Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi Abalamuzi 13 1 Abaana ba Isiraeri ne baddamu okukola ebibi mu maaso ga Mukama; Mukama n'abawaayo mu mukono gw'Abafirisuuti emyaka amakumi ana. 2 Waaliwo omusajja omu ow'e Zola, ow'omu kika ky'Abadan, erinnya lye Manowa; ne mukazi we yali mugumba, era nga tazaala. 3 Malayika wa YHWH n'alabikira omukazi n'amugamba nti Laba, oli mugumba so tozaala: naye oliba olubuto n'ozaala omwana ow'obulenzi. 4 Kale nno weegendereze, nkwegayiridde, tonywa wayini newakubadde ekyokunywa ekitamiiza, so tolya kintu kyonna ekitali kirongoofu. 5 Kubanga, laba, oliba olubuto n'ozaala omwana ow'obulenzi; so temulijja ku mutwe gwe: kubanga omwana aliba Munazaali eri Katonda okuva mu lubuto: era alitandika okununula Isiraeri mu mukono gw'Abafirisuuti. 6 Awo omukazi n’ajja n’ategeeza bba ng’agamba nti, “Omusajja wa Katonda yajja gye ndi, n’amaaso ge nga galinga malayika wa Katonda, ng’atiisa nnyo: naye ne simubuuza gy’ava, so teyambuulira linnya lye. 7 Naye n'aŋŋamba nti Laba, oliba olubuto n'ozaala omwana ow'obulenzi; so kaakano tonywa nvinnyo newakubadde ekyokunywa ekitamiiza, so tolyanga kintu kyonna ekitali kirongoofu: kubanga omwana anaabanga Munazaali eri Katonda okuva mu lubuto okutuusa ku lunaku lw'okufa kwe. 8 Awo Manowa ne yeegayirira Mukama n'agamba nti Ayi Mukama wange, omusajja wa Katonda gwe watuma addeyo gye tuli, atuyigirize kye tunaakola omwana alizaalibwa. 9 Katonda n'awuliriza eddoboozi lya Manowa; malayika wa Katonda n'akomawo eri omukazi ng'atudde mu ttale: naye Manowa bba teyali naye. 10 Omukazi n'ayanguwa, n'adduka n'alaga bba, n'amugamba nti Laba, omusajja azze gye ndi olunaku olulala. 11 Manowa n'agolokoka n'agoberera mukazi we, n'ajja eri omusajja, n'amugamba nti Ggwe omusajja eyayogera n'omukazi? N’agamba nti, “Nze.”
1
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
12 Manowa n'ayogera nti Kaakano ebigambo byo bituukirire. Tulagira tutya omwana, era tunaamukola tutya? 13 Malayika wa YHWH n'agamba Manowa nti Ku byonna bye nnagamba omukazi yeegendereze. 14 Tayinza kulya ku kintu kyonna ekiva ku muzabbibu, newakubadde okunywa omwenge oba ekyokunywa ekitamiiza, newakubadde okulya ekintu ekitali kirongoofu: byonna bye nnamulagira abikwate. 15 Manowa n'agamba malayika wa YHWH nti Nkwegayiridde, tukusibe okutuusa lwe tunaakutegekera omwana gw'embuzi. 16 Malayika wa YHWH n'agamba Manowa nti Newaakubadde onsibira, sijja kulya ku mmere yo: era bw'onoowaayo ekiweebwayo ekyokebwa, onookiwaayo eri YHWH. Kubanga Manowa yali tamanyi nga malayika wa Mukama. 17 Manowa n'agamba malayika wa YHWH nti, “Erinnya lyo lyo litya, ebigambo byo bwe binaatuukirira tukuweese ekitiibwa? 18 Malayika wa YHWH n'amugamba nti Lwaki obuuza bw'otyo erinnya lyange, kubanga lya kyama? 19 Awo Manowa n'addira omwana gw'embuzi n'ekiweebwayo eky'obutta, n'akiwaayo ku lwazi eri YHWH: malayika n'akola ekyewuunyo; Manowa ne mukazi we ne batunula. 20 Kubanga olwatuuka ennimi z'omuliro bwe zaava ku kyoto, malayika wa YHWH n'alinnya mu muliro gw'ekyoto. Manowa ne mukazi we ne bakitunuulira, ne bavuunama wansi. 21 Naye malayika wa YHWH teyaddamu kulabikira Manowa ne mukazi we. Awo Manowa n’ategeera nga malayika wa Mukama. 22 Manowa n’agamba mukazi we nti Mazima tujja kufa kubanga tulabye Katonda.” 23 Naye mukazi we n'amugamba nti Singa YHWH yasiimye okututta, teyandifunye kiweebwayo ekyokebwa n'ekiweebwayo eky'obutta mu mikono gyaffe, so teyanditulaze ebyo byonna, so teyanditubuulidde mu kiseera kino nga bino. 24 Omukazi n'azaala omwana ow'obulenzi, n'amutuuma erinnya Samusooni: omwana n'akula, Mukama n'amuwa omukisa. 25 Omwoyo wa YHWH n'atandika okumutambuza ebiseera ebimu mu lusiisira lwa Ddaani wakati wa Zola ne Esutaoli.
Abalamuzi 14 1 Awo Samusooni n'aserengeta e Timina, n'alaba omukazi mu bawala b'Abafirisuuti. 2 N'alinnya, n'abuulira kitaawe ne nnyina, n'agamba nti, “Ndabye omukazi mu Timina, ow'abawala b'Abafirisuuti: kaakano mufunire omukazi.” 3 Awo kitaawe ne nnyina ne bamugamba nti Tewabangawo mukazi mu bawala ba baganda bo, ne mu bantu bange bonna, gw’ogenda okuwasa omukazi w’Abafirisuuti abatakomole? Samusooni n'agamba kitaawe nti, “Munfunire; kubanga ansanyusa nnyo. 4 Naye kitaawe ne nnyina ne batamanya nga yava eri YHWH, n'anoonya eky'okulwanyisa Abafirisuuti: kubanga mu biro ebyo Abafirisuuti baali bafuga Isiraeri. 5 Awo Samusooni ne kitaawe ne nnyina ne baserengeta e Timuna, ne bajja mu nnimiro z'emizabbibu ez'e Timina: empologoma ento n'emuwuluguma. 6 Omwoyo wa YHWH n'amujjako n'amaanyi, n'amuyuza nga bwe yandiyuza omwana gw'embuzi, so nga talina kintu mu ngalo ze: naye n'atabuulira kitaawe ne nnyina kye yakola. 7 N'aserengeta n'ayogera n'omukazi; n'asanyusa nnyo Samusooni. 8 Awo oluvannyuma lw'ekiseera n'addayo okumukwata, n'akyuka okulaba omulambo gw'empologoma: era, laba, mu mulambo gw'empologoma mwalimu ekibinja ky'enjuki n'omubisi gw'enjuki. 9 N'abikwata mu ngalo ze, n'agenda okulya, n'ajja eri kitaawe ne nnyina, n'abawa, ne balya: naye n'atabagamba nti yaggye omubisi gw'enjuki mu mulambo gw'empologoma.
2
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
10 Awo kitaawe n'aserengeta eri omukazi: Samusooni n'akolerayo embaga; kubanga bwe batyo abavubuka bwe baakozesanga okukola. 11 Awo olwatuuka bwe baamulaba ne baleeta banne amakumi asatu okubeera naye. 12 Samusooni n'abagamba nti Kaakano ndibafunira ekisoko: bwe muyinza okukitegeeza mu nnaku omusanvu ez'embaga, ne mukizuula, kale ndibawa ebitambaala amakumi asatu n'engoye amakumi asatu ez'enkyukakyuka. 13 Naye bwe mutayinza kukitegeeza nze, kale munampa ebitambaala amakumi asatu n'engoye amakumi asatu ez'enkyukakyuka. Ne bamugamba nti, “Teeyo ekisoko kyo, tukiwulire.” 14 N'abagamba nti Mu mulya mwe mwava emmere, n'omu maanyi mwe mwava obuwoomi. Era mu nnaku ssatu tebaasobola kunnyonnyola kisoko ekyo. 15 Awo olwatuuka ku lunaku olw'omusanvu ne bagamba mukazi wa Samusooni nti Sendasenda omwami wo atubuulire ekisoko, tuleme ggwe n'ennyumba ya kitaawo n'omuliro: mwatuyita okutwala bye tulina? si bwe kiri? 16 Muka Samusooni n'akaaba mu maaso ge, n'agamba nti, “Onkyawa, so tonjagala; N'amugamba nti Laba, sikibuulidde kitange newakubadde maama wange, era nkubuulire? 17 N'akaaba mu maaso ge ennaku omusanvu, embaga yaabwe bwe yamala: awo olwatuuka ku lunaku olw'omusanvu, n'amubuulira, kubanga yamulumwa: n'abuulira abaana b'abantu be olugero. 18 Awo abasajja ab’omu kibuga ne bamugamba ku lunaku olw’omusanvu ng’enjuba tennagwa nti, “Kiki ekiwooma okusinga omubisi gw’enjuki? era kiki ekisinga empologoma amaanyi? N'abagamba nti Singa temwalima na nte yange, temwandizudde kisoko kyange. 19 Omwoyo wa YHWH n'amujjako, n'aserengeta e Askeloni, n'atta abasajja amakumi asatu ku bo, n'atwala omunyago gwabwe, n'awa abo abannyonnyola ekisoko. Obusungu bwe ne bubuuka, n'agenda ewa kitaawe. 20 Naye mukazi wa Samusooni n’aweebwa munne gwe yali akozesa okuba mukwano gwe.
Abalamuzi 15 1 Naye olwatuuka akaseera katono oluvannyuma lw'okukungula eŋŋaano, Samusooni n'akyalira mukazi we n'omwana w'embuzi; n'agamba nti, “Nja kuyingira eri mukazi wange mu kisenge.” Naye kitaawe teyamukkiriza kuyingira. 2 Kitaawe n'ayogera nti Mazima nnalowooza nti wamukyaye nnyo; kyenva mmuwa munno: muto we si mulungi okumusinga? mutwale, nkwegayiridde, mu kifo kye. 3 Samusooni n'abagamba nti Kaakano ndiba ataliiko musango okusinga Abafirisuuti, newankubadde nga mbanyiiza. 4 Awo Samusooni n’agenda n’akwata ebibe ebikumi bisatu, n’addira ebikoola by’omuliro, n’akyusa omukira ku mukira, n’ateeka ekikuta ky’omuliro wakati wakati w’emikira ebiri. 5 Awo bwe yamala okukuma omuliro mu bikondo, n’abireka ne bigenda mu ŋŋaano y’Abafirisuuti, n’ayokya ebikonde byombi, n’eŋŋaano eyayimiridde, awamu n’ennimiro z’emizabbibu n’emizeyituuni. 6 Awo Abafirisuuti ne bagamba nti Ani akoze kino? Ne baddamu nti, “Samusooni, mukoddomi w’Omutimini, kubanga yawasa mukazi we n’amuwa munne.” Awo Abafirisuuti ne bambuka ne bamwokya omuliro ne kitaawe. 7 Samusooni n'abagamba nti Newaakubadde nga mukoze bwe mutyo, ndibawoolera eggwanga, n'oluvannyuma ndikomya. 8 N'abakuba ekisambi n'ebisambi n'okutta okungi: n'aserengeta n'abeera waggulu ku lwazi Etamu. 9 Awo Abafirisuuti ne bambuka ne basiisira mu Yuda, ne babuna mu Leki. 10 Abasajja ba Yuda ne bagamba nti Lwaki mulumba? Ne baddamu nti, “Tulinnye okusiba Samusooni, okumukola nga bw’atukoze.”
3
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
11 Awo abasajja enkumi ssatu eza Yuda ne bagenda ku ntikko y'olwazi Etamu ne bagamba Samusooni nti Tomanyi ng'Abafirisuuti be bafuga ffe? kiki kino ky'otukoze? N'abagamba nti Nga bwe bankola, nange bwe mbakoze. 12 Ne bamugamba nti Tuserengese okukusiba, tukuwaayo mu mukono gw'Abafirisuuti. Samusooni n'abagamba nti, “Mundayirire, mmwe mwennyini temujja kungwako.” 13 Ne bamugamba nti Nedda; naye tujja kukusiba, ne tukuwaayo mu mukono gwabwe: naye mazima tetujja kukutta. Ne bamusiba emiguwa ebiri emiggya, ne bamuggya ku lwazi. 14 Awo bwe yatuuka e Leki, Abafirisuuti ne bamuleekaana: Omwoyo wa YHWH n’amujjako n’amaanyi, n’emiguwa egyali ku mikono gye ne gifuuka ng’engo eyayokebwa omuliro, n’emiguwa gye ne gisumululwa okuva mu mikono gye. 15 N'asanga eggumba ly'endogoyi eppya, n'agolola omukono gwe, n'agukwata, n'atta n'abasajja lukumi. 16 Samusooni n’agamba nti, “Nnatta abasajja lukumi n’akawanga k’endogoyi, entuumu ku ntuumu, n’akawanga k’endogoyi.” 17 Awo olwatuuka bwe yamala okwogera, n'asuula eggumba ly'akawanga okuva mu mukono gwe, n'ayita ekifo ekyo Lamatlehi. 18 N'alumwa ennyonta, n'akoowoola YHWH, n'ayogera nti Obununuzi buno obunene obuwadde mu mukono gw'omuddu wo: kaakano ndifa ennyonta ne ŋŋenda mu mukono gw'abatali bakomole? 19 Naye Katonda n’asala ekituli ekyali mu bbugumu, amazzi ne gavaamu; awo bwe yamala okunywa, omwoyo gwe ne gukomawo, n'azuukuka: kyeyava agutuuma erinnya Enkakkore, eri mu Leki n'okutuusa leero. 20 N'asalira Isiraeri omusango mu nnaku z'Abafirisuuti emyaka amakumi abiri.
Abalamuzi 16 1 Awo Samusooni n’agenda e Gaza, n’alaba malaaya, n’ayingira gy’ali. 2 Abaagazi ne bategeezebwa nti, “Samusooni azze wano.” Ne bamwetooloola, ne bamulindirira ekiro kyonna mu mulyango gw'ekibuga, ne basirika ekiro kyonna, nga bagamba nti Enkya, bwe bunaabanga emisana, tujja kumutta. 3 Samusooni n’agalamira okutuusa mu ttumbi, n’agolokoka mu ttumbi, n’akwata enzigi z’omulyango gw’ekibuga n’ebikondo ebibiri, n’agenda nabyo, ebbaala ne byonna, n’abiteeka ku bibegabega bye, n’abisitula okutuuka waggulu ku lusozi oluli mu maaso ga Kebbulooni. 4 Awo olwatuuka oluvannyuma n'ayagala omukazi mu kiwonvu kya Soreki, erinnya lye Delira. 5 Abaami b'Abafirisuuti ne bajja gy'ali, ne bamugamba nti Musendasenda olabe amaanyi ge amangi gye gali, n'engeri gye tuyinza okumuwangula, tulyoke tumusibe okumubonyaabonya: era buli omu ku ffe tunaakuwa ebitundu bya ffeeza kkumi na kimu. 6 Awo Delira n'agamba Samusooni nti Mbuulira, amaanyi go amangi mwe gali ne ky'oyinza okusibibwa okukubonyaabonya. 7 Samusooni n'amugamba nti Bwe bansiba n'ebikoola musanvu ebya kiragala ebitakala, kale nnaaba munafu, ne mba ng'omusajja omulala. 8 ( B ) Awo abaami b’Abafirisuuti ne bamuleetera enkoba musanvu ezaali tezikaze, n’amusiba nazo. 9 ( B ) Waaliwo abasajja abaali bagalamidde, nga basula naye mu kisenge. N'amugamba nti, “Abafirisuuti bakuteekeko, Samusooni.” N'amenya ebiwuzi, ng'obuwuzi obw'okusika bwe bumenyeka bwe bukwata ku muliro. Kale amaanyi ge gaali tegamanyiddwa. 10 Delira n'agamba Samusooni nti Laba, onsekeredde, n'oŋŋamba eby'obulimba: kaakano mbuulira ky'oyinza okusibibwa. 11 N'amugamba nti Bwe bansiba n'emiguwa emipya egitakwatibwako, kale nnaaba munafu ne mba ng'omusajja omulala.
4
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
12 Awo Delira n’addira emiguwa emipya n’amusiba n’amugamba nti, “Abafirisuuti bakubeereko, Samusooni.” Era waaliwo abalimba nga basula mu kisenge. N’abimenya okuva ku mikono gye ng’obuwuzi. 13 Awo Delira n'agamba Samusooni nti Okutuusa kati onsekeredde, n'oŋŋamba eby'obulimba: mbuulira ky'oyinza okusibibwa. N'amugamba nti Bw'oluka ebizibiti omusanvu eby'omutwe gwange n'omukutu. 14 N’agisiba n’akapiira, n’amugamba nti, “Abafirisuuti bakubeereko, Samusooni.” N'azuukuka mu tulo, n'agenda n'ekikondo ky'ekikondo n'omukutu. 15 N'amugamba nti Oyinza otya okwogera nti Nkwagala, ng'ate omutima gwo teguli nange? onsekeredde emirundi gino esatu, so tombuulira amaanyi go amangi mwe gali. 16 Awo olwatuuka bwe yamunyiga buli lunaku n'ebigambo bye, n'okumukubiriza, emmeeme ye n'ekwatibwa ensonyi n'okufa; 17 N'amubuulira omutima gwe gwonna, n'amugamba nti Tewajja kisero ku mutwe gwange; kubanga mbadde Munazaali eri Katonda okuva mu lubuto lwa mmange: bwe ndimwese, kale amaanyi gange galiva gye ndi, ne nnafuwa, era ndiba ng'omusajja omulala yenna. 18 Awo Delira bwe yalaba ng’amubuulidde omutima gwe gwonna, n’atuma n’ayita abaami b’Abafirisuuti ng’agamba nti, “Mujje omulundi guno omulundi guno, kubanga antegeezezza omutima gwe gwonna.” Awo abaami b'Abafirisuuti ne bajja gy'ali, ne baleeta effeeza mu ngalo zaabwe. 19 N'amusuza ku maviivi ge; n'ayita omusajja, n'amusenya ebizibiti omusanvu eby'omutwe; n'atandika okumubonyaabonya, n'amaanyi ge ne gamuvaako. 20 N'ayogera nti, “Abafirisuuti bakuteekeko, Samusooni.” N'azuukuka mu tulo, n'agamba nti, “Nja kufuluma nga bwe kyali edda, ne nneekankanya.” Era teyamanya nti Mukama yamuvaako. 21 Naye Abafirisuuti ne bamukwata, ne bamuggyamu amaaso, ne bamuserengeta e Gaza, ne bamusiba emiguwa egy'ekikomo; n'asena mu nnyumba y'ekkomera. 22 Naye enviiri z’omutwe gwe ne ziddamu okukula oluvannyuma lw’okumwese. 23 Awo abaami b'Abafirisuuti ne babakuŋŋaanya okuwaayo ssaddaaka ennene eri Dagoni katonda waabwe n'okusanyuka: kubanga baagamba nti, “Katonda waffe awaddeyo Samusooni omulabe waffe mu mukono gwaffe.” 24 Abantu bwe baamulaba, ne batendereza katonda waabwe: kubanga baagamba nti Katonda waffe atuwadde omulabe waffe n'omuzinyi w'ensi yaffe eyatutta bangi. 25 Awo olwatuuka emitima gyabwe bwe gyasanyuka, ne bagamba nti Muyite Samusooni atuzannyisa. Ne bayita Samusooni okuva mu nnyumba y'ekkomera; n'abazannyisa: ne bamuteeka wakati w'empagi. 26 Samusooni n’agamba omulenzi eyamukutte ku mukono nti Kiriza mpulire empagi ennyumba kwe yeeyimiriddeko, nneesigamyeko.” 27 Awo ennyumba yali ejjudde abasajja n'abakazi; n'abaami b'Abafirisuuti bonna baali eyo; ku kasolya waaliwo abasajja n'abakazi nga enkumi ssatu, nga balaba Samusooni ng'azannya emizannyo. 28 Samusooni n'akoowoola Mukama n'agamba nti, “Ai Mukama Katonda, onzijukire, nkwegayiridde, ompe amaanyi, nkwegayiridde, omulundi guno gwokka, ai Katonda, ndyoke nneesasuze omulundi gumu eri Abafirisuuti olw'amaaso gange gombi. 29 Samusooni n’akwata empagi ebbiri ez’omu makkati ennyumba kwe yali eyimiridde, era kwe yali esimbiddwa, emu n’omukono gwe ogwa ddyo, n’endala n’omukono gwe ogwa kkono. 30 Samusooni n'agamba nti Ka nfe n'Abafirisuuti. N'avunnama n'amaanyi ge gonna; ennyumba n'egwa ku bakama n'abantu bonna abaali mu yo. Kale abafu be yatta mu kufa kwe baali basinga abo be yatta mu bulamu bwe. 31 ( B ) Awo baganda be n’ennyumba yonna eya kitaawe ne baserengeta, ne bamutwala ne bamuleeta, ne bamuziika wakati wa Zora ne Esutaoli mu kifo we baziika Manowa kitaawe. N'alamula Isiraeri emyaka amakumi abiri.
5
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
Okunnyonnyola Emboozi ya Samusooni, esangibwa mu Balamuzi essuula 13 okutuuka ku 16 mu Baibuli ya King James (KJV), y’emu ku nnyiriri ezisinga okubeera ez’ekitalo mu Byawandiikibwa. Kiwandiika ku bulamu bw’omuntu eyaweebwa amaanyi ag’enjawulo agasukkulumye ku butonde olw’Omwoyo wa Katonda, naye ng’abonyaabonyezebwa obunafu obw’obuntu, okukkaanya mu by’omwoyo, n’okugwa okw’ekikangabwa okugobererwa okununulibwa okw’enkomerero.
Ekitundu 1: Okumenya Ennyiriri ku Lunyiriri Essuula 13: Okulangirira n’okuzaalibwa kwa Samusooni Ennyiriri 1–5: Isiraeri nate n’akola ebibi mu maaso ga Mukama, ekivaamu okunyigirizibwa kw’emyaka amakumi ana Abafirisuuti. Malayika wa Mukama alabikira mukazi wa Manowa omugumba (ow’ekika kya Ddaani), n’alangirira nti ajja kufuna olubuto n’azaala omwana ow’obulenzi. Aliba Munazaali eri Katonda okuva mu lubuto , era alitandika okununula Isiraeri mu mukono gw’Abafirisuuti. Ennyiriri 6–14: Mukyala wa Manowa anyumya okukyalira bba. Manoah asabira Malayika akomewo abalagirire ku ngeri y’okukuzaamu omwana. Malayika addamu okulabika, ng’addiŋŋana obukwakkulizo bw’Abanazaali: maama alina okwewala omwenge, ebyokunywa ebitamiiza, n’emmere etali nnongoofu, era tewali ssowaani yonna ejja kukwata ku mutwe gw’omulenzi. Ennyiriri 15–23: Manowa awaayo omwana w’embuzi ng’ekiweebwayo ekyokebwa. Malayika alinnya mu ggulu mu muliro gw’ekyoto, n’alaga obuzaale bwe obw’obwakatonda. Manowa atya nti bajja kufa kubanga balabye Katonda, naye mukazi we amugumya nti singa Mukama yali agenderera okubatta, teyandikkirizza kiweebwayo kyabwe wadde okubalaga ebintu bino. Ennyiriri 24–25: Omukazi azaala omwana ow’obulenzi n’amutuuma erinnya Samusooni . Omwana akula, era Mukama amuwa omukisa. Omwoyo wa Mukama atandika okumutambuza ebiseera ebimu mu Mahane-dan , wakati wa Zora ne Esutaoli. Essuula 14: Obufumbo n’olugero Ennyiriri 1–4: Samusooni aserengeta e Timuna, n’alaba omukazi Omufirisuuti, n’asaba bazadde be bamufunire mukazi we. Bazadde be bawakanya okuwasa omukazi okuva mu Bafirisuuti abatakomole, naye ekiwandiiko kiraga nti kino kyali kya Mukama , eyanoonya omukisa okulwanyisa Abafirisuuti, mu kiseera ekyo abaali bafuga Isiraeri. Ennyiriri 5–9: Mu kkubo erigenda e Timuna, empologoma ento ewuluguma ku Samusooni. Omwoyo wa Mukama ajja ku ye n’amaanyi, n’akutula empologoma nga njereere ng’embuzi. Oluvannyuma, akomawo n’asanga ekibinja ky’enjuki n’omubisi gw’enjuki mu mulambo gw’empologoma. Alya omubisi gw’enjuki n’awa bazadde be nga tababuulidde nsibuko yaago. Ennyiriri 10–20: Samusooni ategeka ekijjulo ky’embaga ne banne Abafirisuuti amakumi asatu. Assaawo ekisoko ekiwanirirwa bbeeti: "Mu mulya mwe mwava ennyama, ate mu maanyi mwe mwava obuwoomi." Olw’okuba tebasobola kukigonjoola mu nnaku ssatu, Abafirisuuti batiisatiisa omugole wa Samusooni, ne bamuwaliriza okumusendasenda okuddamu okuva gy’ali. Akaaba okutuusa lw’amugamba, n’abibikkulira abasajja. Olw’obusungu olw’okulya mu nsi olukwe,
6
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
Samusooni atta abasajja Abafirisuuti amakumi asatu ab’e Askeloni okusasula ssente, n’aleka mukazi we olw’obusungu, n’addayo ewa kitaawe ate mukazi we n’aweebwa omusajja asingayo obulungi. Essuula 15: Okwesasuza, Eggumba ly’Ekisambi, n’Okununulibwa Ennyiriri 1–8: Mu kiseera ky’okukungula eŋŋaano, Samusooni akyalira mukyala we n’omwana w’embuzi, kyokka n’asanga kitaawe ng’amuwadde munne n’awaayo mwannyina omuto mu kifo ky’ekyo. Olw’obusungu, Samusooni akwata ebibe ebikumi bisatu , n’abisiba omukira ku mukira n’ebikoola by’omuliro wakati, n’abisumulula mu kasooli, mu nnimiro z’emizabbibu, ne mu nnimiro z’emizeyituuni eziyimiridde ez’Abafirisuuti, n’aziyokya ddala. Mu kwesasuza, Abafirisuuti bookya mukazi wa Samusooni ne ssezaala we ne bafa. Ng'awera okwesasuza, Samusooni atta Abafirisuuti bangi nnyo ("ekisambi n'ekisambi nga battibwa nnyo") n'adda emabega ku lwazi lwa Etamu. Ennyiriri 9–13: Abafirisuuti baasimba enkambi mu Yuda okunoonya Samusooni. Abasajja enkumi ssatu eza Yuda bagenda ku lwazi lwa Etamu, nga batya Abafirisuuti okwesasuza. Basiba Samusooni emiguwa ebiri emipya ne bamutuusa eri omulabe. Ennyiriri 14–20: Samusooni bw’asemberera Abafirisuuti e Leeki ng’aleekaana mu buwanguzi, Omwoyo wa Mukama ajja ku ye n’amaanyi. Emiguwa egyali ku mikono gye gifuuka ng’emiguwa egyayokebwa omuliro, era emiguwa gye gisaanuuka. Nga azudde eggumba ly’akawanga akaggya ery’endogoyi , akuba Abafirisuuti lukumi. Oluvannyuma ng’ennyonta emaze okumuluma, akaabirira Katonda; Katonda ayawulamu ekifo ekituli mu Leki, amazzi ne gakulukuta okumuzuukiza (ekifo ekyo n’akituuma En-kakkore ). Samusooni asalira Isiraeri omusango mu biseera by'Abafirisuuti okumala emyaka amakumi abiri . Essuula 16: Derira, Obuwambe, n’obuwanguzi obw’enkomerero Ennyiriri 1–3: Samusooni agenda e Gaza, n’akyalira malaaya, era n’asibibwa Abagazi abateekateeka okumutta ku makya. Mu ttumbi, Samusooni asituka, n’ayuza emiryango gy’ekibuga ku bikondo byabwe awamu n’ebikondo byombi n’embaawo, n’abisitula ku bibegabega bye, n’abitwala waggulu ku ntikko y’olusozi mu maaso ga Kebbulooni. Ennyiriri 4–14: Samusooni agwa mu mukwano ne Delira mu kiwonvu kya Soreki. Abaami b’Abafirisuuti bamugulirira ne ffeeza omungi ennyo okusobola okuzuula ekyama ky’amaanyi ge amangi. Delira amubuuza ebibuuzo enfunda n’enfunda: Obulimba obusooka: Nsiba n’emiguwa musanvu egya kiragala (emiguwa egy’obutaasa ennyogovu) egitakala, era nja kuba munafu. (Alemererwa; azikutula ng’obuwuzi). Obulimba obw’okubiri: Nsiba nnyo n’emiguwa emipya egitabeerangako. (Alemererwa; azikutula ku mikono gye ng’obuwuzi). Obulimba obw’okusatu: Luka ebizibiti omusanvu eby’omutwe gwange n’omukutu gw’engoye. (Alemererwa; asika ppini n’ekikondo). Ennyiriri 15–22: Nga akooye olw’okukaaba kwe okwa buli lunaku n’okumuluma, Samusooni ku nkomerero amubuulira amazima amatuufu: ekiso tekikwatangako ku mutwe gwe, kubanga Munazaali eri Katonda okuva lwe yazaalibwa; singa omutwe gwe gumwese, amaanyi ge gajja kumuvaako. Delira amusendasenda n’asula ku maviivi ge, n’ayita omusajja amwese ebizibiti bye omusanvu, n’amufuga. Abafirisuuti bamugoba amaaso, ne bamusiba mu miguwa egy’ekikomo, ne
7
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
bamukaka okusena emmere ey’empeke mu nnyumba y’ekkomera e Gaza. Mu kiseera kino enviiri ze zitandika okuddamu okukula. Ennyiriri 23–31: Abaami b’Abafirisuuti bakuŋŋaana okuwaayo ssaddaaka ennene eri katonda waabwe Dagoni , nga bajaguza nti katonda waabwe awaddeyo omulabe waabwe mu ngalo zaabwe. Baleeta Samusooni omuzibe w’amaaso mu kisaawe okumufuula omuzannyo. Samusooni asaba omulenzi amulung’amya amuleke okuwulira empagi eziwanirira yeekaalu. Ng’asaba Katonda n’amaanyi amuwe amaanyi agasembayo okwesasuza amaaso ge abiri agazibe, Samusooni yeenyweza ku mpagi ebbiri eziri wakati. Nga nkuba enduulu ey'amaanyi ng'aleekaana nti, "Ka nfe n'Abafirisuuti!" , ennyumba eyo egwa, n’etta Abafirisuuti bangi mu kufa kwe okusinga mu bulamu bwe bwonna. Ab’omu maka ge baggyayo omulambo gwe ne bamuziika wakati wa Zora ne Esutaoli.
Ekitundu 2: Ebyokuyiga ebikulu n‟okukozesebwa mu bulamu 1. Obulabe bw’okukkaanya mu mpisa n’eby’omwoyo Eky’okuyiga: Samusooni yazannyanga n’omuliro enfunda n’enfunda. Bulijjo yamenya ebirayiro bye eby’Omunazaali (okukwata ku mirambo egyafudde, okukolagana n’abakazi abagwira abatali balongoofu, n’okwesanyusaamu n’okwegomba kwe okw’omubiri). Yakitwala nti ekirabo kye eky’obwakatonda kyamuwa obutakwatibwa kibi kya muntu ku bubwe. Okukozesa obulamu: Ebirabo eby’omwoyo, ebitone, oba ebifo by’obukulembeze tebisonyiwa muntu yenna kuvunaanyizibwa ku mpisa. Okukkaanya okutonotono okutafugibwa, ebibi eby’ekyama, n’okulowooza ku nsonga bigenda bikendeera mpolampola obugolokofu bw’omuntu, ne kivaamu ekifo ekizibe mu by’omwoyo ng’obunafu tebumanyiddwa okutuusa ng’akatyabaga kagwawo. 2. Katonda Akozesa Ebibya Ebirimu Obulema Okutuukiriza Ebigendererwa Bye Eky’okuyiga: Wadde nga Samusooni yalina ensobi ennene, ng’ayagala nnyo, era ng’ayagala nnyo, Katonda yamukozesa ng’ekintu eky’okukozesa okukebera okunyigirizibwa kw’Abafirisuuti. Okuva ku ntandikwa, Katonda yakola okuyita mu kusalawo kwa Samusooni okw’obujeemu okutuukiriza enteekateeka ye ey’okununula Isirayiri. Okukozesa obulamu: Wadde nga Katonda ye mufuzi era asobola okukola okuyita mu bunafu bw’omuntu n’okulemererwa, obujeemu buvaamu ebizibu eby’amaanyi. Ekisa kinunula, naye tekisangula bulumi na nkovu z’okulonda obubi. Tusaanidde okufuba okuweereza Katonda n’obuwulize obw’omutima gwonna okusinga okwesigama ku kisa kye okutuwonya okuva mu bulamu obw’obulagajjavu. 3. Amaanyi g’Okwewaayo n’Ensibuko y’Amaanyi Amatuufu Eky’okuyiga: Amaanyi ga Samusooni mu butuufu tegabangako binywa bya mubiri; kyali kusobozesa okusukkulumye ku butonde okwasibiddwa butereevu ku nkolagana ye ey’endagaano ne Katonda, eyalagibwa okwewaayo kwe okw’Omunazaali. Enviiri ze bwe zasalibwa — si lwakuba nti enviiri zirina eby’obulogo, wabula olw’okuba zaali zikiikirira okwewaayo kwe okusembayo okw’obwesigwa mu ndagaano — Omwoyo wa Mukama yamuvaako. Okukozesa Obulamu: Amaanyi ag’omwoyo amatuufu, okugumira embeera, n’okukosebwa biva ddala mu kusigala ng’olina akakwate ne Katonda. Bwe tumenya obweyamo bwaffe gy’ali ne twesigama ku by’obugagga byaffe, twesanga nga tetulina maanyi mu by’omwoyo, nga tuli mu bulabe, era nga tufuuliddwa baddu ba maanyi g’ensi.
8
Samusooni: Beera Mugumu, Faa N’amaanyi
4. Okwenenya, Okuzzaawo, n’okusaasira kwa Katonda okusembayo Eky’okuyiga: Ne bwe yamala okukuba wansi w’olwazi —ng’azibe amaaso, n’aswazibwa, era ng’asena emmere ey’empeke mu kasenge k’ekkomera —Samson yafuna enkyukakyuka. Ekikulu, enviiri ze zaatandika okuddamu okukula . Mu biseera bye ebisembayo, Samusooni yakyuka n’adda eri Katonda mu kusaba okw’amaanyi, era Katonda n’amuddamu, n’amuwa amaanyi okutuukiriza okuyitibwa kwe okusembayo. Okukozesa obulamu: Tekilwawo kudda eri Katonda. Ne bw’oba ogudde wala otya, okoze bubi otya, oba obulamu bwo bwe buwulira nga bumenyese, Katonda Katonda wa kuzzaawo. Omutima ogw’okwenenya n’okusaba okw’enkomerero okw’okwewaayo bikyayinza okufuna okusaasira n’ekigendererwa mu mikono gye.
9