Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme 2 Mikonzi 18-19 2 Mikonzi 18 1 Na mbula ya misato ya Hosea mwana ya Ela mokonzi ya Yisraele, Hizikiya mwana ya Ahaze mokonzi ya Yuda abandaki koyangela. 2 Azalaki na mibu ntuku mibale na mitano ntango abandaki koyangela; mpe ayangelaki mibu ntuku mibale na libwa na Yelusaleme. Nkombo ya mama na ye Abi, mwana mwasi ya Zakaria. + 3 Mpe asalaki oyo ezali sembo na miso ya Yehova, + ndenge nyonso oyo tata na ye Davidi asalaki. + 4 Alongolaki bisika oyo etombwaná, mpe abukaki bikeko, mpe akataki banzete ya zamba, + mpe abukaki biteni nyoka ya motako oyo Moize asalaki, mpo na mikolo wana bana ya Yisraele bazalaki kotumba mpaka ya malasi mpo na yango. + 5 Atyelaki Yehova Nzambe ya Yisraele motema; bongo nsima na ye, moto moko te akokani na ye na kati ya bakonzi nyonso ya Yuda, to moto moko te oyo azalaki liboso na ye. + 6 Mpo akangamaki na Yehova, + mpe atikaki kolanda ye te, + kasi abatelaki mibeko na ye, + oyo Yehova apesaki Moize mitindo. 7 Mpe Yehova azalaki elongo na ye; mpe azwaki bomengo esika nyonso oyo azalaki kobima: mpe atombokelaki mokonzi ya Asulia, mpe asalelaki ye te. + 8 Abɛtaki Bafilistia, tii na Gaza, + mpe na ndelo na yango, banda na ndako molai ya bakɛngɛli tii na engumba oyo ezingami na lopango. + 9 Mpe esalemaki ete na mbula ya minei ya Mokonzi Hizikiya, oyo ezalaki mbula ya nsambo ya Hosea mwana ya Ela mokonzi ya Yisraele, Salmanesere mokonzi ya Asulia amataki mpo na kobundisa Samaria, mpe azingaki yango. + 10 Mpe na nsuka ya mbula misato, bazwaki yango, + na mbula ya motoba ya Hizikiya, oyo ezali mbula ya libwa ya Hosea mokonzi ya Yisraele, Samaria ezwamaki. 11 Mpe mokonzi ya Asulia amemaki Yisraele na Asulia, mpe atyaki bango na Hala mpe na Habore pembeni ya ebale ya Gozane, mpe na bingumba ya Bamede. + 12 Mpo batosaki mongongo ya Yehova Nzambe na bango te, + kasi babukaki kondimana na ye mpe makambo nyonso oyo Moize mosaleli ya Yehova apesaki mitindo, + mpe balingaki koyoka bango te mpe kosala bango te.
1
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
+ 13 Na mbula ya zomi na minei ya Mokonzi Hizikiya, Senakeribe mokonzi ya Asulia amataki mpo na kobundisa bingumba nyonso ya Yuda oyo ezingamaki na lopango mpe azwaki yango. + 14 Mpe Hizikiya mokonzi ya Yuda atindaki bato epai ya mokonzi ya Asulia na Lakisi: “Nasali mabe; zongá epai na ngai: oyo olatisi ngai, nakomema. Mpe mokonzi ya Asulia apesaki Hizikiya mokonzi ya Yuda talanta nkama misato ya palata mpe talanta ntuku misato ya wolo. + 15 Mpe Hizikiya apesaki ye palata nyonso oyo ezwamaki na ndako ya Yehova mpe na biloko ya motuya ya ndako ya mokonzi. 16 Na ntango wana Hizikiya akataki wolo na baporte ya tempelo ya Yehova mpe na makonzí oyo Hizikiya mokonzi ya Yuda azipaki, mpe apesaki yango na mokonzi ya Asulia. + 17 Mpe mokonzi ya Asulia atindaki Tartane ná Rabasarisi mpe Rabashake longwa na Lakisi epai ya mokonzi Hizikiya elongo na mampinga monene mpo na kobundisa Yerusaleme. Mpe bamataki mpe bakómaki na Yerusaleme. Mpe ntango bakómaki komata, bayaki mpe batɛlɛmaki pembeni ya nzela ya etando ya likoló, oyo ezali na nzela monene ya elanga ya bato oyo batondisi. + 18 Mpe ntango babengaki mokonzi, Eliakime mwana ya Hilikia, oyo azalaki kokamba ndako, + mpe Sebena + mokomeli mpe Yoa + mwana ya Asafa + mokomi-makambo, babimaki epai na bango. + 19 Mpe Rabashake alobaki na bango ete: “Bóloba na Hizikiya ete: ‘Mokonzi monene, mokonzi ya Asulia alobi boye: “Endimiseli nini oyo ozali kotyela motema?” 20 Olobi, (kasi ezali kaka maloba ya mpamba,) Nazali na toli mpe makasi mpo na etumba. Ozali kotyela nani motema, ete otombokela ngai? + 21 Sikoyo, talá, ozali kotya motema na lingenda ya mongenge oyo ebukani, kutu na Ezipito, oyo soki moto amikitisi, ekokɔta na lobɔkɔ na ye, mpe akotɔbɔla yango. + 22 Kasi soki bolobi na ngai ete: ‘Tozali kotyela Yehova Nzambe na biso motema. + 23 Sikawa bongo, nabondeli yo, pesá nkolo na ngai mokonzi ya Asulia bilaka, mpe nakobikisa yo bampunda nkóto mibale, soko okoki na ngambo na yo kotia batambwisi likolo na bango. + 24 Bongo ndenge nini okobalola elongi ya kapitɛni moko ya basaleli ya moke ya nkolo na ngai, + mpe okotya elikya na yo na Ezipito mpo na makalo mpe bato oyo batambolaka na mpunda? + 25 Nazali sikawa komata kozanga Yehova kobundisa esika oyo mpo na kobebisa yango? Yehova alobaki na ngai ete: “Matá mpo na kobundisa mokili oyo, mpe bóbebisa yango.” + 26 Bongo Eliakime mwana ya Hilikia + ná Sebena + ná Yoa balobaki na Rabashake ete: “Nabondeli yo, lobá na basaleli na yo na monɔkɔ ya Sirien; mpo tozali kososola yango: mpe kosolola na biso te na monoko ya Bayuda na matoyi ya bato oyo bazali na efelo. + 27 Kasi Rabashake alobi na bango ete: “Nkolo na ngai atindi ngai epai ya nkolo na yo mpe epai na yo mpo na koloba maloba oyo?” atindi ngai te epai ya bato baye bafandi na efelo, ete bakoka kolia bosoto bwa bangomei, mpe komela mbuma ya bangomei elongo na bino? + 28 Bongo Rabashake atɛlɛmaki mpe agangaki na mongongo makasi na monɔkɔ ya Bayuda mpe alobaki ete: “Yoka liloba ya mokonzi monene, mokonzi ya Asulia. 29 Mokonzi alobi boye: "Tika Hizikiya akosa bino te, mpo akokoka kobikisa bino na loboko na ye te. + 30 Tiká mpe te Hizikiya asala ete bótyela Yehova motema, na koloba ete: “Yehova akobikisa biso mpenza, + mpe engumba oyo ekopesama na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia te.” + 31 Bóyoka Hizikiya té, mpamba te mokonzi ya Asulia alobi boye: ‘Bóyokana na ngai na likabo, mpe bóbima epai na ngai, mpe na nsima, moto na moto bólya nzete na ye ya vinyo, + ná nzete na ye ya figi, + mpe moto na moto bómɛla mai ya liziba na ye. + 32 Kino nakoya mpe komema bino na mokili lokola mokili na bino moko, mokili ya masangu mpe vinyo, mokili ya mampa mpe bilanga ya vinyo, mokili ya mafuta ya olive mpe ya mafuta ya nzoi, + mpo bózala na bomoi mpe bókufa te. + 33 Banzambe moko ya bikólo abikisi mokili na ye mobimba na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia? + 34 Banzambe ya Hamate + mpe ya Arpade bazali wapi? wapi banzambe ya Sefaravaime, ya Hena mpe ya Iva? babikisi Samalia na loboko na ngai? + 35 Nani kati na banzambe nyonso ya mikili, oyo babikisi mboka na bango na lobɔkɔ na ngai, + mpo Yehova abikisa Yerusaleme na lobɔkɔ na ngai?
2
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
36 Kasi bato bakangaki kimia mpe bazongiseli ye ata liloba moko te, mpamba te etinda ya mokonzi ezalaki ete: “Bóyanola ye te.” + 37 Bongo Eliakime mwana ya Hilikia, oyo azalaki kokamba ndako, + Sebena + mokomeli + ná Yoa + mwana ya Asafa + mokomi-makambo, bayaki epai ya Hizikiya mpe bilamba na bango epasuka, mpe bayebisaki ye maloba ya Rabashake. 2 Mikonzi 19 1 Mpe esalemaki ete, ntango mokonzi Hizikiya ayokaki yango, apasolaki bilamba na ye, mpe amizipaki na saki, mpe akɔtaki na ndako ya Yehova. + 2 Mpe atindaki Eliakime, oyo azalaki kokamba ndako, + ná Sebena + mokomeli + ná mikóló ya banganga-nzambe, balati bilamba ya saki, epai ya mosakoli Yisaya + mwana ya Amoze. 3 Mpe balobi na ye: "Hizikiya alobi boye: Mokolo oyo ezali mokolo ya mpasi, ya kopamela pe ya kofinga. + 4 Ekoki kozala ete Yehova Nzambe na yo akoyoka maloba nyonso ya Rabashake, oyo mokonzi ya Asulia atindi nkolo na ye mpo na kofinga Nzambe ya bomoi; mpe akopamela maloba maye Yawe Nzambe wa yo ayoki: yango wana tombola libondeli na yo mpo na batikali oyo batikali. 5 Bongo basaleli ya mokonzi Hizikiya bayaki epai ya Yisaya. + 6 Mpe Yisaya alobaki na bango ete: “Bokoloba na nkolo na bino boye: ‘Yehova alobi boye: ‘Bóbanga te maloba oyo oyoki, oyo basaleli ya mokonzi ya Asulia bafingi ngai. 7 Tala, nakotinda kopumbwa likolo lya ye, mpe akoyoka nsango yoko, mpe akozonga o mboka ya yemei; mpe nakokweisa ye na mopanga na mboka na yemei. + 8 Bongo Rabashake azongaki, mpe akutaki mokonzi ya Asulia azali kobunda na Libina, mpo ayokaki ete alongwaki na Lakisi. + 9 Mpe ntango ayokaki koloba na ntina na Tirhaka mokonzi ya Etiopie ete: “Talá, abimi mpo na kobunda na yo.” + 10 Bokoloba boye na Hizikiya mokonzi ya Yuda, ete: ‘Tiká Nzambe na yo oyo ozali kotyela motema akosa yo te, na koloba ete: ‘Yerusaleme ekopesama na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia te. 11 Tala, oyoki nini bakonzi ba Asulia basalaki na bikolo binso, na kobebisaka bango mpenza: mpe okobikisama? 12 Banzambe ba bikolo babikisaki bango baye batata ba ngai babebisaki; lokola Gozane, Harane, Rezefe, mpe bana ya Edene oyo bazalaki na Telasar? 13 Wapi mokonzi ya Hamate, mpe mokonzi ya Arpade, mpe mokonzi ya engumba ya Sefaravaime, ya Hena mpe ya Iva? + 14 Mpe Hizikiya azwaki mokanda ya lobɔkɔ ya bamemi-nsango, mpe atángaki yango, mpe Hizikiya amataki na ndako ya Yehova, mpe atandaki yango liboso ya Yehova. + 15 Mpe Hizikiya abondelaki liboso ya Yehova mpe alobaki ete: “Ee Yehova Nzambe ya Yisraele, oyo ofandi kati na bakeruba, yo moko ozali Nzambe ya makonzi nyonso ya mabele; yo nde osali lola mpe mabele. 16 Yawe, gumbama litoi na yo, mpe yoka: fungolá, Yehova, miso na yo, mpe talá, mpe yoká maloba ya Senakeribe, oyo atindaki ye mpo na kofinga Nzambe ya bomoi. + 17 Ya solo, Yehova, bakonzi ya Asulia babebisi bikólo mpe mikili na bango. 18 Mpe babwaki banzambe na bango na moto, mpo bazalaki banzambe te, kasi mosala ya maboko ya bato, nkoni mpe mabanga, yango wana babebisi bango. + 19 Sikoyo, + Ee Yehova Nzambe na biso, nabondeli yo, ebikisa biso na lobɔkɔ na ye, + mpo makonzi nyonso ya mabele eyeba ete ozali Yehova Nzambe, kaka yo moko. + 20 Bongo Yisaya mwana ya Amoze atindaki Hizikiya ete: “Talá oyo Yehova Nzambe ya Yisraele alobi: ‘Makambo oyo obondelaki ngai mpo na Senakeribe mokonzi ya Asulia, nayoki.” + 21 Oyo ezali liloba oyo Yehova alobi mpo na ye; Ngɔndɔ mwana mwasi ya Siona atyoli yo, mpe aseki yo na kotyola; mwana mwasi ya Yelusaleme aningisi motó na ye epai na yo.
3
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
22 Ofingi nani pe ofingi nani? mpe otomboli mongongo mwa yo liboso ya nani, mpe otomboli miso na yo likolo? ata mpe kotelemela Mosantu ya Yisalaele. + 23 Na nzela ya bamemi-nsango na yo, ofingi + Nkolo, + mpe olobi ete: “Nazali komata na ebele ya makalo na ngai na likoló ya bangomba, + na mipanzi ya Liban, + mpe nakokata banzete milai ya sɛdrɛ na yango mpe banzete ya sapin ya malamu: mpe nakokɔta na bisika ya kolala na ndelo na ye, mpe na zamba ya Karmele na ye.” + 24 Natimoli mpe nameli mai ya bapaya, mpe na nse ya makolo na ngai nakaukisi bibale nyonso ya bisika oyo ezingami. 25 Oyokaki kala te ndenge nasalaki yango, mpe ya ntango ya kala ete nasalaki yango? sikawa namemi yango, ete osengeli kobwaka bingumba bibebisami na lopango na bitunga bibebisami. 26 Yango wana bafandi ba bango bazalaki na nguya moke, bayokaki nsɔni mpe babulunganisamaki; bazalaki lokola matiti ya elanga, mpe lokola matiti ya motane, lokola matiti na likoló ya bandako, mpe lokola masangu oyo ezali kopumbwa liboso ya kokola. 27 Kasi nayebi esika na yo ya kofanda, mpe kobima na yo, mpe kokota na yo, mpe nkanda na yo epai na ngai. + 28 Lokola nkanda na yo epai na ngai mpe mobulu na yo emati na matoi na ngai, yango wana nakotya nsinga na ngai na zolo na yo, mpe nsinga na ngai na mbɛbu na yo, mpe nakozongisa yo nsima na nzela oyo oyaki. 29 Mpe eye ekozala elembo epai ya yo: Bokolya na mobu oyo biloko biye bikoli na bangomei, mpe o mobu mwa mibale maye makobima na yango moko; mpe na mobu mwa misato bolona, mpe kobuka, mpe kolona bilanga ya vinyo, mpe kolia mbuma na yango. + 30 Mpe batikali oyo babiki na ndako ya Yuda bakozwa lisusu misisa na nse, mpe bakobota mbuma na likoló. + 31 Mpo na Yerusaleme, bato oyo batikali bakobima, + mpe baoyo bakobima na Ngomba Siona. + 32 Yango wana Yehova alobi boye mpo na mokonzi ya Asulia: “Akokɔta na engumba oyo te, akobɛta flèche kuna te, akoya liboso na yango na nguba te, akobwaka likonzí na yango te.” + 33 Na nzela oyo ayaki, akozonga na nzela yango, + mpe akokɔta na engumba oyo te,” + yango nde liloba ya Yehova. + 34 Mpo nakobatela engumba oyo, mpo na kobikisa yango, mpo na ngai moko mpe mpo na mosaleli na ngai Davidi. 35 Mpe esalemaki ete na butu wana, anzelu ya Yehova abimaki, mpe abetaki na kaa ya Baasulia nkóto nkama moko na ntuku na ntuku mitano (145 000). 36 Bongo Senakeribe mokonzi ya Asulia alongwaki, mpe akendaki mpe azongaki, mpe afandaki na Ninive. + 37 Mpe esalemaki boye: ntango azalaki kosambela na ndako ya nzambe na ye Nisloke, bana na ye ya mibali Adrameleke ná Sarezere babomaki ye na mopanga. Mpe Esarhadone mwana na ye ayangelaki na esika na ye.
2 Ntango 32:1-23 1 Nsima ya makambo maye, mpe bokasi bwa yango, Senakeribe mokonzi ya Asulia ayaki, mpe akɔtaki na Yuda, mpe atyaki kaa liboso ya bingumba oyo ezingami na lopango, mpe akanisaki kolonga yango mpo na ye moko. 2 Mpe ntango Hizikiya amonaki ete Senakeribe ayei, mpe akanaki kobunda na Yerusaleme. + 3 Azwaki toli elongo na bankumu na ye mpe bato na ye ya makasi mpo na kopekisa mai ya maziba oyo ezalaki na libándá ya engumba. + 4 Bongo bato ebele bayanganaki esika moko, oyo bakangaki maziba nyonso mpe ebale oyo ezalaki koleka na katikati ya mokili, mpe balobaki ete: “Mpo na nini bakonzi ya Asulia bakoya mpe bakokuta mai mingi?”
4
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
5 Lisusu amilendisaki, mpe atongaki efelo nyonso oyo ebukanaki, mpe atombolaki yango kino na bandako milai, mpe efelo mosusu libanda, mpe abongisaki Milo na engumba ya Davidi, mpe asalaki baflɛ́mɛ mpe nguba ebele. + 6 Mpe atyaki bakonzi ya etumba likoló ya bato, mpe ayanganisaki bango epai na ye na balabala ya porte ya engumba, mpe alobaki na bango na kimya. + 7 Zalá na makasi mpe na mpiko, kobanga te mpe kobanga te mpo na mokonzi ya Asulia to mpo na ebele ya bato nyonso oyo bazali elongo na ye. 8 Elongo na ye loboko moko ya mosuni; kasi elongo na biso Yehova Nzambe na biso mpo na kosunga biso, mpe kobunda bitumba na biso. Mpe bato bapemaki na maloba ya Hizikiya mokonzi ya Yuda. + 9 Nsima na yango, Senakeribe mokonzi ya Asulia atindaki basaleli na ye na Yerusaleme, + (kasi ye moko azingaki Lakisi + mpe nguya na ye nyonso elongo na ye) epai ya Hizikiya mokonzi ya Yuda + mpe epai ya Yuda mobimba oyo bazalaki na Yerusaleme, + mpe alobaki ete: + 10 Senakeribe mokonzi ya Asulia alobi boye: “Bozali kotyela motema na nini ete bótikala na ntango ya kozinga Yelusaleme?” + 11 Hizikiya azali nde kondimisa bino te ete bómipesa na kokufa na nzala mpe na mposa ya mai mpo na koloba ete: “Yehova Nzambe na biso akobikisa biso na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia?” + 12 Hizikiya alongoli bisika na ye ya likoló mpe bitumbelo na ye te, + mpe apesaki Yuda mpe Yerusaleme mitindo ete: “Bokosambela liboso ya etumbelo moko mpe bokotumba mpaka ya malasi likoló na yango?” 13 Boyebi te nini ngai mpe batata ba ngai tosali epai ya bato banso ba bikolo bisusu? banzambe ya bikolo ya bikolo wana bakokaki na ndenge moko boye kobikisa mabele na bango na loboko na ngai? + 14 Nani azalaki na kati ya banzambe nyonso ya bikólo wana oyo batata na ngai babebisaki mpenza, oyo akokaki kobikisa bato na ye na lobɔkɔ na ngai, + mpo Nzambe na yo akoka kobikisa bino na lobɔkɔ na ngai? + 15 Sikoyo, tiká Hizikiya akosa bino te, + to kondimisa bino na likambo oyo, + mpe kondima ye te, + mpo nzambe moko te ya ekólo moko to ya bokonzi moko te akokaki kobikisa bato na ye na lobɔkɔ na ngai mpe na lobɔkɔ ya bankɔkɔ na ngai. + 16 Mpe basaleli na ye balobaki lisusu mpo na Yehova Nzambe mpe mosaleli na ye Hizikiya. + 17 Akomaki lisusu mikanda mpo na kofinga Yehova Nzambe ya Yisraele mpe koloba mabe na ye: “Lokola banzambe ya bikólo ya mikili mosusu babikisaki bato na bango na lobɔkɔ na ngai te, + bongo Nzambe ya Hizikiya akobikisa bato na ye na lobɔkɔ na ngai te.” 18 Bongo bagangaki na mongongo makasi na maloba ya Bayuda epai ya bato ya Yelusaleme oyo bazalaki na efelo, mpo na kobangisa bango mpe kotungisa bango; ete bakoka kozwa engumba. 19 Mpe balobaki na Nzambe wa Yelusaleme, lokola na banzambe ba bato ba mabele, baye bazalaki mosala mwa maboko ma moto. + 20 Mpe mpo na ntina oyo Hizikiya mokonzi, mpe mosakoli Yisaya mwana ya Amoze, babondelaki mpe babelelaki na likoló. + 21 Mpe Yehova atindaki anzelu moko, oyo akataki mibali nyonso ya nguya ya mpiko, mpe bakonzi mpe bakapiteni na kaa ya mokonzi ya Asulia. Bongo azongaki na nsɔni ya elongi na mokili na ye moko. Mpe ntango akotaki na ndako ya nzambe na ye, baoyo babimaki na misɔpɔ na ye moko babomaki ye kuna na mopanga. + 22 Bongo Yehova abikisaki Hizikiya ná bafandi ya Yerusaleme na lobɔkɔ ya Senakeribe mokonzi ya Asulia mpe na lobɔkɔ ya bato mosusu nyonso, mpe akambaki bango na ngámbo nyonso. + 23 Mpe bato mingi bamemaki makabo epai ya Yehova na Yerusaleme, + mpe makabo epai ya Hizikiya mokonzi ya Yuda.
5
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
Yisaya 36-37 Yisaya 36 1 Na mbula ya zomi na minei ya Mokonzi Hizikiya, Senakeribe mokonzi ya Asulia ayaki kobundisa bingumba nyonso ya Yuda oyo ebatelami, mpe azwaki yango. 2 Mpe mokonzi ya Asulia atindaki Rabashake longwa na Lakisi na Yelusaleme epai ya mokonzi Hizikiya elongo na limpinga monene. Mpe atɛlɛmaki pembeni ya nzela ya pisini ya likoló na nzela monene ya elanga ya bato oyo batondisi. 3 Bongo Eliakime, mwana ya Hilikia, oyo azalaki kokamba ndako, ná Sebena mokomeli, ná Yoa, mwana ya Asafe, mokomi ya mikanda, babimaki epai na ye. + 4 Mpe Rabashake alobaki na bango ete: “Bóloba na Hizikiya ete: ‘Mokonzi monene, mokonzi ya Asulia alobi boye: “Endimiseli nini oyo ozali kotyela motema?” 5 Nazali koloba, olobi: (kasi ezali maloba mpamba) Nazali na toli mpe makasi mpo na etumba: sikawa ozali kotyela nani motema ete otombokela ngai? 6 Tala, otie motema na lingenda ya mongenge oyo ebukani, likolo ya Ezipito; na yango, soki moto amikitisi, ekokɔta na lobɔkɔ na ye, mpe akotɔbɔla yango. + 7 Kasi soki olobi na ngai ete: ‘Tozali kotyela Yehova Nzambe na biso motema. + 8 Sikoyo, nabondeli yo, pesá nkolo na ngai mokonzi ya Asulia bilaka, + mpe nakopesa yo bampunda nkóto mibale, soki okoki kotya bampunda likoló na yango. + 9 Bongo ndenge nini okobalola elongi ya kapitɛni moko ya basaleli ya moke ya nkolo na ngai, mpe okotya elikya na yo na Ezipito mpo na makalo mpe bato oyo batambolaka na mpunda? 10 Mpe nazali sikawa komata kozanga Yehova kobundisa mokili oyo mpo na kobebisa yango? Yawe alobaki na ngai ete: “Matá na mokili oyo, mpe bóbebisa yango.” 11 Bongo Eliakime ná Sebena ná Yoa balobaki na Rabashake ete: “Nabondeli yo, lobá na basaleli na yo na monɔkɔ ya Sirien; mpo tozali kososola yango: mpe koloba na biso te na monoko ya Bayuda, na matoyi ya bato oyo bazali na efelo. 12 Nzokande Rabashake alobaki ete: “Nkolo na ngai atindi ngai epai ya nkolo na yo mpe epai na yo mpo na koloba maloba oyo?” atindi ngai te epai ya bato baye bafandi likolo lya efelo, ete bakoka kolia bosoto bwa bangomei, mpe komela mbeli bwa bangomei elongo na bino? + 13 Bongo Rabashake atɛlɛmaki mpe agangaki na mongongo makasi na monɔkɔ ya Bayuda mpe alobaki ete: “Bóyoka maloba ya mokonzi monene, mokonzi ya Asulia.” 14 Mokonzi alobi boye: "Tika Hizikiya akosa bino te, po akokoka kobikisa bino te." + 15 Hizikiya mpe tiká ete bótyela Yehova motema, ete: ‘Yehova akobikisa biso mpenza.’’ engumba oyo ekopesama na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia te. + 16 Bóyoka Hizikiya té, mpamba te mokonzi ya Asulia alobi boye: ‘Bóyokana na ngai na likabo, mpe bóbima epai na ngai. + 17 Kino nakoya mpe nakomema bino na mokili lokola mokili na bino moko, mokili ya masangu mpe vinyo, mokili ya mampa mpe bilanga ya vinyo. + 18 Kebá ete Hizikiya andimisa bino te ete: “Yehova akobikisa biso.” Moko na banzambe ya bikolo abikisi mokili na ye na loboko ya mokonzi ya Asulia? 19 Banzambe ya Hamate ná Arfade bazali wapi? banzambe ya Sefaravaime bazali wapi? mpe babikisi Samaria na lobɔkɔ na ngai? + 20 Nani kati na banzambe nyonso ya mikili oyo, oyo babikisi mokili na bango na lobɔkɔ na ngai, + mpo Yehova abikisa Yerusaleme na lobɔkɔ na ngai? " + 22 Bongo Eliakime, mwana ya Hilikia, oyo azalaki kokamba ndako, ná Sebena + mokomeli, + mpe Yoa, mwana ya Asafa, + mokomi-makambo, bayaki epai ya Hizikiya mpe bilamba na bango epasuka, mpe bayebisaki ye maloba ya Rabashake.
6
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
Yisaya 37 1 Mpe esalemaki ete, ntango mokonzi Hizikiya ayokaki yango, apasolaki bilamba na ye, mpe amizipaki na saki, mpe akɔtaki na ndako ya Yehova. + 2 Mpe atindaki Eliakime + oyo azalaki kokamba ndako, + ná Sebena + mokomeli + ná mikóló ya banganga-nzambe oyo balataki bilamba ya saki, epai ya mosakoli Yisaya + mwana ya Amoze. 3 Mpe balobi na ye: "Hizikiya alobi boye: Mokolo oyo ezali mokolo ya mpasi, ya kopamela pe ya kofinga. + 4 Ekoki kozala ete Yehova Nzambe na yo akoyoka maloba ya Rabashake, oyo mokonzi ya Asulia nkolo na ye atindaki mpo na kofinga Nzambe ya bomoi, + mpe akopamela maloba oyo Yehova Nzambe na yo ayoki. 5 Bongo basaleli ya mokonzi Hizikiya bayaki epai ya Yisaya. + 6 Mpe Yisaya alobaki na bango ete: “Bokoloba na nkolo na bino boye: ‘Yehova alobi boye: ‘Bóbanga te maloba oyo oyoki, oyo basaleli ya mokonzi ya Asulia bafingi ngai. 7 Tala, nakotinda kopumbwa likolo lya ye, mpe akoyoka nsango yoko, mpe akozonga o mboka ya yemei; mpe nakokweisa ye na mopanga na mboka na yemei. + 8 Bongo Rabashake azongaki, mpe akutaki mokonzi ya Asulia azali kobunda na Libina, mpo ayokaki ete alongwaki na Lakisi. + 9 Mpe ayokaki koloba na ntina na Tirhaka mokonzi ya Etiopie ete: “Abimi mpo na kobunda na yo.” Mpe ntango ayokaki yango, atindaki bamemi-nsango epai ya Hizikiya. + 10 Bokoloba boye na Hizikiya mokonzi ya Yuda, boye: “Tiká Nzambe na yo, oyo ozali kotyela motema, akosa yo te, na koloba ete: ‘Yerusaleme ekopesama na lobɔkɔ ya mokonzi ya Asulia te. 11 Tala, oyoki nini bakonzi ba Asulia basalaki epai ya bikolo binso na kobebisaka bango mpenza; mpe okobikisama? + 12 Banzambe ya bikólo babikisaki bango oyo batata na ngai babebisaki, lokola Gozane, Haran, Rezefe, + mpe bana ya Edene oyo bazalaki na Telasare? + 13 Wapi mokonzi ya Hamate, + mokonzi ya Arfade, + mpe mokonzi ya engumba ya Sefaravaime, ya Hena mpe ya Iva? + 14 Mpe Hizikiya azwaki mokanda oyo euti na lobɔkɔ ya bamemi-nsango, mpe atángaki yango, mpe Hizikiya amataki na ndako ya Yehova, mpe atandaki yango liboso ya Yehova. + 15 Mpe Hizikiya abondelaki Yehova mpe alobaki ete: + 16 Ee Yehova ya mampinga, Nzambe ya Yisraele, oyo ofandi kati na bakeruba, yo moko ozali Nzambe ya makonzi nyonso ya mabele. + 17 Ee Yehova, tyá litoi na yo mpe yoká; [Yehova], fungolá miso na yo mpe talá: mpe yoká maloba nyonso ya Senakeribe, oyo atindaki mpo na kofinga Nzambe ya bomoi.” + 18 Ya solo, Yehova, bakonzi ya Asulia babebisi bikólo nyonso mpe mikili na bango. + 19 Mpe babwaki banzambe na bango na mɔtɔ, + mpo bazalaki banzambe te, kasi mosala ya mabɔkɔ ya bato, nkoni mpe mabanga. + 20 Sikoyo, + Ee Yehova Nzambe na biso, bikisa biso na lobɔkɔ na ye, + mpo makonzi nyonso ya mabele eyeba ete ozali Yehova, kaka yo moko. + 21 Bongo Yisaya mwana ya Amoze atindaki Hizikiya ete: “Talá oyo Yehova Nzambe ya Yisraele alobi: ‘Ntango yo obondelaki ngai mpo na kotɛmɛla Senakeribe mokonzi ya Asulia. + 22 Oyo ezali liloba oyo Yehova alobi mpo na ye; Ngɔndɔ, mwana mwasi ya Siona, atyoli yo, mpe aseki yo na kotyola; mwana mwasi ya Yelusaleme aningisi motó na ye epai na yo. 23 Ofingi nani pe ofingi nani? mpe otomboli mongongo mwa yo liboso ya nani, mpe otomboli miso na yo likolo? ata mpe kotelemela Mosantu ya Yisalaele. + 24 Na nzela ya basaleli na yo, ofingi + Nkolo, + mpe olobi ete: “Na komata na likoló ya bangomba, na mipanzi ya Libanona, mpo na ebele ya makalo na ngai; mpe nakokata banzete milai ya sɛdrɛ na yango mpe banzete ya sapin ya malamu: mpe nakokɔta na likoló ya ndelo na ye, mpe na zamba ya Karmele na ye.
7
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
25 Natimoli mpe nameli mai; mpe na nse ya makolo na ngai nakaukisi bibale nyonso ya bisika biye bizingamaki. 26 Oyokaki kala te, ndenge nasali yango; mpe ya ntango ya kala, ete nasali yango? sikawa namemi yango, ete okobebisa bingumba bibatelami na bitunga bibebisami. + 27 Yango wana bafandi na bango bazalaki na nguya moke, bayokaki nsɔni mpe babulungani: bazalaki lokola matiti ya elanga mpe lokola matiti ya motane, lokola matiti na likoló ya bandako, mpe lokola mbuma oyo epanzani liboso ya kokola. 28 Kasi nayebi esika na yo ya kofanda, mpe kobima na yo, mpe kokota na yo, mpe nkanda na yo epai na ngai. + 29 Lokola nkanda na yo epai na ngai, + mpe mobulu na yo, emati na matoi na ngai, yango wana nakotya nsinga na ngai na zolo na yo, + mpe nsinga na ngai na mbɛbu na yo, mpe nakozongisa yo nsima na nzela oyo oyaki. 30 Mpe eye ekozala elembo mpo ya yo: Bokolya na mobu oyo oyo ekokola yango moko; mpe na mbula ya mibale oyo ekobima na yango: mpe na mbula ya misato bokolona, mpe bobukaka, mpe kolona bilanga ya vinyo, mpe bozali kolya mbuma na yango. + 31 Mpe batikali oyo babiki na ndako ya Yuda bakozwa lisusu misisa na nse mpe bakobota mbuma na likoló. + 32 Mpo na Yerusaleme, bato oyo batikali bakobima, + mpe baoyo bakobima na Ngomba Siona. + 33 Yango wana Yehova alobi boye mpo na mokonzi ya Asulia: “Akokɔta na engumba oyo te, akobɛta flèche kuna te, akoya liboso na yango na nguba te, akobwaka likonzí na yango te.” + 34 Na nzela oyo ayaki, akozonga na nzela yango, + mpe akokɔta na engumba oyo te,” + yango nde liloba ya Yehova. + 35 Mpo nakobatela engumba oyo mpo na kobikisa yango mpo na ngai moko mpe mpo na mosaleli na ngai Davidi. + 36 Bongo anzelu ya Yehova abimaki mpe abomaki na kaa ya Baasulia nkóto nkama na ntuku ntuku mitano na mitano (145 000). 37 Bongo Senakeribe mokonzi ya Asulia alongwaki, akendaki mpe azongaki, mpe afandaki na Ninive. + 38 Mpe esalemaki ete, ntango azalaki kosambela na ndako ya Nisloke nzambe na ye, + bana na ye ya mibali Adrameleke ná Sarezere babɛtaki ye na mopanga; mpe bakimaki o mboka ya Arménie: mpe Esarhadone mwana na ye ayangelaki na esika na ye.
Bokabwani ya vɛrsɛ na vɛrsɛ Lisolo ya lisolo ya Hizikiya, Yisaya, Senakeribe, mpe Rabashake ekomami na bisika misato ya libosoliboso na Kondimana ya Kala: 2 Mikonzi 18–19 , Yisaya 36–37 , mpe 2 Ntango 32 . Awa na nse ezali na bokabwani ya vɛrsɛ na vɛrsɛ oyo ekokani na mikapo oyo ekokani na yango oyo euti na King James Version , oyo elandi na mateya ya ntina. 1. Bosembo ya Hizikiya & Mbongwana ya liboso 2 Mikonzi 18:1–3 – Hizikiya abandi bokonzi na ye na Yuda na mibu 25 mpe asali "oyo ezalaki sembo na miso ya Yehova." 2 Mikonzi 18:4 – Alongoli bisika ya likolo, abuki bikeko, akati banzete ya zamba, mpe abuki biteni nyoka ya motako (Nehushtan) oyo Moize asalaki, mpo ete Yisalaele ebandaki kotumba mpaka ya malasi mpo na yango.
8
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
2 Mikonzi 18:5–7a – "Atyelaki Yehova Nzambe ya Yisalaele motema; bongo nsima na ye akómaki lokola ye te kati na bakonzi nyonso ya Yuda..." Yehova azali elongo na ye, mpe azali kozwa bolamu bisika nyonso oyo azali kokende. 2 Mikonzi 18:7b–8 – Abomboki mokonzi ya Asulia (aboyi kosalela ye) mpe abeti Bafilistia kino na Gaza. 2 Ntango 32:1–8 – Komoni kopusana ya Senakeribe, Hizikiya azwi toli elongo na bankumu na ye mpo na kopekisa maziba ya mai na libanda ya Yelusaleme, atongi bifelo mpe bandako milai, asali bibundeli, mpe alendisi bato: "Bozala makasi mpe mpiko... elongo na ye azali loboko ya mosuni; kasi epai na biso Yehova Nzambe na biso azali mpo na kosalisa biso, mpe kobunda bitumba na biso" (2 Ntango 32:7–8 ). 2. Kokweya ya Samaria & Invasion ya Assyria 2 Mikonzi 18:9–12 – Na mbula ya 4 ya Hizikiya, Shalmanesere mokonzi ya Asulia azingi Samaria (Bokonzi ya Nɔrdi ya Yisalaele), akangaki yango na mbula ya 6 ya Hizikiya mpo ete Yisalaele “tosaki mongongo ya Yehova Nzambe na bango te.” 2 Mikonzi 18:13 / Yisaya 36:1 – Na mbula ya 14 ya Hizikiya, Senakeribe mokonzi ya Asulia amati na bingumba nyonso ya Yuda oyo ezingami na lopango mpe azwi yango. 2 Mikonzi 18:14–16 – Na mwa ntango moke ya bobangi, Hizikiya atindi mpako epai ya Senakeribe na Lakisi, kolobaka: "Nasali mabe; zongá epai na ngai: oyo olatisi ngai nakomema." Afuti talanta 300 ya palata mpe talanta 30 ya wolo, kutu alongoli wolo na baporte mpe makonzí ya tempelo ya Yehova. 3. Ba Taunts ya Rabshakeh & Guerre Psychologique 2 Mikonzi 18:17–18 / Yisaya 36:2–3 – Senakeribe atindi Tartan, Rabsari, mpe Rabashake uta na Lakisi elongo na mampinga monene na Yelusaleme. Batɛlɛmi pembeni ya nzela oyo ekɔtaka na pisini ya likoló. Eliakime, Sebena mpe Yoa babimi mpo na kokutana na bango. 2 Mikonzi 18:19–21 / Yisaya 36:4–6 – Rabashake apesi nsango ya Senakeribe: "Elikia nini oyo ozali kotyela motema?" Azali kotyola Yuda mpo na kotyela Ezipito motema, kobenga Ezipito "mongenge oyo ebukani" oyo ekotɔbɔla lobɔkɔ ya moto nyonso oyo azali kotya motema na yango. 2 Mikonzi 18:22 / Yisaya 36:7 – Rabshake ameki kobebisa mbongwana ya lingomba ya Hizikiya, koloba ete Hizikiya asilikisaki Nzambe na kolongola bisika ya likolo mpe bitumbelo. 2 Mikonzi 18:23–25 / Yisaya 36:8–10 – Rabshake apesi na maseki bampunda 2.000 soki Yuda akoki kutu kopesa bampunda mpo na bango. Na sima alobi ete NKOLO ye moko atindaki ye abebisa Yuda: "Yehova alobaki na ngai, Mata na mokili oyo, mpe bebisa yango." 2 Mikonzi 18:26 / Yisaya 36:11 – Eliakim, Shebna, na Joah basengi na Rabshake alobaka na monoko ya Syrie (Araméen) na esika ya monoko ya bayuda (Hebreu) po bato mpamba oyo bazali na mur babanga te. 2 Mikonzi 18:27–35 / Yisaya 36:12–20 – Rabshake aboyi, agangaki na Liebele epai ya mibali oyo bazalaki na efelo. Alendisi bango ete bátika te Hizikiya akosa bango na bilaka ete Nzambe akobikisa bango. Amikumisaka ete ata banzambe moko te ya Hamate, ya Arpade, ya Sefaravaime, to ya Samaria abikisaki mikili na bango na Asulia —yango wana “bazali banani kati na banzambe nyonso ya mikili, oyo babikisi mboka na bango na lobɔkɔ na ngai, ete Yehova abikisa Yelusaleme na lobɔkɔ na ngai?” (2 Mikonzi 18:35). 2 Mikonzi 18:36–37 / Yisaya 36:21–22 – Bato bakangi kimia na bango mpe bayanoli ye ata liloba moko te, lokola Hizikiya atindaki ("Yanola ye te"). Bakonzi bazongi epai ya Hizikiya elongo na bilamba na bango ya kofutela.
9
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
4. Hizikiya Alukaka Yisaya & Elaka ya Yambo ya Nkolo 2 Mikonzi 19:1–5 / Yisaya 37:1–5 – Mokonzi Hizikiya apasoli bilamba na ye, amizipi na saki, akoti na ndako ya Yehova, mpe atindi Eliakime, Sebena, mpe mikóló ya banganga-nzambe epai ya mosakoli Yisaya . Basakoli ete: "Mokolo oyo ezali mokolo ya mpasi, mpe ya kopamela, mpe ya kofinga... yango wana tombola losambo na yo mpo na batikali oyo batikali." 2 Mikonzi 19:6–7 / Yisaya 37:6–7 – Yisaya ayanoli na liloba ya Nzambe: "Kobanga te maloba oyo oyoki, oyo basaleli ya mokonzi ya Asulia bafingi ngai. Tala, nakotinda mobulu likolo na ye, mpe akoyoka nsango, mpe akozonga na mboka na ye moko; mpe nakokweisa ye na nzela ya." mopanga na mokili na ye moko." 5. Mokanda ya kofinga ya Rabshake & Losambo ya Hizikiya 2 Mikonzi 19:8–13 / Yisaya 37:8–13 – Rabashake azongi mpo na kokuta Senakeribe azali kobunda na Libina. Lokola ayoki ete Tirhaka mokonzi ya Éthiopie abimi mpo na kobundisa ye, Senakeribe atindi lisusu mikanda epai ya Hizikiya, kokebisa ye ete Nzambe akoki kobikisa Yelusaleme te mpe kotánga bikólo oyo ebebisamaki (Gozane, Harane, Rezefe, Telassar). 2 Mikonzi 19:14 / Yisaya 37:14 – Hizikiya azwi mokanda oyo euti na momemi-nsango, atángi yango, amati na ndako ya Yehova, mpe atamboli yango liboso ya Yehova . 2 Mikonzi 19:15–19 / Yisaya 37:15–20 – Hizikiya abondeli : « Ee Yehova Nzambe ya Yisalaele, oyo ofandi kati na bakeruba, yo moko ozali Nzambe ya makonzi nyonso ya mabele... Ee Yehova, sembolá litoi na yo, mpe yoka: fungolá, Yehova, miso na yo, mpe talá: mpe yoka maloba ya Senakeribe, . oyo atindaki ye afinga Nzambe ya bomoi." Andimi ete Asulia ebebisaki bikólo mosusu mpo banzambe na bango bazalaki kaka nzete mpe mabanga, mpe abondeli ete: “Sikoyo, Ee Yehova Nzambe na biso, nabondeli yo, bikisa biso na lobɔkɔ na ye, ete makonzi nyonso ya mabele eyeba ete ozali Yehova Nzambe, kaka yo moko.” 6. Eyano ya Nzambe Na nzela ya Yisaya 2 Mikonzi 19:20 / Yisaya 37:21–22 – Yisaya atindi nsango epai ya Hizikiya: "Makambo oyo obondelaki ngai mpo na kobundisa Senakeribe mokonzi ya Asulia nayoki." 2 Mikonzi 19:21–28 / Yisaya 37:22–29 – Nkolo apamelaki lolendo ya Senakeribe: "Ofingi mpe ofingi nani?... ata na Mosantu ya Yisalaele." Nzambe azali ko noter que ba victoires ya Asulia epesamaki nzela kaka na providence divine na ye ("Oyoki kala te ndenge nasali yango?"). Na ntina na nkanda ya Senakeribe, Nzambe asakoli ete: “Nakotia nsinga na ngai na zolo na yo, mpe mokaba na ngai na mbɛbu na yo, mpe nakozongisa yo nsima na nzela oyo oyaki.” 2 Mikonzi 19:29–31 / Yisaya 37:30–32 – Nzambe apesi Yuda elembo ya kobika mpe ya bokoli: batikali ya ndako ya Yuda bakozwa misisa lisusu na nse mpe bakobota mbuma likolo. 2 Mikonzi 19:32–34 / Yisaya 37:33–35 – Nzambe alaki na ntina ya mokonzi ya Asulia: "Akoya na engumba oyo te, akobeta flèche kuna te, akoya liboso na yango na nguba te, akobwaka libenga na yango te... Mpo nakobatela engumba oyo, mpo na kobikisa yango, mpo na bolamu na ngai moko, mpe mpo na bolamu ya mosaleli na ngai David." 7. Intervention Divine & Kokwea ya Senakeribe 2 Mikonzi 19:35 / Yisaya 37:36 / 2 Nt. 32:21 – Kaka na butu wana, Anzelu ya Yehova abimi mpe abeti na kaa ya Baasulia mibali 185.000 . Ntango bato balamuki na ntɔngɔntɔngɔ, “tala, bango nyonso bazalaki bibembe oyo ekufá.” 2 Mikonzi 19:36 / Yisaya 37:37 – Senakeribe alongwi, azongi na Ninive, mpe afandi kuna.
10
Anzelu ya nguya ya Yehova Abatelaka Yelusaleme
2 Mikonzi 19:37 / Yisaya 37:38 / 2 Nt. 32:21 – Tango Senakeribe azali kosambela na ndako ya Nisroke nzambe na ye, bana na ye ya mibali Adramelleke na Sazerere babetaki ye na mopanga, bakimaki na mokili ya Arménie. Esarhadone mwana na ye azali koyangela na esika na ye.
Mateya ya ntina oyo euti na lisolo Bokeseni Kati na Boyokani ya Bato mpe Bosikoli ya Bonzambe Hizikiya amekaki na ebandeli kosomba Senakeribe na kolongolaka wolo na Tempelo ( 2 Mikonzi 18:14–16 ), nzokande Asulia ezongaki mpo na kolonga mobimba ata ndenge nini. Kokitisa monguna ya Nzambe esalaka mbala mingi te; kimya ya koumela eyaki kaka ntango Hizikiya atikaki kotya motema na palata mpe abalukaki mpenza na libondeli. Bobongisi ya Momesano Esangisami na Bondimi ya Molimo Yambo ya kozingama ebandaki, Hizikiya atelemisaki mai, alendisaki bifelo, mpe abongisaki bobateli ( 2 Ntango 32:2–5 ). Kondima epai na Nzambe elimboli te koboya mokumba ya kosalela, kasi Hizikiya atyaki elikya na ye ya nsuka epai na Mozwi-ya-Nguya-Nyonso na esika ya kotya elikia na ye ya makasi. Bososoli ya Molimo Contre Maseki mpe Bokosi Rabshake asalelaki mayele ya makanisi —kobebisa Makomi, kopalanganisa bobangi, kotia ntembe na nguya ya Nzambe, mpe komekaka kokabola bokambi na bato (2 Mikonzi 18:22, 28–35). Mobeko ya Hizikiya ya "Koyanola ye te" eteyaka mayele ya koboya koswana na maseki ya kofinga, kopona na esika na yango komema likambo yango mbala moko epai ya Nzambe. Kopanza Mikakatano Na Biso Liboso Ya Nkolo Ntango Hizikiya azwaki mokanda ya kobangisa ya Senakeribe, amemaki yango mbala moko na tempelo mpe "apanzaki yango liboso ya Yehova" (2 Mikonzi 19:14). Yango epesi ndakisa mpo na losambo: komema makama ya kosimbama, bobangi, mpe mitungisi mbala moko na miso ya Nzambe mpe kotanda yango polele liboso na Ye. Nkembo ya Nzambe lokola eloko ya libosoliboso na libondeli Hizikiya abondelaki kaka te ete ye moko abika; abondelaki ete Nzambe asala "mpo makonzi nyonso ya mabele eyeba ete ozali Yehova Nzambe, kaka yo moko" (2 Mikonzi 19:19). Mabondeli oyo etali lokumu ya Nzambe eyokani mpenza na mokano na Ye. Lolendo ya Moto vs. Bokonzi ya Nzambe Senakeribe andimaki ete bolongi na ye ya basoda ezalaki mbano ya nguya na ye moko ( 2 Mikonzi 19:23–24 ). Nzambe akundwelaki ye ete azalaki kaka esaleli na mwango ya Nzambe ya monene ( 2 Mikonzi 19:25–28 ). Nzambe azali kotelemela bato ya lolendo, mpe nguya moko te ya mokili ekoki kolonga mikano na Ye ya bokonzi.
11