Skip to main content

Luganda - The Good Samaritan

Page 1

Omusamaliya Omulungi Lukka 10:25-37 25 Awo, laba, omu ku mateeka n'ayimirira, n'amukema, ng'agamba nti, “Omuyigiriza, nkole ntya okusikira obulamu obutaggwaawo? 26 N'amugamba nti Kiki ekyawandiikibwa mu mateeka? osoma otya? 27 N'addamu n'agamba nti, “Oyagalanga Mukama Katonda wo n'omutima gwo gwonna, n'emmeeme yo yonna, n'amaanyi go gonna, n'ebirowoozo byo byonna; ne muliraanwa wo nga ggwe kennyini. 28 N'amugamba nti Ozzeemu bulungi: kola bw'otyo, oliba mulamu. 29 Naye ye bwe yali ayagala okwewa obutuukirivu, n’agamba Yesu nti, “Muliraanwa wange ye ani?” 30 Awo Yesu n'addamu nti, “ Waliwo omusajja eyaserengeta okuva e Yerusaalemi n'agenda e Yeriko, n'agwa mu babbi, ne bamwambula engoye ze ne bamulumya ne bagenda, ne bamuleka ng'afudde ekitundu. 31 Awo kabona omu n’aserengeta mu kkubo eryo: bwe yamulaba n’ayita ku luuyi olulala. 32 Mu ngeri y’emu Omuleevi bwe yatuuka mu kifo ekyo, n’ajja n’amutunuulira, n’ayita ku luuyi olulala. 33 Naye Omusamaliya, bwe yali ng'atambula, n'atuuka gye yali: bwe yamulaba n'amusaasira. 34 N'agenda gy'ali, n'asiba ebiwundu bye, n'ayiwamu amafuta n'omwenge, n'amuteeka ku nsolo ye, n'agitwala mu kiyumba ky'abagenyi, n'amulabirira. 35 Enkeera bwe yagenda, n'aggyayo ssente bbiri n'aziwa eggye, n'amugamba nti Mulabirire; n'ebyo by'onooyongera okusaasaanya, bwe ndikomawo, ndikusasula. 36 Ku bano abasatu, olowooza ani eyali muliraanwa w'oyo eyagwa mu babbi? 37 N'ayogera nti Oyo eyamusaasira. Awo Yesu n'amugamba nti Genda okole bw'atyo. Emboozi y’Omusamaliya Omulungi (Lukka 10:25–37) y’emu ku ngero za Yesu ezisinga okumanyika. Kiwa ennyonyola enzito ku kwagala okwa nnamaddala, okusaasira, ne kye kitegeeza ddala okuba muliraanwa. Wano waliwo okumenyaamenya olunyiriri ku lunyiriri nga lufunza ennyiriri, nga kugobererwa eby’okuyiga ebikulu n’okukozesebwa mu nkola.

Okumenya Ennyiriri ku Lunyiriri Lukka 10:25–28 — Okugezesebwa kwa Munnamateeka n’Amateeka Amanene Olunyiriri 25: Munnamateeka (omumanyi w’Amateeka ga Musa) ayimirira okugezesa Yesu, ng’amubuuza ky’alina okukola okusobola okusikira obulamu obutaggwaawo.

1


Omusamaliya Omulungi

Olunyiriri 26: Yesu addamu ng’azza ekibuuzo ekyo mu byawandiikibwa, n’abuuza munnamateeka engeri gy’asomamu Amateeka. Olunyiriri 27: Munnamateeka addamu bulungi, ng’afunza Amateeka mu misingi ebiri emikulu: okwagala Katonda n’omutima gwo gwonna, emmeeme ye, n’amaanyi gonna, n’ebirowoozo byo byonna, n’okwagala muliraanwa wo nga bwe yeeyagala (ng’ajuliza Ekyamateeka 6:5 ne Eby’Abaleevi 19:18). Olunyiriri 28: Yesu asiima okuddamu kwe, ng’amugamba nti okukola kino kijja kuleeta obulamu. Lukka 10:29–32 — Abakubirizibwa n’Abatunuulizi Abatasuubirwa Olunyiriri 29: Ng'anoonya okwewa obutuufu oba okussa ekkomo ku bunene bw'omulimu gwe, munnamateeka abuuza nti, "Era muliraanwa wange y'ani?" Olunyiriri 30: Yesu atandika olugero. Omusajja eyali atambula mu kkubo ery’akabi era ery’akabi okuva e Yerusaalemi okutuuka e Yeriko agwa mu buzibu bw’ababbi. Bamuggyako engoye, ne bamukuba nnyo, ne bamuleka ng’afudde ekitundu. Olunyiriri 31: Kabona ajja mu kkubo lye limu. Bw’alaba omusajja oyo alumizibwa, asala n’agenda ku ludda olulala n’asigala ng’atambula. Olunyiriri 32: Omuleevi (omuyambi wa yeekaalu) y’addako okutuuka. Atunuulira omusajja eyalumizibwa, naye nga kabona, asala n’agenda ku ludda olulala n’ayitawo. Lukka 10:33–35 — Omusamaliya Omusaasizi Olunyiriri 33: Omusamaliya —omu ku baali mu kibinja ekyanyoomebwa ennyo era nga kyewalibwa Abayudaaya bangi ab’omulembe ogwo —ajja mu kkubo. Bw’alaba omusajja oyo alumizibwa, awulira okusaasira okw’amaanyi. Olunyiriri 34: Omusamaliya agenda butereevu eri omusajja, n’asiba ebiwundu bye, n’abijjanjaba n’amafuta n’omwenge (eddagala erya bulijjo ery’omulembe ogwo), n’amuteeka ku nsolo ye, n’amuleeta mu kiyumba ky’abagenyi, n’amulabirira ekiro kyonna. Olunyiriri 35: Enkeera, Omusamaliya awa nnannyini kiyumba ky’abagenyi ssente bbiri (denari) okusasula okwongera okulabirira, ng’asuubiza okuddayo n’okusasula ssente zonna ez’okwongerako. Lukka 10:36–37 — Enkomerero ey’omugaso Olunyiriri 36: Yesu akyusa ekibuuzo ekyasooka, n’abuuza munnamateeka ani ku batambuze abasatu eyakola nga muliraanwa w’oyo eyatulugunyizibwa. Olunyiriri 37: Olw'obutasobola kwereeta kugamba nti "Omusamaliya," munnamateeka addamu nti, "Oyo eyamusaasira." Yesu amulagira nti: " Genda okole bw'atyo. "

Ebyokuyiga ebikulu & Enkozesa y'obulamu Okuddamu okunnyonnyola "Muliraanwa": Okubeera muliraanwa tekitegeezebwa nsalo za bitundu, mawanga, oba mu mbeera z'abantu, wabula okwagala okulaga okwagala n'okusaasira omuntu yenna ali mu bwetaavu. Okusaasira Ennono: Okumanya eddiini oba embeera mu bantu kitegeeza kitono awatali kwagala kukola. Kabona n’Omuleevi bombi baakuuma obulongoofu mu by’eddiini oba nga bakola bulungi nga bafiirwa okusaasira kw’abantu. Okwagala Okugenderera Ebikolwa: Okwagala okwa nnamaddala kwetaagisa okukola ekintu eky’omugaso era ekitwala ssente nnyingi. Omusamaliya yawaayo ebiseera bye, eby’obugagga bye, obukuumi bwe, n’okubudaabudibwa ku bubwe okusobola okuzzaawo omuntu gwe yali tamanyi. Okuvvuunuka Obusosoze: Obuyambi n’obulungi bitera okuva mu bifo by’otosuubira. Olugero lutusoomooza okutunula okusukka okusosola mu bantu ne tulaba obuntu mu buli muntu.

2


Omusamaliya Omulungi

Ebyafaayo Wakati w’Abayudaaya n’Abasamaliya Obulabe obwaliwo wakati w’Abayudaaya n’Abasamaliya mu kyasa ekyasooka tebwali kuvuganya kwa maanyi kwokka mu bantu; yali njawukana eyali esimbye emirandira ennyo, emaze ebyasa bingi ng’esibuka mu mawanga, ebyobufuzi, ne mu nzikiriza z’eddiini enkulu. Okusobola okutegeera obulungi ensonga lwaki abawuliriza ba Yesu mu Lukka 10 bandibadde bawuniikirira okuwulira Omusamaliya ng’ateekebwa mu fuleemu ng’omuzira w’emboozi eyo, kiyamba okutegeera engeri obutakkaanya buno gye bwakulaakulana.

1. Enjawukana mu byafaayo: Ensibuko Eyawuddwamu Obuwanguzi bwa Bwasuli (722 B.C.E.): Obwakabaka bwa Bwasuli bwe bwawamba Obwakabaka bwa Isiraeri obw’omu Bukiikakkono (Samariya), bwagoba Abaisiraeri bangi era ne basengula amawanga ag’ebweru mu kitundu ekyo. Mixed Lineage: Bazzukulu b’abo abaasigala nga bafumbo n’abasenze abagwiira. Wadde ng'Abasamaliya baali banyweza nti be bazzukulu abatuufu, abatasalako ab'ebika eby'obukiikakkono (Efulayimu ne Manase), Abayudaaya baali babatwala nga "ekika ekitabuliddwa" oba ekitundu ky'omusaayi ekyonoonese abaali bafudde obulongoofu bw'amawanga n'okusinza okw'obwesigwa.

2. Okuddamu okuzimba Yeekaalu n’okusika omuguwa mu by’obufuzi Okuwakanya Ezera ne Nekkemiya (Ekyasa eky’okutaano B.C.E.): Abawaŋŋanguse mu Buyudaaya bwe baakomawo okuva e Babulooni okuddamu okuzimba Yerusaalemi ne Yeekaalu ey’Okubiri, Abasamaliya beewaayo okwegatta ku mulimu ogwo. Abakulembeze b’Abayudaaya baagaana obuyambi bwabwe, nga babatwala ng’abatali ba mugaso mu by’eddiini. Okwesasuza: Mu kwanukula, abakulembeze b’Abasamaliya baakola nnyo okulwanirira gavumenti ya Buperusi okulwawo n’okutaataaganya okuddamu okuzimba Yerusaalemi. Kino kyaleetawo obusungu obw’olubeerera mu by’obufuzi.

3. Enjawukana mu ddiini: Olusozi Gerizimu n’olusozi Sayuuni Ebifo eby’okusinzizaamu ebivuganya: Abasamaliya olw’okugaana Yerusaalemi, baazimba yeekaalu yaabwe ku Lusozi Gerizimu okumpi ne Sekemu, nga bagamba nti kye kifo ekitukuvu ekya nnamaddala Musa kye yalonda. Ebyawandiikibwa eby’enjawulo katono: Abasamaliya bakkiriza Pentateuch y’Abasamaliya (ebitabo bya Musa ebitaano ebisooka) byokka ng’ebyawandiikibwa, nga bagaana obulombolombo bwa Bannabbi, Ebiwandiiko, n’ebya Yerusaalemi eby’Abaebbulaniya. Okuzikirizibwa kwa Yeekaalu y’Abasamaliya (110 B.C.E.): Okusika omuguwa kwatuuka ku ssa mu kiseera ky’Ekiseera ky’Abahasimoni, Kabona Asinga Obukulu Omuyudaaya Yokaana Hyrcanus bwe yalumba Samaliya n’asaanyaawo yeekaalu y’Abasamaliya ku Lusozi Gerizimu. Okuzikirizibwa kuno kwanyweza emirembe egy’obusungu obw’amaanyi buli omu.

4. Ebintu Ebituufu Eby’Ekyasa Ekisooka Mu Buweereza bwa Yesu Mu kiseera ky’Endagaano Empya, enjawukana yakwata ku bulamu obwa bulijjo:

Avoidance & Social Distance: Abayudaaya abatambuze abaali batambula wakati wa Ggaliraaya ne Buyudaaya batera okukyuka nga bayita mu kiwonvu ky’omugga Yoludaani naddala okwewala okulinnya ekigere mu kitundu ky’Abasamaliya.

3


Omusamaliya Omulungi

Okuvuma mu buwangwa: Okuyita Omuyudaaya "Omusamaliya" kyali kivumo kya maanyi, nga kyenkana okubayita omujeemu oba omujeemu (nga bwe kirabibwa mu Yokaana 8:48). Ebintu ebyayonoona: Okusinziira ku byafaayo okuva mu Flavius Josephus, awo nga Yesu akyali muvubuka, ekibinja ky’Abasamaliya baasaasaanya amagumba g’abantu mu nkukutu munda mu Yeekaalu ya Yerusaalemi mu kiseera ky’Okuyitako okugiyonoona.

Lwaki Ensonga Eno Enyweza Olugero

Munnamateeka bwe yabuuzizza nti "Era muliraanwa wange y'ani?" mu Lukka 10:29, yali asuubira ensalo — okukakasa nti "muliraanwa" yakwata ku bannansi banne Abayudaaya bokka abagondera amateeka. Yesu bwe yayingiza Omusamaliya mu nnyiriri: Ensonga y’okukankana kw’omuzira: Abawuliriza baali basuubira nti abantu basatu abaali banyumya nga ba Kabona, Omuleevi, n’Omuisiraeri omulayiki. Okuteeka Omusamaliya eyali anyoomebwa mu kifo eky’okusatu kyamenyawo ddala bye baali basuubira mu buwangwa. Okuzzaawo Enkyukakyuka: Omuyudaaya eyalumizibwa yalina okwesigama ku mulabe we gwe yali alayidde obulamu bwe bwennyini. Okuddamu Okunnyonnyola Okwagala kw’Omuliraanwa: Yesu yakiraga nti okusaasira tekufaayo ku kwetamwa ebyafaayo, obusosoze, n’ensalo z’embeera z’abantu. Obuliraanwa obwa nnamaddala bulagibwa okuyita mu bikolwa eby’okusaasira eri omuntu yenna ali mu bwetaavu, awatali kufaayo ku mbeera ki.

Obutonde obw’enjawulo obw’okusaasira okw’obwakatonda vs. Self-Justifying Legalism Wadde ng’Olugero lw’Omusamaliya Omulungi lutera okusomebwa ng’ekiragiro eky’empisa ku kisa, obuziba bwalyo obukulu obw’eby’eddiini bugenda buziba nnyo. Omu ku miramwa gy’eby’eddiini egisinga okumanyika mu kitundu kino ye The Radical Nature of Divine Mercy vs. Self-Justifying Legalism . Wano waliwo okwekenneenya omulamwa guno mu bitundu bisatu:

1. Okwewozaako vs. Okukyusa Omutima

Okukubaganya ebirowoozo kutandika n’okukubaganya ebirowoozo mu mateeka n’eby’eddiini: Ekigendererwa kya Munnamateeka: Olunyiriri 29 lulaga mu bulambulukufu nti munnamateeka yabuuza nti "Era muliraanwa wange ye ani?" kubanga yali "ayagala okwewa obutuukirivu." Yali anoonya ennyonyola entuufu ey’amateeka eyali egenda okumusobozesa okukuba ensalo okwetoloola obuvunaanyizibwa bwe — layini eyali eraga omulimu gwe we gwakoma era w’ayinza okulekera awo okwagala mu ngeri eyeeyagaza. Enkaayana mu by’eddiini: Munnamateeka oyo yatunuulira obutuukirivu ng’olukalala lw’ensalo z’amateeka. Yesu addamu okuteekawo obutuukirivu ng’embeera y’omutima eyeeyoleka mu kwagala okutaliiko bukwakkulizo. Enjawulo: Obutya Katonda obw’amazima tebuyinza kupimibwa ku ngeri gye tunnyonnyolamu emirimu gyaffe mu bufunda, wabula ku ngeri gye tugaziya okusaasira kwa Katonda mu bugazi.

2. Okwefumiitiriza kw’obulongoofu obw’emikolo awatali kusaasira

Okwenyigira kwa kabona n’Omuleevi kulaga okulabula okukulu ennyo mu by’eddiini ku kukulembeza eddiini: Amateeka g’obulongoofu vs. Ensonga Ezisinga Obuzito: Mu mateeka g’Endagaano Enkadde, okukwata ku mulambo kyafuula kabona atali mulongoofu mu mikolo (Eby’Abaleevi 21:1). Omugenzi ku kkubo yali

4


Omusamaliya Omulungi

"afudde kitundu" (Lukka 10:30). Singa kabona oba Omuleevi yayimirira n’amusanga ng’afudde, baali mu kabi ak’okwonoona emikolo, ne bataataaganya emirimu gyabwe egy’eddiini n’okuyimirira mu kitundu. Ekintu Ekitali Mu kifo Ekikyamu: Baakulembeza ekisiikirize ky’emikolo okusinga ekintu eky’empisa . Yesu ayigiriza buli kiseera mu Njiri zonna nti okwagala, okusaasira, n’obulamu bw’omuntu bisukkulumye ku nkola y’emikolo (okugeza, okuwonya ku Ssabbiiti). Okutegeera kw’eby’eddiini: Eddiini ewugula omuntu okuva mu kubonaabona kw’abantu, mu kifo ky’okumuwaliriza okutuuka ku kubonaabona, eremererwa okwoleka empisa za Katonda.

3. Okusaasira nga Metric y’Okukkiriza Entuufu Yesu akyusa ensonga yonna ey’ekibuuzo kya munnamateeka ekyasooka: Munnamateeka yabuuzizza nti:

Yesu n’addamu nti:

"Muliraanwa wange y'ani?" (Essira: Ani alina ebisaanyizo okufuna omukwano gwange?)

"Ku bano abasatu ani eyali muliraanwa we?" (Essira: Nze nbeera muntu wa ngeri ki?)

Ekisa Ekikola: Okusaasira kw’Omusamaliya kwali kwa ssente nnyingi, kwa kabi, era nga tekuliimu bukwakkulizo. Yassa obukuumi bwe mu kabi ku luguudo olw’akabi, n’akozesa amafuta ge n’omwenge, n’alekawo embalaasi ye, n’asaasaanya ssente ze, era n’asuubiza okuddayo okusasula ebisingawo. Okwolesa Obutonde bwa Katonda: Mu teyologiya ya Baibuli, okusaasira ( hesed mu Lwebbulaniya, eleos mu Luyonaani) si kuwulira kusaasira kwokka; kwe kusaasira okw’endagaano, okukola. Omusamaliya yafuuka ekifaananyi ky’ekisa kya Katonda ng’alaga ekisa ky’atafuna eri omuntu oboolyawo eyali amutwala ng’omulabe.

Okuvvuunula ebyafaayo mu ngero (Endowooza ya Kristo) . Mu byafaayo by’ekkanisa byonna, abakugu mu by’eddiini abaasooka (nga Augustine, Origen, ne Chrysostom) nabo baalaba omulamwa omuzito ogw’eby’eddiini ogwa Kristo ogwateekebwa mu lugero luno: Omutambuze eyagwa: Omuntu, eyaggyibwako obutuukirivu n’okulumwa ekibi, yalekebwa nga bafudde kitundu ku kkubo ly’ensi egudde. Kabona n’Omuleevi: Amateeka n’Enkola ya Ssaddaaka, eyali esobola okwetegereza okugwa kw’abantu naye nga tebirina maanyi ga kuwonya oba kulokola. Omusamaliya Omulungi: Yesu Kristo yennyini —yanyoomebwa, yagaanibwa, era n’atwalibwa ng’omuntu ow’ebweru ekitongole ky’eddiini, naye ng’ajja butereevu obuntu we bwagalamidde nga bufa. Amafuta, Wine, ne Inn: Ekisa eky’obwakatonda, Omwoyo Omutukuvu, n’Ekkanisa ng’ekifo ekitukuvu eky’okuwonyezebwa okutuusa lw’alikomawo. Wadde ng’embeera y’ebyafaayo enkulu ssomo lya mpisa n’endagaano, endowooza eno ey’ennono ey’Obukristaayo eraga nti tusobola okulaga abalala okusaasira okw’amaanyi ennyo kubanga Kristo yasooka kutulaga ekisa eky’amaanyi gye twali nga tetulina bbugumu mu by’omwoyo.

5


Turn static files into dynamic content formats.

Create a flipbook
Luganda - The Good Samaritan by Filipino Tracts and Literature Society Inc. - Issuu