka,kubangaekigendererwakyo kirungi’
53Bonnabwebaamalaokulagamukukubamungalonti bakkiriziganyan’eky’okuddamu,kabakan’agamba abafirosoofo(kubangasibatonokuboabaaliwo), ‘Endowoozayangentiabasajjabanobasukkulumamu mpisaennungierabalinaokumanyaokutalikwabulijjo, kubangakukaseerakanobawaddeeby’okuddamuebituufu kubibuuzobinobyembabuuzizza,erabonnanebafuula Katondaentandikway’ebigambobyabwe
54EraMenedemu,omufirosoofow’eEretria,yagambanti, ‘Kituufu,ayiKabaka--kubangaokuvabwekirinti obutondebwonnabuddukanyizibwaokulabiriraeraokuva bwetutegeeraobulungintiomuntuyekitondekyaKatonda, kivaamuntiamaanyigonnan’obulungibw’okwogerabiva eriKatonda’
55Kabakabweyamalaokunyeenyaomutweng’akkiriza endowoozaeno,okwogeranekukomaeranebanyumirwa. Akawungeezibwekaatuuka,ekijjulonekiggwa
ESSUULA8
Ebibuuzon'eby'okuddamuebiralaWeetegerezeOlunyiriri 20ngalujulizaokubuukamubbangaolwawandiikibwamu mwakagwa150BC
1Enkeeranebaddamuokutuulakummeezanebagenda mumaason’ekijjulong’enteekateekazezimubwezaali
2Kabakabweyalowoozantiomukisaogusaaniragwali gutuuseokubuuzaabagenyibe,n’agendamumaaso n’okubuuzaebibuuzoebiralaeriabasajjaabaatudde okuddiriraokusobolaokutuukakuaboabaalibazzeemu okuddamukulunakuolwasooka.
3N’atandikaokuggulawoemboozin’omusajjaow’ekkumi n’omu,kubangabaalikkumiabaalibabuuziddwaebibuuzo kumulundiogw’olubereberye.
4Bwebaasirika,n’abuuzantiayinzaatyaokweyongera okubaomugagga?
5Oluvannyumalw'okufumiitirizamubufunze,omusajja eyaliabuuziddwaekibuuzoyaddamunti--'Bw'abanga teyakolakintukyonnaekitasaanakifokye,teyakolangako mungeriyabugwenyufu,teyasaasaanyassentennyingiku bintuebitaliimunsaeraebitaliimu,nayeolw'ebikolwa eby'ekisayafuulaabantubebonnaokubeeran'empisa ennungieriyekennyini'KubangaKatondayemuwandiisi w’ebintubyonnaebirungieraomuntuy’alinaokugondera’ 6Kabakan’amutenderezan’oluvannyuman’abuuza omulalaengerigy’ayinzaokukuumaamazima?
7(B)Mukuddamuekibuuzon’agambanti,‘Bw’ategeera ntiobulimbabuleetaobuswavubungieriabantubonna, n’okusingiraddalaeribakabakaKubangaokuvabwe balinaobuyinzaokukolakyonnakyebaagala,lwaki baddukiramubulimba?Ng’oggyeekokinoolina okukijjukirabulijjoAyiKabakantiKatondaayagala amazima
8(B)Kabakan’afunaeky’okuddamun’essanyulingi, n’atunuuliraomulalan’agambanti,‘Magezigayigirizaki?’
9(B)Omulalan’addamunti,‘Ngabwemwagalawaleme kubaawokibikyonnakikutuukako,wabulaokubeera omugabiw’ebintubyonnaebirungi,bwemutyo musaanangaokukolerakumusingigwegumueriabantubo n’aboabakusobya,eran’okubuuliriran’obukkakkamu abakulun’abalungiKubangaKatondaasikaabantubonna gy’aliolw’obulungibwe’
10(B)Kabakan’amutenderezan’abuuzaeyaddako ng’ayinzaatyaokubamukwanogw’abantu?
11N’addamunti,‘Bw’olabang’olulyolw’omuntu lweyongeraeraneluzaalibwan’okubonaabonaokungi n’okubonaabonaokungi:n’olwekyotemubabonereza waddeokubonyaabonyezebwamungeriennyangu, kubangamumanying’obulamubw’abantubukolebwa obulumin’ebibonerezoKubangasingamutegeddebyonna wandijjulaokusaasira,eraneKatondakisaasira!
12Kabakayafunaeky’okuddamun’okusiimibwaera n’abuuzaekiddakonti,‘Ebisaanyizokiebisingaobukulu okusobolaokufuga?’
13(B)N’addamunti,‘Omuntuokwekuuma,ngatafuna nguzi,n’okubeeran’obutebenkevumukiseeraekisinga obuneneeky’obulamubwe,n’okussaekitiibwamu butuukirivuokusingabyonna,n’okufuulaemikwano gy’abantuab’ekikakinoKubangaKatondanayeayagala nnyoobwenkanya!
13(B)Bweyamalaokulagantiasiimibwa,kabaka n’agambaomulalanti,‘Kabonerokiakatuufuakalaganti tutyaKatonda?’
14N’addamunti,‘OkutegeerantiKatondaakolabuli kiseeramuButondebwonnaeraamanyibyonna,eratewali muntuyennaakolamungerietaliyabwenkanyan’akola ebibiayinzakusimattukamumaasogeNgaKatonda
bw’aliomugabiw’ensiyonna,naawe,bw’otyo,olina okumukoppan’otalinamusango!
15(B)Kabakan’alagantiakkiriziganyizzan’agamba omulalanti,‘Obufuzibw’obwakabakakyeki?’
16(B)N’addamunti,‘Omuntuokwefugaobulungi n’obutabuzibwabugaggaobaettutumumukwegomba okutalikwakigeroobaokutasaana,enoy’engerientuufu ey’okusalawobw’olowoozaobulungi.Kubangabyonna by’olinaokwetaagaddalabibyo,eraKatondatalina bwetaavueramulungiwithalEbirowoozobyobibeere ng’eby’okufuukaomuntu,sotemwagalabintubingi wabulaebyetaagisabyokkaokufuga!
17(B)Kabakan’amutenderezan’abuuzaomusajja omulalanti,okuteesakwekuyinzakubaawokutya?
18(B)N’addamunti,‘Singabulikiseerayateekanga obwenkanyamumaasogemubulikimun’alowoozanti obutalibwenkanyabwenkanan’okuggyibwakoobulamu KubangaKatondabulijjoasuubizaemikisaegy’okuntikko eriabatuukirivu!’.
19(B)Kabakabweyamalaokumutendereza,n’abuuza eyaddakonti,ayinzaatyaobutabanabirowoozo bimutabulamutulo?
20N’addamunti,‘Ombuuzizzaaekibuuzoekizibuennyo okuddamu,kubangatetusobolakuleetaffekkabaffe abatuufumumuzannyomussaawaez’otulo,wabula tukwatibwannyomubinoolw’okulowoozaokutasobola kufugibwansongaKubangaemyoyogyaffegirina endowoozantiddalagilabaebintuebiyingiramukutegeera kwaffengatwebakaNayetukolaensobisingatulowooza ntiddalatusaabalakunnyanjamumaatoobangatubuuka mubbangaobangatugendamubitunduebiralaobaekintu ekiralakyonnaeky’ekikaekyoEranayemubutuufu tuteeberezaebintung’ebyongabigendamumaaso 21Okutuukawekisobokaokusalawo,ntuusekukigambo kinowammangaOlinamungeriyonnaesoboka,Ayi Kabaka,okufugaebigambobyon’ebikolwabyon’etteeka ly’okutyaKatondaosoboleokuban’okutegeerantiokuuma empisaennungierantitosalawokwesanyusakumuwendo gw’ensongaeratokolangakongaokozesabubiobuyinza bwowaddengatolinabutuukirivu.
22(B)Kubangaebirowoozobisingakwemaliramutulo n’ebintubyebimu,byebyenyigiramungabizuukuseEra oyoalinaebirowoozobyebyonnan’ebikolwabyebyonna ebiteekeddwakunkomereroez’ekitiibwa,yeenywezamu butuukirivubw’abaazuukuseerangayeebaseN’olwekyo olinaokubaomunywevumukukangavvulabulikiseera.
23Kabakan’atenderezaomusajjan’agambaomulalanti, ‘Okuvabwekirintiggweow’ekkumiagendaokuddamu, bw’onoomalaokwogera,tujjakwemalirakukijjulo’Era awon’ateekaekibuuzonti,nnyinzantyaokwewala okukolaekintukyonnaekitasaana?
24N’addamunti,‘Tunuulirebulijjoettutumulyon’ekifo kyoeky’okuntikko,olyokeokwogeran’okulowooza ebintubyokkaebikwatagananabyo,ng’omanyintiabantu bobonnabakulowoozaakoerangaboogerakuggwe Kubangatolinakulabikang’olimubiokusinga bannakatemba,abasomaobulungiomulimu,gwe kyetaagisaokuzannya,nebabumbaebikolwabyabwe byonnaokusinziirakugwoTokolakitundu,wabuladdala olikabaka,okuvaKatondabweyakuwaddeobuyinza obw’obwakabakaokusinziirakumpisazo’
25(B)Kabakabweyamalaokukubamungalomu ddobooziery’omwangukaeraokumalaebbangaeddenemu ngeriey’ekisa,abagenyinebakubirizibwaokunoonya ekiwummulo.N’olwekyoemboozibweyaggwaawo,ne beewaayomukkuboeriddakokumbaga.
26Enkeera,enteekateekay’emun’etunuulirwa,erakabaka bweyafunaakakisaokubuuzaabasajjaabo,n’abuuzaoyo eyasookakuaboabaalibasigaddewookubuuzibwa ebibuuzoebiddakonti,Gavumentikiesingaobukulu?
27(B)N’addamunti,‘Omuntuyeefugan’obutakwatibwa birowoozoKubangaabantubonnabalinaendowoozaemu ey’obutondeKiyinzikaokubantiabasajjaabasingaobungi balinaokwagalaokulyan’okunywan’okusanyuka,ate bakabakabafukamiddeokufunaettakan’ettutumueddene Nayekirungimubyonnamubeerewoobutebenkevu 28Katondaby’awa,mulinaokutwalan’okukuuma,naye temwegombangabintuebitasobolakusobola’
29Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza eyaddakonti,ayinzaatyaobutakwatibwabuggya?
30(B)Awooluvannyumalw’okuyimiriraakaseera katonon’addamunti,‘Bwemusookeraddalaokulowooza ntiKatonday’awabakabakabonnaekitiibwan’obugagga bungierangatewalimuntuyennaabeerakabaka olw’amaanyigeAbantubonnabaagalaokugabana ekitiibwakinonayetebasobola,okuvabwekirintikirabo kyaKatonda!
31(B)Kabakan’atenderezaomusajjaoyomubigambo ebiwanvu,oluvannyuman’abuuzaomulalanti,ayinzaatya okunyoomaabalabebe?
32N’addamunti,‘Bw’olagaekisaeriabantubonna n’owangulaomukwanogwabwe,teweetaagakutyamuntu yennaOkubeeraomuganzieriabantubonnakyekirabo ekisingaobulungimubirungiokufunaokuvaeriKatonda! 33Kabakabweyamalaokutenderezaeky’okuddamukino, n’alagiraomusajjaeyaddakookuddamuekibuuzonti, ayinzaatyaokukuumaettutumulyeeddene?
34N’addamunti,‘Bw’obaomugabieraow’omutima omunenemukuwaabalalaekisan’ebikolwaeby’ekisa, tojjakufiirwattutumulyo,nayebw’obaoyagalaekisa ekyogerwakookusigalangakyammwe,olinaokukoowoola Katondabulijjo’
35(B)Kabakan’alagantiasiimye,n’abuuzaeyaddakonti Omuntuasaaniddeokulagaobugabieriani?
36N’addamunti,‘Abantubonnabakkirizantitusaanidde okulagaobugabieriaboabalinaendowoozaennungigye tuli,nayendowoozantitusaaniddeokulagaomwoyogwe gumuogw’obugabieriaboabatuwakanya,mungerieno tusoboleokubawanguliramuddyon’ebyoebitugasa.Naye tulinaokusabaKatondakinokituukirire,kubangay’afuga ebirowoozoby’abantubonna’
37Bweyamalaokulagantiakkiriziganyan’eky’okuddamu, kabakan’asabaow’omukaagaaddemuekibuuzo,anigwe tusaaniddeokulaga?
38(B)N’addamunti,‘Eribazaddebaffebulikiseera, kubangaKatondaatuwaddeekiragiroekisingaobukuluku bikwatakukitiibwaekiweebwaabazaddeMukifo ekiddakoAbalaendowoozayamukwanoerimukwano kubangaayogeraku"mukwanoaling'omwoyogwo yennyini"Okolabulungimukugezaakookuleetaabasajja bonnamumukwanonaawe.’
39(B)Kabakan’ayogeranayemungeriey’ekisa n’oluvannyuman’abuuzaeyaddakonti,“Kikiekifaanana obulungimumuwendo?
40N’agambanti,‘OkutyaKatonda,kubangakye kifaananyiekisingaobulungieky’obulungi,eraamaanyi gaakyogalimukwagala,ekirabokyaKatondaKino wakifunaddaeran’emikisagyonnaegy’obulamu’ 41Kabakamungeriesingaokubaey’ekisan’akubamu ngaloeky’okuddamun’abuuzaomulalanti,singa alemererwa,ayinzaatyaokuddamuokufunaerinnyalye muddaalalyelimu?
42N’agambanti,‘Tekisobokammweokulemererwa, kubangamusigamubantubonnaensigoez’okwebaza ezivaamuamakungulaag’omutimaomulungi,erakinokya maanyiokusingaeby’okulwanyisaebisingaamaanyiera kikakasizaobukuumiobusingaobunene.Nayeomuntu yennabw’alemererwa,taddamukukolabintuebyo ebyamuleeteraokulemererwa,wabulaalinaokukola emikwanon’okukolamubwenkanya.Kubangakirabokya Katondaokusobolaokukolaebikolwaebirungisosi kikontanan’ekyo’
43Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza omulalanti,ayinzaatyaobutabanannaku?
44N’addamunti,‘Singateyalumyamuntuyenna,naye n’akolaebirungieribulimuntun’agobereraekkubo ery’obutuukirivu,kubangaebibalabyabwobireeta eddembeokuvamunnakuNayetulinaokusabaKatonda ebibibyetutasuubirang’okufaobaendwaddeobaobulumi obaekintukyonnaeky’ekikakinobiremekututuukakone bitulumyaNayeolw’okubaweewaddeyookutyaKatonda, tewalibubing’obwobujjakukutuukako.’
45(B)Kabakan’amutenderezannyo,n’abuuza ow’ekkuminti,“Ekitiibwakieky’okuntikko?
46N’agambanti,‘OkuweesaKatondaekitiibwa,erakino tekikolebwanabirabonassaddaakawabulan’emmeeme ennongoofun’okukkirizaokutukuvu,kubangaebintu byonnaKatonday’akolaeranebifugibwang’ayagala bw’ayagalaEkigendererwakinoolimubuyinzabuli kiseerang’abasajjabonnabwebasobolaokuvamu bituukiddwaakomubiseeraeby’emabeganemukiseera kino’
47(B)Kabakan’abalamusamuddoboozi ery’omwangukabonnan’ayogeranabomungeriey’ekisa, erabonnaabaaliwonebalagaokusiimakwabwe,naddala abafirosoofoKubangabaalibasingawala[kwekugamba abafirosoofo]mumpisanemukuyomba,okuvabulijjo Katondabwebaafuulaentandikwayaabwe 48Oluvannyumalw’ebyokabakaokulagaenneewuliraye ennungin’anywaobulamubw’abagenyibe
ESSUULA9
Olunyiriri8lulagaomugasogw’okumanyaOlunyiriri28, omukwanogw’abazaddeWeetegerezenaddalaekibuuzo ekirimuLunyiriri26n’eky’okuddamuAteeraweetegereze ekibuuzoekirimuLunyiriri47n’eky’okuddamuGano magezigamagezieriabasajjaabasuubuzi 1Enkeeraenteekateekazezimunezikolebwakukijjulo, erakabaka,amanguddalang’omukisagutuuse,n’atandika okubuuzaabasajjaabaalibatuulaokumpin’aboabaali bamazeokuddamu,n’agambaeyasookanti‘Amagezi gasobolaokusomesebwa?’
2N’agambanti,‘Omwoyogukolebwannyonekibanti gusobolaolw’amaanyiag’obwakatondaokufunaebirungi byonnan’okugaanaekikontanan’ekyo’
3Kabakan’alagantiasiimaeran’abuuzaomusajja eyaddakonti,Kikiekisingaokuganyulaobulamu?
4N’agambanti,‘Okwefuga,eratekisobokakufunakino okuggyakongaKatondaakitondeddewoendowooza’ 5(B)Kabakan’ayogeran’omusajjamungeriey’ekisa n’agambaomulalanti,‘Omuntuayinzaatyaokusasula ebbanjaery’okwebazaeribazaddebe?’
6N’agambanti,‘N’atabaleeterabulumi,erakino tekisobokaokuggyakongaKatondaassaebirowoozomu kugobereraebigendererwaebisingaobulungi.’
7Kabakan’alagantiakkiriziganyaeran’abuuzaeyaddako, ayinzaatyaokufuukaomuwulirizaayagalaennyo?
8N’agambanti,‘Bw’ojjukirantiokumanyakwonnakwa mugaso,kubangakukusobozesaolw’obuyambibwa Katondamukiseeraeky’amanguokulondaebimukubintu by’oyizen’obissamunkolamukizibuekikutuukako.Era bwekityookufubakw’abantukutuukiriraolw’obuyambi bwaKatonda’
9(B)Kabakan’amutenderezan’amubuuzaeyaddakoYali ayinzaatyaokwewalaokukolaekintukyonnaekimenya amateeka?
10N’agambanti,‘BwemutegeerangaKatondayeyateeka ebirowoozomumitimagy’abawaamateekaobulamu bw’abantubusoboleokukuumibwa,mujjakubigoberera’ 11(B)Kabakan’akkirizaomusajjaoyon’addamu n’agambaomulalanti,‘Ekigasakieky’okubeera ab’oluganda?’
12N’addamunti,‘Bwetunaalowoozantiffekennyini tubonyaabonyezebwaemikisaemibiegigwakub’eŋŋanda zaffeeran’okubonaabonakwabwebwekufuukaokwaffe-olwoamaanyig’obuzaalegeeyolekaomulundigumu, kubangaenneewulirang’eyobweyalagibwawe tunaawangulaekitiibwan’ekitiibwamumaasogaabwe Kubangaobuyambi,bwebukwataganan’ekisa,kubwabwo bubamukwanoogutasaanuukaddalaErakulunaku lw’okukulaakulanakwabwetetulinakwegombabintu byabwe,wabulatulinaokusabaKatondaabaweebirungi ebyabulingeri’
13Kabakabweyamutenderezang’abalala,n’abuuza omulalantiyaliasobolaatyaokusumululwaokuvamu kutya?
14N’agambanti,‘Ebirowoozobwebitegeerangatebikoze kibikyonna,eraKatondabw’abilung’amyamukuteesa kwonnaokw’ekitiibwa’
15Kabakan’alagantiasiimaeran’abuuzaomulalanti, ayinzaatyaokukuumaomusangoomutuufubulijjo?
16N’addamunti,‘Singabulikiseeraateekamumaasoge emikisaemibiegituukakubantu,n’ategeerantiKatonda y’aggyawoobugaggakubamu,n’aleetaabalalamu kitiibwan’ekitiibwaekinene’
17(B)Kabakan’ayanirizaomusajjaoyon’ekisaera n’abuuzaeyaddakookuddamuekibuuzo,yaliasobolaatya okwewalaobulamuobw’obutebenkevun’okusanyuka?
18N’addamunti,‘Singayajjukirangabulikiseerangaye yaliomufuziw’obwakabakaobuneneerangayemukama w’abantuabangiennyo,erantiebirowoozobye tebisaaniddekwemalirakubintubirala,naye,bulijjo yandibaddealowoozakungerigy’ayinzaokutumbulamu
obulungibwabweEraalinaokusabaKatondawaleme kubaawomulimugwonnagusuulibwamuguluka.’
19Bweyamalaokumutendereza,kabakan’abuuza ow’ekkuminti,yaliasobolaatyaokutegeeraaboabaali bamulyaenkwe?
20Eran’addamuekibuuzonti,‘Bw’abayeetegerezaoba okukwatakw’aboabamukwatakokwabutondeeraobanga bakuumaetteekaettuufuery’okukulembezamukusembeza n’okukuŋŋaana,nemunkolaganayaabweey’awamu,nga tebasukkansalozakusaaniramukuyozaayozaobamu nsongaendalaez’empisaNayeKatondaajjakusengula ebirowoozobyo,AyiKabaka,eribyonnaeby’ekitiibwa’ 21Kabakabweyamalaokulagaokusiimakwe okw’amaanyin’okubatenderezabonnakinnoomu(wakati mukusiimakw’abobonnaabaaliwo),nebaddaku kunyumirwaembaga.
22Awoenkeera,omukisabwegwaweebwa,kabaka n’abuuzaomusajjaeyaddakonti,Engerikiesingaobukulu ey’okulagajjalira?
23(B)N’addamunti,‘Omusajjabw’atafaayokubaanabe n’amaliraamaanyigonnamukusomesaKubangabulijjo tusabaKatondasikulwaffennyowabulakulwabaana baffebulimukisagubeeregwabweOkwagalakwaffe abaanabaffeokuban’okwefugakutuukirizibwaamaanyi gaKatonda.’
24Kabakan’agambantiayogeddebulungin’oluvannyuma n’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokubang’ayagala eggwanga?
25(B)N’addamunti,‘Bw’okuumamubirowoozobyo, ng’olowoozantikirungiokubeeran’okufiiramunsiye Okubeeraebweruw’eggwangakireetaokunyoomaabaavu n’okuswalakubagaggangabalingaabagobeddwa olw’omusangoBw'onoowabonnaemigaso,ngabwe mukolabulikiseera,Katondaajjakukuwaekisaeribonna eraojjakubalibwang'omwagalwaw'eggwanga"
26(B)Oluvannyumalw’okuwulirizaomusajjaono, kabakan’abuuzaomulalamunsengekanti,ayinzaatya okubeeran’emirembenemukaziwe?
27N’addamunti,‘Olw’okukimanyantiabakazimu butondebamaanyierabamaanyimukugoberera okwegombakwabwe,erabayinzaokukyukamundowooza ez’amanguokuyitamundowoozaez’obulimba,era obutondebwabwemubukulubunafu.Kyetaagisa okukolagananabomungeriey’amagezisosikuleetawo butakkaanyaOlw’okutambuzaobulungiobulamu omuvuziw’emmotokaalinaokumanyaekiruubirirwa ky’alinaokulung’amyaekkubolyeAbantubebasobola okuvugaekkuboery’obulamueryannamaddalaekiseera kyonnangabayitaobuyambibwaKatonda’
28(B)Kabakan’alagantiakkiriziganyaeran’abuuza ekiddakonti,ayinzaatyaobutabaakonsobi?
29N’addamunti,‘Bulijjobw’okolan’okuteesa n’otokkirizakuvuma,nayen’okakasaggwekennyiniebyo ebikugambibwa,n’osalawon’okusalawokwon’otuukiriza bulikimung’osinziirakukusalawokwo,ojjakuba temulinansobi,ggweKabakaNayeokumanyan’okukola ebintubinomulimugwamaanyigaBwakatonda.’
30Olw’okusanyukaolw’ebigamboebyo,kabakan’abuuza omulalanti,ayinzaatyaobutasunguwala?
31(B)N’addamuekibuuzonti,‘Singaategeddentialina obuyinzakubonnawaddeokubatuusaakookufa,n’awaayo obusungu,erangatekyandibaddekyamugasoerakya
kusaasirasingaye,olw’okubayalimukamawaffe, aggyakobangiobulamu.
32(B)Kikiekyalikyetaagisaobusungu,abantubonna bwebaalibagonderaerangatewalin’omuamukyawa? KyetaagisaokukimanyantiKatondaafugaensiyonnamu mwoyogw’ekisaeraawatalibusungun’akatono,eraggwe,’ bweyagamba,‘AyiKabaka,mubwetaavuolinaokukoppa ekyokulabirakokye.’
33(B)Kabakan’agambantiyaliazzeemubulungi, oluvannyuman’abuuzaomusajjaeyaddakonti,“Mageziki amalungi?”
34‘Okukolaobulungiekiseerakyonnaeran’okufumiitiriza okutuufu,’bweyannyonnyola,‘ngatugeraageranyaebyo eby’omugasoerienkolayaffen’ebikosaebiyinzaokuva mukwettaniraendowoozaey’enjawulo,okusobola okupimabulinsongatusoboleokubuulirirwaobulungi n’ekigendererwakyaffeokutuukiriraEraekisingabyonna, olw’amaanyigaKatondabulinteekateekayoejja kutuukirizibwakubangaokolaokutyaKatonda.’
35(B)Kabakan’agambantiomusajjaonoazzeemu bulungi,n’abuuzaomulalanti,“Obufirosoofokyeki?”
36Eran’annyonnyolanti,‘Okuteesaobulunginga twesigamakukibuuzokyonnaekivaayon’obutatwalibwa biwujjo,wabulaokufumiitirizakubuvuneobuvamu kwegomba,n’okukolaobulunging’embeerabweyeetaaga, ngatwegezaamuokw’ekigeroNayetulinaokusaba Katondaassemubirowoozobyaffeokufaayokubintu bino.’
37Kabakan’alagantiakkirizzaeran’abuuzaomulalanti, ayinzaatyaokusiimibwang’agendaebweruw’eggwanga?
38(B)N’addamunti,‘Olw’okubeeraomwenkanyaeri abantubonna,n’okulabikang’aliwawansiokusingaabo beyaliatambulaKubangamusingiogumanyiddwanti Katondamubutondebweyennyiniakirizaabeetoowaze. Eraolulyolw’omuntulwagalannyoaboabeetegefu okubagondera’
39Kabakabweyamalaokulagantiasiimyeokuddamu kuno,kabakan’abuuzaomulalanti,ayinzaatyaokuzimba mungeriebizimbebyenebigumiraoluvannyumalwe?
40N’addamuekibuuzonti,‘Singaebitondebyebyaliku kigeroekineneeraeky’ekitiibwa,abalabinebabisonyiwa olw’obulungibwabyo,erasingateyagobamuntuyennaku aboabaakolangaemirimuegy’engerieyoeranga tawalirizabalalakuweerezabyetaagobyeawatali kusasulwa
41Olw’okwetegerezaengeriKatondagy’awaolulyo lw’omuntuebyetaago,n’abawaobulamun’obusobozi bw’ebirowoozon’.ebiraboebiralabyonna,yekennyini alinaokugobereraekyokulabirakokyeng’awaabantu empeeraolw’okuteganakwabweokw’amaanyiKubanga ebikolwaebikolebwamubutuukirivubyebibeerawo emirembegyonna!
42(B)Kabakan’agambantiomusajjaononayeyali azzeemubulungi,n’abuuzaow’ekkuminti,“Magezikye kibalaki?”
43(B)N’addamunti,‘Omuntualyokeategeerentitakoze kibikyonnaeraabeeremumazima.Okuvabwekirintimu bino,AyiKabakaow’amaanyi,essanyuerisingaobunene n’obugumubw’omwoyon’okukkirizaokw’amaanyimu Katondabikufunirasingaofugaobwakabakabwomu kutyaKatonda’
44Awobwebaawuliraeky’okuddamubonnane baleekaanangabatenderezannyo,oluvannyumakabaka mussanyulyeerijjuvun’atandikaokunywaobulamu bwabwe.
45Enkeeraekijjulonekigobereraekkubolyelimungabwe lyalimumirundiegy’edda,eraomukisabwegwatuuka, kabakan’abuuzaabagenyiabaalibasigaddewo,n’agamba oyoeyasookanti,‘Omuntuayinzaatyaokwewalaamalala?’
46(B)N’addamunti,‘Bw’anaakuumaobwenkanyaera n’ajjukirabulikiseerantimusajjaafugaabantuEra Katondaafuulaab’amalalamubwereere,n’agulumiza abawombeefun’abawombeefu!
47(B)Kabakan’ayogeranayemungeriey’ekisa n’abuuzaeyaddakonti,“Aniomuntugw’alinaokulonda okubaabawabuzibe?
48(B)N’addamunti,‘Aboabagezesebwamubintubingi nebakuumaekisaekitatabuddwamugy’alieranebanywa kumpisazeEraKatondayeeyolekaeriaboabasaanira enkomererozinozituukibweko.’
49(B)Kabakan’amutendereza,n’abuuzaomulalanti, “Eby’obugaggakiebisingaokwetaagisakabaka?
50‘Omukwanon’okwagalakw’abantube,’n’addamu, ‘kubangamukinoomusingogw’omutimaomulungi gufuulibwaogutasasikaEraKatonday’akakasantikino kituukiriraokusinziirakuky’oyagala.’
51(B)Kabakan’amutendereza,n’abuuzaomulalanti, “Okwogerakyeki?Eran’addamunti,‘Okumatiza gw’ovuganyanayeng’omulagaensobizemuggye ery’okuyombaentegekeobulungi
52(B)Kubangabw’otyobw’otyobw’onoowanguliraoyo awulira,simukumuwakanya,wabulang’omutendereza n’ekigendererwaeky’okumusendasendaEraamaanyiga Katondamwemutuukiriraokusikiriza’
53Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuza omulala,ayinzaatyaokubeeramumukwanon’amawanga amangiag’enjawuloagaakolaomuwendogw’abantumu bwakabakabwe?
54(B)N’addamunti,‘Bwemukolaekitunduekituufueri buliomu,n’otwalaobutuukirivung’omukulembeze wammwe,ngabwemukolakating’oyambibwako okutegeeraKatondakw’abawa’
55Kabakayasanyukannyoolw’okuddamuokwo, n’abuuzaomulalanti,‘Mumbeerakiomuntugy’alina okubonyaabonyezebwa?’
56‘Mumikisaemibiegituukakumikwanogyaffe,’bwe yaddamu,‘bwetulabangaziwanvuwaeratezitereezebwa. Ensongatetukkirizakunakuwalaolw’aboabafune basumululwaokuvamubibi,nayeabantubonna banakuwalirakubangabalowoozakubobennyini n’ebirungibyabwebyokkaMumaanyigaKatondagokka mwetusobolaokuwonaebibibyonna!
57(B)Kabakan’agambantiazzeemuokutuukirawo, n’abuuzaomulalanti,erinnyalibulalitya?
58N’addamunti,‘Amalalan’okwesigaokutaliikokkomo bwebifuga,okuswazibwan’okufiirwaerinnyabivaamu KubangaKatondayeMukamaw’erinnyalyonnaera aligabaw’ayagala.’
59(B)Kabakan’awaayookukakasakweokw’okuddamu, n’abuuzaomusajjaeyaddakonti,“Abantubasaanidde okwekwasaani?”
60‘Eriabo,’n’addamu,‘abakuweerezaolw’okwagala okulungisosilwakutyaobakwefaakobokka,nga
balowoozakubirungibyabwebyokkaKubangaakamu kabonerokakwagala,akalalakaboneroakalagaobubi n’okuweerezaebiseera
61(B)Kubangaomuntuatunulabulikiseera olw’amagobage,abamuwemumumutima.Nayeggwe ofunaokwagalakw’abobonnaabakufuga olw’okuyambibwakookubuuliriraokulungiKatonda kw’abawa.’
62(B)Kabakan’agambantiyaddamun’amagezi, n’abuuzaomulalanti,“Kikiekikuumaobwakabaka obutebenkevu?”
63N’addamuekibuuzonti,‘Weegenderezeera olowoozeekoeddawalemekubaawokibikyonnaekiyinza okukolebwaaboabateekebwamukifoeky’obuyinzaku bantu,erakinobulijjomukikolaolw’obuyambibwa Katondaakukubirizan’okusalawookw’amaanyi.’
64Kabakan’ayogeraebigamboebimuzzaamuamaanyi, n’abuuzaomulalanti,Kikiekikuumaokwebaza n’ekitiibwa?
65N’addamunti,‘Empisaennungi,kubangay’etonzi ebikolwaebirungi,eramubyoebibibizikirizibwa,ngabwe mwolekaobukuluobw’empisaeribonnaolw’ekirabo Katondaky’abawa’
66Kabakan’akkirizaeky’okuddamun’abuuzaow’ekkumi n’omu(okuvabwekirintibaalibabiriabasukkamu nsanvu),yaliasobolaatyamukiseeraky’olutalookukuuma emirembegy’omwoyo?
67N’addamunti,‘Bw’ojjukirantiteyakozekibikyonnaku muntuyennakubafugibwabe,erantibonnabajja kumulwaniriramukuddizaemiganyulogyebaalibafunye, ng’omanyintinebwebanaafiirwaobulamubwabwe,ojja kulabiriraaboabeesigamakuboKubangatolemererwa kuliyiriramuntuyenna--ng’ekisaKatonda ky’akuluŋŋamya.’
68Kabakayabakubiramungalomuddoboozi ery’omwangukabonnaeran’ayogeranabomungeri ey’ekisaennyon’oluvannyuman’anywaebbaatieddeneeri obulamubwabuliomu,n’awaayookunyumirwa, n’okugabiraabagenyibeomukwanoogusingaobugabiera ogw’essanyu.
ESSUULA10
Ebibuuzon’eby’okuddamubigendamumaasoOkulaga engeriabaserikaleb’amagyegyebalinaokulondebwamu Omuntukiagwaniddeokwewuunyan’ebizibuebirala eby’obulamuobwabulijjongabwekirileerongaemyaka 2000egiyiseEnnyiriri15-17zeeyolekannyoolw’okuteesa kukatembaEnnyiriri21-22zinnyonnyolaamagezi g ’okulondapulezidentiobaokubeeranekabaka 1Kulunakuolw’omusanvuenteekateekaenneneennyone zikolebwa,eran’abalalabanginebabaawookuvamu bibugaeby’enjawulo(mubomwalimuababakabangi) 2Omukisabwegwatuuka,kabakayabuuzaoyoeyasooka kuaboabaalitebannabakubuuzibwaebibuuzo,yali asobolaatyaokwewalaokulimbibwaendowoozaenkyamu? 3(B)N’addamunti,‘Bw’atunuuliran’obwegendereza oyoayogera,n’ekintuekyogerwako,n’ensonga eyogerwako,eran’addamuokussaawoebibuuzobyebimu oluvannyumalw’okuwummulamumungeriez’enjawulo. Nayeokubeeran’ebirowoozoebitunulan’okusobola
okukolaokusalawookulungimubulimbeerakyekimuku biraboebirungiebyaKatonda,eraggweolina,AyiKabaka.’ 4Kabakan’akubamungalomuddobooziery’omwanguka ng’addamun’abuuzaomulalanti,Lwakiabantuabasinga obungitebafuukabampisa?
5‘Kubanga,’n’addamu,‘abantubonnamubutonde tebalinakyebafugaerabaagalannyookwesanyusaamu N’olwekyo,obutalibwenkanyabuvaayoeraamataba g’omululuOmuzegw’empisaennungigulemesaabo abeewaddeyoobulamuobw’okusanyukakubanga gubalagiraokwagalaokwefugan’obutuukirivuKubanga Katondayemukamaw’ebintubino’
6(B)Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuzanti, “Kikibakabakakyebalinaokugondera?”Eran’agambanti, ‘Amateeka,basoboleokuzzaawoobulamubw’abantu olw’amateekaamatuufu.Nebwemubamunneeyisa ng’eyong’ogonderaekiragiroky’Obwakatondabwe weeterekerezaekijjukizoekitaggwaawo’
7(B)Kabakan’agambantiomusajjaononayeyali ayogeddebulungi,n’abuuzaeyaddakontiAnigwe tusaaniddeokulondaokubabagavana?
SN’addamunti,‘Bonnaabakyawaobubi,n’okukoppa enneeyisayammwe,bakolemubutuukirivubalyoke bakuumeerinnyaeddungibulikiseeraKubangakino ky’okola,ggweKabakaow’amaanyi,’bweyagamba,‘era Katonday’akuwaddeenguleey’obutuukirivu’
9(B)Kabakan’atenderezannyoeky’okuddamu n’oluvannyuman’atunuuliraomusajjaeyaddakon’agamba nti,‘Anigwetusaaniddeokulondaabakulumumagye?’
10N’annyonnyolanti,‘Aboabasukkulumyekubavumu n’obutuukirivun’aboabeeraliikiriraobukuumibw’abasajja baabweokusingaokufunaobuwanguzingabateeka obulamubwabwemukabiolw’okubugumaKubanganga Katondabw’akolaobulungieriabantubonna,naawe bw’otyong’omukoppaolimugabiw’abobonna abakufugibwa’
11(B)Kabakan’agambantiazzeemubulungi,n’abuuza omulalanti,“Musajjakiagwaniddeokwegomba?
12N’addamunti,‘Omuntualinaerinnyan’obugagga n’obuyinzaerang’alinaemmeemeeyenkanankananayo yonnaGgwekennyiniolagamubikolwabyontiosinga kugwaniddekwewuunyang’oyitamubuyambibwa Katondaakuleeteraokufaayokubintubino.’
113Kabakan’alagaokusiimakwen’agambaomulalanti, ‘Binsongakibakabakabyebalinaokumalirayoebiseera ebisingaobungi?’
14N’addamunti,‘Okusoman’okusomaebiwandiiko ebikwatakulugendolw’abakungu,ebiwandiikiddwanga bikwatakubwakabakaobw’enjawulo,n’ekigendererwa eky’okutereezan’okukuumaabafugibwaEramumulimu ogwomwemutuusekukitiibwaekitatuukirirwabalala, olw’obuyambibwaKatondaatuukirizabyonnaby’oyagala.’
15Kabakan’ayogeran’obunyiikivun’omusajjaoyo n’abuuzaomulalanti,omuntuyandibaddeatya okwenyigiramussaawazeez’okuwummulamu n’okwesanyusaamu?
16N’addamunti,‘Okulabaemizannyoegyoegisobola okuzannyibwamungerientuufun’okuteekamumaaso g’omuntuebifaananyiebiggiddwamubulamune bikolebwamukitiibwan’empisa,kigasaerakisaanidde.
17Kubangawaliwookuzimbaokusangibwanemubifo binoeby’okusanyusa,kubangaemirundimingiessomo
erimueryegombebwalisomesebwaebintuebisinga obutonoeby’obulamu.Nayebw’okolaobutuufu obusukkiriddemubikolwabyobyonna,olazentioli mufirosoofoeraKatondaakuwaekitiibwaolw’empisazo ennungi.’
18(B)Kabakabweyasanyukiraebigamboebyali byakayogerwa,n’agambaomusajjaow’omwendanti, “Omuntualinaokweyisaatyakumbaga?”
19N’addamunti,‘Muyitekuluddalwoabasajjaabayivu n’aboabasobolaokukuwaamageziag’omugasokubikwata kunsongaz’obwakabakabwon’obulamubw’abantubo (kubangatewasobolakusangamulamwagwonna ogusaaniraobaoguyigirizaokusingaguno)okuvaabasajja ng’abobaagalwannyoeriKatondakubangabatendese ebirowoozobyabweokufumiitirizakumiramwa egy’ekitiibwa--ngaddalaggweweekolera,okuvaebikolwa byobyonnabikulemberwaKatonda’
20(B)Olw’okusanyukaolw’okuddamu,kabakan’abuuza omusajjaeyaddiriranti,“Kikiekisingaobulungieriabantu?
Ntimunnansiow’obwannannyiniafuulibwekabakaoba ow’olulyoolulangira?
21N’addamunti,‘Oyoasingaobulungimubutonde. Kubangabakabakaabavamulunyiririlw’obwakabaka bateraokubaabakambweerangabakambweeriabantube bafuga.Eran’okusingawokinobwekirieriabamukuabo abasitukaokuvamunnyiririzabannansiab’obwannannyini, oluvannyumalw’okulabaebibinebeetikkaomugabo gwabweogw’obwavu,bwebafugaenkuyanjanebafuuka abakambweokusingaabatyobooliabatalinaKatonda 22Naye,ngabwennagambye,obutondeobulungi obutendekeddwaobulungibusobolaokufuga,eraoli kabakaomukulu,sinnyoolw’okubaosukkulumamu kitiibwaky’obufuzibwon’obugaggabwowabulakubanga osukkulumyekubantubonnamukusaasiran’obuzirakisa, olw’okubaKatondaakuwaddeengerizino’
23(B)Kabakayamalaekiseerang’atenderezaomusajja onon’oluvannyuman’abuuzaasembayomubyonnanti, Kikiekisingaokutuukirizibwamukufugaobwakabaka?
24N’addamunti,‘Abafugibwababeeremumbeera ey’emirembe,n’obwenkanyabubeeremangumumisango egy’okukaayana’
25Ebivaamubinobituukibwakookuyitiramukufugibwa omufuzi,bw’abaomusajjaakyawaobubieraayagala ebirungieran’awaayoamaanyigeokutaasaobulamu bw’abantu,ngabw’otwalaobutalibwenkanyang’engeri y’obubiesingaobubieraolw’okuddukanyakwo okw’obwenkanyabweweefuddeerinnyaeritafa,okuva Katondabw’akuwaddeendowoozaennongoofuera etafuddekibikyonna’
26Awobweyalekeraawo,newabaawoemizira egy’amaanyieraegy’essanyuokumalaekiseeraekiwanvu Bwekyayimirirakabakan’akwataekikopon’awatositi ng’assaekitiibwamubagenyibebonnan’ebigambobye baaliboogedde
27(B)Awobweyafundikiran’agambanti,“Nganyuddwa nnyomukubeerawokwo”Nfunyemunnyoolw’okutereka okw’amagezikw’ompaddenganjogerakubukodyo bw’okufuga’
28(B)Awon’alagirabuliomukuboaweebwettalanta ssatuezaffeeza,n’alondaomukubaddubeokutwala ssenteezo
29(B)Amanguagonebaleekaanangabasiima,ekijjulo nekifuukaekifoeky’essanyu,kabakaneyeewaayoku mbagaezitasalako
ESSUULA11
Okumanyaendowoozakustenographyey’edda,laba Olunyiriri7Enkyusaeweebwayookukkirizibwaera n ’ekkirizibwang’esomeddwa,era(Olunyiriri23)akalulu ak’okukkirizaakalinnyakakwatibwaeranekatwalibwa awatalikuwakanya
1Mpandiisebuwanvueranninaokwegomba okusonyiyibwakwo,Filocrates.
2Nneewuunyannyoabasajjaabon’engerigyebaaddamu mukaseerakatonongaddalakyetaagisaekiseerakiwanvu okuyiiya.
3Kubanganewankubaddeng’omubuuziyalialowoozezza nnyokubulikibuuzoekigere,aboabaddamuomu oluvannyumalw’omulalabaalinaeby’okuddamubyabwe mubibuuzongabyetegeseomulundigumuerabwebityo nebirabikagyendin’eribonnaabaaliwon’okusingiraddala eriabafirosoofontibisaaniddeokwewuunya.
4Erandowoozantiekintuekyokijjakulabikang’ekitali kyabulijjoeriaboabagendaokusomaennyiririzangemu biseeraeby’omumaaso.
5Nayetekisaanirakukyusakyusansongaeziwandiikibwa mutterekeroly’olukale
6Eratekyandibaddekirungigyendiokusobyamunsonga ng’enoEmboozinginyumyangabweyali,ngan’omuntu ow’omundanneewalaensobiyonna
7Nnakwatibwakonnyoamaanyig’ebigambobyabwe,ne nfubaokwebuuzakuaboabaalibakolaomulimugwabwe ogw’okuwandiikakubyonnaebyaliwomubalabi n’ebijjuloeby’obwakabaka.
8(B)Kubangakyampisa,ngabwemumanyi,okuva kabakalw’atandikaokukolaemirimuokutuukakukiseera ky’awummuddeokuwummula,okuwandiikibwaku bigambobyebyonnan’ebikolwabye--enteekateekaesinga obulungieraey’omugaso
9Kubangaenkeeraeddakiikaz’ebikolwan’ebigambo eby’olunakuolwasookazisomebwangabizinensi tennatandika,erabwewabaawoobutalibwenkanya bwonna,ensongaetereezebwaomulundigumu.
10N’olwekyo,ngabwekyayogeddwa,nnafunaamawulire amatuufuokuvamubiwandiikoby’olukale,eraensonga nzirambikamunsengekaentuufuokuvabwemmanyi engerigyemwagalaennyookufunaamawulireag’omugaso 11Oluvannyumalw’ennakussatuDemeteriyon’atwala abasajjaabo,n’ayitakubbugwew’ennyanja,amadaala musanvu,n’agendakukizinga,n’asalaomutalan’agenda mumasazagaFaloag’obukiikakkono
12(B)Eyon’abakuŋŋaanyamunnyumbaeyazimbibwa kulubalamalw’ennyanja,ngannunginnyoeramumbeera ey’ekyesudde,n’abayitaokukolaomulimu gw’okuvvuunula,kubangabulikintukyebaalibeetaaga olw’ekigendererwaekyokyateekebwamumikonogyabwe 13(B)Bwebatyonebatandikaokukolanga bageraageranyaebyavaamuebiwerakoeranebabikkaanya, erabulikyebakkaanyaakokyakoppebwamungeriesaanira ngabalagirwaDemeteriyo.
14Olukuŋŋaananelumalaokutuusakussaawa ey'omwenda;oluvannyumalw’ekyobaasumululwa okuweerezaebyetaagobyabweeby’omubiri
15(B)Bulikyebaalibaagala,kyabafumbirwaku minzaaniey’amatiribona.Ng’oggyeekokinoDorotheus yabakoleraenteekateekazezimubulilunakungabwe zaakolebwangakabakayennyini--kubangabw’atyoyali alagiddwakabaka.
16Kumakyaennyo,bulilunakubaalabikangamuLuggya, erabweyamalaokulamusakabakan’addayomukifo kyabwe
17Erangabwekirimumpisay’Abayudaayabonna,ne banaabamungalomunnyanjanebasabaKatonda oluvannyumanebeewaayookusoman’okuvvuunula ekitunduekyokyebaalibafumbiriganwa,nembabuuza ekibuuzontiLwakibanaabamungalongatebannasaba?
18Nebannyonnyolantikaalikabonerontitebaakozekibi kyonna(kubangabulingeriy’emirimuekolebwa n’emikono)okuvamungeriyaabweey’ekitiibwaera entukuvubwebatwalabulikimung’akabonero k’obutuukirivun’amazima
19Ngabwennagambyeedda,baakuŋŋaanirangabuli lunakumukifoekyalikisanyusaolw’obutebenkevu bwakyon’okumasamasakwakyo,nebeemalirakumulimu gwabwe.
20Awoolwatuukaomulimugw’okuvvuunulaneguggwa munnakunsanvumubbiri,ngakinobwekyategekebwa n’ekigendererwaekigere.
21Omulimubwegwaggwa,Demeteriyon’akuŋŋaanya ekibiinaky’Abayudaayamukifoawaaliokuvvuunula, n’akisomerabonna,mumaasog’abavvuunuzi,eran’abantu nebasanyukirannyo,olw’emigasoemingigyebaali babawadde
22NeDemeteriyonebamutenderezannyo,ne bamukubirizaokuwandiikaamateekagonnaeraayanjule abakulembezebaabwekkopi
23Ebitabobwebyamalaokusomebwa,bakabona n’abakaddeb’abavvuunuzin’ekibiinaky’Abayudaaya n’abakulembezeb’abantunebayimiriranebagambanti olw’okubaenzivuunulaennungiennyoeraentukuvuera entuufubweyaliekoleddwa,kyalikituufuokusigalanga bwekyalieratewalinkyukakyukayonnamukyo
24Eraekibiinakyonnabwekyalagaokusiimakwabwe,ne babalagiraokulangiriraekikolimookusinziirakumpisa yaabwekumuntuyennaeyandikozeenkyukakyukayonna obang’ayongerakoekintukyonnaobang’akyusamungeri yonnaekigambokyonnakubigamboebyali biwandiikiddwaobang’alekeddewo.
25Kinokyalikigendererwakyamagezinnyookulaba ng’ekitaboekyokisobolaokukuumibwaokumalaekiseera kyonnaeky’omumaasongatekikyusiddwa
26(B)Ensongaeyobweyategeezebwakabaka, n’asanyukannyo,kubangayawulirang’enteekateekagye yakolaetuukiriddebulungi
27(B)Ekitabokyonnakyamusomerwaeran’awuniikirira nnyoolw’omwoyogw’omuteesiw’amateeka
28N’agambaDemeteriyonti,‘Kibakityantitewalin’omu kubannabyafaayooba‘abawandiisib’ebitontome alowoozantikigwanaokwogerakubuwanguziobw’ekitalo bwebutyo?’
29N’addamunti,‘Kubangaamateekamatukuvueragava eriKatondaEraabamukuaboabaakolaekigendererwa
ky’okukikolabakubiddwaKatondan’olwekyonebavaku kigendererwakyabwe.’
30YagambantiyaliawuliddeokuvaewaTheopompusnti yaliagobeddwamubirowoozobyeokumalaennaku ezisukkamumakumiasatukubangayaliagenderera okuyingizamubyafaayobyeebimukubyaliwookuvamu nkyusaz’amateekaezasookaeraezitalizeesigika 31(B)Bweyawonakatono,n’asabaKatondaamutegeeze bulungiensongalwakiakabikamutuuseeko
32Eranekibikkulwamukirootontiolw’okwegomba okutaliimunsayaliayagalaokubuuliraabantubabulijjo amazimaamatukuvu,erantibw’anaalekeraawoajja kuddamuobulamubwe.
33ErampuliddeokuvakumimwagyaTheodektes,omu kubawandiisib’ebitontomeab’ekikangabwa,ntibweyali anaateraokukyusaebimukubyaliwoebyawandiikibwamu kitabookubifuulaomukumizannyogye,yakosebwa okuzimbaamaasogombi
34Awobweyategeeraensongalwakiakabikamutuuseeko, n’asabaKatondaokumalaennakunnyingi,oluvannyuma n’addayo
35Erabweyamala,kabaka,ngabwennagambyeedda, okufunaokunnyonnyolwakwaDemetiriyokunsongaeno, n’assaekitiibwan’alagirantiebitabobibeere n’obwegenderezabungi,erabikuumbwemungeri entukuvu
36(B)N’akubirizaabavvuunuziokumukyaliraenfunda eziwerangabamazeokuddaeBuyudaaya,kubangakyali kituufu,n’agambantikaakanoabasindikeawaka
37(B)Nayebwebakomawo,n’abayisang’emikwano, ngabwekyalikituufu,eran’abawaebiraboeby’omuwendo okuvagy’ali
38N’alagiraenteekateekazikolebweokuddaeka, n’abayisamungeriey’ekitaloennyo.
39(B)Buliomun’awaayoebyambalobisatueby’engeri ennungiennyo,ttalantabbiriezazaabu,n’olubaawo oluzitowattalantaemu,n’ebintubyonnaeby’obutebe bisatu
40(B)Awon’omuwerekeran’asindikaEriyazaali obutebekkumi,n’amagulugaffeezan’ebintubyonna ebyetaagisa,n’olubaawoolwalilubalirirwamuttalanta amakumiasatu,n’ebyambalokkumi,ebyakakobe, n’enguleey’ekitiibwa,n’ebitundukikumieby’olugoye olulukibwaobulungiennyo,n’ebbakulin’amasowaani, n’ebibyabibiriebyazaabuokuweebwayoeriKatonda
41(B)Eran’amukubirizamubbaluwanti,omuntuyenna kubasajjaayagalaokuddagy’ali,alemekubalemesa
42Kubangayakitwalang’enkizonneneokunyumirwa ekibiinaky’abantuabayivung’abo,erayayagalannyo okubafuniraobugaggabweokusingakubutaliimu
43ErakaakanoFilocrates,olinaemboozimubujjuvu okusinziirakukisuubizokyange.
44Ndowoozantiosangaessanyulingimunsongazino okusingamubiwandiikoby’abawandiisib’enfumo
45(B)Kubangamwemaliraokusomaebyoebiyinza okuganyulaemmeeme,n’omalaebiseerabingikubyoNja kugezaakookunyumyaebintuebiralabyonnaebisaanira okuwandiikibwa,bw’obisomaosoboleokufunaempeera esingaobuneneolw’obunyiikivubwo