Debola, Balak, ne Yayeeri Abalamuzi 4 1 Abaana ba Isiraeri ne baddamu ne bakola ebibi mu maaso ga YHWH, Ekudi bwe yali afudde. 2 YHWH n'abatunda mu mukono gwa Yabini kabaka w'e Kanani, eyafugira e Kazoli; omuduumizi w'eggye lye yali Sisera, eyabeeranga mu Kalosesi ey'ab'amawanga. 3 Abaana ba Isiraeri ne bakaabirira Mukama: kubanga yalina amagaali ebikumi mwenda ag'ekyuma; era n'anyigiriza nnyo abaana ba Isiraeri emyaka amakumi abiri. 4 Ne Debola nnabbi omukazi, mukyala wa Lapidosi, ye yalamula Isiraeri mu kiseera ekyo. 5 N'abeera wansi w'enkindu ya Debola wakati wa Lama ne Beseri ku lusozi Efulayimu: abaana ba Isiraeri ne bambuka gy'ali okusalirwa omusango. 6 N'atuma n'ayita Balak mutabani wa Abinoamu okuva e Kedesunfutaali n'amugamba nti Mukama Katonda wa Isiraeri teyalagira ng'agamba nti Genda oserengete ku lusozi Taboli, otwale abasajja enkumi kkumi okuva mu baana ba Nafutaali n'abaana ba Zebbulooni? 7 Era ndikusemberera ku mugga Kisoni Sisera, omuduumizi w'eggye lya Yabini, n'amagaali ge n'ekibinja kye; era ndimuwaayo mu mukono gwo. 8 Barak n'amugamba nti Bw'onoogenda nange, kale nange ŋŋenda: naye bw'otogenda nange, kale sijja kugenda. 9 N'ayogera nti Mazima ndigenda naawe: newakubadde olugendo lw'ogenda okutambula terujja kuba lwa kitiibwa; kubanga Mukama alitunda Sisera mu mukono gw'omukazi. Debola n'agolokoka n'agenda ne Balaki e Kedesi. 10 Balaki n'ayita Zebbulooni ne Nafutaali e Kedesi; n'agenda n'abasajja emitwalo kkumi ku bigere bye: Debola n'agenda naye. 11 ( B ) Awo Heberi Omukeni, eyava mu baana ba Kobabu mukoddomi wa Musa, yali yeekutudde ku Bakeni, n’asimba weema ye mu lusenyi lwa Zaanayimu, oluli okumpi ne Kedesi. 12 Ne bategeeza Sisera nga Balaki mutabani wa Abinowamu alinnye ku lusozi Taboli. 13 Awo Sisera n’akuŋŋaanya amagaali ge gonna, amagaali ge ag’ekyuma ebikumi mwenda, n’abantu bonna abaali naye, okuva e Kalosesi ow’amawanga okutuuka ku mugga Kisoni.
1
Debola, Balak, ne Yayeeri
14 Debola n'agamba Baraki nti Golokoka; kubanga luno lwe lunaku Mukama lw'akwasizza Sisera mu mukono gwo: Mukama tafulumye okukukulembera? Awo Baraki n'aserengeta okuva ku lusozi Taboli, n'abasajja enkumi kkumi nga bamugoberera. 15 YHWH n'awugula Sisera n'amagaali ge gonna n'eggye lye lyonna n'ekitala mu maaso ga Balak; Sisera n'ava ku ggaali lye, n'adduka n'ebigere bye. 16 Naye Baraki n'agoba amagaali n'eggye, okutuuka e Harosesi ow'amawanga: eggye lyonna erya Sisera ne ligwa ku bbugumu ly'ekitala; era tewaaliwo musajja n’omu asigaddewo. 17 Naye Sisera n’addukira ku bigere bye n’agenda mu weema ya Yayeeri mukazi wa Keberi Omukeni: kubanga waaliwo emirembe wakati wa Yabini kabaka w’e Kazoli n’ennyumba ya Keberi Omukeni. 18 Yayeeri n'afuluma okusisinkana Sisera, n'amugamba nti Yingira mukama wange, nkyukira; totya. Awo bwe yamukyukira mu weema, n'amubikka ekyambalo. 19 N'amugamba nti Nkwegayiridde, mpa amazzi amatono okunywa; kubanga nnina ennyonta. N'asumulula eccupa y'amata, n'amunywa, n'amubikka. 20 Nate n'amugamba nti Yimirira ku mulyango gwa weema, olunaatuuka omuntu yenna bw'ajja n'akubuuza, n'agamba nti, “Waliwo omuntu yenna wano?” nti oligamba nti Nedda. 21 Awo Yayeeri Keberi n’akwata omusumaali mu weema, n’akwata ennyondo mu ngalo ze, n’agenda gy’ali mpola, n’akuba omusumaali mu bisambi bye, n’agusiba mu ttaka: kubanga yali yeebase nnyo era ng’akooye. Bwatyo yafa. 22 Balak bwe yali ng’agoba Sisera, Yayeeri n’afuluma okumusisinkana, n’amugamba nti Jjangu ndikulage omusajja gw’onoonya.” Awo bwe yatuuka mu weema ye, laba, Sisera ng'agalamidde ng'afudde, n'omusumaali nga guli mu yeekaalu ze. 23 Ku lunaku olwo Katonda n’afuga Yabini kabaka wa Kanani mu maaso g’abaana ba Isirayiri. 24 Omukono gw'abaana ba Isiraeri ne gukulaakulana, ne guwangula Yabini kabaka wa Kanani, okutuusa lwe baazikiriza Yabini kabaka wa Kanani.
Abalamuzi 5 1 Awo Debola ne Balaki mutabani wa Abinowamu ku lunaku olwo ne bayimba nti; 2 Mutendereze Mukama olw'okwesasuza kwa Isiraeri, abantu bwe beewaayo kyeyagalire. 3 Muwulire mmwe bakabaka; muwulire mmwe abalangira; Nze, nze, ndiyimbira Mukama; Ndiyimba okutendereza Mukama Katonda wa Isiraeri. 4 YHWH, bwe wava e Seyiri, bwe watambula okuva mu ttale lya Edomu, ensi n'ekankana, n'eggulu ne litonnya, n'ebire ne bitonnya amazzi. 5 Ensozi ne zisaanuuka okuva mu maaso ga YHWH, ne Sinaayi ne zisaanuuka okuva mu maaso ga Mukama Katonda wa Isiraeri. 6 ( B ) Mu mirembe gya Samugali mutabani wa Anasi, mu mirembe gya Yayeeri, amakubo amanene gaali tegaliimu bantu, era abatambuze ne batambulira mu makubo. 7 Abatuuze ku byalo ne balekera awo, ne bakoma mu Isiraeri, okutuusa nze Debola lwe nnazuukira, ne nzuukira maama mu Isiraeri. 8 Baalonda bakatonda abapya; awo ne wabaawo olutalo mu miryango: waaliwo engabo oba effumu eryalabibwa mu bantu emitwalo amakumi ana mu Isiraeri? 9 Omutima gwange guli eri abafuzi ba Isiraeri, abeewaayo mu bantu kyeyagalire. Mutendereze Mukama. 10 Mwogere, mmwe abeebagadde endogoyi enjeru, mmwe abatuula mu kusalirwa omusango, ne mutambulira mu kkubo. 11 Abo abawonyezebwa okuva mu maloboozi g'abasaale mu bifo eby'okusena amazzi, eyo gye banaasengekera ebikolwa bya Mukama eby'obutuukirivu, n'ebikolwa eby'obutuukirivu eri abatuuze b'omu byalo bye mu Isiraeri: olwo abantu ba YHWH baliserengeta ku miryango.
2
Debola, Balak, ne Yayeeri
12 Zuukuka, zuukuka, Debola: zuukuka, zuukuka, yogera oluyimba: golokoka, Baraki, otwale obusibe bwo, omwana wa Abinoamu. 13 Awo n'afuga abakulu mu bantu: YHWH n'afuga ab'amaanyi. 14 Mu Efulayimu mwe mwava ekikolo kyabwe okulwana Amaleki; oluvannyuma lwo, Benyamini, mu bantu bo; mu Makiri mwe mwava abaami, n'abakwata ekkalaamu y'omuwandiisi ne bava mu Zebbulooni. 15 Abakungu ba Isakaali baali wamu ne Debola; ne Isakaali ne Balaki: n'asindikibwa n'ebigere mu kiwonvu. Ku njawukana za Lewubeeni waaliwo ebirowoozo ebinene eby’omutima. 16 Lwaki obeera mu biyumba by'endiga okuwulira ebiwoobe by'endiga? Olw’enjawukana za Lewubeeni waaliwo okunoonyereza okunene mu mutima. 17 Gireyaadi n'abeera emitala wa Yoludaani: era lwaki Ddaani yasigala mu maato? Aseri yeeyongerayo ku lubalama lw'ennyanja, n'abeera mu bifo bye. 18 ( B ) Zebbulooni ne Nafutaali abantu abaateeka obulamu bwabwe mu matigga mu bifo ebigulumivu eby’omu ttale. 19 Bakabaka ne bajja ne balwana, oluvannyuma ne balwana ne bakabaka ba Kanani e Taanaki ku mazzi ga Megiddo; tebaatwala magoba gonna mu ssente. 20 Baalwana nga bava mu ggulu; emmunyeenye mu kkubo lyazo zaalwana ne Sisera. 21 Omugga Kisoni ne gubakulukuunya, omugga Kisoni ogw’edda. Ayi emmeeme yange, olinnye amaanyi. 22 ( B ) Awo ebisiba by’embalaasi ne bimenyeka olw’ebiwujjo, ebiwujjo by’abasajja baabwe ab’amaanyi. 23 Mukolimire Merozi, malayika wa YHWH bwe yagamba, mukolimirenga nnyo abatuuze; kubanga tebajja kuyamba Mukama, okuyamba Mukama okulwanyisa ab'amaanyi. 24 Yayeeri mukazi wa Keberi Omukeni anaaweebwa omukisa okusinga abakazi, anaaweebwa omukisa okusinga abakazi mu weema. 25 N'asaba amazzi, n'amuwa amata; yaleeta butto mu ssowaani ey’obwakabaka. 26 N'assa omukono gwe ku musumaali, n'omukono gwe ogwa ddyo ku nnyondo y'abakozi; n'ennyondo n'akuba Sisera, n'amukuba ku mutwe, bwe yali afumita n'akuba ennyindo ze. 27 Ku bigere bye yafukamira, n’agwa, n’agalamira: ku bigere bye n’avuunama, n’agwa: gye yavuunama, eyo n’agwa wansi ng’afudde. 28 ( B ) Nnyina Sisera n’atunula mu ddirisa, n’akaaba ng’ayita mu lutimbe nti, “Lwaki eggaali lye liwanvuye okujja?” lwaki okusiba nnamuziga z'amagaali ge? 29 Bakazi be ab'amagezi ne bamuddamu nti, weewaawo, n'addamu yekka; 30 Tebadduse mangu? tebagabanyaamu muyiggo; buli muntu omuwala omu oba babiri; eri Sisera omuyiggo gwa langi z’abavubi, omuyiggo gw’abavubi langi z’empiso, ez’abavubi langi z’empiso ku njuyi zombi, zisisinkane olw’ensingo zazo ezitwala omunyago? 31 Kale abalabe bo bonna bazikirire, Ai YHWH: naye abamwagala babeere ng'enjuba bw'afuluma n'amaanyi ge. Ensi n’efuna ekiwummulo okumala emyaka amakumi ana.
Okunnyonnyola Ebyafaayo bya Debola, Balak, ne Yayeeri ebisangibwa mu Balamuzi essuula 4 ne 5 ewandiika ekimu ku bintu Isirayiri bye yasinga okununula okuva mu kunyigirizibwa okuva mu mawanga amalala. Kiraga obufuzi obw’obwakatonda, obukulembeze obw’obuvumu, n’engeri Katonda gy’akozesaamu ebikozesebwa ebitasuubirwa okutuukiriza ebigendererwa bye.
Ekitundu 1: Okumenya Ennyiriri ku Lunyiriri Abalamuzi Essuula 4: Ennyonnyola y’okununulibwa
3
Debola, Balak, ne Yayeeri
Ennyiriri 1–3: Ekibi kya Isiraeri n’okunyigirizibwa okw’obukambwe Oluvannyuma lw’okufa kw’omulamuzi Ekudi, Abayisirayiri nate ne bakola ebibi mu maaso ga Mukama. N’ekyavaamu, Katonda abawaayo mu mukono gwa Yabini kabaka wa Kanani (afugira e Kazoli), ng’omuduumizi w’amagye ye Sisera . Sisera anyigiriza nnyo Isiraeri okumala emyaka amakumi abiri ng'akozesa eggye ery'entiisa ery'amagaali 900 ag'ekyuma . Abaana ba Isiraeri bakaabirira Mukama okumuyambe. Ennyiriri 4–9: Okuyitibwa kwa Debola ne Balak Debola , nnabbi omukazi era mukyala wa Lapidosi, asalira Isiraeri omusango mu kiseera kino, ng’atudde wansi w’enkindu ya Debola. Atuma Barak mutabani wa Abinowamu n’awa ekiragiro okuva eri Katonda: agenda kutwala abasajja 10,000 ab’e Nafutaali ne Zebbulooni ku lusozi Taboli, Katonda n’asitula Sisera n’amagaali ge okutuuka ku mugga Kisoni. Barak addamu n’obukwakkulizo nti: “Bw’onoogenda nange, kale nange nja kugenda: naye bw’otogenda nange, olwo sijja kugenda” . Debola akiriza okugenda, naye n’alagula nti olugendo terujja kumuleetera kitiibwa kya muntu ku bubwe , kubanga Mukama alitunda Sisera mu mukono gw’omukazi. Ennyiriri 10–16: Olutalo ku lusozi Taboli ne Kisoni Balak ayita Zebbulooni ne Nafutaali e Kadesi, n’akuŋŋaanya abagoberezi 10,000 nga Debola amuwerekerako. Sisera bw’awulira ebyo, n’akuŋŋaanya amagaali ge ag’ekyuma 900 n’eggye lye lyonna okutuuka ku mugga Kisoni. Debola agamba Baraki asituka, ng'alangirira nti, “Mukama tafulumye mu maaso go?” Baraki akulembera basajja be okukka ku lusozi, era Mukama n’atabula (amakubo) Sisera n’eggye lye . Eggye lya Sisera lizikirizibwa ddala olw’ekitala, nga tewali muntu yenna mulamu, ate Sisera n’aleka eggaali lye n’adduka n’ebigere. Ennyiriri 17–22: Yayeeri n’okuwangulwa kwa Sisera Sisera addukira mu weema ya Yayeeri , mukazi wa Keberi Omukeni, kubanga waliwo emirembe wakati w’ennyumba ya Yabini ey’obwakabaka n’ab’omu maka ga Keberi. Yayeeri afuluma okumusisinkana, n’amuyita okuyingira, n’amubikka. Sisera asaba amazzi; mu kifo ky’ekyo, amuwa butto (amata agafumbiddwa) mu ssowaani ey’obwakabaka . Olw’okuba akooye era nga yeesiga, Sisera yeebaka nnyo. Yayeeri mu kasirise akwata omusumaali gwa weema (peg) n’ennyondo mu ngalo ze, n’agenda gy’ali mpola, n’agoba omusumaali okuyita mu bisambi bye mu ttaka, n’amutta amangu ago. Balak bw’atuuka ng’amuyigga, Yayeeri amulaga omuduumizi w’omulabe eyafa, n’atuukiriza obunnabbi bwa Debola. Ennyiriri 23–24: Okufugibwa Kabaka Yabini Ku lunaku olwo, Katonda afuga Yabini kabaka wa Kanani mu maaso g’abaana ba Isirayiri, omukono gwa Isirayiri ne gumuwangula okutuusa lw’alizikirizibwa. Abalamuzi Essuula 5: Oluyimba lwa Debola ne Balaki Ennyiriri 1–5: Mukama waffe atenderezebwe Debola ne Balak bayimba oluyimba olw’obuwanguzi, nga batendereza Katonda olw’abakulembeze abeeyagalire n’abantu ba Isirayiri abeetegefu. Bajjukira okubeerawo kwa Katonda okw’ekitiibwa, okwakankanya ensi bwe yatambula okuva e Seyiri ne Edomu. Ennyiriri 6–11: Okuzikirizibwa kwa Isiraeri kwafuuka Obwenkanya Oluyimba luno lujjukiza ennaku ez'ekizikiza ez'okunyigirizibwa ng'enguudo ennene teziriimu bantu era ng'abantu b'oku kyalo beekweka okutuusa Deborah lwe yasituka "maama mu Yisirayiri" .
4
Debola, Balak, ne Yayeeri
Kiyita abafuzi, abalamuzi, n’abantu b’omu kibuga aba bulijjo abakuŋŋaanidde mu bifo omufukirira amazzi okunyumya ebikolwa ebituukirivu n’ebikolwa eby’okununula Mukama. Ennyiriri 12–18: Ebika ebyeyagalidde n’Ebika Ebimatiza Omulanga ogw’obuwanguzi gugenda eri Balak okukulembera abawambe. Oluyimba luno lulaga ebikwata ku bika bye byawaayo n’obwannakyewa — Efulayimu, Benyamini, Makiri, Zebbulooni, Isakaali, ne Nafutaali —era lunenya nnyo abo abaasigala emabega ku biyumba byabwe eby’endiga oba ku lubalama lw’ennyanja, gamba nga Lewubeeni, Ddaani, ne Aseri . Ennyiriri 19–23: Olutalo lw’Obwengula n’Ekikolimo kya Meroz Bakabaka ba Kanani baalwana, naye "emmunyeenye mu makubo gaabwe zaalwana ne Sisera" (ekitegeeza okuyingira mu nsonga za Katonda, oboolyawo enkuba ey'amaanyi n'efuula omugga Kisoni amataba agaaziyiza amagaali ag'ekyuma). Omugga Kisoni ogw’edda gwasengula omulabe. Ekikolimo ekikaawa kilangirirwa ku kibuga Merozi kubanga tebaavaayo "okuyamba Mukama okulwanyisa ab'amaanyi". Ennyiriri 24–27: Okuwa ekitiibwa Obuvumu bwa Yayeeri Yael akuzibwa nga "omukisa okusinga abakazi" mu weema. Oluyimba luno lunnyonnyola bulungi ekikolwa kye eky’okusalawo —n’akwata ennyondo n’avuga omusumaali mu mutwe gwa Sisera, gye yabbira n’agwa ku bigere bye ng’afudde. Ennyiriri 28–30: Okusesa kwa Maama wa Sisera Vignette ey’ekitalo, ey’okusekeeterera ekyuka n’egenda ku maama wa Sisera ng’atunudde mu ddirisa lye erya lattice, nga yeebuuza n’okweraliikirira lwaki eggaali lya mutabani we lilwawo nnyo okudda. Bakazi be ab’amagezi bamubudaabuda n’endowooza nti agabanyaamu munyago gwokka — abasibe n’eby’okutunga eby’obugagga —nga tamanyi nti yafa dda. Olunyiriri 31: Okusaba Okumaliriza Oluyimba lufundikira n'okusaba okw'amaanyi nti: "Kale abalabe bo bonna bazikirire, ai Mukama: naye abamwagala babeere ng'enjuba bw'afuluma n'amaanyi ge." Oluvannyuma lw’obuwanguzi buno, ensi efuna ekiwummulo okumala emyaka amakumi ana .
Ekitundu 2: Ebyokuyiga ebikulu n‟okukozesebwa mu bulamu Katonda Akozesa Ebitasuubirwa n’Ebya bulijjo: Okununulibwa tekwajja mu ggye lya bwakabaka ery’ennono nga lirina ebyokulwanyisa eby’ekika ekya waggulu, wabula okuyita mu mukazi owa bulijjo (Yayeri) ng’akozesa ekikondo kya weema n’ennyondo ey’awaka, ng’alaga nti Katonda asanyuka nnyo okukozesa ebikozesebwa ebiwombeefu olw’ebigendererwa eby’enjawulo. Akabi k’obutabeera na ludda lw’omwoyo n’okwematiza: Oluyimba lwa Debola luvumirira nnyo ebika ebyasigala awaka (nga Lewubeeni ne Ddaani) era ne lukolimira Merozi olw’okugaana okuyamba. Obutabeera na ludda lwonna mu by’omwoyo mu biseera eby’obuzibu bw’empisa butwalibwa ng’okuwakanya; abakkiriza bayitibwa okwenyigira mu kukola okusinga okubeera mu mbeera y’omulabi eyeeyagaza. Amaanyi g’Omukago n’Okuzzaamu amaanyi: Baraki yakitegeera nti yeetaaga okubeera ku ttaka mu by’omwoyo, n’asaba Debola amuwerekereko mu lutalo. Katonda atera okuteekateeka obuwanguzi bwaffe obw’omwoyo n’obw’omugaso okwetooloola ekitundu, okuvunaanyizibwa ku buli omu, n’okukolagana okw’okutya Katonda okusinga okwerowoozaako ku muntu kinnoomu.
5
Debola, Balak, ne Yayeeri
Okuddiza Katonda Ekitiibwa: Amangu ddala nga bamaze okutuuka ku buwanguzi obw’amaanyi mu by’amagye, Debola ne Balak tebeewaanira ku magezi gaabwe ag’obukodyo; mu kifo ky’ekyo, baabwatuka ne bafuuka oluyimba olw’okusinza nga bagamba nti ekitiibwa kyonna, amaanyi ag’ebyafaayo, n’obuwanguzi byonna byaddizibwa Mukama. Mu sizoni ez’obuwanguzi obw’obuntu oba obw’ekikugu, okutendereza n’obwetoowaze mu bugenderevu bikuuma essira lyaffe nga litunudde ku nsibuko entuufu ey’amaanyi gaffe.
6